Безнең малай да аракы эчеп интектерде. Эчеп җәзалады, ни генә кычмырмый иде. Кырыктан узып, ни гомер эчеп җафалады бит! Бик каты нужалы кеше мин. Ничә кат өшкерергә алып бардык, аннары докторга алып бардык. Шуннан соң малай терелде, уңайланды. Әй, Аллам, гел икенче малай булды! Тфү-тфү, әйтмәгәнем булсын! Былтырдан бирле инде эчми. Хан заманында укылган правасы бар иде, шуны алмыйча йөри иде, аны барып алды! Акча биргәләп торабыз, без бит пенсиядә. Малай безне карый хәзер, әтисе инсультлы. Зур малай йортыбызга машина китереп куйган иде, монысы аны да уңайлады хәзер, утыра да чыгып китә. Кирәк урынга бара, илтә, акчаны биреп торам. Койма-капкалар беткән иде, быел җәй көне берүзе эшләп, шуларны рәтләде. Аллага шөкер генә дим!

«Язмыш сынавы»

Запись «Малай аракы эчеп интектерде…» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бер тапкыр – үзебезнең авылдан, бер тапкыр – күрше авылдан килеп караганнар иде, бармадым. Икесен дә борып чыгарып җибәрдем. Үзебезнең авылныкы булгач, бөтен тормышын беләм. Күз алдында бит инде. Начар кеше дип тә әйтә алмыйм. Әмма хатын-кызга карата ихтирамы юк аның. Хатыны да гомер буе шушы иренә бил бөгеп, үлеп китте. Тормышлары начар булмады. Ул ир урындырак җирдә эшләде. Шуның аркасында хатынын да хатын итеп түгел, колы сыман итеп кенә күрде.
Абзарга аяк та атлаганы булмады, берәр кайчан көрәк тотканын да белмим мин аның. Бер авылда яшәгәч, кайчак кергәләргә дә туры килә бит. Без алар белән икебез ике очта яшәдек, алай бер-беребезгә эшебез төшкәне булмады. Шулай да, берзаман нишләптер керергә туры килгән иде. Шактый еллар элек инде, хатыны авырмый иде әле ул чагында. Күп булса, биш минут торганмындыр, нәрсәдер алырга кердемме, сорыйсы бар идеме – хәзер хәтерләмим инде. Кеше кергән шул кыска гына арада да ире, үзенең кемлеген күрсәтеп: “Идән салкын, җылы носки кигерт әле миңа”, – дип, хатынына дәште.
Хатыны, йөгереп барып, батарейда торган носкины иренә кигертте. Урын өстендә яткан авыру ир түгел бит ул, сузылып носки гына кимәслекме? Күз каршымда булган шушы хәлдән соң бик озак аптырап йөрдем. Кеше булганда алай кыйланмыйсың бит инде ул. Нык кызганып чыгып киткән идем ул хатынны. Орчык кебек йөгереп кенә торды ул. Гомер буе шулай яшәделәр. Өйдә ул хатынның сүзе сүз булгандыр дип уйламыйм. Урыны җәннәттәдер инде аның.

Менә шушы ир берзаман миңа шалтыратты. “Син дә ялгыз, мин дә ялгыз. Әллә кайларга күченәсе юк. Киемнәреңне ал да, миңа мен”, – ди. Мине дә үзенең хатынын биеткән сыман биетерегә иде бугай исәбе. “Төшеп алам” дип әйтми бит ул. Күңел булыр иде, ичмасам.

Күрше авылдан килгән ирне дә яратмадым. Ул вакытта кияүгә чыгу уемда да юк иде. Катлы-катлы иргә бармыйм, үзем генә яшәргә язгандыр инде дип чыгарып җибәрдем анысын.

Техникумнан соң кыз да, малай да үзебезгә кайттылар. Кыз шушында кияүгә чыкты, алар аерым яшиләр. Улым да өйләнде, бергә яшибез. Ике баламда икешәр онык үсеп килә. Өйдә һәрвакыт кеше безнең. Кызның балалары да көн саен диярлек безгә киләләр. Барысының да яшьләре бер чама булгач, рәхәтләнеп уйныйлар. Өйдә кеше күплеккә мин дә ияләштем. Күп итеп ашарга пешерәм, камыр куеп, пәрәмәчләр дә пешерәм. Яшерен-батырын түгел, кайчак тынычлап кына ял да итәсе килгән чаклар булды инде.

Икенче ирем Казанда яши дигән идем бит. Хәзер Казанда яшәсә дә, үзебезнең авыл кешесе ул. Алар белән дә гомер буе исәнләшеп яшәдек. Хатыны белән гел кайткалап тордылар. Хатынының елы узгач, шушы ир миңа килеп сөйләште. Сабан туенда күрешеп сөйләшеп киткән идек. Шуннан берничә тапкыр шалтыратты, бер тапкыр өйгә килде дә, мин ризалыгымны бирдем. Дөресен генә әйткәндә, тынычлык эзләп бардым инде мин аңа. Өйдәге бала-чага тавышы башка каба бит. Малайның хатыны да яңгыравык тавышлы безнең. Юк әйберне дә кычкырып сөйләшүчән холыклы.

Икенче иремә никахлар укытып кияүгә чыктым. Ике ел инде, шәһәр хатыны сыман яшәп ятам менә. Колакка тыныч инде, әмма күңелдә тынычлык юк. Сыерны да сагынып куям, үземнең ишегалларын да сагынам. Көн саен киленем белән сөйләшеп торабыз, мин сораштырам, базга су төшмәдеме, бик пычракмы, дим. Ул көлә инде, тынычлап кына яшә, бар да тәртип ди. Мин гомер буе кеше белән яшәгәч, күп итеп пешереп тә ияләшкән бит.
Монда икебез генә. Камыр куйсам да, бишәр таба чыга, шулпа да ике–өч көнгә җитәрлек була. Мулдан ияләшкән кеше мин. Ә ирем шуны яратмый, әз генә пешер, бер утыруда бетәрлек булсын, ди. Бер утыруда бетәрлек булгач, миңа гел плитә каршында торырга кирәк бит ул. Бер пешкән шулпаны ике–өч мәртәбә җылытып ашасаң да, ни булган, берни булмаган бит инде. Менә шул якларына һич ияләшә алмыйм тормышның. Ир дә шуңа гел төрттереп кенә тора.

