View this post on Instagram

A post shared by ТАТАР ТУДЕЙ / ТАТАР БҮГЕН (@tatar_today_116)

Хосписта дәвала башлагач, Машага кирәкле медицина ярдәме күрсәтелә. Моннан тыш аның мавыгуын күтәреп алалар, һәрдаим булышлык күрсәтәләр.

Берничә ел элек хоспис хезмәткәрләре ярдәмендә Маша һәм аның әнисе Япониягә сәяхәт кылалар. Шул вакыттан бирле көчле кыз көнчыгыш культурасы белән мавыга башлый. Һәм үзен көнчыгышны өйрәнүгә багышларга карар кыла. Сәламәтлеге чикле булу сәбәпле, үзе туып-үскән шәһәрдә бу хыялын тормышка ашырып булмый, әлбәттә. Шуны да искәртеп үтәсе килә: Машаның хыялы турында бөтен шәһәр белә һәм бу турыда пресс-конференцияләрдә фикер алышалар. Мондый чараларда хосписның җитәкчесе Александр Ткаченко, Россиянең бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкиле Анна Кузнецова да катнаша.

– Мин Владивосток шәһәренә күченеп китәргә мәҗбүрмен. Монда мин ДВФУга укырга керәм. Үземнең туган шәһәремдә көнчыгышны өйрәнү буенча бернинди дә уку йорты каралмаган, әле алай гына да түгел, моның өчен кирәкле шартлар да тудырылмаган, – дип әйтә Маша.

Кыз Анна Кузнецова белән якыннан таныша һәм үзенең хыялы турында тулырак сөйли. Нәкъ шул җитәкче ярдәме белән Маша Ерак Көнчыгыш федераль университетына укырга керә. Монда физик мөмкинлекләре чикле булган студентлар өчен бөтен шартлар да тудырылган. Маша шундый укый башлый да инде.

– Мин аеруча да корея теле нигезләре, Корея тарихы, география фәннәрен яратам. Россиядәге иң ерак шәһәрләрнең берсендә үзем теләгән белгечлеккә укыйм. Бу, әлбәттә, олы сөенеч, – дип сөйли Маша Филина. ​

Хыялланыгыз! Аларның бер күңелле үзенчәлеге бар, ул да булса, хыял кайчан да булса тормышка ашачак!​

Запись Кыз балага хоспистан мәңгелеккә түгел, ә университетка юл ачыла [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Балагызның 12-17 яшьләрдә бик нык үзгәрүен сизә башласагыз, түземлегегезне учыгызга җыегыз һәм үзегезнең яшүсмер чагыгызны искә төшереп карагыз. Сез мондый яшьтә ниндирәк идегез? Әти-әниегезнең сүзенә җен ачуларыгыз чыккан, дусларыгыз белән бөтен башыгызга килгән фикерне тормышка ашырырга ашыккан вакытларыгыз исегезгә төшсә, балагыз белән аралашуны җайлау күпкә җиңелрәк булыр.

Татар гаиләләренә хас булганча, баланың үзгәрүен акча эшләү белән мәшгуль әтиләр түгел, ә өйдәге  җылы учакны саклаучы әниләр тизрәк сизеп ала. Шуңа күрә алда әйтеләчәк киңәшләрне эшләү әниләр өчен, мөгаен, кулайрактыр.

Бала ни өчен шулай тиз үзгәрә? Дөресен генә әйткәндә, кызыгыз яки улыгыз алай ук тиз үзгәреш кичерми, ул аның акрынлап кына бара. Бары тик сез аны сизми калырга мөмкин.  Ныграк аның үзен тотышына игътибар итегез. Балагыз “хәзер” сүзенә караганда “юк” сүзен ешрак куллана башласа, аның кәеф үзгәрешләре яхшыдан-начарга бик тиз “сикерсә”, яки, киресенчә, соңгы арада ул бик моңсу, күңелсез йөрсә, димәк, аның организмында һәм күңелендә җитди үзгәрешләр бара.

Мондый алмашыну аның тән төзелешендәге үсү-үзгәрешләр, бит тиресенең бозылуыннан башлана. Алда санап үтелгәннәр еш кына аның кәеф начараюының сәбәбе дә булырга мөмкин. Шуңа да баланың йөреше авыраюында, дөньядан качарга теләп үз эченә бикләнүендә яшүсмер чорының авыр мизгелләрен тотып алырга кирәк.

