Әлеге абзый беренче көннәрдән үк сугышка алынып, күпмедер вакыттан соң каты бәрелештә дошман кулына әсирлеккә эләгә. Әсирләрне барысын да бер барак эченә бикләп куялар да, һәр көнне берәм-берәм алып чыгып аталар икән. Бу абзыйга да чират җитә, иртәгә син дип белгертәләр. Бичара бик нык кайгырып, төне буе керфек какмый уйланып утыра. Таң алдыннан гына йоклап китә дә, сәер төш күрә. Имеш, әллә кайчан үлгән әнисе моның каршына килеп баскан да, күзләрен тутырып малаена карап тора. Абзый елый-елый зарлана башлый. “Әй, әнием, бер дә үләсем килми, яшь бит әле мин, нишлим икән?” – дип сорый. Шунда ана: “И-и, улым, бар да үзеңнән тора, үз урын-җиреңне үзең җыярсың инде, яме”, – ди. Абзый кинәт шалтыр-шолтыр ишек ачылган тавышка сискәнеп уянып китә дә, күргән төшен нәрсәгә юрарга да белми аптырап кала. Ике немец солдаты кереп, моны алып чыгып китәләр. Кулларын артка куйдырып, арттан саклап баралар.

“Ашханә” ролен үти торган бер барак яныннан узып барганда кинәт ишектән ике хатын-кыз йөгерешеп чыгалар да, кәстрүлләр бәрешеп үзара сугышырга тотыналар. Абзыйны алып баручы фрицлар да туктап калып, эчләре катып көлә-көлә әлеге хатыннарга карап тора башлыйлар. Шунда, Ходайның рәхмәте белән, абзыйның башына яхшы уй килә. Ни булса шул булыр ди дә, бөтен көченә якындагы урманга таба йөгерә. Тегеләр исләренә килеп артыннан шарт-шорт ата башлаганда абзыебыз урман эченә кереп киткән була инде. Бер туктамый йөгерә-атлый бара торгач, үзебезнең партизаннар янына килеп чыга ул.

Сугышлар бетеп, авылга исән-имин кайтып, әнисен бер дә догадан калдырмыйча, әлеге абзый тыныч тормышта озак еллар рәхәтләнеп яши әле.

Мәйсәрә ХӘММӘДИЕВА. Чаллы. 

Запись «Сугышта мине үлемнән мәрхүмә әнием генә коткарды» [тормыш хәле] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Фәннур сөйләвенчә, мәрхүмәнең өчесе җиткәч, авылга төрле төбәктән балалары җыелган. Бергәләп табын әзерләгәндә, өйдә салмак кына очып йөргән матур күбәләкне күреп алганнар. Ул стенадагы келәмгә, тәрәзә челтәрләренә, өстәлгә тезелгән тәмле сый-нигъмәтләргә кунып алган.

Күбәләк Фәннурның җилкәсенә, Әлфинур апаларының маңгаена да кунып киткәч, бертуганнар гаҗәпсенгәннәр. Мәрхүмнең җаны кырыгына кадәр күбәләк булып, җаны чыккан нигезенә кайтып йөри диләр бит. Фәннурлар да шуңа юраганнар: тышта зәмһәрир суык бит, әгәр җан түгел икән, бу күбәләк кайдан чыксын?!

Фәннур әнисе турында бик яратып, искиткеч сабыр, тыныч холыклы, гадел һәм ярдәмчел дип сокланып сөйли иде. Ә Әлфинур апасы урын өстендәге карчыкны бер ел чамасы һич зарлану-сызланусыз карады. Фәннурның башка абый- апалары да әниләре өчен өзелеп, гел хәл-әхвәлен белешеп, кирәккәндә булышып тордылар. Шуңа да ана рухы, күбәләккә әйләнеп кайтып, мәрхәмәтле балалар үстерүенә шатланып, улларына, кызларына бакыйлыкка күңел тынычлыгы белән күчүен сиздергәндер, бәлки?

Фәнис МӨХӘММӘТОВ.
Казан.

Запись «Суык гыйнварда Әлфинур апа мәете өстенә күбәләк куна…» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Атнакичкә каршы кулыма дисбе алып, тәхлил тартып, “Салават” әйтеп, шуны 2017 елда бакыйлыкка күчкәннәрнең рухларына багышлап яткан идем. “Күчтәнәч”емне озатканда, билгеле, әтисе исемен дә әйтеп, шул елда арабыздан киткән сөекле мөхәрриребез Исмәгыйльнең дә исемен атадым. Догам кабул булып, иясенә барып ирешкән, рухына шатлык биргән, күрәмсең: Исмәгыйль төшемә искиткеч матур булып керде. Имеш, ниндидер зур күпердән җәяү генә чыгып киләм. Аста ярларына тулып, салмак кына, гаҗәеп үтә күренмәле чиста сулы елга агып ята. Яр буйларында ямь-яшел куе әрәмәлек. Шуннан төрледән-төрле кошларның сайраган тавышлары тирә-якка сихри моң булып агыла.

Ярның таулырак бер урыныннан чишмә чыгып, ул челтерәп агып ята. Күперне чыгуга, юлның ике ягында да зур болыннар башлана. Ул болынлыктагы үлән, мең төрле чәчәк, шунда чәчәктән-чәчәккә очып, кунып йөрүче төрле төстәге гүзәл, купшы күбәләкләр, шул чәчәкләрдән бал җыючы умарта кортлары, бөҗәкләр дисеңме, баш очымда сайрап торучы кошлар дисеңме… Өнемдә, табигатьтә, бер генә фильмда яки картинада да күргән нәрсәләрем түгел инде менә. Шул болын чиксез киңлекләргә сузылып, ерактагы сөзәк, матур тауларга барып тоташа икән. Анда үскән җиләк-җимеш куакларының, мәһабәт биек-биек агачларның исәбе-хисабы юк. Менә шуннан ап-ак күлмәк, чалбар кигән Исмәгыйль килеп чыкты. Җыйнак кына сакал, мыеклары, сынап караучы күзләре дә шул ук. Бераз гына елмаеп, мин килеп җиткәнне көтеп тора. Мин килеп исәнләшүгә, өнемдәге – төшемдә дигәндәй: “Исмәгыйль, монда чиреңә дәва булырдай үсемлекләр, җиләк-җимешләр бардыр инде”, – дип әйтеп куйдым. Ә ул, бераз елмаеп: “Монда авыртулар юк бит, үз хәлең ничек соң?” – дип сорады. Менә шунда уянып китеп, торып утырдым. Ходайның хикмәте, яхшы кеше төшкә дә матур булып керә икән, ничек матур төш күрдем дип, хәйраннар калып тордым. Әйе, Ахирәттә Исмәгыйльнең оҗмаһта урын аласын аңлатучы төш булсын бу. Амин!

Төшләр дигәннән, балачактан сәер дә, рас килүче төшләр дә күрә идем мин. Шуларны иртән торып әбигә, әнигә сөйләп биргәч, алар: “Балакай, мондый төшләр турында бүтәннәргә сөйләмә, ярамый”, – дип әйтәләр иде. Инде менә ашыйсын ашаган, яшисен яшәгән дигәндәй, тормышымда шатлыгын да, кайгысын да шактый күрдем. Кайбер төшләремне сезгә дә сөйлим әле.

Гомеремнең төрле чорларында кереп йөдәткән бер төш мине иркәләде дә, сискәндереп куркытты да. Оча идем мин ул төшемдә. Әйе, әйе, нәкъ менә олы кош канатлары белән зәңгәр, иксез-чиксез күктә, биектә-биектә талпынып-талпынып оча идем. Ул очуның рәхәтлеген белсәгез! Аны бернәрсә белән дә чагыштырып, аңлатып булмый. Урман, болыннар, елга, күлләр, авыллар, шәһәрләр, таулар, кырлар – барысы да аста кала. Син көчле, киң канатларың белән һава агымына кушылып салмак кына тибрәнеп йөрисең. Өскә күтәрелгән саен җир кечерәя, ә син зурая барган шикелле. Тик шул вакыт күкрәккә нидер килеп кадалган шикелле була, көчле авыртудан куырылып каласың, күз алды караңгылана, көчең бетә, сулап булмый башлый һәм гәүдәң аска мәтәлә… Күңелне коточкыч курку биләп ала, әле аңыңны җуеп бетермәс борын: “Барысы да бетте, гәүдәм менә, менә хәзер җиргә килеп төшеп, челпәрәмә килер”, – дип уйлыйсың. Һәм шулвакыт, тирләп-пешеп, сулышыңа буылып, куркудан атылып чыгар дәрәҗәдә типкән йөрәгеңнең тавышын ишетердәй булып уянып китәсең. Җанга, тәнгә рәхәтлек тә, шом да бирә торган бу төш, әйткәнемчә, яшәү дәверемдә шактый керде. Әле дә кергәли. Яши-яши дөньяда индуизм дине, буддизм дине барлыгын, аларда аңлатылганча, җаннарның күчеп йөргәнлеген (реинкарнация) белгәч, бу төш кабатланган саен: “Әллә минем җаным элеккеге тормышымда зур кош та булдымы икән дә, аны әллә һавада очканда атып төшергәннәрме икән?..” – дип уйлап куя идем.

Аннан соң төшемә үләсе һәм үлгән кешеләр еш керә. Берәр өйнең морҗасы ишелгәнен, бер кешенең бура бураганын, кое казыганын, нәрсәгәдер утырып авылдан чыгып киткәнен, бакча-җир сөргәнен, казыганын күрсәм, шуңа үлем киләсен көт тә тор инде.

Ил башлыкларының үлемнәрен дә йә кырык көн, йә җиде көн алдан күрдем. Л.Брежнев – ерак сәфәргә җыенып, Б.Ельцин: “Урыным шул”, – дип, исерек килеш сазда аунап төшемә кергән иде. Озак тормый дөньялыктан китеп бардылар. Сталин-тиранның төше дә хәерсез икән: авылның бер урамында шинелен киеп йөргән иде, шул урамда янгын чыгып, тереләй янып үлүче булды, тора-бара бу урамда яшәүче бетте, буш йортлар гына утырып калды. Ленин бабайны, ни хикмәт, төшемдә бер дә күрмәдем. Җәсәде күмелмәгәнгә, бәлки, җаны күк белән җир арасында тилмереп йөридер…

Хикмәтләремнең тагын берсе: төшемдә хайваннар, кошлар белән сөйләшәм. Нәкъ кешечә, нәкъ татарча сөйлиләр: тавышлары ишетелә, авызлары ачылмый, күзләре белән генә карап торалар. Бу сөйләшү, хәзерге галимнәр телендә әйтсәк, телепатик рәвештә барадыр инде. Төшеңдәге хайван яки кошның башыннан сыйпап сорау бирәсең, ул җавап бирә.

Икенче хикмәтем: кояш чыгар яки баер алдыннан, төн уртасы, таң алдыннан күземә төрле нәрсәләр: җан ияләре күренә. Бала чагымда, үсмер елларымда бик курка идем. Әнигә, әбигә, бабайга ниләр күрүем турында сөйли идем. Алар һаман: “Балакаем, кешегә сөйли күрмә, акылдан язган дип, тилеләр больницасына ябарлар”, – дип куркыткач, аларга да сөйләмәс булдым. Ә серле затлар сирәк-мирәк булса да күренүләрен дәвам иттеләр, мин бу хәлгә күнегеп тә беттем. Йорт иясе – бичура кем булып, нинди тавыш белән кычкырса, тора-бара ни-нәрсә буласына хәтле чамалыйм. Йомшак кына, матур итеп кычкырса, йокымнан уятса, берәр шатлык буласы, ә каты тавыш белән, дорфа итеп кычкырса, көт тә тор, бәла-каза киләсе.