Фирүзә, Казан.

"Язмыш кочагы" 

Запись “Ирем яратмый, әз генә пешер, бер утыруда бетәрлек булсын, дип акыра”… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ул вакытта патриотик хисләр әкәмәт иде бит. Кыз бала булсак та, үзебезне ниндидер зур төзелешләрдә, заводларда эшләгән атлы итеп күз алдына китерә идек. Авылдан шәһәргә килеп урнашкан бер төркем яшьләрнең кайсы вертолет, кайсы компрессор заводында яисә итек басу цехларында үзләренә урын тапты. Берничәбез, аларның арасында мин дә бар, типографиягә урнаштык. Типография эше галәмәт нык авыр иде инде. Әмма яшьлек, ниндидер бер серле дулкын авырлыкны әлләни сиздермичә уздырырга ярдәм итте. Эштән соң Кызыл почмакта җырлап, биеп, күңел ачырга да җай таба идек әле хәтта.

Билгеле, яшьлек янәшәсендә мәхәббәт тә йөри. Авылдан килеп бер-ике ел дигәндә, әллә ничә кеше өйләнешеп, кияүгә чыгарга җитеште, үзләренчә оя корып, гаилә булып яшәп тә киттеләр. Ә мин һаман элеккечә яши бирдем. Яллар җитте исә, авылга, әти-әни янына ашыктым. Анда ике энем, ике сеңелем дә бар бит. Алар да мине: “Казаннан апа кайта!” – дип, дүрт күз белән көтеп торалар. Эшлим, эшлим дә, бөтен акчаны аларга күчтәнәчкә тотып бетерәм. Төянеп кергән шәһәр кызын кем яратмас? Эй, рәхәт тә вакытлар бар иде дә соң! Сумкадагы тәм-томны бушатканымы күзәткән әни хәйраннар кала торган иде инде. “Шуның кадәр тәмле ашап яшисең икән, кызым. Тормышың булган”, – ди иде. Эне-сеңелләрем дә башкалардан бераз булса да аерылып, әзме-күпме шәһәр киемнәре киеп үстеләр. Аларга ни дә булса алыйм дип, әллә никадәр чират торганымны үзем генә беләм. Авылга алып кайткан күчтәнәчләрнең берсен дә шәһәрдә үзем генә авыз итеп караганым булмады. Ничек тә аларны сыйлыйсы, матуррак киендерәсе, акчалата ярдәм итәсе килеп яшәдем. Үзем өчен түгел, алар өчен эшләдем.

Эшләвемә сигезенче ел дигәндә, тулай торактан аерым бүлмә биреп сөендерделәр үземне. Моңарчы 4, 5, хәтта 6 кешелек бүлмәләрдә яшәп ялыктырган иде инде. Җитмәсә, бергә яшәгән кызлар арасында мин иң олысы булдым. Яшь аермасы, ни дисәң дә, сиздерә. Үзләре аерырга тырышмасалар да, миңа алар белән кызык түгел. Ә миңа кызык нәрсәләр – алар өчен күңелсез. Бер цехта эшләгән яшьтәшләрем арасында кияүгә чыга алмый калган бер үзем генә калдым. Тагын бер ялгыз хатын бар, әмма ул аерылып кайткан. Үзе генә ике бала үстерә. Үзем аралашучан, төскә-биткә дә кеше карамаслык түгел, өстәвенә коллективта да ир-атлар күп. Уенда булган хатын-кызга шулар арасынан берәрсен сайлап күз генә сирпе бит инде. Юк, никтер һаман да минем вакыт җитмәгән әле, дигәнгә инанып яшәдем. Әти-әни дә: “Шәхси тормышыңны җайларга вакыттыр, кызым”, – дип, беркайчан да әйтә белмәде. Үзем дә уйламадым.
Эне-сеңелләремә дә минем ялгыз булуым уңайлы булды инде анысы. Үзләренә кирәк чакта минем янга килеп күпме кирәк, шуның кадәр яшәп киттеләр. 18 квадрат метрлы бүлмәдә тормыш итәр өчен барысы да бар иде. Икесе минем янда яшәп укыды, аннан тормышка чыгып, үз тормышларын булдырдылар. Ике энем авылда калды, аларның да үз гаиләләре. Кешедән ким-хур булмасыннар дип, йорт салырга булыштым.
Кызганыч, барысына булышам ди-ди, үземнең тормышның узып киткәнен сизми дә калмаганмын. Баштарак: “Минем барысы да алда әле! Җитешермен!” – дип яшәсәм, хәзер: “Кай арада үткән икән соң бу вакыт?” – дип аптырыйм. Эштә чакта берни сизелмәгән икән бит. Кеше арасында ыгы-зыгысы, бергәләшеп чәй эчеп алулары белән көн артыннан көн үткән.

Ә ялгызлык ул лаеклы ялга чыккач үзен нык сиздерә икән. Хәзер элекке кебек алга карап түгел, артка борылып нәтиҗә ясар чакка җиткәнмен икән бит инде. Тулай торактан соң аерым фатир да алуга ирештем, бар дөньям җиткән. Әмма шушы рәхәтлек белән янәшәңдә иртән торып уртаклашыр кешең булмау аңлатып та бетерә алмаслык авыр халәттә яшәтә. Бертуганнарым барысы да исән-саулар, аралашып торабыз. Әмма аларның барысының да үз тормышы бит. Бала үстергәндәге авырлыклары, гаилә эчендәге кыенлыклары булса да, миңа әйтеп бетермиләр инде. Чөнки үземнекен булдырып караган булмагач, төпле киңәшен дә бирә белмимдер.
Өч көнлек тормышта барысына да җитешергә кирәк булган шул. Чамасын белеп, туганнарга ярдәм итү белән бергә шәхси тормышны да артка күчерергә кирәкмәгән. “Җитешермен!” – диясе түгел! Тимерне кызуында сугып, яшьтәшләр белән бер шаукымда кияүгә чыгасы булган икән шул. Тормыш йөген тартып, тәмам арыган чакта сеңелләрем килә дә: “Рәхәттер сиңа, апа, әйме? Ирне, балаларны көйлисе юк, тып-тыныч”, – дигән булалар.
И-и, мондый тынычлык кирәк идеме соң миңа, дим. Кызыгырлыгы юк, әлбәттә. Ыгы-зыгылы, вакыты-вакыты белән җитмәүчәнлеге, тавышланып алу белән дуслашулары белән бергә үрелеп барган гаиләле тормышка ни җитә?
Фәния, Татарстан.