Шулай итеп, сез улыгыз-кызыгызның яшүсмерлек чорына керүен аңладыгыз. Әле алай гына да түгел, аның сезгә карата мөнәсәбәте дә начар якка үзгәрде һәм бу бик яхшы сизелә башлады, ди. Инде нишләргә? Алда әйтүемчә, баштан үзегезнең яшь чагыгызны искә төшерегез. Бу сезгә хәлне аңларга да, бәлки, күпмедер дәрәҗәдә, аннан үзегезнең ничек котылуыгызны хәтерегездә яңартып, чыгу юлларын табарга да ярдәм итәр.

Һәрбер мөнәсәбәт сөйләшүдән башлана. Бу, билгеле инде, бала белән ата-ана мөнәсәбәтләренә дә кагыла. Шуңа күрә балагыз белән уртак тел табасыгыз килсә, сөйләшегез. Бу хәлне үзгәртерлек бердәнбер чара. Балагызның сезнең белән үзе турында, үзендәге физик һәм рухи үзгәрүләр турында сөйләшәсе килмәсә (ә моны сез сөйләшүнең беренче мизгеленнән үк аңлаячаксыз), аның белән үзегез турында сөйләшегез. Үзегезнең борчуларыгызны балагызга сөйләгез, аннан киңәш сорагыз. Бала – ул сезнең кебек үк зур кеше. Бары тик тәҗрибәсез. Аның киңәшләре мәгънәсез, файдасыз тоелса да, бу фикерегезне аңа сиздермәгез. Аның сезгә булышырга теләве – шулай ук зур нәрсә. Димәк ул битараф түгел. Киңәшләрне колак аша гына уздырып калмыйча, эшләп тә карагыз. Бер тапкыр гына булса да чәчегезне икегә үреп килүдән әллә ни булмас. Ләкин балагыз өчен бу мөһим күрсәткеч булачак, ул үзенең, үз фикеренең сезнең өчен мөһим булуын аңлар.

Шулай ук киләчәккә планнарыгыз белән дә уртаклашыгыз. Сез бит бер гаилә, димәк, бер-берегез өчен терәк, таяныч булырга тиешсез. Һәм сезнең киләчәктәге эшләрегез балагыз тормышына да тәэсир итә бит, димәк, бу аның өчен дә мөһим.

Улыгыз, кызыгыз белән нәниләрчә сөйләшмәгез, “әттә”/”әннә” чоры инде үткән. Сез олы кешеләр. Сөйләшкәндә алдаудан, кыланудан качыгыз. Ул моны һичшиксез сизеп алачак.

Икенче этап: баланың сезгә ышанып үзен борчыган әйберләр турында сезнең белән уртаклаша башлавы. Бу очракта да хаталар җибәрмәскә кирәк. “Синең шул булыр инде”, “Күршенең баласы бигрәк акыллы, ник син шулай гел уйламыйча эшлисең соң”, “И-и, бу да булдымы проблема, пүчтәк бит бу” ише җөмләләрне гомумән кулланмасагыз да була. Балагыз сезнең белән серен уртаклаша икән, аны кабул итегез. Чын йөрәктән киңәшләрегезне бирегез, ә моның өчен әлеге хәлләрне күңел аша үткәрергә кирәк. Балагызны сез аңламасагыз, ул тәмәке, спиртлы эчемлекләр һәм сәер дусларына гына ышана башлаячак, ә сезгә бу кирәкми? Улыгыз-кызыгыз белән дуслыгыгызны югалтмагыз.

Рухи терәк була алсагыз, бик әйбәт әлбәттә, ләкин физик яктан да яшүсмерегезгә булышсагыз, үсеп, формалашып җиткәч, ул сезгә “рәхмәт”тән башка сүз әйтмәс. Еш кына, үзенең тәнендәге үзгәрешләрдән оялып, кызлар аркаларын җыерып йөри, адымнары дорфалана төшә. Егетләрнең дә гәүдә-сыны үзгәрешләр кичерә. Балагыз белән ешрак аралашсагыз, аңа аркасын туры саклап калырга ярдәм итә алачаксыз. Шулай ук аркасына массаж ясасагыз, бөкрәйгән аркасын җиңел генә килеп төзәтеп куйсагыз, аңа файдага гына булачак. Массаждан, билгеле, бала башта оялырга мөмкин, чөнки сезнең тактиль “аралашу”ыгыз инде күптән онытылган. Ләкин матур гына сөйләшсәгез, юмаласагыз, бала артык карышып тормас. Шулай ук туры йөргәндә балагызга комплиментлар әйтеп куйсагыз, аңа рәхәт булыр, үзенә карата игътибарны сизгән бала сезне читкә тибәрмәс.

