– Фарсель абый, күпләр суган һәм сарымсак кыяклары саргаеп бетте, дип зарлана. Бу нәрсәдән шулай?

– Тузганак чәчәк аткан вакытта ук, суган һәм суганчаларны зарарлый торган аксыл төстәге чебен чыга. Аны суган чебене дип атыйлар. Ул суган, сарымсак түтәлләрен эзләп таба да, аның барлык урыннарына – кыякларына, суганчаның күренеп торган өлешенә, үсеш ноктасына йомырка сала. Бер атна чамасы вакыт үткәч (күп булса 8-9 көннән), шул йомыркалардан личинкалар чыга һәм алар суганчаның эченә үтеп керәләр. Гадәттә, алар суганчаның төбе – тамыр тирәсеннән ашый башлый. Зарарланган суган чери, кыяклары саргая һәм кибә.

– Ә суган һәм сарымсакны бу чебеннән сакларга мөмкинме?

– Әлбәттә, ләкин эшне саргаюның беренче билгеләре күренә башлауга ук, май айларында башларга кирәк. Бу бөҗәктән саклану өчен баштагы чорда түтәлләрне тоз эремәсе белән эшкәртү яхшы нәтиҗә бирә. Моның өчен 8 литр суга 300 грамм тоз алына, яхшылап эретелә. Аның белән 70-80 сантиметр киңлектәге, 6-7 метр озынлыктагы суган түтәлен эшкәртергә мөмкин. Әйткәнемчә, бу ысул бары тик башлангыч чорда гына ярдәм итә. Әгәр дә суган кыяклары саргаеп беткән икән, аны коткарып булмаячак. Суган чебененә каршы башка ысуллар да бар. Бу очрак бөҗәкне куркытудан гыйбарәт. Әйтик, суганны утыртканда ук кишер белән аралаштырып утыртырга мөмкин. Чебен кишер исен яратмый, шуңа түтәлгә килми. Аннары чебеннәр очыш ясаганда, суган түтәлләре арасына бәрхет гөле ботаклары куйсаң да, чебен түтәлне читләтеп үтәчәк.

– Быел кышкы саклауга калдырылган суганнар череде, сарымсаклар кипте, диләр…

– Шул зарарланган суган һәм сарымсакны киптереп, саклауга калдырганнар, димәк. Аларга ниндидер авыру тигән булган, шуңа шулай начар сакланган.

– Ә аларны ничек дөрес итеп сакларга соң?

– Кыяклары күпләп саргая башлагач һәм сөрлеккәч, безнең тирәлектә, башлыча, июль ахырында суганны җыеп алуга керешәләр. Көн кояшлы һәм җылы булган очракта, суганны алып, кишәрлекләргә тараталар һәм 5-6 көн киптерәләр. Ә һава дымлы булса, яхшы җилләтелә торган келәт яки сарай сайлыйлар. Киптерелгән суганны 3-4 сантиметр чамасы муентык калдырып кисәләр. Ә саклауга куелырга тиешлеләрен 1 ай чамасы өстәмә рәвештә 30-35 градустагы температурада җилләтелә торган биналарда киптерәләр. Суган әйбәт саклансын өчен температураның даими булуы шарт. Сарымсакны, суган кебек үк казып алгач, 1 атна чамасы кояшта киптерәләр, шуннан муентыгын 3 сантиметр калдырып кисәләр һәм салкын подвал, кар базларында саклыйлар. Саклау вакытында сарымсак өчен иң куркынычы – яшел күгәрек. Ул сарымсакны киптерергә сәләтле. Моны булдырмас өчен аны –1–3 градустагы температурада сакларга киңәш ителә.

Фото:  sornyakov.net

Чыганак: Безнең гәҗит

Запись Суган кыякларын саргаюдан ничек саклап калырга? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Иммунитетны ныгыту өчен сарымсакны дару кебек, көненә өч тырнак кулланалар. Кабул итү вакыты чикләнмәгән. Иртән, көндез, кичен дә ярый. Дару төймәсе кебек бер тырнак сарымсакны су белән йотып җибәрәләр. Сарымсакны чәйнәргә дә була, ул авыз куышлыгы һәм казналар өчен дә файдалы. Организмга кергән инфекция үз юлында шып итеп туктап кала.

Әгәр моңарчы сарымсак ашамаган булсагыз, аны рационга әз-әзләп кертәләр. Әйтик, чөгендер һәм кишер салатын сарымсак белән ясагыз. Чөнки әлеге яшелчәләр шулай ук иммунитетны ныгыта.

Әгәр инде салкын тидергән булсагыз, сарымсак шулай ук кыйммәтле даруларны алыштыра ала. Ул авыруның вакытын кыскарта һәм терелү процессын тизләтә. Авыру кеше янына вакланган сарымсак куегыз. Аның пары авыруга гына түгел, гаиләнең башка әгъзаларына да файдалы.
Авыруның кискен чорында сарымсаклы чәй ярдәм итә. Аны әзерләү бик җиңел: 1 тырнак сарымсакны төеп, 5 минут “ял иттерергә” дә, 200 мл кайнаган су коеп, 5-7 минут төнәтергә. Әлеге чәйне берьюлы эчеп бетерергә кирәк. Исе һәм тәме ягыннан аерылып торса да, файдасы күп.
Сарымсакны туңмайга кушып (1 чәй кашыгы туңмайга 3 тырнак вакланган сарымсак), шуның белән аяк табанын ышкырга, полиэтилен капчык белән урап, йон оекбаш киеп куярга кирәк.

Салкын тиюнең һәр чорында сарымсаклы дәвалануны туктатмагыз. Вакланган сарымсакны кефир яки простоквашага да кушып эчәргә була. Әлеге состав шулай ук эчәк флорасын чистарта.

Әгәр тән температурасы 37,3 градустан күтәрелмәсә, сарымсакны бал һәм кагор шәрабы белән дә кулланалар. Югары температура вакытында спиртлы эчемлек рөхсәт ителми, чөнки ул йөрәк көчәнешен арттыра.

Бер тырнак сарымсакны бераз су белән йотыгыз да, артыннан 1 чәй кашыгы бал кушып эчегез. Нәтиҗәдә, тән җылына, авыру тирли башлый, салкын тию билгеләре чигенә.

"Ашыгыч ярдәм" газетасы

Запись Кыйммәтле дарулар урынына – сарымсак [киңәш] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..