"Ясминә"

Запись “Җитешермен!” – диясе түгел! впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Балалыгыбыз белән без аны күреп тә бетермәгәнбездер. Әмма ничек кенә авыр булмасын, әти безне какмады, сукмады.

Кайдадыр кунып, кайтмыйча калган көннәрен дә хәтерләмим. Әти безгә бар нәрсәдә дә булдырырга тырышты. Мәктәп кирәк-ярагы дисеңме, абый белән икебезгә дә агачтан чана, чаңгы ясап бирде, өстәлдә һәрвакыт ризык мул булды. Ферма эше авыр булса да, әти хуҗалыкны, йорт янын, бакчаны ташламады. Яз җиткәч, бергәләшеп, бакча чистарттык, казыдык, әйбер утырттык. Хәзерге кебек, әллә нинди яшелчәләр булмаса да, кыш буена җитәрлек итеп кишер, суган, чөгендеребез була. Күп итеп, бәрәңге утырта идек. Боларның барысы да абый белән икебезнең өстә булды. Җәй буе сибү, чүп утау, корт чүпләү – эшнең күплегеннән, билчән, алабута йолкудан гарык булып, елаган чаклар да күп булды. Боларга тагын кош-корт карау да өстәлә. Кыскасы, уйнап-көлеп йөрергә вакытыбыз булмады. Анысы башка балаларныкы да шулай булгандыр инде. Әмма әниле йортта балалар барыбер бу кадәр эшләп үсмәде. Күңелне юксыну басканда, без гел яңа әни турында хыяллана идек. Аның белән ничектер рәхәтрәк, иркенрәк тормыш булыр кебек тоела иде. Ләкин еллар узды, безнең йорт бусагасын бер хатын-кыз да атлап кермәде. Кем белә, бәлки әтине димләп тә караган булганннардыр, без аларын белми калганбыздыр. Үсә төшкәч ” әни” төшенчәсе үзеннән-үзе ничектер юкка чыккан кебек булды. Алай гына түгел, өчәү яшәп яткан дөньяга икенче бер хатынның үтеп керүен мин, бәлки, ошатмас та идем. Булса, үзебезнең әни, юк икән, безгә башка берәү дә кирәкми, дип уйладым.

Мәктәпне тәмамлаганнан соң, абый шәһәргә укырга китте. Студент чакта сирәк кенә булса да, кайткалады. Ул вакытта кая инде еш йөрүләр? Хәзерге кебек таксилар да, микроавтобуслар да юк чак бит. Акча ягы да чамалы. Югары курста укыганда ук заводка эшкә кергән иде, кулына диплом алгач, бүтән җиргә барып тормады. Әтинең авылга кайтмыйсыңмы соң дип икеләнеп кенә чакыруына каршы: “Миңа завод ошый. Тимер эшен яратам, беркая да китмим” , – дип җавап бирде. Завод абыйны башы-аягы белән үзенә суырып алды. Ул елга бер, үзенең ялында гына кайтты.

Ә мин беркая да китмәдем. Чөнки әтине кызгандым. Күз яшьләре белән:”Китмә. Синсез калсам, нишләрмен?” – дип елады ул. Авылда кая барасың? Эш төрлелеге юк. Хыялым укытучылык булса да, әти белән фермага йөри башладым, сыер саудым. Тормыш беркөе генә агылды да агылды. Кечкенәдән мунчаны гел әти белән керә идек. Зурайгач, сирәк булса да ул минем янга: “Аркаңны ышкыйм, кая, яхшылап чабындырыйм”, – дип кергәләп чыкты. Баштарак оялсам да, әти мине, баштан сыйпап, гел тынычландырды. Ул:

– Син нәрсә, әтиеңнән ояласыңмы? – ди торган иде.

Кыскасы, әти җүнсез сүз сөйләмәс, дип мин дә оялмаска өйрәндем. Алай гына түгел, башта үзем кереп киткән булам да, эчтән генә: әти керсен иде, көчле куллары белән аркаларымнан усын иде, дип тели башладым. Теләкләрем бик еш кына кабул булды. Минем кебек кызлар кичләрен клубка чыга башладылар. Фермада да сүз – шул турыда. Кем чыккан, кем кунакка кайткан, кем кемне озаткан. Ә миңа әти клубка чыгарга беркайчан да рөхсәт бирмәде. “Синең өчен иң яхшы егет – мин. Башкалар алдар, еларсың. Ә мин сине беркайчан да үпкәләтмәм”, – диде. “Сөйләшеп ятарбыз, син хәзер зур инде, миңа синең белән рәхәт,”- ди-ди, әти минем янга ята да башлады. Үзенең караватына да чакыра иде. Мине хатын иткән беренче ир дә ул булды. Минем өчен бөтенләй башка дөнья ачылды. Бер – бер артлы ике балабыз туды. Икесе дә акылга зәгыйфь булдылар. Бер үк каннан булгач, шулай була икән ул. Без бит анде авыл балалары, аны-моны белеп үскән кешеләрме. Авырлы чакта да, тапкач та, кеше безне сөйләп туя алмады. Ләкин кулдан берәүнең дә тотканы булмады. Аз идеме авылда малайлары белән ялгыз калган аналар, яки безнең кебек үк – аталы-кызлы яшәүчеләр? Әти дә, мин дә алдынгы терлекчеләр, эчеп-тузып йөрмибез. Сәвит заманында иң мөһиме шул иде бит. Шуңа күрә безнең тормышка тыгылучы булмады. Кеше безнең гайбәтне сата торды, үзебез чәпчемәдек. Ә шулай да арада: йөргән егете булгандыр, ник кыз баланы газапларга, диючеләр булды. Еллар шулай уза торды, безнең турыда сөйләүдән дә туктадылар.

