Беренче тапкыр кияүгә чыканда да “аерылышырбыз” дип чыкмадым. Егетемне бик яратып, матур гаилә булып яшәрбез дип хыялланып тормышка чыктым. Әмма безнең хыяллар һәрвакытта да чынга ашмый икән ул. Без аның белән бер ел да яшәмичә аерылыштык. Әле ярый балабыз юк иде. Мин аның хыянәтен гафу итә алмадым. Гафу итәргә тырышмадым да. Чөнки алай ир белән хатын арасында хыянәт булырга тиеш түгел. Аның хыянәтен белүгә үк киттем дә, аерылыштым. Бетте.

Бер ел дигәндә, икенче бер егет белән таныштым да, өйләнешеп куйдык. Бер-бер артлы өч бала алып кайттым, рәхәт тормышта яшим. Ирем күп эшли, мин ике бала белән өйдә. Зурысы бакчага йөри. Балаларны карарга бертуган сеңлем дә булыша. Иртән килеп, бакчага алып китә, кайсыбер көннәрдә алып та кайта. Үзе кияүдә түгел әле ул. Чыгасым да, синең кебек интегеп яшисем дә килми, ди. “Интегеп яшәмим лә мин, каян уйлап чыгарасың аны?” – дим. “Ой, кирәк түгел, әйтмә дә, сөйләмә дә”, – дип, кул гына селти сеңлем. Безгә килгәч, кич белән бераз утыра да, тизрәк кайтып китә. “Үземнең тынычлыкка кайтып киттем”, – дип көлә. Үзенең ялгызлыгыннан бик риза ул, без генә борчылабыз. Аның бөтен яшьтәшләре кияүдә инде хәзер, балалар үстерәләр. Ә аңа нишләптер андый хатыннар интегеп яши сыман тоела.
Алинә, Кама Тамагы.

"Язмыш кочагы"

Запись “Кияүдә булсаң, интегеп яшисең!” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бер тапкыр – үзебезнең авылдан, бер тапкыр – күрше авылдан килеп караганнар иде, бармадым. Икесен дә борып чыгарып җибәрдем. Үзебезнең авылныкы булгач, бөтен тормышын беләм. Күз алдында бит инде. Начар кеше дип тә әйтә алмыйм. Әмма хатын-кызга карата ихтирамы юк аның. Хатыны да гомер буе шушы иренә бил бөгеп, үлеп китте. Тормышлары начар булмады. Ул ир урындырак җирдә эшләде. Шуның аркасында хатынын да хатын итеп түгел, колы сыман итеп кенә күрде.
Абзарга аяк та атлаганы булмады, берәр кайчан көрәк тотканын да белмим мин аның. Бер авылда яшәгәч, кайчак кергәләргә дә туры килә бит. Без алар белән икебез ике очта яшәдек, алай бер-беребезгә эшебез төшкәне булмады. Шулай да, берзаман нишләптер керергә туры килгән иде. Шактый еллар элек инде, хатыны авырмый иде әле ул чагында. Күп булса, биш минут торганмындыр, нәрсәдер алырга кердемме, сорыйсы бар идеме – хәзер хәтерләмим инде. Кеше кергән шул кыска гына арада да ире, үзенең кемлеген күрсәтеп: “Идән салкын, җылы носки кигерт әле миңа”, – дип, хатынына дәште.
Хатыны, йөгереп барып, батарейда торган носкины иренә кигертте. Урын өстендә яткан авыру ир түгел бит ул, сузылып носки гына кимәслекме? Күз каршымда булган шушы хәлдән соң бик озак аптырап йөрдем. Кеше булганда алай кыйланмыйсың бит инде ул. Нык кызганып чыгып киткән идем ул хатынны. Орчык кебек йөгереп кенә торды ул. Гомер буе шулай яшәделәр. Өйдә ул хатынның сүзе сүз булгандыр дип уйламыйм. Урыны җәннәттәдер инде аның.

Менә шушы ир берзаман миңа шалтыратты. “Син дә ялгыз, мин дә ялгыз. Әллә кайларга күченәсе юк. Киемнәреңне ал да, миңа мен”, – ди. Мине дә үзенең хатынын биеткән сыман биетерегә иде бугай исәбе. “Төшеп алам” дип әйтми бит ул. Күңел булыр иде, ичмасам.