Хикмәтле кешеләрнең хикмәт-могҗизалары ниндидер гадәттән тыш вакыйгага, озак вакыт комада булып, үлемне алдап калуга бәйле диләр. Гомеремдә ул хәтле үк гайретабигый хәл кичермәсәм дә, беренче сыйныфта укыганда озак кына бик каты авырып ятканым бар.

Температурам 40-41 градуска җиткәндә күземә әллә ниләр күренеп, саташып ятканым истә. Күзләремне акайтып, үз-үземне бәргәләп, саташып сөйләшеп ятканда, әни белән бабай: “Исән калмас, үләр бу бала”, – дип, үлүемне көткәннәр. Менә шулай үлемне алдап, “тегендә-монда йөри-йөри” исән калганга сәер хикмәтләр бирелгәндер үземә дип уйлыйм. Карчык та, малай да, иртәләрен уянгач, шаяртып: “Бүген ниләр күрдең, пәриләрең нәрсә әйттеләр?” – дип сорыйлар. Ни хәл итим, сорап алган хикмәтләрем түгел. Шулай яшәп ятыш. Ходай камил акылдан аермасын. Исмәгыйль турындагы матур төшем менә шуларны язарга этәрде.

Тиленеке – тишек дигәндәй, яманат барыбер чыга инде, ерактан тою, сизенү халәтемне язарга онытканмын. Билгеле, болары бик якын, яраткан кешеләрем арасындагы бәйлелеккә кагыла. Беренче хатын бала тапканда да, икенче (хәзерге) хатынымның тулгагы вакытында да үтереп эчем авыртты минем. Теләсә-ни әйтегез менә, булган хәл, сүзләрем хак. Борып-борып эч авыртуларым хатыннар балаларын тапканнан соң гына басыла иде. Бусы нилектән, ни хикмәт – Алла белсен. Аларның тулгагы вакытында минем эчем авыртудан кемгә ни файда, ни мәгънә – берни белмим. Беренче улым үлгәндә, әни җан биргәндә йөрәгемнең чәнчүенә чама булмады, шартлап ярыла дип тордым. Бу хәлнең беренчесе бала төн уртасында, район сырхауханәсендә җан биргәндә булса, икенчесе әнием күз алдымда җан биреп тартышканда булды.

Икенче хәл: кичке якта бер аягымның баш бармагы тиктомалдан өздереп авырта башлады. Бәрелмәгән, сугылмаган, киселмәгән бармакның буын тирәсе авыртыпмы-авырта! Тотып карыйм, сыйпап карыйм, табакка җылы су агызып, шуңа да тыгып тордым – басылмый гына. Авырту берничә көнгә сузылып, аксап та йөрдем хәтта. Чечнядагы малай җәйге ялына кайткач бу авыртуның сәбәбен белеп, барыбызның да ис-акылларыбыз китте. Нәкъ минем аяк бармагы авырта башлаган кичтә, ваннада юынганда малайның шул аяк бармагына кырыны белән шактый күләмле көзге төшкән дә, бармакны яртылаш кисеп кереп, җәрәхәтләгән (җәрәхәт эзен дә күрсәтте). Шул яра бәгыренә төшеп авырткан һәм шул чагында мин дә ул авырту белән “уртаклашканмын” икән. Госпитальгә барып бармак ярасын тектергән. Курыкмасыннар дип, малай безгә хәбәр дә итмәгән. Җан сиземләве буенча телепатик аралашу шулай була, күрәмсең. Телепатик аралашуның хатын белән ике арада булган мисаллар шактый. Эштә яки бакчада: “Их, фәлән ризык ашыйсы иде бүген!” – дип уйлап куям һәм, ни гаҗәп: бакчада кунарга калган кичемдә мин теләгән ризыкны пешереп, хатын килеп җитә. Эштән өйгә кайтып керсәм, өстәлдә мин теләгән ризык көтеп утыра. Хатыннан: “Мин бу ризыкны теләгәнемне белеп, кай арада пешереп өлгертәсең?” – дип сорасам: “Каян белим, шулай теләдем дә, пешердем инде”, – ди.

Бездә әнә шундый сәер хәлләр булгалый. Барысын да язмыйм әле, гаҗәпләнүләрегез болай да чиктән ашкандыр. Уйдырма юк, барысы да булган хәлләр. Сездә дә хикмәтле хәлләр бармы? Языгыз, уртаклашыйк әле!..

Рәҗәб ӘХМӘТОВ. Чаллы.

Запись «Исән калмас, үләр бу бала», – дип, үлүемне көткәннәр» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

16 нчы гыйнвар көнне 22 яшьлек студент кыз Уфа шәһәрендәге Минһаҗев урамындагы тулай торактан чыгып китә, автобус тукталышына бара. Шуннан суга төшкәндәй юк була. Башкорт дәүләт медицина университетының дәвалау эше факультетында бишенче курста укучы Гүзәл Газетдинованың шулай эзсез югалуы бөтен шәһәрне аякка бастыра. 

Без Гүзәлнең курсташы – төркем старостасы Эльвина Гайсина белән элемтәгә кердек. Төркемдәшләре Гүзәлнең шулай укырга килми калмавы бик сәер икәнен әйтә.

Гүзәл курсташлары белән. Гүзәлнең социаль челтәрдәге аккаунтыннан.

“Авырса да, дәрескә килә иде”

– Без аны югалыр алдыннан бер көн алдан күрдек. Ул көнне бергә укып кайттык. Ә юкка чыккан көнне искә төшерсәк… Ул башта иртән йоклап калганы турында язды, аннары “дәрескә ашыгам, чабам” дип хәбәр итте. Соңрак бөтенләй “килмим, форс-мажор килеп чыкты” дип язды. Безнең дәресләр төрле хастаханәләрдә үткәрелә. Ул көнне килмәде һәм шуннан соң элемтәгә дә бүтән чыкмады. 

Кешеләргә артык ышанучан идеме әллә, холкы ниндирәк иде дип сорыйм. Эльвина Гүзәлнең читләрне якын китермәвен әйтте. Гүзәл тулай торакта дус кызлары белән торган. Кияүгә чыгарга уенда да булмаган. Чыгасы килми дип тә әйтә торган булган.

– Акыллы кыз ул. Без бит инде бергә биш ел, безнең белән иркен аралаша иде, ә таныш булмаган кешеләр белән ачылып китеп, якыннан сөйләшмәде, үзенә якын китерми иде. Безгә дә алай бернинди мәхәббәт мөнәсәбәтләре турында сөйләгәне булмады. Ул, гомумән, кияүгә чыгарга теләмим дип тә әйтә иде, – диде.

Гүзәл Газетдинованың әти-әнисе Башкортстанның Краснокамск районында яши. Эльвина әйтүенчә, районга бер өч сәгатьлек юл булса да, Гүзәл өенә чагыштырмача еш кайткан. Гаиләдә ул олы бала, энесе 11 нче сыйныфта укый икән.

– Без белгәнчә гаиләдә мөнәсәбәтләре яхшы. Ике-өч атнага бер тапкыр өенә кайткалый иде, ди әңгәмәдәшем.

“Гүзәл югалгач, икенче аккаунтына тап булдык”

Безнең карашка, бу вакыйгада тагын бер сәер факт – “Вконтакте” челтәрендә Гүзәлнең ике аккаунты бар. Икенче аккаунтында төп фотода Гүзәлнең үз фотосы торуы да сәер. Әмма анда төркемдәшләреннән беркем юк.

– Без ул бит турында белмәдек тә, Гүзәл югалгач, “Вконтакте”да казынганда очраклы рәвештә генә тап булдык, ди Эльвина.

Төркемдәшләре белән аралаша торган битендә кореецлар белән сәеррәк фотосурәтләр булуы да уйга калдырды.

– Ул кореецлар белән мавыга иде, корея музыкасын тыңлады, корея сериалларын карады. Аңа корея актерлары ошый иде, – дип ачыклык кертте Эльвина.

– Без нәрсә уйларга да белмибез, әти-әниләре күрәзәчеләргә мөрәҗәгать иткән, алар Гүзәлне бер ир тоткарлап тора, дигән. Әнисе шул версиягә өмет итә, – ди ул.

 Гүзәл Газетдинова белән әти-әнисен шактый ара аерып торса да, телефоннан алар еш аралашкан.

Гүзәлнең курсташлары белгән аккаунтыннан фото.

Гүзәлнең ике аккаунтында да Корея җырчысы Чон Джонгук фотолары бар. Бу – ике аккаунтының уртаклыгы дип әйтергә була. 

“Алдаша белми иде”

Гүзәлнең әнисе журналистлар белән аралашырга теләми. Әмма Татарстаннан дигәч, безнең белән сөйләшергә ризалашты.

– Бер көн алдан сөйләшкән идек, кичтән тавышында бернинди сәерлек тоелмады. Гадәттәгечә матур итеп, тыныч кына, вак-төяк сүзләр сөйләштек. Алай игътибарга алырлык берни булмады. Гадәттәгечә “кызым, барысы да әйбәтме, берни дә борчымыймы” дип сорадым. “Юк, әни, барысы да яхшы” диде. 

Йөргән егете юк иде дип беләм. Аңа гашыйк булганнарын да белмим. Анысын бергә яшәгән кызлары белгән булыр иде инде. Безгә бит инде ул ялларга гына кайтып йөрде, андый әйбер сөйләмәде. Аңа 22 яшь бит инде, бәлки, серләре дә булгандыр. Әмма ул кадәр яшереп йөри алмас иде дип уйлыйм. Алдаша да белми бит ул, безнең балалар гомумән ялганлый белмиләр, – ди әнисе.

Төшенкелеккә бирелгәндә, колак ишетәсе килгән сүз әйтсәләр, күрәзәчеләр сүзенә дә ышанасың. Бу очракта да шулай. Гөлсинә ханымны күрәзәчеләрнең өметләнерлек сүз әйтүе күңелен бераз җылыта. 

“Әшәке кешеләргә генә эләккәндер дим”

 – Экстрасенслар “куркырлык әйбер юк, ул исән, кайта” диләр. Без бит хәзер шулай – берәр нәрсә булса, тотабыз да йөгерәбез. Кызым исән, мин үзем дә шуңа ышанып кына торам. Балакаем исән, кайта, Алла боерса. Без аны бик яратабыз, бик көтәбез. Әтисе, энекәше шулкадәр көтә. Әтисе шулкадәр ярата Гүзәлне. Гаиләбез бик тыныч, тату безнең. Мөмкинлек булуга өйгә кайта торган иде ул.

Әле өйдә эте дә бар, ул безгә эт кайтарып бирде. Ул токымлы матур эт булып чыкты. Аның өчен Гүзәл үлеп тора иде, әллә нинди витаминнар алып кайтты. 

Төрле фаразлар йөри, имеш хәзер бала-чага чыгып китә дә, йөреп туйгач кайта, дип әйтүчеләр бар. Кешенең уе шулайрак, әмма минем кызым андый түгел. Шушы эте өчен генә булса да бу адымга бармас иде ул. Этен шулкадәр ярата. Шалтыратсам, сорап кына тора иде – “әни, шул витаминын бирдеңме, әни, ашаттыңмы, ничек аның хәле” дип. 