Кызганыч, ике баламның берсе кыска гомерле булып чыкты. Авыл кырындагы күлгә батты. Анысына үзем гаепле булганмындыр инде. Казларны алып кайт әле, кояш бата, су буенда төлкеләр күп, бумасын тагын, дип җибәргән идем. Беренче тапкыр гына куып кайтуы да түгел иде, югыйсә, акылга тулы булмаса да, моның ише эшне генә белә иде. Чыкмый калган берничә казны куарга дип кергән дә, баткан, балакаем. 60 яшенә җитеп, әти дә үлеп китте. Гомер буе ир белән хатын булып яшәсәк тә, мин аңа исем белән дәшмәдем. Кычкырышып, талашканны хәтерләмим, бар эшне бергәләп эшләдек. Мунча салдык, өйне яңарттык. Бүрәнәнең бер башында ул булса, икенчесенә мин килеп ябыша идем. Хәзер кызым белән икәү генә калдык.

Кеше – шул ук табигать баласы. Хайваннар арасында да үгез бозавының сыерга сикерүе – гадәти хәл. Без аны-моны уйламыйча яшәдек инде. Томана булдык. Хәзер бөтен кеше китап укый, телевизор карый, дин белән кызыксына. Бер карасаң, безнең өстә – зур гөнаһтыр. Күпләр мине азгынлыкта гаепләр, әмма тормышың шулай булып чыккач, нишлисең? Берәүне дә нахакка рәнҗеткәнебез булмады, малны эшләп таптык. Әти мине олыгайгач та бала итеп назлады, хатын итеп яратты. Йөрәкне авырттырган бер әйбер: ул да булса – кызым. Аннан алдарак үлеп китсәм, ни булыр? Акылы юк бит, үзе генә яши алмаячак.

Базар көн

Запись Әтием ирем булды [булган хәл] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Тавышка киткәч, түзмәдем, күптәннән бер иргә димләп йөриләр иде, шул кешегә кияүгә киттем. Өйдә тыныч булса, кияүгә барырга исәбемдә дә юк иде, югыйсә. Яшьләр – үзләренчә, мин үземчә яшәрмен дигәнрәк уйлар белән киттем.

Иргә буш кул белән бармадым мин. Үрдәк, тавык итләре, фарш алып бардым. Ун күкәйгә камыр басып, токмач кисеп әзерләгән идем – аны да калдырмадым. Бал, варенье, 200 граммлы биш пачка чәй, печенье, конфет, вафли, дөге белән карабодай ярмасы, дүрт капчык бәрәңге, суган, кишер, кызыл чөгендер төядем. Кер юа торган порошогына кадәр тыктым. Уйласаң, тоз белән су гына алмадым инде, дөресен генә әйткәндә. Мине алырга килгәндә бу ир бер коробка конфет белән килгән иде. Киткәндә әйтә: “Конфетны монда калдырырга кирәкми инде. Миңа кайткач, чәй эчәрбез”, – дип, өстәлдән алып, сумкасына салып куйды. Шунда да бик гаҗәпсенгән идем. Өй буш калса, аңлар идең әле, искереп, бозылып ятмасын, дип әйтер идең. Ә монда өйдә балалар кала бит, алар монда яшиләр. Ярый инде, аны-моны эндәшмичә генә кузгалдык. Әмма ул конфетны кайткач та ашарга насыйп булмады. Икенче көнне кызы килгән иде дә, бу ир шул конфетны тартмасы белән аңа күчтәнәч итеп биреп җибәрде.

Алдан озаклап аралашып, сөйләшеп тормаган кеше булгач, дуслаша алмыйча аптырап беттем мин ул ир белән. Безнең яшьтә бер-берсен хөрмәт итеп, сөйләшеп яшәр өчен кавыша бит инде кешеләр. Ә без икебез ике якта утырдык. “Сөйләш инде, нигә сөйләшмисең”, – дигәч, нәрсә сөйләшергә соң, дип әйтә иде.

Көзгә кергәч, сатарга дип, ир белән бер машина утын, бер машина тимер төядек. Берсен – бер көнне, берсен икенче көн башкардык. Утын саткан көнне, кайтышлый балык ала кайт әле, балык ашыйсы килә, дип озаттым. “Ярар” да димәде, “юк” та димәде – берни эндәшмәде. Берничә сәгать йөреп, тәки балыксыз кайтып керде. Юк икән юк инде, дип мин дә кабатлап тормадым инде аннан соң. Тимер тапшырган көнне “бавырсак алып кайтырсың” дидем. Анысында эндәшмичә калмады: пенсияңне алгач, үзең алып ашарсың, диде. Килгәннән бирле болай да гел мин алып килгән ризыклар белән яшәдек бит инде, аның сыртыннан берни булмады, югыйсә. Кышка кергәнче кече кызының ирен чакыртып, коймаларны рәтләттек, баганаларын заливать иттердек. Ярый инде, мин үземчә пешерендем, төшерендем анда. Өстәл буш булмады. Ә ирем кияүне озатканда бер-ике пачка тәмәке дә бирә белмәде. Кая ди ул акчасын түләү!

Мин диабетик, авырып торам. Күпме генә узгандыр, авыруларым кабат кузгалды да, больницага кереп ятарга туры килде. Шунда да ир дигән кешем бер тапкыр да яныма килмәде. Ярар, пешеренә белми иде инде. Соң, ике алма, бер мандарин алып булса да хәлне белеп китәргә була бит инде. Болай да гел чит районда берүзем яттым бит. Кая ди ул килү. Шалтыратмады да. Ике көннән соң түзмәдем, үзем җыйдым моны. Больницада яткан килеш, аның хәлен сорап мин шалтыраттым. Үзем өчен барысын да аңлаган идем инде: исән-сау терелеп чыга алсам, туп-туры үземнең өйгә кайтып китәм, дип сүз бирдем.
Палатада үзем сыман гади, сөйләшә торган хатыннар ята инде. Берсенең ире шофер икән, такси сыман йөри дигәч, юлына түләрмен, мине илтеп кенә куйсын әле дип сорадым. Бушка йөрисе булмагач, ул ир дә каршы булмады. Шулай итеп, иргә дә кереп тормыйча, өемә кайтып киттем. Аңа шалтыратып кына әйттем. “Җаең чыккач, минем әйберләрне китереп кит әле”, – дидем. Ашау, ризыкларны калдыр, миннән яхшылык булсын, дидем.
Бер-ике генә кигән күлмәгем, ак яулыгым, аңа кияүгә дип барганда гына алып киелгән өр-яңа чалбарым, ике колготкием, ике халатым, шикәрдән эчә торган даруларым кирәк иде. Берничә атнадан соң, кеше аркылы гына, колготки белән халатымны гына тапшырдылар, ә калган берни дә кире кайтмады. Чыгарып ташлагандырмы, нишләткәндер инде – белмим. Хатын-кыз киемен, яңа булса да, ул киеп йөри алмый бит инде аны. Кешесен табып, халатларны бирергә уйлагач, калган киемнәрне дә төреп кенә тыгасы иде бит, юк инде, булмады. Тормыш иткән, кешеләр белән рәтләп кенә аралаша белә торган ир булмады. Шуңа да ялгыздыр инде ул. Рәтле булса, барыбер дә ир-атка хатын табыла ул.