Күрше авылдан килгән ирне дә яратмадым. Ул вакытта кияүгә чыгу уемда да юк иде. Катлы-катлы иргә бармыйм, үзем генә яшәргә язгандыр инде дип чыгарып җибәрдем анысын.

Техникумнан соң кыз да, малай да үзебезгә кайттылар. Кыз шушында кияүгә чыкты, алар аерым яшиләр. Улым да өйләнде, бергә яшибез. Ике баламда икешәр онык үсеп килә. Өйдә һәрвакыт кеше безнең. Кызның балалары да көн саен диярлек безгә киләләр. Барысының да яшьләре бер чама булгач, рәхәтләнеп уйныйлар. Өйдә кеше күплеккә мин дә ияләштем. Күп итеп ашарга пешерәм, камыр куеп, пәрәмәчләр дә пешерәм. Яшерен-батырын түгел, кайчак тынычлап кына ял да итәсе килгән чаклар булды инде.

Икенче ирем Казанда яши дигән идем бит. Хәзер Казанда яшәсә дә, үзебезнең авыл кешесе ул. Алар белән дә гомер буе исәнләшеп яшәдек. Хатыны белән гел кайткалап тордылар. Хатынының елы узгач, шушы ир миңа килеп сөйләште. Сабан туенда күрешеп сөйләшеп киткән идек. Шуннан берничә тапкыр шалтыратты, бер тапкыр өйгә килде дә, мин ризалыгымны бирдем. Дөресен генә әйткәндә, тынычлык эзләп бардым инде мин аңа. Өйдәге бала-чага тавышы башка каба бит. Малайның хатыны да яңгыравык тавышлы безнең. Юк әйберне дә кычкырып сөйләшүчән холыклы.

Икенче иремә никахлар укытып кияүгә чыктым. Ике ел инде, шәһәр хатыны сыман яшәп ятам менә. Колакка тыныч инде, әмма күңелдә тынычлык юк. Сыерны да сагынып куям, үземнең ишегалларын да сагынам. Көн саен киленем белән сөйләшеп торабыз, мин сораштырам, базга су төшмәдеме, бик пычракмы, дим. Ул көлә инде, тынычлап кына яшә, бар да тәртип ди. Мин гомер буе кеше белән яшәгәч, күп итеп пешереп тә ияләшкән бит.
Монда икебез генә. Камыр куйсам да, бишәр таба чыга, шулпа да ике–өч көнгә җитәрлек була. Мулдан ияләшкән кеше мин. Ә ирем шуны яратмый, әз генә пешер, бер утыруда бетәрлек булсын, ди. Бер утыруда бетәрлек булгач, миңа гел плитә каршында торырга кирәк бит ул. Бер пешкән шулпаны ике–өч мәртәбә җылытып ашасаң да, ни булган, берни булмаган бит инде. Менә шул якларына һич ияләшә алмыйм тормышның. Ир дә шуңа гел төрттереп кенә тора.

Фирүзә, Казан.

"Язмыш кочагы" 