Гыйнвар башында бездән ял итеп китте, озатып калдык. Әшәке кешеләргә генә эләккәндер дим инде. Исән-сау котылырга гына язсын балакаема. Бик көтәбез кызыбызны. Ичмасам, төшемә дә керми нигәдер, инде догалар да укып карыйм, өшкерә торганнарын да укыйм. Гел генә шуны уйлап йөргәч, әллә төшемне онытаммы икән, дип тә уйлап куям, – дип уфтана Гөлсинә ханым.

Гүзәл турында әлегә бернинди яңалык булмаса да, әни кешенең хокук саклау органнарына өмете зур.

Бөтен өметебез полициядә

 – Эзлиләр, анысына сүз әйтә алмыйм. Полиция эзләми дип әйтә алмыйм, әмма бернинди эз юк әле. Күрәзәче күрәзәче инде ул, полиция эшләсен, бөтен өметебез полициядә. Тоткын итеп алсалар, акчасын сораган булырлар иде инде. Ике атна юк бит инде бала. Нәрсәләр булды балакаема, белмибез. Ул бит бик акыллы, җаваплы бала. Үз гамәлләре өчен җавап бирерлек яшендә бит. Шулхәтле зур иде планнары. “Укып чыгам, әни, эшлим” диде. Без көчләп түгел, үзе табиб булырга теләде. 6-7 дә укыганда ук, “мин табиб булам” дия иде. Укуы да яхшы гына барды. Яңа елга кадәр ике имтиханын бирде. Бер “койрыгы” да юк иде, уку буенча борчуы булмады. Төркемдәшләре белән бик тату иделәр. Старосталары да, бергә яшәгән кызлары да хәзер шалтыратып торалар. Ниндидер хәл булган бит инде, бала чыгып китеп, эзсез юкка чыга алмый. Башка берни дә эшләп булмый, көтәргә кала. Тиз арада табылсын иде инде, – диде.

Эзләүләр соңгы тапкыр узган якшәмбе Агыйдел елгасы буенча уздырылган. Волонтерлар 8 километр тирәсе территорияне айкап чыккан, тик эзләүләрнең нәтиҗәсе булмаган. Карлы-буранлы көннәрне эзләүләрне туктатып торганнар, әмма эзләүне дәвам иттермәкче булалар.

Волонтерлар Агыйдел елгасы тирәсендә Гүзәл Газетдинованы эзли. “Башинформ” фотосы.

Гөлсинә апа өметен өзми. Шулай булмый ни, бәгырь җимеше кайтырга тиеш. Аның бит укуын тәмамлап, диплом алып, табиб булып эшлисе, тормышын корып, әти-әнисенә оныклар да бүләк итәсе бар…

Башкортстан Республикасы буенча Тикшерү комитетында “Үтерү”маддәсе буенча җинаять эше кузгатылган. Оперативниклар юкка чыгуның бөтен версияләрен карый. Бүлмәсеннән ноутбук һәм кайбер шәхси әйберләре алынган.

Гүзәлне тану өчен билгеләр:

Буе 165-168 см, чандыр гәүдәле, чәчләре кыска, куе коңгырт төстә, күзләре коңгырт. Тезләреннән бераз өстәрәк озынлыкта соры пуховик, мехлы помпонлы йон шапка, аягына ак табанлы зәңгәр боллон итек кигән булган. Кызны күрүчеләрнең якындагы полиция бүлегенә мөрәҗәгать итүләрен, 02 яки 8-917-446-21-21 телефоннары буенча шалтыратуларын сорыйлар.

Запись Югалган Гүзәлнең курсташлары: «Күрәзәчеләр Гүзәлне бер ир тоткарлап тора, ди» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

… Фирүзә белән Ришатның мәхәббәте дә мәңгелек кебек иде. Алар җәй көне, клубта таныштылар. Ришат Фирүзәләр авылыннан утыз чакрым ераклыкта урнашкан Ташелга авылыннан, дусларына кунакка килгән иде. Фирүзәне күргәч йөрәге тибүдән туктаган кебек булды егеткәйнең. Шул ук кичне кыз белән танышты ул һәм озата да кайтты. Шуннан очрашулар, бергә капка төбендә таң аттырулар, аяз күктән йолдыз санаулар башланды. Килгән саен Ришат сөйгәненә берәр бүләк алып килә иде. Бер ай эчендә Фирүзәләрнең өе йомшак уенчыклар сата торган кибетне хәтерләтә башлады. Фирүзәнең күңелен дә, өйләрен дә гөл-чәчәкләргә күмде ул. Егет тә, кыз да мәктәптә соңгы елларын укыйлар иде. Шуңа да каникуллар беткәч, Ришатның көндә кыз янына килеп йөрү мөмкинлеге булмады. Ни дисәң дә чыгарылыш имтиханнарына хәзерләнәселәре бар бит. Шулай да һәр шимбә егет сөйгәне янына ашыкты. Шул бер шимбәне көтә-көтә сагынышып бетәләр иде. Телефоннан сәгатьләр буе сөйләшсәләр дә, бер-берсенә әйтер сүзләре бетмәде аларның. Мондый көчле ярату, кайнар хисләрдән Фирүзә бик курка иде. Әгәр дә берәр көнне ул Ришатын югалтса… Әгәр сөйгәне аны башка яратмыйм дип әйтсә? Фирүзәнең йөрәге тибүдән туктар, аяз күңел күген кара болыт каплар һәм башка бер кайчан да кояш чыкмас төсле тоела иде аңа.

Ришат түзде. Ара ерак дип тормады. Ел буе Фирүзәләр авылына килеп йөрде. Инде яз үтте, җәй җитте. Чыгарылыш имтиханнары артта. Икесенең дә кулында өлгергәнлек аттестаты. Фирүзә чыгарылыш кичәсенән соң шәһәргә барып, югары уку йортына укырга керергә докуметларын биреп кайтты. Ришат исә баштан хәрби хезмәткә барырга булды. “Иң элек тормыш мәктәбен үтеп кайтам! Анан соң читтән торып укырмын кирәк булса” диде ул үз-үзенә. Гаиләдәгеләре дә моны хупладылар. Фирүзә генә сөйгәе бер дә җибәрәсе килмәде. Ни дисәң дә ике ел аз вакыт түгел. Ничекләр генә көтеп бетерер дә, ничек кенә сагынуларына түзәр икән аның йөрәге?! Ришат үзе дә бу хакта еш уйлады. Әгәр кыз көтмәсә? Әгәр аны сугыш бара торган берәр ноктага җибәреп, имгәтеп кайтарсалар7 Андый кешене ничек кенә яратсаң да, мәхәббәт тора-бара сүнәр һәм кызгану хисенә генә әйләнер бит. Алай ярты җан булып яшәгәнче, дөньядан китүен хәерлерәк. Якыннарыңны газапламыйсың ичмасам. Шундый начар уйлар бөтерелде булачак солдат башында. Әмма ул уеннан кире кайтмады. “Барырга! Хезмәт итәргә! Ватан алдында булган бурычны үтәргә кирәк!”.

Җәйләр үтте. Көз җитте. Җәйләр белән бергә авылдан студенлар, шәһәрдән авылга дәү әтиләре, әниләренә кунакка кайткан балалар да китеп беттеләр. Фирүзәнең дә калага китеп барды. Шәһәр белән авыл арасы якын түгел: җиңел машинада кайтсаң да ике сәгатьләп вакыт кирәк. Автобуска билет бәяләре дә кыйммәт. Шуңа да ике йөрәк ике атнага бер геә очраша ала иде. Фирүзәнең кайчагында башыа әллә укуы ташлап кайтып китимме дигән уйлар да килә иде. Бик сагына, юксына иде ул кара күзле, чем кара чәчле, кояш кебек гел елмаеп кына тора торган Ришатын.

Көзнең соңгы ае. Урамнар йөреп булмаслык пычрак. Асфальт салынган урамда да итексез йөреп булмый хәтта. Авылның башка урамнарын әйтәсе дә юк. Кибеткә ипи-майга йөрүче әби-чәбиләр аеруча да яфа чигә. Кулларына таяк то тоткан булалар. Итекләренә пычрак ябышса, барга җирләренән туктап, шул таякка ышкып төшерәләр ябышкан сазларны. Шунан аяк бераз җиңеләйгән кебек була. Әмма ике-өч метр атлауга, аяклар тагын күтәреп атлап булмас хәлгә киләләр. Авыл халкы тизрәк көннәр суытканын көтә. Инде кышлыкка дип симерткән маллар да авырлыкларын югалта башлый. Казларны да күптән суярга вакыт. Алайса пычрак суда коенып, мамыклары тәмам пычранып бетә язган. Һава тырышы моны белә ди мени? Ходай бирмәсә кеше генә үзгәртә алый шул аны. Ярый әле кешегә табигать белән идарә итә алу сәләте бирелмәгән. Юкса бар дөньясын юкка чыгарыр иде ул!

Шундый пычрак, яңгырлы көзге көннәрнең берсендә, Ришатны кабат хәрби комисариатка чакыртып, кулына “повестка” тоттырдылар. 30 ноябрь көнне армиягә китәргә. Кәгазьне алгыйнча егетнең бик тә барасы килгән иде. Ә хәзер, инде менә китәренә 5 көн калгач, күңеле әллә нишләде. Тик кире юл юк! Китәргә!

Озату кичәсен бик зурлап, барлык туганнарны, дусларны, сыйныфташларны чакырып үткәрде Ришатның әти-әнисе. Фирүзә, кызарынып, оялып булса да табын түрендә, Ришат янында утырды ул кичне. Мәҗлесне алып баручы Фирүзәгә сүз биргәч тә кыз ике җөмләдән артык сүз әйтә алмады, шунда ук елап җибәрде. “Мин сине көтәрмен! Сүз бирәм!”, диде ул ахырдан пышылдап кына Ришатка. Тик… сүзендә тора алмады кыз. Биргән вәгъдәсен бозды…

Ришатны Тула өлкәсеә җибәрделәр. Кечкенәдән егет парашют белән сикерергә хыяллана иде. Хәрби хезмәткә баруының төп сәбәбе дә һава десантында хезмәт итү булды. Беренче атнада егет бик сагынды туган ягын. Өстәвенә физик күнегүләр дә күп ясаталар. Тән тәмам арый, алҗый. Тик шулай да йокларга яткач туган өй, әти-әни һәм әлбәттә инде Фирүзә күз алдына килеп баса да, йокыны качыра. Бары арыгынлык кына үзенекен итә. Егетнең өне белә төше бутала башлый. Менә әле генә ул якыннарын сагынып, уйланып ята иде… күзен йомуга йокы дөньясы аны шул уйлары белән чынлыкта “кавыштыра” кебек. Тик армиядә йокы бик аз эләгә шул. Төшләрне дә бик сирәк вакытта гына күреп бетерәсең…