Картаймыш көндә кияүгә барып кайттым шулай итеп. Башкача кызыкмыйм инде. Кайтуга ук балаларга да әйттем: өемнән бүтән кузгалмыйм, хәзер сезнең чират, дидем. Кызның кайнана белән яшисе килми, кияүнең минем белән яшисе килми. Акча түләп, кеше йортында яшәгән көннәре.

“Язмыш сынавы”

Запись Пенсияңне алгач, үзең алып ашарсың… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Настяны сихерче дисәң дә була, убыр дисәң дә бер дә артык түгел. Юк, ул төскә-биткә чибәр үзе. Әкияттәге убырларга бер дә охшамаган. Әмма халык аны читләтеп үтә иде. Артык явыз иде ул. Кешеләргә бер дә юньле сүз әйтмәс. Ләкин Настяның бер гаделлеге бар: дәвалыйм дип, чирдән коткарам дип алдап йөртмәс. Бозым салса — салыр, кемнедер кемгәдер гашыйк итү дә кулыннан килә, диләр… Тик өметсез авыруның башын катырып, савыктырам дип кесәсен саумас. Аннан Настя белә: иблис кавеме (ул шулар белән эш йөртә) беркайчан да кешегә яхшылык эшләми. Хәер, халык арасында үч алырга теләүчеләр дә җитәрлек. Менә шулар аның төп клиентлары иде. Әмма алар кача-поса гына киләләр. Анастасиянең ишеге төбендә башка экстрасенсларныкы кебек чират тезелми иде.
Яшь сихерче акчага мохтаҗ булмады. Көтмәгәндә килеп чыккан бер очраклылык аны алтынга күмде. Бервакыт авыл кибетендә бер яшь егет сүзгә килде аның белән. Кызып китеп убыр дип атады, аяк астында буталып йөрмәскә кушты. «Ашыкма, — диде аңа Настя. — Киләсе атнада син өйләнергә йөрисеңме әле? Белеп тор: хатының белән берни дә барып чыкмаячак синең».
Нәкъ бер атнадан соң тәкәббер егет, борын салындырып, аның ишеге төбендә пәйда булды. Менә шунда Анастасияның борыны сизеп алды да инде: бу эштән зур акчалар исе килә. Шул чактан соң эшләр җайга китте: тирә-юньдәге өйләнергә җыенган егетләр туй алдыннан Настяга килеп, бозым салмасын өчен, аны бәхилләтә торган булдылар. Шулай эшләмәсәң, туйдан соң кыйбаткарак төшәчәк. Бу кадәресе һәр егеткә мәгълүм иде. Акча шулкадәр күп керде: Настяның җеннәре эшсез кала яздылар.
Настя исә яшь һәм чибәр иде. Күзләре еланныкы кебек зәһәр булмаса, сөйкемле дип тә әйтерлек. Тик аның иблиснекедәй карашы теләсә кемне өркетә ала. Кызга инде утыз тулды, ләкин аңа өйләнергә теләүчеләр күренмәде. Аның үзенә дә ярату хисе ят иде. Авылда яшь агроном егет пәйда булганчы, Настя сөю хисенең тәмен татый алмады. Егет кара күзле, куе сакаллы, тыныч йөзле егет гаҗәп сөйкемле иде… һәм Настя аңа гашыйк булды. Әмма бу җавапсыз мәхәббәт иде. Гадәти хатын-кыз алымнары, күз уйнату, каш сикертүләр, ымсындыргыч карашлар Айдарбәккә (яшь агрономның исеме шундый иде) аз гына да тәэсир итмәделәр. Шунда убыр беренче тапкыр үзе өчен сөйдергеч бозымы ясады. Кызганыч, сихер бу юлы эшләмәде. Җеннәр ни өчендер егеткә якын килергә курыктылар. Айдарбәкнең игелекле йөзе тыныч калды, ул Настяга тагылырга уйламады да. Әйтерсең, егет Пушкинның: «Чем меньше женщину мы любим, Тем легче нравимся мы ей, И тем ее вернее губим Средь обольстительных сетей», — дигән русча юлларын үзләштереп алган да сихерче ягына борылып та карамыйча тыныч кына йөрүен белә.
Күңел газаплары сихерчене әйтеп бетергесез өметсезлек утына салды. Гашыйклык халәте аны ташламады. Ул сизде: егеткә дип аткан ук аның үзенә әйләнеп кайткан иде. Теләсә кайсы убыр кебек үк Настя бозымның аны салучыга әйләнеп кайту ихтималлыгын белә иде. Беркайчан да үзе белән шулай булыр дип уйламады.
Яшь агрономның өйләнергә йөрүе турында хәбәр аны тынсыз итте. Җиңелүе белән килешергә теләмичә, ул Айдәрбәк белән кешеләр алдында җәнҗал чыгарды. Аның белән конфликтка керүдән һәркем курка бит. Ләкин Айдәрбәк кыз белән талашмады. Йөзе мөлаем булып калды. Халык алдында ул аңа тыныч кына, тәэсирле генә итеп: «Дөньяның бөтен сихерчеләрен, җеннәрен үзеңә ярдәмгә чакыр, миңа зыян сала алмассыз», — диде дә, борылып китеп барды. Аның бу тынычлыгында сихерче кодрәте җитмәслек ниндидер бер көч бар иде. Җиңелү ачысы убырны үтергәндәй булды. Ул Айдәрбәкнең таңнарын бөтен җанын салып гыйбадәттә булуын, Аллаһтан үзенә иминлек соравын, иртәнге зикерләрне калдырмый укуын, дога кылуын белми иде. Болар егеткә һәртөрле золымнан калкан булып хезмәт итте. Шул калканны Айдарбәк кичен дә куллана. Болардан тыш көн дәвамында агрономның теле Аллаһы Тәгаләне искә төшерү белән мәшгуль иде.
Үзенең кара миссиясенең бөтен мәгънәсен югалтып, сихерче үлергә теләде. Ләкин ул үзен газаплы җан бирү көтүен аңлый иде. Сихерен кемгәдер тапшырмыйча, убыр бу дөньядан китә алмый.