Шулай итеп, шактый катлаулы яшүсмерләр һәм ата-аналар мөнәсәбәтенә без кыскача гына күзәтү ясап чыктык. Һәрбер ситуациянең шәхси булуын онытмасак, түбәндәге гомуми киңәшне биреп булыр: балагыз белән яхшы мөнәсәбәтегезне саклап калырга теләсәгез, аның начар кешеләр белән бәйләнеп китүеннән курыксагыз, төрле төр ярамаган әйберләр куллануыннан сакланып калырга теләсәгез, аның белән ешрак аралашыгыз. Ә иң мөһиме балагызны яратыгыз,аңа игътибарыгызны кызганмагыз, ул һәрвакыт үзенең сезнең өчен бик мөһим кеше икәнлеген тоеп яшәргә тиеш. Бары шул очракта гына гаиләдә бәхетле тормыш булыр.

Автор: Алсу Сәлах

Чыганак: "Җайдак"

Фото: pixabay.com

Запись “Балам үзгәрде… Дөньядан качарга тели. Булышыгыз!” [тормыш мәшәкатьләре] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Мунчага су салыгыз, иртәгә печәнгә алып барырга камыр куеп берәр нэрсә пешер… Ишетэсеңме син мине?” Мин йокылы-уяулы тавыш белән: “Ишетәм”, дим. Әни чыгып китә, 5 минуттан узып барышлый тагын верандага күз салып: “Әле һаман тормадың мени?! Кызый, буген клубка чыкмыйсын, ди”. Монысы инде “контрольный выстрел”, торып китәсең инде… Әнидән дә бигрәк, өйдә тагын бер командир – дәү әни. Ул инде эшнең җиренә җиткерелеп эшләнүен тикшереп тора. Ә кичен Берлинны алган кебек печәнчеләр кайтааа…

Берәр атнадан печэннең тәмен безгә татыр вакыт җитә. Сөн буена кадәр 3-4 км җәяү төшәбез, 35 градус эссе, чокырдан печәнне өскә таба пакосларны күбәлибез, сәнәк белән берничә күбәне кушасың, аннары сәнәкне күбәнең нәкъ уртасына батырып, сабын каерып җиргә терисең дә, күбәне өскә күтәрәсең, аннары үзеннән ике тапкыр зурырак күбәне сәнәге ние белән күтәреп аласың да, чайкала- чайкала алып барып, чүмәлә өстенә атасың.

Тирләгән тәнгә печән чүбе коела, кадала, кычыттыра… Эссегә чыдарлык түгел. Җитмәсә, я кәлтә, елан, я бака сикерә, алар сикергән саен чиный-чиный мин йөгерәм. Солтанай чокырында чишмә бәреп тора иде. Шул чишмәгә яулыкны батырып аласың да, юеш килеш башка бәйләп куясың. Яулык очларыннан рәхәт итеп салкын су тамып тора. Тик озакка түгел.

10-15 минуттан яулык шытырдап кибә. Мин аш-суга оста буларак, мине төш ашка таба учак ягып аш пешерергә җибәрәләр иде. Бер чиләктә тушенка белән, рожки салып аш пешерәсең,икенчесендә Солтанай чокырында нинди чәчәк-үлән бар, барысын да кушып чәй кайнатасың.

Кайнап чыккач, шул чиләккә бер ярты литр сөтне салып җибәрәләр. Мммм, ул чәйнең тәмлелеге. Иң авыры – печән алып кайту. Камаз печәнне сәндрәгә тутыру. Мине гел сәндрәгә куялар иде. Сәндрә авызын астагылар печән белән томалап куя. Үзе эссе, үзе тузан. Һава юк, печән кадала, аны бит таптый-таптый тутырырга кирәк. Ачу китереп, астан кычкыралар: “Тиз бул инде, яңгыр килә!”, дип.

Тәннәр ватылып, кул-аяклар сызырылып, янып-көеп бетә идем. Печән эпопеясы тәмамлану белән икенчесе башлана. Без сеңлем белән 9 ел кырда игенчеләр ашаттык. Дөресрәге, әлеге эш әнигә йөкләнгән иде. Әни завклуб, имештер ул кичен эшли, ә көндез өйдә дип, колхоз аңа куша иде бу эшне. Без исә әнине җәлләп…”,дип Замирә күңел дәфтәреннән тәмаланмаган өзек калдыра.

Запись Замирә Рәҗәпова: “Тәннәр ватылып, кул-аяклар сызырылып, янып-көеп бетә идем…” [үткәннәрдән] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры артисты, Муса Җәлил исемендәге республика бүләге лауреаты Эмиль Талипов:

– Балачакта Яңа ел “утреннигы”на кем булып киенә идегез? Ул костюмны сезгә кем текте?