Хатларны күп язды Ришат. Атна саен аларны мәҗбүри рәвештә хат яздыралар иде. Әти-әниләре белән көндә телефоннан сөйләшеп тора, шуңа хат язарга утыргач язар сүз таба алмый интекте ул. Ә менә Фирүзәгә икешәр, өчәр бит хатлар язып салды. Язган саен сүзе бетми иде егетнең. Фирүзә дә һәр хатка “Яратам! Сагынам! Көтәм!” дип җавап язды. Бер елга якын Тула белән Татарстан арасында сөю, мәхәббәт, сагыну сүзләре белән тулган хатлар йөрде. Тик Яңа елдан соң гына кыздан хатлар сирәгәйгәннән-сирәгәя барды. Ә ахырдан Фирүзә бөтенләй җавап язмый башлады, шалтыратканда телефонын да алмый иде хәтта. Ә март аенда Фирүзәдән “коры “ гына язылган хат килеп төште. “Кичер мине! Вәгъдәмдә тора алмадым. Башка егетне очраттым… Гафу ит зинһар һәм бәхетле бул.” Ришатның аяк астыннан җир купкан кебек булды. Аның йокысы качты, ашаудан калды. Шулай да эчендә ургыган ялкын, ниндидер аңлатып булмаслык дәрт аның белән идарә итә иде. Кызга булган нәфрәт, сөйгәнен анардан урлаган егеткә карата үч организмында ниндидер адреналин бүлеп чыгара иде бугай. Тик бу дәрт өч көннән дә озакка җитмәе. Ришат хәлсезләнде, йөрәк турысында күкрәге гел чәнчеп тора башлады. Ришатка нидер булганын иптәш егетләре дә сизенде. Тик егет бик тыныч характерлы, эчендәгесен тышына чыгарып, бар нәрсәне читкә чәчеп йөрүчеләрдән түгел. Шуңа да сораштырсалар да, җавап ала алмаячакларын белде егетләр. Тик аның ни хәлдә икәнен күрә торып, Ришатны мондый хәлдә ялгызын гына калдыру куркыныч иде. Армиядә һәр көн кулда автомат яки салкын корал. Ачуда җене котырган 19 яшьлек егет ни эшләп ташламас, Алла сакласын! Тик егет түзде. Фирүзәгә җавап язам дип әллә ничә тапкыр каләм белән кәгазь алып утырды. Бер язды хаты, бер ертып ташлады. Ахырдан барыбер җавап бирмәскә булды. !Киткән икән—китсен! Дөньяда кызлар бетмәгән әле! Десант формасынан кайтып авылны бер генә әйләнүем булыр, бөтен чибәр кызлар артымнан иярер!”, дип тынычладырырга тырышты ул үзен. Акылын алдый алса да, йөрәкне ышандырып була ди мени?! Фирүзәне уйламаган, исенә төшермәгән бер генә көне дә, бер генә сәгате дә булмады егетнең. Киресенчә хатирәләре торган саен яңара гына бара сыман тоела иде аңа. Бер ай үтте, ике, өч… тора бара Фирүзә дә әллә кайда еракта, томан артында кебек торып калды. Фирүзәне күрмәс өчен Сабан туена дип бирелгән ялын да алмады ул. Ял алмагач, өйгә иртәрәк кайту мөмкинлеге бар иде аның…

***

Фирүзә бик көтте Ришатны. Көн тудымы—уенда егет кенә. Сөйгәненә хезмәт итү җиңелрәк булсын дип хатларында җылы сүзләрен дә кызганмады. Чын күңелдән, сөю тулы йөрәгенән яза иде ул аларны. Ришатның кайткан көнен, аны вокзалдан каршы алуын мең тапкыр күз алдына китереп, мең дә бер тапкыр төшендә күргәндер…

…Сабан туе иде. Фирүзә беренче курсны тәмамлый. Инде ике имтиханын “5”легә биреп тә кайтты. Бәйрәмнән соң бер имтиханын тапшыра да, аннан –авылга, җәй буе әти-әнисе яныа ял итәргә кайтачак. Ришат авылда булмагач, каникулы да каникул төсле булмас инде быел. Эх, нишләп кешегә канатлар бирелмәгән икән?! Хәзер очып кына барып кайтыр иде ул сөйгәне янына! Шундый сагынды, шундый сагынды бит ул бөркетен! Бер генә күрәсе иде дә бит үзен, булмый шул. Ара ерак.

Имтиханнары беткәч Фирүзә авылга ялга кайтты. Көн озын өйдә, бакчада эшләде. Кичен исә дус кызлары белән клубка чыгып китәләр иде. Иптәшләре белән булганда ул бераз Ришатын онытып тора, сагынуы да басылган кебек була. Ә өйгә кайтып яткач, тагын күз алдына килеп баса. “Нигә китте инде шул армиясенә? Укырга гына кергән булса, хәзер бергә таң каршылар идек”, дип егетне “ачуланып” та ала үзе. Тик Ришат еракта. Әлегә алар төштә генә күрешә алалар.

Җәй көне Фирүзәләрнең клубына күрше авыл яшьләре дә килгәләп йөриләр иде. Аеруча егетләр күп килә. Бу авыл клубында тоз сипкәннәр диярсең! Өстәвенә кызлар озаткалап йөри башладылар. “Хуҗа”ларга әлбәттә инде бу хәл ошамый. Берничә “кияү” егетен тәпәләп тә карадылар, нәтиҗәсе генә әллә ни булмады. Бер кичне Көймәле авылы егете Фирүзәне дә озата кайтты. Кыз күпме генә карышмасын, Алмаз барыбер аңа иярә кайтты. “Армиядән егетемне көтәм “, дигәнгә дә карамады ул. Бер көн кайтты, ике көн, өч… җәй ахырына кадәр шулай йөрде. Тик Фирүзә үптерү түгел, үзен кулыннан да тоттырмады. “Егетем бар! Бетте китте!” Ә Алмаз бирешмәде. Каникуллар бетеп, Фирүзә шәһәргә киткәч тә, ул аны анда да эзләп тапты. Алмазның институтта соңгы ел укуы иде. Шуңа ул көзен эшли дә башлады. Эштән соң исә Фирүзә янына килеп йөри. Кыз баштан аны куды билгеле. Аннан күнде. Тик егеткә ул бары танышы буларак кына карый иде. Тора-бара ияләнде. Эше күп булып, Алмаз килә алмый калган көнәрдә юксына ук башлый иде үзен. Акыллы, тәртипле, эше, торырга шәһәрдә фатиры бар… Ә Ришат… Ришат еракта. Тукта! Нишли бу кыз?! Сөйгәненең урынын, Фирүзәнең йөрәгендә Алмаз ала бара түгелме? Инде хатларын да сирәгәйткән ләбаса. Бу бит хыянәт! Фирүзә солдатка хыянәт итеп ята… Бер мизгелдә кызның башынан әнә шундый уй йөгереп үтте. Башка Алмазны китермәскә, анардан качарга! Тик булдыра гына алмады кыз. Икенче көнне Алмаз чәчәкләр күтәреп килгәч, эреде дә төште. Ришат кайткач Алмаз килеп йөрүдән үзе туктар әле дип үз-үзен тынычландырды Фирүзә. Тик күңеле белән инде Алмазсыз яши алмый башлаган иде. Көннәр үтә торды, Ришатның кайтыр көннәре якынайган саен Фирүзә анардан ерагая барды. Ә бер көнне түзмәде, кешене алдалап, өметләндереп торганчы дип егеткә хат язып салды…

***

Ришат армиядән кайткач шәһәргә эшкә китте. Читтән торып булса да укырга керде. Чая, тырыш, уңган егет тормышта югалып кала торганнардан түгел иде. Эшләп, бераз мая туплагач, иптәш егете белән үзләренең эшен ачып җибәрделәр. Беренче вакытларда машиналар өчен запас частьләрне заводлардан алып кайтып саталар иде. Аннан калада үзләренең зур сәүдә йортларын булдырдылар. Фатиры, машинасы, акчасы—матераль бөтен байлыгы бар иде Ришатның. Тик менә Фирүзәдән соң бер генә кыз белән дә юньләп йөри алмады. Бер-ике атна очраша да, Фирүзәдә булган сыйфатларны ул кызда таба алмагач, араны эзә. Тора-бара тиң ярын таба алмау белән тәмам “килеште” егет һәм башы белән эшкә чумды.

Фирүзә институтны тәмамлагач Алмазга кияүгә чыкты. Алмаз бик акыллы ир һәм кайгыртучан гаилә башлыгы икәнен күрсәтте. Ел ярым бергә торганнан соң аларның уллары Илназ дөньяга килде. Алмаз улын сөеп туя алмады. Берәр җиргә командировкага

барган саен Илназына дип уенчыкмы, шокаладмы булса да тотып кайта иде. Фирүзә тормышының түгәрәк булуына сөенеп бетә алмады. Һәр төн, йокларга ятар алдыннан, догалар укып, Ходайга рәхмәт укып ята. Гаиләсенең, үзенең сәләмәтлеген сорап, Ходайга ялвара иде. Аллаһ кына моны ишетеп бетермәде. Чираттагы командировкасына баргач, Алмаз юл һәлакәтенә очрап, һәлак булды. Машинада өчәү булалар. Алмаз һәм тагын ике иптәше. Алмаз йоклап ала дип арткы урынга кереп ята һәм йокыга китә. Руль артындагы иптәше йокыга китеп, каршыга килгән йөк машинасы астына килеп керә. Ике иптәше исән-сау, ә Алмаз уянырга да өлгерми, шунда ук җан бирә. Авыртканын да сизмәгәндер, мескенкәй. Фирүзә ике яшь ярымлык улын кочаклап тыл калды. Алмаздан башка киләчәктә ничек яшәячәген күз алдына да китерә алмый иде ул! Кая гына бармасын, ни генә эшләмәсен, бар нәрсә мәрхүм ирен хәтерләтә. Чәчен тараса—кулында Алмаз бүләк иткән тарак, юыну бүлмәсенә керсә–Алмазның кырыну җайланмалары, өй алдына чыкса—ире йөрткән машина… Улы янында булмаса, бу кадәр югалтуны ничек җиңәр иде икән хатын.

… Еллар уза торды. Көн артыннан көн үтте. Илназ инде чыгарылыш сыйныфта укый. Тиздән имтиханнар бирерәчәк. Ә аннан соң чыгарылыш кичәсе, югары уку йорты, олы тормыш. Әтисе генә улының үскәнен күрә алмады. Фирүзә исә башка кияүгә чыкмады. Тыл хатынның тормышын болай да гел тикшереп, каралтырга гына торалар. Фирүзә тормышы авыр булса да түзде, улын аякка бастыру өчен тырышты. Илназ да әтисе кебек тәртипле, акыллы егет булып үсте. Җәй айларында каникулда эшкә урнашып, аз гына булса да акча эшли иде. Әнисе улы өчен сөенеп туймады.

Фирүзәләрнең мәктәпне тәмамлауларына бу язда егерме ел була иде. Сыйныфташлар барысы бергә Сабан туенда күрешергә сөйләштеләр. Ун елдан артык Ришат Сабан туена кайтканы юк иде. Ходай шулай юлын авылга таба боргандыр инде, Ришат Сабантуена кайтырга булды. Фирүзәләр авылында кичке Сабан туе үткәрәләр иде. Кичен балачак дусларын очрату максаты белән ир яшь чагында көн саен барып йөргән авылга юл тотты. Кичке Сабан туе чынлап та күңелле була икән, әгәр дус-ишләрең, гаиләң яныңда булса. Ялгызыңа бәйрәм ни дә, Сабан туе ни! Ярый әле Ришат яшьлек дусларын очратты. Фирүзә артыннан йөргәндә, кызның барлык сыйныфташлары белән танышып, дуслашып беткән иде. Менә бу кичтә дә күрешергә насыйп булды үзләренә. Егетләр агачлыкта корылган табынга чакырдылар Ришатны. Ә анда… сыйныфташ кызлары белән дөнья хәлләре сөйләшеп Фирүзә утыра! Бер мизгелдә Ришат белән Фирүзәнең күзләре очрашты. Ришат бер дә үзгәрмәгән, бары чигә чәчләре генә бераз агарган. Ә Фирүзә һәрвакыттагыча җибәр, нечкә билле, елмаеп кына тора. Күзләрендәге очкыннар да нәкъ 18 яшендәге кебек әле дә янып тора. Дуслары Ришатны махсус Фирүзә янына утырттылар. Яшьлекләрен искә алып, сөйләшеп утырсыннар янәсе…

Ришат Фирүзәне өенә кадәр озатып куйды. Алар машинада авыл хатыннары көтү куарга чыкканчыга кадәр сөйләшеп утырдылар. Ришат Фирүзәнең телефонын һәм шәһәрдәге адресын алды. Шул очашудан соң Ришат бер генә көн дә хатынның уеннан чыкмады. Әйтерсең дә егерме ел узмаган, алар арасында бер көн дә аерылу булмаган. Ә Ришат Фирүзәсен гомере буе онытмады, гомере буе көтте. Бер көнне Фирүзәне паркка чакырды. Алар көне буе төрле таганнарда атындылар, туңдырма ашадылар. Ял көннәрен шулай бергә үткәрергә күнектеләр.