Кайчандыр үлем түшәгендә газапта яткан әбисе аннан кара гыйлемен кабул итеп алуны сораган иде. Ул чакта Настя явыз көчкә кызыкты, авыр йөкне тартып барырга риза булды. Хәзер бу йөк аның иңбашларын баса иде, ләкин ул авырлыктан котылырга чара тапмады.

https://vk.com/club74185557

Запись Сихерче хатын сөйдергеч бозымы ясый, ләкин… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Икенче хатыннан малае да туды, башка хатыннары да булды. Ул хатыннар берзаман өйгә үк килә башладылар. Без утыз яшебездән үк аерым бүлмәләрдә, күршеләр булып кына яшәдек. Аның миңа кагылганы да булмады. Ә мин шулай яшәп тә, аерылмадым. Әйбәтләнер дигән өмет тә булды дип әйтә алмыйм. Мине нык мыскыл итеп, үзенең хатыннары белән чагыштырып яшәде. Кайта иде дә, хатыннарын сөйли иде. Мин гомерем буе шуны тыңлап яшәгән хатыны булдым. Бер генә хатынын да яманлап сөйләмәде ул миңа.

Ә шулай да, өйне ташлап китмәде. Керләрен дә гомер буе мин юдым, мин үтүкләп әзерләп куя идем. Ахырда, ул авырып, урын өстенә калды. Анда да телләшеп ятты минем белән. Мин әйтә идем инде, кая шул чибәр хатыннарың, ник берсе дә килеп карамый, ник малай табып биргән хатының үзенә алып китми, дидем. Шулай дип әйткәч тә, гаебен танып гафу үтенмәде. Ул вакытта безнең ике кызыбыз да кияүгә чыгып, аерым яшиләр иде инде. Бер җылы сүз әйтмәде шунда ирем. Югыйсә, миңа аның бер “рәхмәт”е дә җитә иде ул вакытта. Ул рәхмәт әйтмәде дип, ташламадым инде, билгеле. Ап-ак урын-җирдә ятты, кирәкле дарулары, ашау-эчү – бар да янында булды.

Менә шушылай итеп яшәгән кешене хәзер дә бер генә сүз белән дә яманлап сөйләмим мин. Яманлап уйлаганым да юк. Чөнки үлгән кеше һәрвакыт әйбәт була ул. Нишләтәсең инде, ул шундый булган. Яшьлектән шул кешегә тап булып, минем тормыш шундый булган. Кабат кияүгә чыгу турында уйлаганым да юк минем. Кызыкмыйм да, хәзер яшь тә узды инде. Икенчегә чыгармын да, бәхеткә күмелермен дип уйламыйм. Кабат чыгып, кемнең бәхетле булганы бар микән ул? Юктыр, минемчә, андый кешеләр. Бәхетең булса, яшьлектә кавышкан үз иреңнән уңасың инде. Аннан соң буш талпыну гына.

Энҗе, Чаллы.

https://vk.com/beznen_avil

Запись “Гомере буе мыскыл итеп яшәде” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ел ярым яратышып йөргәннән соң никахлашып өйләнештек. Ул вакытта бездән дә бәхетлерәк кеше булмагандыр. Бер-беребездән башка яши алмабыз кебек иде. Озакламый мәхәббәтебезнең җимеше булып улыбыз Айдар туды. Улыма өч яшь чакта мин бик каты чирләп, больницага эләктем. Катлаулы операция кичерергә туры килде. Операциядән соң мине әнием саклап утырды.Үзем өчен түгел, улымны уйлап борчылдым. “Айдар кая, нишли икән?” – дип әнидән сорагач, әни аның апамнарда икәнен әйтте.
Ирем атна буена хәлемне белешерә килеп йөрде, аннан килүен сирәгәйтте һәм бөтенләй килмәс булды. Мине ике атнадан артык яткырдылар, алга китеш булмагач, кабат операция ясадылар. Анда да әни белән апам чиратлашып саклап, тәрбияләп тордылар. Тиз генә чыгармадылар, больницада озак ятарга туры килде. Ирем шул югалудан юк булды. Баксаң, аңа “хатыныңның хәле яхшы түгел, андый чирдән терелеп кеше булуына ышаныч бик аз” дигәннәр дә, ул башка хатын эзли башлаган икән. Иремнең чын йөзен шунда гына белдем. Өйгә чыккач та, бер ел сакланып, табиблар күзәтүе астында яшәдем. Газиз балам хакына терелеп, аны исән-сау үземә тәрбияләп үстерергә насыйп итсәң иде Ходаем дип, елый-елый ялварып сорый идем. Аллага шөкер, улым бәхетенә, әкренләп савыктым.

Мин больницадан кайтуыма иремнең әйберләреннән җилләр искән иде. Яныма хәл белергә килми башлагач ук күңелем нидер сизенгән иде инде. Ирләргә ышанма, Иделгә таянма дип белми әйтмиләр икән. Баксаң, ирем үзенең бер классташ кызына ияләшкән булып чыкты. Кияүгә чыкмаган, үзе генә яши торган кыз иде ул. Мин авырып ятканда шул классташы белән чит илгә ял итәргә барганнар хәтта! Минем кайгы булмаган шул аңарда, югыйсә, ни дисәң дә, яратып өйләнгән хатыны идем бит.

Улым да әтисен сагынып, көн саен көтте, аны кызганып йөрәгем өзгәләнде. Аңа ничек итеп тә аңлатып булмый бит. “Әтием кайчан кайта?” – дип, көн саен сорап кына тора. Нәрсә дип тә җавап бирергә юк. Шушы хәлләрдән соң нишләргә кала? Әлбәттә, аерылышырга. Аерылышкач улым белән миңа бер бүлмәле фатир, ә иргә машина калды. Ярый әле торырга урыныбыз бар дип сөенәм.