– Мәктәптә башлангыч сыйныфларда Яңа ел бәйрәмен үзем алып бардым. Кар бабай (Снеговик) ролен бирделәр миңа. Роль тапшыргач, аңа әзерләнергә, кешеләр алдында чыгыш ясарга кирәк. Мин «Костюм юк», дип елап утыргач, апамның төне буе костюм әзерләгәне хәтеремдә калган. Ялгышмасам, ул аны марля һәм өйдә булган башка төрле материалдан текте. Кар бабай борынын кәгазьдән ясадылар. Мәктәптә олырак сыйныфларда Кыш Бабай булырга да туры килде. Ләкин шулай да иң җылы тәэсирләр калдырганы – Кар Бабай костюмы. Ул минем бала вакыт иде. Әлеге костюмны бер генә тапкыр кияргә туры килде. Шактый күләмле роль булуга карамастан, ул минем бик яхшы килеп чыкты.

– Иң истә калган Яңа ел бүләге нинди иде? Аны Сезгә кем бүләк иткән иде?

– Безнең заманнарда нинди Яңа ел бүләге булсын инде! Мин 1990нчы елларда укыдым, ул вакытта хәзерге кебек бүләкләр бирешү юк иде. Бүгенге кебек иркенлек булмады. Безнең бәйрәмнәр бик күңелле уза иде. Рәхәт чак! Мәктәпкә чыршы алып килгәндә, аның исе бөтен мәктәпкә тарала. Иң зур һәм иң тәмле бүләк – пакет эченә тутырылган конфетлар. Алар – үзе бер могҗиза, үзе бер тылсым! Ул пакет эчендә тагын 1 мандарин һәм 2 әстерхан чикләвеге дә була иде. Аларны диванга яки идәнгә чәчеп, шуларны барлап, актарып утыру үзе бер рәхәт. Ул вакытта «Сникерс», «Марс» кебек шоколадлар әле чыга гына башлаган иде. Элек без аларны телевизордан гына күрдек. Алып та булмый иде, эләкми дә иде. Яңа ел пакетына тутырылган шушы шоколадларны идәнгә чәчеп, яртылыш-яртылаш тешләп кенә шаккатып ашап утыра идек. Мин моны әллә кайчангы заман кебек сөйлим. Ләкин 90нчы елларда шундый авыр вакытлар булып алды. Без гаиләдә әле өчәү идек бит: миннән кала, тагын ике апам бар. Безгә 3 пакет бирәләр. Ул бүләкләрнең матурлыгын белсәгез сез, аларның савытларына кадәр шундый искиткеч! Аларга чыршылар, Кыш Бабайлар төшерелә иде.

– Яңа елдагы могҗизага ышанасызмы? Сезнең белән шушы бәйрәм алдыннан берәр могҗиза булганы бармы?

– Могҗиза булмаса да, ышанасы килә. Яңа ел – иң матур бәйрәмнәрнең берсе. Чыннан да, ниндидер тылсымлы, могҗизалы бәйрәм.

Г. Камал театры артисты Ләйсән Фәйзуллина:

– Балачакта Яңа ел утреннигына кем булып киенә идегез? Бу костюмны сезгә кем тегә иде?

– 1нче сыйныфта кигән Керпе костюмын бик яхшы хәтерлим. Әнием аны минем өчен каяндыр табып алып кайтты. Бәлки театрдандыр (Ләйсәннең әнисе – Татарстанның халык артисты, Әлмәт татар дәүләт драма театры артисткасы Раушания Фәйзуллина). Башка битлек кебек керпе йөзе киелә иде. Итәге һәм жилеты да бар иде әле ул костюмның. Жилетның артында чуклар ясалган. Әле минем шундый фотографиям дә бар. Мин анда шул костюмнан бик куркып төшкәнмен. Шуңа үземне куркак Керпе, дип исемдә калдырдым. Шушы Керпе костюмын мин бер генә тапкыр кидем. Ә аннары гел Кар бөртеге булып киенә идем.

– Иң истә калган Яңа ел бүләге нинди иде?

– Бөтен бүләкләр дә хәтердә калмаган, әлбәттә. Ләкин әни бервакыт тәмле тартма бүләк итте. Аның һәр тәрәзәсе ачыла. Бәләкәй-бәләкәй тәрәзәләрнең һәрберсендә – шоколад. Яңа ел җиткәнне көтмәдем, әни күрмәгәндә, шоколадны берәм-берәм урлый идем. Әлеге тартма, китап кебек, яссы һәм аның бик күп тәрәзәләре бар иде. Шул тәрәзәләрне ачасың, анда – шоколад. Мин Яңа ел җиткәнне көтеп өлгерә алмадым, бер-ике атна алдан башладым, Яңа елга кадәр шоколадларны бетердем. Моның өчен әнидән дә эләкмәде, ул көлде генә.