Илназ да Ришат белән бик тиз уртак тел тапты. Ришат белән яшәүсмернең уртак “мәхәббәте” бар булып чыкты. Ул—атлар ярату. Егетләрнең икесенә дә атлар җене кагылган булып. Ришат мәктәптә укыганда Сабан туйларында атта узышып, гел беренче урыннарны ала иде. Ә Илназга ат ярату бабабсыннан килгән. Кечкенә чагында, җәйге каникул вакытларында авылга кайткач, дәү әтисенең аты янында еш бөтерелә иде малай. Оныгының кызыксынуын күреп, бабасы да Илназны ат җигәргә, атка атланып йөрергә өйрәтте. Хәзер менә Илназ Ришат абыйсы белән атка атланып йөрү белән мавыгып киттеләр. Илназның 18 яше тулган көнгә Ришат зур бүләк ясады, егетнең үзенә ат сатып алды.

Сабан туйда бер очрашу өч кешене шулай бәхетле итте. Фирүзәнең янында терәге, Илназның киңәшчесе, дусты, әтисен алыштыра алырдай кеше, ә Ришатның хатыны һәм улы барлыкка килде.

Бәхет төрле кешегә төрлечә килә. Кемнәрдер гомер буе көтеп тә, янәшәсендә булган бәхетне күрми. Ә кемнәрдер булган бәхетен югалтканнан соң үткәннәрне сагынып гомер буе яши. Көтә белү, сабыр итә белү һәр кешегә дә бирелми. Чын мәхәббәт кенә еллар аша сынала.

Олы хисләр сүнми, онытуны белми, бер очраша икән ул көткәннәр…

Лилия Хәсәнова

Запись «Мин сине көтәрмен!» диде ул Ришатка. Тик… сүзендә тора алмады кыз» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Һаман җитмимени аларга?!” 

Юлга чыкканчы, Сөрде җирле үзидарә рәисе Наил Нәҗметдиновка шалтыратып, Саҗидә апа, аның гаиләсе турында сораштым. “Саҗидә апа үзе көйсезрәк кеше бугай… Улы белән торды – улы ярамады, кызы белән торды – кызы ярамады”, – диде ул.

Саҗидә апа тумышы белән Әгерҗе районыннан. Институт тәмамлагач, Арча якларына укытучы итеп җибәргәннәр үзен. Шунда булачак ире Фәритне очраткан. Биш бала – дүрт малай һәм бер кыз алып кайтканнар. Ата-ана өчен иң авыр булган кайгыны да күргәннәр: армиягәдәге уллары командир боерыгын үтәгәндә, 24 яшендә һәлак булган. 

Бүген Саҗидә апа ике улы – Ислам һәм Рәфкать белән Сөрде авылында гомер кичерә. 62 яшьлек Рәфкате – тумыштан инвалид. Акыл ягыннан биш яшьлек сабыйны хәтерләтә. Сабыйлар кебек сөйләшә, таякчыклар белән уйный. Безне күргәч тә “мине алырга килгәннәр” дип, караватның почмагына сыенды. Әзер әйберне ашый-эчә белсә дә, юындырырга, киендерергә кирәк үзен.

Ислам кайда һәм нишләп йөргәндер, әмма ул 46 яшендә генә өйләнгән. Анда да гаилә тормышы барып чыкмаган, кире ата-ана йортына кайткан. Хатыны бүтән кешегә тормышка чыккан, әмма, әйтүенчә, ир Казанга, өченче сыйныфта укучы кызы янына барып йөри икән. Исламга бүген 55 яшь. Саҗидә апа белән Рәфкать аның карамагында. “Аларны озакка ташлап китә алмыйм, азык-төлек алам, ашарга пешерәм, гомумән, хуҗалыктагы бөтен эш минем җилкәдә”, – ди Ислам. Эш урыны юк. Җәй көне шабашкага йөри, кышларын ремонт эшләре белән шөгыльләнә икән. Мал-туарлары да юк, абзарда тавыклар гына йөри.

Саҗидә апаның кызы – Исламия Хафизова исә дүрт бала анасы. Ире һәм каенанасы белән Яңа Кенәр авылында яши. Тукай-Кырлай музенда хисапчы булып эшли. 

…Гаиләдә низагның кайчан башланганын аңлавы да авыр.
  
Саҗидә апаны тыңласаң, барысы да акчага килеп төртелә. Шуның аркасында тавышланганнар, шуның аркасында дошманлашканнар. 

– Исламия 22 яшендә кияүгә чыкты, совхозда бухгалтериядә, аннан кибеттә сатучы булып эшләде, – дип сөйләп китте ул. – Кибеттә ревизия булган саен “әни, фәлән сум акчам җитми” дип килә иде. Кияү дә гаиләсен тәэмин итәрлек акча эшли алмады. Бервакыт әтиләре: “Өегез бик кечкенә, иске, йорт салырга әзерләнегез”, – диде. Ә алар: “Безнең бер тиен акчабыз юк”, – диделәр. Шунда ирем: “Мин сезгә акчаны бурычка бирәм, түләрсез”, – диде. 2010 елда өй сала башлады болар. Күтәреп бетергәч, түбә ябарга 80 мең сорап килделәр. Түбә дә булды, тора-бара өй дә булды. Ул да булмый, өебез шыксыз күренә дип, урам коймасына акчага килделәр. Монысы 90 меңгә төшә икән. Аннан машинага чират җитте. Бу вакытта ирем үлем түшәгендә ята иде инде, бар көчен җыеп: “Һаман җитмимени әле аларга?!” – дип кычкырды. Кияү ялына-ялына тагын 100 мең сум алды. Аннан, Исламияне шоферлыкка укыттык. Бер мәлне кияү иртән-кич килә башлады: “Исламия дә машинада йөрер иде. Очсыз бәягә әйбәт машина сатучы бар”, – ди. Тагын бирдек. Аннан оныкларны укыттык, фатирлары өчен түләдек…

– Күпме пенсия аласыз? – дип сорыйм Саҗидә ападан.

– Минекен, Рәфкатьнекен, опека өчен булган акчаны кушкач, 50 меңнән артып китә. Минем пенсиягә армиядә үлгән улым өчен өстәмә дә бар, – ди ул. 

– Ә Исламга, бүтән балаларыгызга, оныкларыгызга акча бирдегезме соң? – дип сорыйм аннан. 

– Авылда 70 меңлек иске йорт алдык, шуның 30 меңен әниләр бирде, – ди Ислам.

– Бүтән оныкларга килгәндә, Исламныкы – өченче, икенче улымныкы җиденче сыйныфта укый, кечкенә әле алар, – ди Саҗидә апа.

Алда әйткәнемчә, Саҗидә апаның хәтере яхшы, тавышы калын, җөмләләренең иясе дә, хәбәре дә үз урынында, эзлекле итеп сөйли. Колакка каты бераз. “Күзем начар күрә башлады”, – дип зарланып та алды. Кызына биргән акчаларын язып барган кәгазе бар.

Нәрсә булган?

– Моннан өч-дүрт ел элек әни күзенә операция ясатты, – ди Ислам. – Шуннан соң Исламия: “Карап, тәрбияләп, дәвалап торырга кирәк”, – дип, әни белән Рәфкать абыйны үзләренә алып китте. Рәфкатьне әнидән аермыйбыз, алар гел бергә. Мин яннарына барып йөрдем. Ул да булмый, абый “өйгә кайтасым килә”, – дип көйсезләнә башлады, әни дә Сөрде ягына карый. Ә аларны һаман кайтармыйлар. Мәҗбүри өч ай тоттылар! Акчалары беткәч, кайтарып аттылар! Исламия абыйга опекунлык рәсмиләштерә башлаган. Озын юллар узып, соңыннан үзем абыйның опекуны була алдым. Күпме суд юлын таптаганмындыр…
Икенче гауга беренчесенә караганда күпкә хәтәррәк була. Узган елның ноябре. Саҗидә апа белән Рәфкать кабат Исламияләрдә. Аларның анда ничек эләгүләре турында ике як ике төрле сөйли. 

– Тагын үзләренә опекунлык эшләп куйганнар. Аннан, миңа судка кәгазь килеп төште. Әни миңа “дарственный” язган иде, кире үзләренә эшләткәннәр. Әнигә кул куйдырганнар. Үлемтеккә дигән акчаларына кадәр талаганнар, – ди Ислам. 

– Нишләп кунакка үлемтеккә дигән акчаларын алып барды соң ул? – дим Исламга. 

– Сандыгын, бөтен әйберләрен алып китте инде. Пенсия акчасын да бирмәгәннәр. Тугыз ай тордылар, аннан соң урлап алып кайттым. Полиция чакырдылар. Опека бүлегенә йөреп җаным чыкты, абыйны миңа бирмиләр, интернатка җибәрәбез диләр. Әни елый. Абый 62 яшькә кадәр берәүгә дә кирәкмәде. Ә бу юлы өч ай “отказной” язмадылар, – ди Ислам. 

– Кунакка гына барып кайтыйм дигән идем. Кыз пенсиямне Кенәргә күчереп бетергән, – дип елый Саҗидә апа. – Кабат Сөрдегә күчерү өчен Ислам районга алты тапкыр барды! Кенәрдә яшәве бик авыр булды. Кодагый дигән кеше инвалид балама гел “кереп кит, чыгып кит” дип кычкырды. Ул сүзләр ана кешенең йөрәгенә тия бит. Иртән авыз чылатырга бер чынаяк чәй бирде, аннан көне буе суга болгаткан ботка ашатты, ачлы-туклы яшәдек. Чәйгә тилмергән вакытларым күп булды. Инде хәзер акчаларымны кайтарырга җыенмый, “миңа аларны әти бирде!” ди. Кешедән акча алып торып, Ислам кредитка машина алды, ай саен тугыз мең сум түләп барасы, Исламга дигән өйне ремонтлыйсы бар…

– Исламиянең күзе акча белән томаланган. Җаны юк аның. Ояла да белми, әнигә ике миллион сумга якын бурычы җыелгандыр инде, – ди Ислам.

Саҗидә апа минем сорауларны ишетмәмешкә сабыша да, кияве белән кодагыен сүгә. Кызы Исламиягә алай тел-теш тидерми. “Акчаны талап алдылармы, сорап алдылармы?” – дигән соравыма бишенче тапкырында гына “сорап алдылар” дип җавап бирде. Өстәвенә, ул миннән күп кенә фактларны яшереп калдырган. Бервакыт Саҗидә апа сандыгындагы 300 мең сум акчасын таба алмаган. Үзе белепме, бүтәннәр киңәше беләнме, “Ислам исерек, 300 мең сум акчаны урлады”, – дип полиция чакырткан. Полиция килгәндә Ислам өйдә булмаган. Аны күршеләре Асия апа эзләп алып кайткан.