Күрәсең, ирнең яратуы чын күңелдән булмаган аның. Әгәр яратса, мондый адымга бармас иде. Тормыш корып яши башлагач, авырлыклар белән күзгә-күз очрашкач кына кешенең кемлеген аңлыйсың икән ул. Гомер буе бергә атларбыз дип, бер-беребезгә матур вәгъдәләр биргән идек. Авыр чакларда бер-беребезгә терәк булырга, кайгы-шатлыкларны бергә уртаклашырга сүз бирешкән идек. Беренче авырлык белән очрашач ук матур вәгъдәләре юкка чыкты…

Зилә, Чувашия.

https://vk.com/beznen_avil

Запись “Мине терелми дигәннәр дә, ул шундук башка хатын эзли башлаган икән” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Күрше авылдан безнең мәктәпкә килеп укучы бер иптәш кызым бар иде минем. Бервакыт мин аннан: “Нурия, синең ошатып, яратып йөргән егетең бармы?” – дип сорадым. “Бар”, – диде бу. Баксаң, икебез дә бер үк егетне яратабыз икән бит без! Әлбәттә, ул егет минем яратканны да, иптәш кызымның яратканын да белми иде. Бу яшерен генә ярату иде. Ләкин соңгы вакытларда ул егет үзе дә миңа игьтибар итә башлады. Аның миңа карата игьтибарын сизгәч, үз-үземә бикләнеп, мендәремә капланып, төннәр буе елап чыга идем. Чөнки, беләм – иптәш кызым да аны ярата бит. Ә минем иптәш кыз белән араны өзәсем килми, теге егетне дә яратам. Нишләргә дә юк, бигрәк җүләр чак булган инде…

Җәй, җиләк вакыты җитте. Җиләккә баргач, урманда рәхәтләнеп җырлап, күңелне юата идем. Шулай нишләргә белмичә озак кына уйланып йөргәннән соң, бар көчемне җыеп, иптәш кызыма: “Син ул егетне үзеңә карата алсаң, карат, син бит аны яратасың. Үзеңнең мәхәббәтең өчен көрәш”, – дип әйттем.

Шулай берни дә аңлашмыйча, мәктәпләрне укып бетереп чыктык. Миңа ничек тә бу егетне онытырга кирәк иде. Шулай Яңа ел бәйрәмнәрендә, кунакка кайткан, миннән шактый яшькә олырак Наил исемле бер егет кич белән мине озата кайтты. Шулай ике ай гына очрашып йөрдек тә, ул минем ризалыгымны сорады. Мин ике дә уйламыйча, йөрәгем телгәләнеп, эчтән үксеп-үксеп еласам да, риза булдым.

Наил бик тә акыллы, хөрмәткә лаек, эшчән, кыю, тормышны алып бара торган егет иде. Матур яшәдек, ләкин… Мин аңа тугрылыклы яхшы хатын булдым, ләкин җан җылысы, бер-береңә тартылу көче, мәхәббәт кенә юк иде. Наил моны яши-яши сизде, яратмыйсың син мине диде. Ә мин ни дип җавап бирим? Дөрес сүзгә җавап юк дигәндәй, әлбәттә, бер сүз дә әйтмәдем. Яратмасам да, кызгана идем иремне. Шулай итеп, Наил минем яратмаганны сәбәп итепме, хәмер белән дуслашты. Эштән көн саен диярлек эчеп, тора- бара соңга да калып кайта башлады бу. Көннәрдән бер көнне кич кайтты да: “Зөлфия, мин үземә башка хатын таптым. Ул мине ярата, синең кебек хисләрен яшерми, ачыктан-ачык әйтә. Мин дә аны ошатам”, – диде. Мин башта аның бу сүзләренә игьтибар итмәскә тырыштым. Мине көнләштерер, ачуны чыгарыр өчен генә әйтә дип уйладым. Шулай да, тора-бара йөрәккә тия башлады, хурландым, кимсендем. Үзем яратмасам да, иремне читләргә бирәсем килмәде. Элегрәк бергә йоклауны бар дип белмәсәм дә, кырыктан узгач, ирле килеш ирсез яшәү авыр була башлады. Ир назы, ир кочагы юксындыра, сагындыра башлады. Шулай да, эш белән онытырга тырыша идем. Ә ял иткәндә, бигрәк тә кичләрен, күңел ялгызлыгыннан үзәкләр өзелә иде. Эчеп кайтса, иремнең күзенә берни күренми иде. Башта миңа барыбер кебек булса да, соңыннан эчкәненә дә үртәлә, ачуым килә башлады.

Беркөнне: “Зинһар, эчүеңнән дәвалан, яхшылап яши башлыйк”, – дип елый- елый ялвардым. Ә ул: “Үлсәм дә, больницага барасым юк! Мине син шушы хәлгә төшердең. Хәзер нәрсә исеңә төште әле? Яшә үзеңчә, яратмыйсың бит син мине”, – диде.

Еллар үтте. Олыгая башлагач, сәламәтлек тә какшады, еш кына чирләп сырхауханәләрдә ятарга туры килде. Берсендә шулай авырып китеп, тагын больницага кереп яттым. Менә шунда әллә нәрсә булды, күрше палатада ятучы бер бабайга күзем төште бит! Коридорга чыгып йөргән чакларда үзе дә гел минем янга килә, сөйләшә, аралаша бу. Үзе турында да сөйләде, ялгыз яши икән, карчыгы берничә ел элек гүр иясе булган. Шулай аралашу мине аңа тагы да якынайтты.
Йөрәк диген син: инде әби статусына кереп барсам да, башларым әйләнеп китте, ниндидер бер сихри көч мине үзенә буйсындырды. Бик тә бәхетле тойдым мин үземне ул чакта. Шул көннән соң канатлы кош сыман һавада очтым. Ул бабайга тиз ияләштем, әйтерсең, гомер бергә узган. Мин аңа ирем барын әйтмәдем, ялгыз яшим дидем. Шуңа күрәдер, бабай бик якын итте мине. Больницадан чыгар вакыт җиткәч, телефон номерымны алып, бәлки бергә кушылып яшәрбез, бер-беребезгә иптәш булырбыз, син миңа бик ошадың, диде. Мин каршы килмәдем, ярар дидем.

Әйтүен әйттем, ләкин ничек? Өйдә бит әле нинди генә булса да ир бар. Өйгә кайткач та шул бабайны гына уйлап йөрдем. Иремне күрәсем дә килмәде. Бабай көн саен шалтырата, хәлемне белә, сагынуын, күрәсе килүен әйтә. Аның ихластан әйтелгән җылы, матур сүзләреннән тагын да канатланып йөрим, кәефләрем күтәрелеп китә.