– Яңа елдагы могҗизага ышанасызмы?

– Гел ниндидер могҗиза көтәм, ләкин ул булмый. Минемчә, могҗизаны көтәргә кирәкми, аны үзеңә ясарга кирәк.

Алинә МИННЕВӘЛИЕВА

Запись Эмиль Талипов: «Сникерс», «Марс» кебек шоколадларны телевизордан гына күрдек» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Берсендә шулай юрган астында уянып киттем. Юрган аша рәхәт бер җылылыкның аякларга, бөтен тәнемә сарылганын тоям. Шулай булмый ни! Иртүк торып, әнкәй мичкә яккан ич, ипи салырга җыена. Мичтә чарт-чорт килеп утын яна, мич авызында канат кагынып ялкын телләре биешә…

Утыннар янып беткәч, көл-күмер ише нәрсәләрне күмер савытына себереп бушатканнан соң, әнкәй кайнар мич түренә агач көрәк белән түм-түгәрәк йомарламнарны урнаштыра. Берәр сәгать чамасы уза микән, борыннарны кытыклап, өй эченә яңа пешкән ипи исе тарала. Авыздан сулар килә, түземсезләнеп әнкәйнең мичтән ипи түгәрәкләрен тартып чыгарганын көтәсең. Иң тәмлесе ипи кыерчыгы, әлбәттә! Шул кыерчыкны «миңа, миңа!» дип, абый белән кайчакны чәкәләшеп тә алабыз.

Әни кулындагы сөлге белән көле-мазар калмасын дип, кызгылт йомры ипиләрнең иң әүвәл төбен сөрткәли дә ак җәймәгә тезеп сала. Аннары инде күкрәгенә терәп хәләл ипине кисәргә керештеме… хуш истән башлар әйләнеп китә! Бүгенгедәй хәтеремдә: ипи уртасындагы тары бөртегедәй вак-вак күзәнәкләр арасында бармак башы тикле итеп туралган бәрәңге шакмаклары да елтыраша… Ипекәйгә бәрәңге шакмаклары кушу традициясе күптән онытылды булса кирәк. Андый ипине минем бүтәнчә һәм бүтән җирдә беркайчан ашаганым булмады.

Ә инде сөткә килсәк…

Җәй уртасы. Көн кичкелеккә авышкан, көтү кайткан, тузан басылган. Сыер-сарыклар абзарларына ябылган.

Мондый чакта Кояш бату кебек күренешләр минем өчен – тылсым, могҗиза. Кояшның кая таба төшеп батканын ныграк аңлар өчен абзар түбәсенә үрмәләргә уйладым. Абзар ишеге яныннан узып киттем дигәндә генә «шып» тукталдым. Чөнки ярымачык ишекләрдән сөзелеп, саркылып кына әллә ниткән моң, музыка авазлары ишетелә иде. Колакларны шәмрәйтеп тыңлый башладым. Тальянда уйнарга өйрәнгәнлектән, мин инде җырга-моңга битараф түгел. Менә кемдер барабанга таякчыклар белән йомшак кына кагыла кебек: «Бам… Бум!» Бераздан әлеге ритмнар скрипка моңнары белән алышынды: «Сз-з, бз-з…» Әйе, кемдер нәкъ менә скрипка кылларында талгын бер көйне сыздыра кебек. Таң калып тыңлыйм бу авазларны – абзар түбәсе дә, Кояш баешы да онытылды минем өчен. Түзмәдем, сак кына хәрәкәтләр белән абзар эченәрәк уздым. Карасам: әни чиләк төбенә гөбердәтеп сөт сава икән! Ялтыр чиста чиләгенә, ап-ак сызыклар, күбекле тамчылар булып, әллә сөт ява, әллә моңнар түгелә?..

Бераздан ул миңа мөлдерәмә тулы чиләгеннән бер стакан парлы-җылымса сөт салып бирде. Урман-болыннардагы һәр үләннең, чәчәкләрнең тәмен сөзеп эчтем шул чакта…

Минем әни философ булмаган, билгеле. Әмма аның ипи пешергәндә һәм сыер саугандагы һәр булмыш хәрәкәте фәлсәфи мәгънәгә, тормыштагы матурлык дөньясына бер ишарә булган, күрәсең…

Рашат НИЗАМИ.

Запись «Әнием турындагы хатирәләрем барыннан да элек ипи һәм сөт белән бәйле» [хәтер] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..