– Саҗидә апа мине дә акча урлауда гаепләде, – ди Асия апа. – Сандыкны ачып карасак, акча шунда ята. Соңыннан “Ислам алып куйган булгандыр, Асия белән икесе кире сандыкка салгандыр” дип тик утыра.

Тагын бер очрак: көз айларында Саҗидә апа бот төбеннән аягын сындыра. 

– Соңгы вакытта әнинең башы әйләнде, “йөрмә, егылырсың” дип әйтә килдем. Беркөнне ничектер егылган. Мин бакчада эшли идем. Икенче көнне Исламия белән әнине хастаханәгә алып киттек. Казанда аягына операция ясадылар. Исламиянең Казандагы кызы әнине карады. Мин операция өчен дә, дарулар өчен дә акча бирдем, – ди Ислам.

Саҗидә апа исә Казандагы хәлләрне болай сөйли: “Авырып ята идем. Кияү мине көчләде. Газ җибәреп, әллә нишләттеләр дә, аңымны җуйганмын. Алар мине үтереп, Рәфкатьне үзләренә алмакчы булалар…”

“Акчаны расписка белән алдык” 

Исламияләрнең Яңа Кенәрдәге йортлары матур! Май чүлмәге тышыннан билгеле дигәндәй, тыштан да, эчтән дә ялтырап тора. Мине Исламиянең каенанасы Суфия апа каршы алды. 

– Кодагый “малай үтерә, бот төбеннән аягымны сындырды, кунакка алып барабыз дип булса да алып китегез, сезгә генә әйтмәдем, чылбыр белән бәйләп куям дип яный, телефоннарны, радиоларны ватып бетерде”, – дип шалтыратты. Улым Илфат коданы да карады, мунчалар кертте. Ашарга пешереп илтә идек. Улым “әби, нәрсә кирәк?” дип кенә торды. Коданы зурлап соңгы юлга озаттык, өчесен, җидесен, кырыгын уздырдык. Кодагыйның аягы сынгач, яшь баланы күтәргән кебек күтәреп, улым Илфат хастаханәгә алып китте. Операциядән соң килен белән онык карады. Аягы әйбәт төзәлде, авылга алып кайттылар. Шуннан соң озак та тормый шалтыратты инде ул. Барып алдылар, – ди Суфия апа.

– Саҗидә апа сездәге тормышын тәмугка тиңли, – дим аңа.

– Исламиягә рәхмәт, ризыклар белән тәэмин итеп тора, мин төрләндерергә тырышып пешерәм. Малай да (Рәфкать турында сүз бара) бар бит әле! Илфат мунча кертә, чәчен ала, баланы караган кебек карый үзен. Матур итеп киендерә. Ә ул һаман карганып утыра. Менә шулай яшәдек. Мин аларны хөрмәт иттем, аягөсте ашаттым. Кодагый белән бер бүлмәдә яшәдек. Соңыннан алар өчен аерым бүлмә булдырдылар, күпме кирпеч, күпме такта китте, зур суммага төште, – ди ул.
Бүлмә, чыннан да, матур, зур. Саҗидә апа өчен бәдрәф тә ясап куйганнар. Кирәк-яракларны гына урнаштырырга җитешмәгәннәр, Саҗидә апа кайтып киткән. Эшләнеп бетмәгән килеш тора, чөнки берәүгә дә кирәге юк бүлмәнең хәзер. 

– Кодагый бернәрсәсез килгән иде. Әйберләрен барып та ала алмадылар, Ислам өйгә кертмәде. Яңабаштан өс-башын карадылар. Кодагый акчасы бетсен диптер инде, әллә ниләр сорый башлады. Әле аяк астына келәм, әле ябынырга җылы юрган, әле ит өстенә казылык, гөмбә кирәк! Улым ташып кына торды. Кодагый ике бертуганны кычкырыштыра, бер дә матур түгел инде… – ди Суфия апа.

Суфия апа белән саубуллашканнан соң өченче авыл Кырлайга – Исламиянең эш урынына киттек.

– Без “тагын ниләр күрсәтерләр, тагын ниләр эшләрләр икән?” дип куркып яшибез, – ди Исламия. – Кияү көчләде дип, мыскыл итте ул безне. Барып тикшерү уздырдык. Яла ягу икәне расланды. Улым да, мин дә дәрәҗәле эштә эшлибез. Акчаны расписка белән алдык. Кире кайтардык.

Нәтиҗә
Саҗидә апа, акчаны биргәнсезме-юкмы, тәгаен генә әйтә алмыйм, бер распискадан гайре бүтән бер документ та юк. Биргәнсез икән, нигә бүген генә ул бурычларны сорыйсыз? Сезне тынычландырып шуны гына әйтә алам: җилгә очмаганнар бит ул акчалар, кызыгыз, оныкларыгыз өчен тотылган. Баштарак уйларга кирәк иде! Инде һич тә тынычлана алмыйсыз икән, эшне суд аша хәл итеп карагыз. 

Ләкин эш акчада гынамы соң?..

Кызы булганнарны бәхетле кеше, диләр. Ата-ана хәзер малайга да, киленгә дә түгел, картлык көннәрендә кызларына таяна, шунда барып егыла. Күзегезгә, аягыгызга операция ясаткач та, юньлеме ул, юньсезме, үзенә алып кайткан бит әле. Пенсиягезне үзенә күчереп куйган, дисез. Монысына да әллә ни гаҗәпләнергә кирәкми, хәзерге заманда ата-ана кайсы баласында гомер кичерә, пенсия шунда күчерелә. Шул рәвешле, мин Исламиянең яхшы сыйфатларын санарга тырыштым. 

Ялгышаммы? Ләкин ни өчен ул абыйсы Исламны суд юлында йөрткән? Дәрәҗәле кеше булган өченме?.. Утырып сөйләшеп, уртак фикергә килеп булыр иде. Саҗидә апа да, Рәфкать тә туган йортын сагынгандыр. Ике йортта да яшәсеннәр, акчаны да тигез бүлсеннәр иде. Хәер, бүген йорт Ислам исемендә, пенсия дә кабат Сөрдегә күчкән. Тынычланырга кирәк, Саҗидә апа! 

Исламия, үзегезне тапкан, баккан ананы ничек кенә авыр булса да, кичерергә кирәк, минемчә! Төптән уйлап карасаң, берәүнең дә сандыгы буш түгел. Әмма татар халкы “авызыңда кара кан булса да төкермә” ди… Шуны истән чыгармасак иде.

Эльмира ФЛҮН

Запись «Кызым белән киявем акчамны талый, үлемтеккә дигәнен дә алдылар» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

…Ул көнне эштән гадәттәгедән соңгарак калып кайттым. Шунлыктан өйгә кереп тормадым, мунчадан су алып чыгып, чиләк тотып, сарайга кереп киттем. Сыерны саудым да, ишегалдына чыгардым. Элек һич кенә дә алай итми торган идем. Почмакта калган сөтле чиләгемне алырга дип, сарайга таба юнәлдем һәм Нурисламның: “Миләүшә!” – дигәнен ишетеп, борылып карадым – күренми. Өй алды ишеген барып ачып карадым – юк ирем, келәтне ачып карадым – юк. Әй, әйтәсе сүзен кергәч әйтер сәнә дип, сарайга таба киттем. Кинәт бик каты чытырдаган тавыш ишетелде һәм сарай дөмбердәп ишелеп төште. Көтелмәгән күренештән хәлсезләнеп җиргә чүктем: “Йә, Хода, ярты минут кына алдан керсәм дә, шул хәрабә астында изеләчәк идем бит!” – дигән уйдан чәч төпләрем шабыр тиргә батты. “Нәрсә булды?” – дигән тавышка борылып карасам, Нурислам ишелгән сарайга карап каткан.

– Ярый әле син эндәштең! Сине эзләп йөрмәсәм!.. – дим. Ул:

– Нишләп эндәшим мин сиңа, әле дөбердәгән тавышка уянып кына чыктым бит, – дигәч, исләрем китте.

Хәзер дә, егерме биш елдан соң да уйлыйм: кем эндәште соң миңа ул чакта? “Коймакка” әйләнгән чиләкне табып алганда тагын бер тапкыр үлем турында уйладым. Ничек якын йөри безгә әҗәл, ә нигә сыерны ишегалдына чыгардым? Ул көнне ниндидер көч шулай итеп ике җан иясен үлемнән алып калды.

Икенче вакыйга 1998 елның көзендә булды. Яңа каралты-курадан соң йорт җиткердек. “Йортны исән-сау салып бетерсәк, үзе генә тилмереп яткан 87 яшьлек туган апамны (әтинең апасын) үзебезгә алып менеп тәрбияләр идем”, – дип нәзер әйткән идем. Алып мендек, иң түр бүлмәне аңа тапшырдык. Туган апа авырый иде, ә бер елдан хәле тагын да начарланды. Төнлә йомышын башкарырга чыгып китә дә, ишегалдында адашып йөри. Энем эшендә фаҗигагә очрады һәм район сырхауханәсенә эләкте. Нурислам аны сакларга Мамадышка китте. Киткәндә кат-кат кисәтте: “Апаны сакла, чыгып китеп харап булмасын!” Мин ике елда инде яхшы ук арыган идем, шунлыктан, апаның чыгып киткәнен сизми калмыйм тагын дип, тупса төбенә урын җәеп, шунда йоклый башлаган идем. Бу төнне дә шулай иттем. Бик нык туңып уянып китсәм, ишек шыр ачык, тышта коеп карлы яңгыр ява. Сикереп торып, апа бүлмәсенә атылып кердем, карават буш. Төнге күлмәктән генә, ялан аякка галош киеп, чыгып очтым. Ә тышта кап-караңгы. Эндәшәм, апа ишегалдында юк. Бакча ягына чыгып эндәшәм – юк кына! Тирес артларын әйләндем, тик ике метрдан берни күренми. Елый-елый бакча башына төшеп киттем, абынам да егылам, абынам да егылам. Кычкыра-кычкыра озак йөрдем. Коя гына карлы яңгыр. Тик салкынны бөтенләй сизмим. Башта бер генә уй: ушсыз кебек йоклап, апаны катырып үтерсәм, туганнарыма, Нурисламга, авылдашларга ни йөзем белән күренермен?! Үрмәләп, капшап эзли башладым, бәлки аяк астында ук ятадыр дим, җитмәсә сулышымны да авыр алам, тын бетә. Ул вакытта күкрәккә операция ясатып кайтканга бер генә ел үткән, табиблар туңмаска кушканнар иде. Шулчак әни тавышы яңгырап китте: “Бар, кайтып, аралыктан курткаңны алып, киеп төш. Югыйсә, күкрәгең тагын шешәр”. Егыла-егыла кайтып киттем. Баш берни уйлый алмый. Бары әйле-шәйле күренгән каралтылар шәүләсенә карап кайтам. Өйгә кереп, кулны, битне юдым да, аралыкка курткамны алырга кереп киттем һәм катып калдым: идәндә апам бөгәрләнеп йоклап ята! Сөенечтән селкенә дә алмыйча, мичкә терәлеп, бермәл апага карап тордым. Аннан аны күтәреп алып, түшәгенә илтеп салдым. Карават кырыена утырып, суелып беткән тез башларыма, пычракка баткан төнге күлмәгемә, балтырларым буйлап аккан канлы балчыкка текәлдем. Шулчак, күсәк белән тондыргандай, башыма коточкыч уй килде: ничек инде миңа әни эндәшсен, үлгәненә унике ел бит?! Кайдан белсен ул минем күкрәгем авыртканны, минем кайчан аралыкка куртка элгәнем бар? Әни каян белсен безнең яңа өй барлыгын? Көч-хәл белән торып, икенче якка, котельный аралыгына чыктым – юк куртка, булуы да мөмкин түгел, чөнки мин аны һәрвакыт ишек төбендәге элгечкә эләм. Ул, әнә, шунда эленеп тора да. Ә ишекне кем ачкан? Димәк, апа чыгарга талпынган да, саташып, аралыкка кереп яткан. Ә бәлки җил ачкандыр, һәрхәлдә, ишек ачык иде һәм мин туңып уяндым. Бакча башында мин боларны уйлый алмаган, апаның катып үлү ихтималыннан башым каткан иде. Ә хәзер акыл шулкадәр зирәк-зәһәр эшли – һәр вак-төяк ап-ачык. Юк, ялгышуым һич мөмкин түгел, эндәште бит әнием, мин исә берсүзсез аңа буйсындым, югыйсә таң атканчы урамда йөреячәк идем, үзем егылып үлмичә, туган апаны эзләүдән туктаячак түгел идем ләбаса.