Бик озак уйланганнан соң, ичмасам, картлык көнемдә үземә ошаган кеше белән бәхеттә яшәрмен дип, Наил белән араны өзәргә булдым. Аның белән яшәүнең барыбер бернинди мәгънәсе дә калмаган иде инде. Өйдән берни дә алмадым, бары тик киемнәремне генә алдым да, чыктым да киттем. Үкенмим. Бабаем белән инде биш ел яшибез һәм икебез дә бик тә бәхетле. Тормышның чын мәгънәсен, мәхәббәтнең асылын аңлап яшибез. Язмышыма бик рәхмәтле мин. Әле ярый авырып сырхауханәгә эләккәнбез, югыйсә, бер-беребезне кайда очратыр идек тә, ничекләр бергә кушылып яши алыр идек, дибез. Ходай насыйбы шул булган, күрәсең.

Минем хатым басылып чыкса, мине карт җүләр дип әйтерләр инде, әйтсеннәр, миңа барыбер. Бүгенге бәхетле көнемне бернигә дә алыштырмыйм. Алга таба да озак еллар шушы бәхетебездән аерылмыйча, авырмыйча, бер-беребезне кадерләп, парлашып яшәргә язсын иде!

Зөлфия, Казан.

Запись “Минем хатым басылып чыкса, мине карт җүләр дип әйтерләр инде” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Беркөнне телевизордан Филүс Каһировның “Җиз кыңгырау моңнары” дигән җырын тыңладым да, ул мине кинәт кенә үткәннәргә, еракта калган яшьлек елларына алып кайтты. Йөрәк түрендә генә йөргән, онытыла башлаган иң бәхетле, иң татлы мизгелләрне яңадан бер кат кичереп ләззәтләнергә, сагыш дәрьясында йөзәргә мәҗбүр итте.

Яшь чакта Марат исемле авылдаш егет белән йөрдем мин. Башта, мәктәптә укыганда, дуслар гына идек. Ул чакта чын мәхәббәтнең нәрсә икәнен дә аңламаганмын. Мәктәпне бетергәч, Маратны армиягә алдылар. Армиядән “яратам” дигән хатлары килеп кенә торды. Вәгъдә биреп озатып калсам да, никтер аның бу сүзләренә артык игьтибар бирмәгәнмен, белмим, бәлки үлеп яратырга да өлгермәгән булганмындыр.
Уйламаганда, юлымда икенче берәүне очраттым да, Маратның кайтырына өч ай калды дигәндә, тоттым да шул егеткә кияүгә чыктым. Җүләр! Һәм бу турыда Маратка әйтеп, хат та язып салдым. Тагын бер кат җүләр! Күп тә үтмәде, аннан: “Сөеклем, җаным! Нишләдең? Син мине үтерәсең, бу ялгышлыгың белән үзең дә бәхетле булмассың. Кияүгә чыксаң да, мине ташласаң да, мин сине барыбер ташламыйм, син кая – мин шунда булачакмын. Миннән котыла алмассың. Бозылган вәгъдәң исеңә төшеп, үзәгеңне өзәр әле!” – дигән җавап хаты алдым.

Марат кайтты… Кайтты да, хатында язылганча, без яши торган шәһәргә килеп урнашты. Урнашты гына түгел, без эшли торган җиргә эшкә дә урнашты. Шулай өчебез дә бер урында эшлибез. Ул һаман күз алдында йөри, ә үзе минем яннан үткәндә һаман бер сүзне көйли: мин сине яратам, яратам, яратам…

Аны көн саен күреп тору, аның миңа карата кайнар хисләре тора-бара һушымны җуйдырды: ансыз яши алмый башладым, таң атса тизрәк эшкә – аның янына дип ашыктым. Гел аны күрәсе генә килеп торды. Ял көннәре җитсә, ямансулап, моңаеп кала идем. Янымдагы иремне дә күрәсе килми, аннан суына башлавымны сизеп, иремә: “Әйдә, башка шәһәргә китеп урнашыйк, минем монда эшлисем килми”, – дип әйттем. Минем бу сүзләремнән ул, әлбәттә, аптырашта калды. Башкача булмый дип, эшкә баргач, эштән китәргә дип гариза яздым. Ә кич белән ирем мине үзенең каршына утыртты да: “Галия! Мин сиңа өйләнеп ялгышканмын, армиядә егетең барлыгын белмәдем, үзең дә яшергәнсең. Мин ике яшь йөрәк арасына кергәнмен икән, оныт мине, мин сиңа үпкәләмим. Ике арада җылылык юк икән – ул инде тормыш түгел. Мин сине шул егеткә – мәхәббәтеңә тапшырам. Ул да сине ярата. Мин барысын да беләм, бәхетле булыгыз. Болай, өчпочмаклы тормышта барыбер тынычлап, бәхетле булып яши алмаячакбыз. Тагын бер кат бәхет телим!” – диде. Ә мин акланырга тырышып карадым, ул мине ишетергә дә теләмәде.

Шулай итеп, ирем белән аерылыштык та. Минем белән аерылышкач, ирем тиз генә башкага өйләнде. Алар бәхетле яшиләрдер дип уйлыйм. Яратып, яратылып яшәүдән дә олырак бәхет бар микән дөньяда? Ә Марат, безнең аерылышканны белгәннән соң, миңа бүтән борылып та карамады. Берничә ай гына эшләде дә, каядыр күченеп китте. Шулай буласын мин күңелемнең бер чите белән сизенгән идем инде. Шуннан соң мин дә ул оешмада озак тормадым, бүтән эшкә күчтем. Үз гомеремдә тагын ике тапкыр кияүгә дә чыгып карадым, ләкин бәхетемне таптым дип әйтә алмыйм.

Инде гомер көзенә керсәм дә, бу хәлләр, кичерешләр минем күңелемдә кичә булгандай. Хисләр, киресенчә, еллар узган саен арта гына бара. Әллә үкенеч, әллә сагыш, әйтеп-аңлатып бетереп булмый аны. Бар кеше дә яратып, сөеп-сөелеп яшәсен иде дигән теләктә калам. Бирелгән вәгъдәләрегезне бозмагыз!

Галия.

Запись “Бозылган вәгъдәң исеңә төшеп, үзәгеңне өзәр әле!” дигән хат алдым впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..