Бу хәлләр миңа һаман тынгылык бирми, уйлыйм да уйлыйм шул турыда, җавап кына юк. Хәзер дә ышанып әйтәм – эндәште миңа әнием! Ышанырлык хәл булмаса да – шулай. Үлгәннәрнең барысын да белеп-күреп ятулары чындыр, бәлки?! Әнием газап-ларымны, әрнүләремне карап торып, бүтән түзәрлеге калмагач эндәшкәндер миңа…

Миләүшә ХӘЙРУЛЛИНА.
Мамадыш районы, Ямаш авылы.

Запись «Әнием әрнүләремне күреп, теге дөньядан эндәшкәндер миңа…» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Күршебез Нуретдин энесе Ризатдин, авылдашыбыз Равил белән бергәләп, үзләренә йорт салырга буралык бүрәнәләр кисеп алып кайту өчен Мари Элга киткәч, таң алдыннан бик куркыныч төш күреп уяндым, – дип сөйләде әнкәй. – Нуретдин үзләренең мунчалары башына менеп баскан да: “Янып үләм бит, коткарыгыз!” – дип ачыргаланып кычкыра икән. Тик никтер аңа ут чолгап алган мунча башыннан төшәргә ярдәм итүче генә күренми. Мин, чиләкләремә су тутырып, шул якка бармакчы булган идем, аякларым җиргә берегеп каткан, имеш. Күкрәк читлегеннән атылып чыгарлык булып ярсып типкән йөрәгем уянгач та тиз генә тынычланмады әле. Белгәннәремне укып, Ходайдан ярдәм сорадым. Ә кичкә күршемнең узган төндә урман эчендәге каравылчы будкасында тереләй янып күмерләнеп каткан мәете калдыкларын урын җәймәсенә төйнәп алып кайттылар. Шул чакта әнисе Гөлсем апаның үз-үзен тотышы иңнәренә кинәт ишелеп төшкән зур хәсрәттән акылына зәгыйфьлек килгән бичара кешенеке сыман тоелды. Ул, олы улының гәүдәсеннән калган күмер кисәкләренә капланып, күз яше түкмәде, ә уртанчы улы Ризатдинның кулыннан урман кисүчеләр ярдәм йөзеннән күмү чыгымнарына тотарга дип җыеп биргән акчаны алгач, шатлыклы кыяфәттә аны мактап, аркасыннан сөяргә кереште…

Ә өнгә әверелгән тагын бер гыйбрәтле төшемне Әфган сугышы барган вакытта күрдем. Безнең өйдән ике тыкрык ары мулла Габдулла абзыйлар белән Галим җизниләр арасындагы урам чатын урталай бүлеп, күктән җиргәчә сузылып, башта ап-ак нур төште. Бераздан ул, ак пәрдәгә әверелеп, җилдә җилфердәп тора башлады. Нишләптер, мин аны кәфенлек дип кабул иттем. Шул пәрдә астыннан, сафка тезелеп, башларын аска иеп, кара төстәге хәрби киемле бер төркем кеше килеп чыкты. Урман юлына таба борылдылар. Болар – Изгеләр, имеш. Минем яннан узганда: “Габдерахманны алып кайтып тапшырдык, ашыгырга кирәк. Тагын алты җиргә барып өлгерәсебез бар!” – дигән сүзләрен аерымачык ишетеп калдым. Йокыдан торгач, төштә күргәннәрем тынгылык бирмәде. Кәфенлек күрдем, кем булса да үләдер, мөгаен, дип борчылдым. Сиксәнгә җитеп килүче мәчет карты Габдерахман бабай күптәннән урын өстендә авырып ята иде. Төшемне аның үлеменә юрадым, тик юраганым юш килмәде. Берничә көннән күптәннән вафат Габдулла мулланың гаделсез сугышта шәһит киткән өрлектәй гәүдәле 19 яшьлек оныгы Мансурның җәсәден авылга алып кайтып күмделәр. Мәетне хәрбиләр озата кайткан иде. Төштәге Изгеләр юкка ашыкмаган икән. Кандагардан Татарстанга очкан махсус самолетта, хәрбиләр телендә “200нче йөк” дип аталып йөртелүче, сугышта үлгән солдатларның гәүдәләре салынган җиде цинк табут төялгән булган. Ә Габдерахман дигән сүз Ходайның рәхмәтенә лаеклы Аллаһ колы дигән мәгънәгә ия…

Авылдашыбыз Мансурны туган җирендә онытмыйлар, бронзадан коелган бюсты район үзәгендәге Батырлар аллеясына урнаштырылган. Гомере яшьли өзелгән арысландай егетнең урыны җәннәттә булсын, бу язмам рухына дога булып барсын.

Хәмидә ГАРИПОВА. Казан. 

Запись «Күктән ак нур төште, җилдә җилфердәде…Кәфенлек дип кабул иттем» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Хәлләр болай булды. Ул чакта энекәшем чирләде дә, эшкә барган шикелле мин аны һәркөнне карарга бара идем. Аның баш астында сүрәләр ята иде. Беркөнне карыйм – баш астында ниндидер кәгазь, сүрәгә охшамаган. Дөрес язылмаган, нидидер ят сүзләр, сызыклар-сызыклар, берни дә аңлашылмый. Нәрсә инде бу тагын дип аптырашта калдым. Коръән хәрефләре дә түгел. Шушы кәгазьне күтәреп, мәчет имамына киттем. Менә бу нәрсә микән хәзрәт, карагыз әле дип сорадым. Бу нинди сүрә микән, мин әйтәм. Имам карады да, әсәрләнеп китте, кәгазьне этеп җибәреп диярлек: “Юк, бу – шайтаннар сүрәсе, яхшы нәрсә түгел, ташла син моны, яки җир астына күм!” – дип кушты. 

Хәзрәт кушкач, теге кәгазьне күмеп куйдым. Шуннан соң мине төшемдә шайтаннар эчемне кыйнарга тотындылар. Энемнең баш астыннан теге кәгазьне алганым өчен сүгәләр, ник алдың диләр, ник ташладың диләр. Барысы да кара киемнән, кыйныйлар мине! Аннары миңа кан тамырына нидер кадамакчы булалар, энә белән кан тамырына эләгә алмагач, авызга җибәрделәр шуны. Кыйналганнан соң көзгегә карыйм икән – маңгаемда зур күгәрек эзе. Монысы да төштә. Кара тиргә батып, котым очып уянып киттем. Менә шулай төшкә керде. Яхшы нәрсә булмады ул. Менә шуның аркасында энем дә интегеп ятты, мин дә авырый башладым. Энемнең беренче хатыны үлгән иде, аннары икенче хатыны белән яшәде, бик усал хатын иде, энемне усал кайнана шикелле талады. Шуннан гына шикләнеп калдым. Энем ахырда барыбер вафат булды. 

Запись «Энекәшкә бозым ясадылар, мин дә ялгыш кына эләктем» [булган хәл] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

КАГЫЛГАН, УНДҮРТ ЕЛГА ЯБЫЛГАН

С.Искәндәров кеше үтермәгән, көчләмәгән, югыйсә. Шуңа күрә Чүпрәле район судының 34 яшьлек бу ир-атны 14 елга ирегеннән мәхрүм итәргә дигән карары күргән-белгәннәрне хәйран калдырды. Хатынына җиңел тән җәрәхәтләре ясаган, аңа үтерү белән янаган һәм 13 яшьлек үги кызы белән законда көчләү түгел, ә көчләү гамәлләре дип аталучы бозыклыклар эшләгән өчен хөкем ителде ул. Кырыс җәза, иң беренче чиратта, соңгысы өчен бирелде.

Мондый хәлләр, башлыча, ир кеше генә түгел, баланың үз анасы да юньсез булган гаиләләрдә килеп чыга. Җинаять эшендә район үзәге Иске Чүпрәледә яшәүче Сергей белән Надежданың яшәү урынында тискәре бәяләнүе әйтелә. Моны иң әүвәл, рәтләп эшләмиләр, эчәләр дә тавышланалар, дип аңларга кирәк. 2014нче елда Искәндәров хатынын кыйнап, мәҗбүри эшләргә дә хөкем ителгән, төркем белән урлаган өчен 17 яшендә 3 елга шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм ителгән, аннан соң да угрылыклар кылып тотылган кеше. Берничә ел элек үзеннән сигез яшькә өлкәнрәк Надежда белән язылышмыйча гына тора башлаганнар. 1975нче елгы хатын-кызның 17 яшендә беренче иреннән тапкан өлкән кызы Екатеринага хәзер 24 яшь, күрше авылда аерым яши ул. 2004нче елда Канашта туган Вера икенче ирнеке. Сергей белән уртак кызлары кечкенә әле.

30нчы май кичендә, Вера сүзе белән әйткәндә, «сожитель» өйгә, гадәттәгечә, салмыш һәм 375 граммлы «Усадская»ны кыстырып кайта. Икәүләп әлеге шешәне бушаткач, өлкәннәр арасында низаг куба. Ир кеше үги баланы куып чыгара, кечкенә кызы алдында хатынына берничә тапкыр тимер урындык белән суга. Вера канга батып идәндә яткан әнисен күргәч, күршеләргә йөгерә. С.Хөснетдинова Надежданың олы кызларына шалтырата.

Екатерина полиция чакырта. Шешенгән-күгәренгән хатынга сырхауханәдә ярдәм күрсәтелә.

Икенче көнне участок инспекторы А.Җәләлов, тән җәрәхәтләрен ачыклау өчен, Надежданы Иске Шәйморзага суд-медицина экспертына алып китә, аны ике кызы да озата бара. Юл уңаенда Вера янында утырган апасына үги атаның сәер кыланмышларын сөйләргә керешә. Моны әнисе һәм рульдә баручы полиция хезмәткәре дә ишетә, әлбәттә. А.Җәләлов Искәндәровның үсмер кызның күкрәкләрен, хәтта җенес әгъзасын тотуы һәм башка гамәлләрендә җинаять чалымнары булуын аңлый, әлбәттә. Һәм бу хакта эчке эшләр бүлегенең тиешле хезмәтләренә җиткерә.

Балигъ булмаганнар эшләре буенча инспектор Л.Хәлиуллова эшнең асылына тиз төшенә. С.Искәндәровны җавапка тартуны сорап, гаризаны Екатерина яза, бер күзе бөтенләй, икенчесе яртылаш томаланган Надежда яза алмый чөнки. Әлеге хәл явыз ирне тәмам «батыру» ниятеннән хатын-кызлар уйлап чыгарган мәкерне хәтерләтә үзе. Чөнки бу хакта сүз шактый вакыт узгач һәм ир кеше хатынны кыйнап ташлагач кына чыга бит. Чүпрәледә шулай дип лаф оручылар да булмый түгел. Ләкин кыз сөйләгәннәр нахакка охшамаган. Икенчедән, 1нче июнь көнне С.Искәндәров үзе дә полициядә үги кыз белән кылган гамәлләрен сөйләп бирә һәм тәүбә итү, гаебен тану турындагы беркетмә язып калдыра. Әлбәттә, авыл кешесе ул чакта көчләү, ягъни табигый ысул дип аталучы алым белән җенси якынлык кылмагач, үзенең исерек акылсызлыкларының ни дәрәҗәдә авыр җинаять икәнен аңламый. Экспертиза да җенси яктан җитлеккән Вераның кызлык пәрдәсе бөтен дип белдерә бит. Ә инде РФ Җинаять кодексындагы 12дән 20 елга кадәр иректән мәхрүм итү каралган маддә кысаларына эләгүен төшенгәч, ир үги кызга кагылуын гына түгел, хатынын кыйнавын да кире кагарга керешә. Хәер, ике айдан соң соңгыларын таный. Эксперт Надежда тәнендәге биш җәрәхәтнең икесен сәламәтлеккә җиңел зыян китерү дип таный. Бу киресен сөйләп торырга мөмкинлек калдырмый аңа.

Ә менә бернинди дә эзе калмаган җинаятьчел гамәлләрен ахырга кадәр танымый ул. Ләкин тикшерү комитетының Буа районара бүлеге җитәкчесе урынбасары Дамир Әскаров зарар күрүче дип табылган кыз бала, кайбер шаһитлар күрсәтмәләре нигезендә, һәм, әлбәттә, С.Искәндәров үзе язган тәүбәле беркетмәне исәпкә алып, аңа дүрт җинаятьчел очрак, шул исәптән, 14 яше тулмаган кызга карата ике тапкыр җенси бозыклыклар кылуда рәсми гаепләү белдерә.

Җинаять эшендә ошбу оятсыз йөгәнсезлек җентекләп сурәтләнә, ябык ишекләр артында узган хөкем утырышларында да бу хакта ачыктан-ачык сөйләнелә. Кыскача гына безгә дә тукталып үтәргә туры килә аларга. Юкса, 1983нче елгы ир уртасы кешенең ни өчен 14 елга утыртылуы аңлашылып бетмәс. Тикшерү материаллары һәм хөкем карарыннан күренгәнчә, 28нче апрельгә каршы төн уртасында исерек Сергей йоклап яткан Вераны уятып, авыл йортының ал бүлмәсеннән алып чыга һәм «иркәләргә», бозык гамәлләр кылырга керешә, телефонына төшерә, үзенең ярамаган җирләрен тоттыра. Берәр сәгатьтән ул үги кызны яңадан аулак якка чыгара, фотолар начар чыккан, дип, тагын төшерергә керешә, җенси тәкатьсезлеген дә баса, бу хакта әнисенә әйтсә, теге рәсемнәрне интернетка урнаштыру белән яный. Үги атадан курыккан бала тавыш чыгарып ярдәмгә чакырмый

Икенче «кәмит» 9нчы май кичендә була. Ул көнне ирле-хатынлылар кечкенә кызларын алып, күршедәге Иске Элмәледә яшәүче туганнарына кунакка бара. Вера өйдә кала. Бу юлы да эчмичә һәм ызгышмыйча гына булмый. Ир кеше Иске Чүпрәлегә кайту өчен такси чакырта, үзе урамга алданрак чыга да юк була. Бактың исә, башкалар саубуллашкан арада Сергей тиз килеп җиткән машина белән өенә кайтып киткән була. Надежданы хуҗалар җигүле ат белән озатып куя. Сергейга туган тиешле Елена алар өендә кинәт пәйда була һәм исерек ирнең үги кызны сыйпаган-назлаган чакка туры килә. Вера мич артына яшеренеп, чишелгән төймәләрен эләктереп куя, апасына Сергейның кыланмышларын сөйләп тә ала. Ләкин Лена тавыш куптармый. Екатеринага шалтыратып, сеңлесен үзе янына алып китәргә куша, сәбәбен аңлатып тормый. Әйтелгәнчә, без капчыкны 30нчы майда ир хатынны дөмбәсләп ташлагач кына тишеп чыга.

14 яше дә тулмаган кызга карата кылынган менә шушы бозыклыкларына аның әнисенә күрсәткән рәхимсезлекләрен дә өстәгәч, 14 ел гомерен кырыс колониядә үткәрергә тиеш дип табыла инде ул. Яклау эзләп Татарстан Югары судына да мөрәҗәгать итеп карый. Ләкин үзләрен яклый алмый торган балаларга каршы җинаять кылучыларга закон рәхимсез бездә.

ҮГИ АТА ГАЕБЕН КИРЕ КАГА

Казанның Идел буе район судында 12 яшьлек үги кызын көчләүдә гаепләнүче 1987нче елгы Виталий Ерофеев эшен карау озакка сузылды. Чөнки яклау һәм гаепләү якларының фикере тамырдан аерыла монда.

Бөгелмә якларында туып-үскән Виталий армия хезмәтеннән кайткач, шул райондагы тикшерү изоляторына эшкә урнаша. Яшь хезмәткәр буларак Казанга укырга килгәч, җәзаны үтәтү федераль хезмәте системасында эшләүче Мария белән таныша, соңрак Казандагы изоляторда эшли башлый, үзеннән өлкәнрәк һәм 2003нче елгы кызы булган хатын белән язылыша. 2012нче елда уртак малайлары, өч елдан кызлары туа.

Балда-майда йөзмәсә дә күп балалы гаилә мохтаҗлык күрми. Мариянең әнисе янында да, түләүле фатир һәм Иске Таулык бистәсендә шәхси йортта да яшиләр. Ләкин ир белән хатын арасында мөнәсәбәтләр юньле булмый. Хәер, без җинаять эшендәге күрсәтмәләр буенча фикер йөртәбез. Аларда Виталий усал, үги кыз, хатынына карата рәхимсез, үз балаларына да салкын караучы һәм эчә торган юньсез итеп сурәтләнә, аның чит хатыннар белән хыянәт кылырга маһир булуына аеруча басым ясала. Мария исә эчкече генә дә түгел, ә наркоман, өендә наркоманнар җыеп ятучы эштән чыккан кеше, хыянәтче итеп күрсәтелә. Әлбәттә, болар 5-6 ел бергә яшәгән ир белән хатын аерылышкач һәм үги атаның кыз баланы көчләү очрагы буенча җинаять эше кузгатылгач, димәк, тәмам дошманлашкан кешеләргә бер-берсен каралтырга кирәк булгач әйтелгән сүзләр. Ләкин барысын да нахакка чыгарып булмый аларның, чөнки башка шаһитлар тарафыннан расланганнары да күп. Әйтик, хатынның салгалавын, аерылышкач, тагын да ныграк эчә башлавын яисә, сөяркәсе гаиләне таркатырга йөрүен әйтеп, ир затын хыянәттә гаепләп сөйләүчеләр бар.

Әлбәттә, әлеге күп санлы күрсәтмәләр мәгънәсе, ахыр чиктә, үги кызны көчләү мәсьәләсенә кайтып кала. Кызның әйтүенә караганда, 2016нчы елның 30нчы августы, бәйрәм көнне аларның Иске Таулыклардагы вакытлы торагына кунаклар җыела, алар шашлык кыздырып, башлыча, ишегалдында сыйлана, салют караганнан соң аңа кечкенә энесен йоклатырга кушыла, сабый бала янында ул үзе дә йокыга тала, үги ата көчли башлагач уянып китә. Шул рәвешле, янәшәдәге ишегалдында бер төркем кеше, шул исәптән, хатыны гөрләшкәндә Виталий кара эшен башкарып өлгергән булып чыга.

Соңрак җинаять эшенә шаһит булып теркәлгән кунаклар берни ишетмәгән, күрмәгән булып чыга. Мария ул кичтә кызыннан кан китүен, моны хатын-кызларда ай саен була торган хәл дип уйлап игътибар бирмәвен белдерә. Таныш-белешләр арасында Виталийның исерек чагында Вераның кызлыгын югалтуын, хәтта аның белән «йоклавы» турында сөйләнүләрен әйтүчеләр бар. Болар барысы да сүзләр генә, билгеле. Икеләнергә урын калдырмый торган дәлилләр, ягъни биологик калдыклар алынмый. Чөнки инде 13 яшен тутырган кызчык 7-8 айдан соң гына тикшерелә бит. Гинеколог аның гыйффәтлелек ярысы күптән ертылган, кайчан икәнен ачыклау мөмкинлеге юк, дип белдерә. Кыз, башка ир затлары белән якынлык кылганым булмады, дисә, үги ата моны кире кага. Вера яшьтәшләре белән күптәннән җенси тормыш белән яши, дип белдерә, алай гына да түгел, мәктәп бәдрәфендә «яратышкан» «егетне», ягъни атасы Кавказ милләтеннән булган бер малайны атый, үсмер кызның әлеге яшертен якынлыклар теркәлгән көндәлеге дә бар ди ул. Тикшерү комитетының аеруча мөһим эшләр буенча тикшерүчесе Илдар Гасимов игътибарсыз калдырмый боларны. Чыннан да, үсмер кыз блокнотында диалог рәвешендә кулдан язылган «әсәрләр» була, аларда 6нчы сыйныфларда күренекле теге малай белән «секс» булуына ишарә ясаучы сүзләр дә бар. Ләкин экспертлар һәм укытучылар замана яшьләре «фанфик» дип йөртә торган мондый язмаларны үсмерләрнең хыялый уйдырмасы дип белдерә. Тикшерә торгач, моның чыннан да шулай икәненә Илдар Гасимов та инана.

В.Ерофеев гаебен кире кага. Хәтта 30нчы августта өйдә түгел, эштә идем, дип күрәләтә ялган да оештыра. Иң әүвәл, хәбәрнең хокук саклау органнарына бары тик быел апрель аенда гына барып җитүенә басым ясый ул. Чыннан да, Мария бу хакта октябрь аенда ук белдем, үги ата белән әйткәләшкән чакта кызы 30нчы август хәлләрен әйтеп кычкырды, дип белдерә бит. Әлеге хәбәр таныш-белешләргә дә «саркып» чыга. Ләкин әни кеше полициягә йөгерми. Хатын өч баласын әнисе янына илтә, судка аерылу турында гариза бирә, Виталий туган якларына кайтып шофер булып эшкә урнаша.

Без капчыкны апрельдә тишеп чыга. Уртак машиналарына сатып алучы тапкан Виталий, шушы мәсьәләне хәл итү ниятеннән Казанга килә. Ләкин алдан сөйләшеп куелган булса да, балаларны да, хатынны да таба алмый. Хатынны «оперлар» эзләп таба. Ул исә «Горки» полиция бүлегенә кызы Вераны да ияртеп килә һәм икәүләп В.Ерофеевны көчләгән өчен җинаять җаваплылыгына тартуны сорап гариза язалар. Виталийны шул көнне тоткарлыйлар, тиздән суд карары белән сак астына алына, үзе эшләгән изоляторга озатыла ул.

И.Ф.Гасимов аңа 14 яше тулмаган затны көчләүдә рәсми гаепләү белдерде. Соңгы сүзне суд әйтәчәк, билгеле. Аңа кадәр кем хаклы икәнен ачыклыйсы бар әле.

Наил ВАХИТОВ,

Казан – Чүпрәле – Казан

Запись Үксез кызлар җәбер күрә [ахырзаман галәмәте] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..