Запись “Ирем яратмый, әз генә пешер, бер утыруда бетәрлек булсын, дип акыра”… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Настяны сихерче дисәң дә була, убыр дисәң дә бер дә артык түгел. Юк, ул төскә-биткә чибәр үзе. Әкияттәге убырларга бер дә охшамаган. Әмма халык аны читләтеп үтә иде. Артык явыз иде ул. Кешеләргә бер дә юньле сүз әйтмәс. Ләкин Настяның бер гаделлеге бар: дәвалыйм дип, чирдән коткарам дип алдап йөртмәс. Бозым салса — салыр, кемнедер кемгәдер гашыйк итү дә кулыннан килә, диләр… Тик өметсез авыруның башын катырып, савыктырам дип кесәсен саумас. Аннан Настя белә: иблис кавеме (ул шулар белән эш йөртә) беркайчан да кешегә яхшылык эшләми. Хәер, халык арасында үч алырга теләүчеләр дә җитәрлек. Менә шулар аның төп клиентлары иде. Әмма алар кача-поса гына киләләр. Анастасиянең ишеге төбендә башка экстрасенсларныкы кебек чират тезелми иде.
Яшь сихерче акчага мохтаҗ булмады. Көтмәгәндә килеп чыккан бер очраклылык аны алтынга күмде. Бервакыт авыл кибетендә бер яшь егет сүзгә килде аның белән. Кызып китеп убыр дип атады, аяк астында буталып йөрмәскә кушты. «Ашыкма, — диде аңа Настя. — Киләсе атнада син өйләнергә йөрисеңме әле? Белеп тор: хатының белән берни дә барып чыкмаячак синең».
Нәкъ бер атнадан соң тәкәббер егет, борын салындырып, аның ишеге төбендә пәйда булды. Менә шунда Анастасияның борыны сизеп алды да инде: бу эштән зур акчалар исе килә. Шул чактан соң эшләр җайга китте: тирә-юньдәге өйләнергә җыенган егетләр туй алдыннан Настяга килеп, бозым салмасын өчен, аны бәхилләтә торган булдылар. Шулай эшләмәсәң, туйдан соң кыйбаткарак төшәчәк. Бу кадәресе һәр егеткә мәгълүм иде. Акча шулкадәр күп керде: Настяның җеннәре эшсез кала яздылар.
Настя исә яшь һәм чибәр иде. Күзләре еланныкы кебек зәһәр булмаса, сөйкемле дип тә әйтерлек. Тик аның иблиснекедәй карашы теләсә кемне өркетә ала. Кызга инде утыз тулды, ләкин аңа өйләнергә теләүчеләр күренмәде. Аның үзенә дә ярату хисе ят иде. Авылда яшь агроном егет пәйда булганчы, Настя сөю хисенең тәмен татый алмады. Егет кара күзле, куе сакаллы, тыныч йөзле егет гаҗәп сөйкемле иде… һәм Настя аңа гашыйк булды. Әмма бу җавапсыз мәхәббәт иде. Гадәти хатын-кыз алымнары, күз уйнату, каш сикертүләр, ымсындыргыч карашлар Айдарбәккә (яшь агрономның исеме шундый иде) аз гына да тәэсир итмәделәр. Шунда убыр беренче тапкыр үзе өчен сөйдергеч бозымы ясады. Кызганыч, сихер бу юлы эшләмәде. Җеннәр ни өчендер егеткә якын килергә курыктылар. Айдарбәкнең игелекле йөзе тыныч калды, ул Настяга тагылырга уйламады да. Әйтерсең, егет Пушкинның: «Чем меньше женщину мы любим, Тем легче нравимся мы ей, И тем ее вернее губим Средь обольстительных сетей», — дигән русча юлларын үзләштереп алган да сихерче ягына борылып та карамыйча тыныч кына йөрүен белә.
Күңел газаплары сихерчене әйтеп бетергесез өметсезлек утына салды. Гашыйклык халәте аны ташламады. Ул сизде: егеткә дип аткан ук аның үзенә әйләнеп кайткан иде. Теләсә кайсы убыр кебек үк Настя бозымның аны салучыга әйләнеп кайту ихтималлыгын белә иде. Беркайчан да үзе белән шулай булыр дип уйламады.
Яшь агрономның өйләнергә йөрүе турында хәбәр аны тынсыз итте. Җиңелүе белән килешергә теләмичә, ул Айдәрбәк белән кешеләр алдында җәнҗал чыгарды. Аның белән конфликтка керүдән һәркем курка бит. Ләкин Айдәрбәк кыз белән талашмады. Йөзе мөлаем булып калды. Халык алдында ул аңа тыныч кына, тәэсирле генә итеп: «Дөньяның бөтен сихерчеләрен, җеннәрен үзеңә ярдәмгә чакыр, миңа зыян сала алмассыз», — диде дә, борылып китеп барды. Аның бу тынычлыгында сихерче кодрәте җитмәслек ниндидер бер көч бар иде. Җиңелү ачысы убырны үтергәндәй булды. Ул Айдәрбәкнең таңнарын бөтен җанын салып гыйбадәттә булуын, Аллаһтан үзенә иминлек соравын, иртәнге зикерләрне калдырмый укуын, дога кылуын белми иде. Болар егеткә һәртөрле золымнан калкан булып хезмәт итте. Шул калканны Айдарбәк кичен дә куллана. Болардан тыш көн дәвамында агрономның теле Аллаһы Тәгаләне искә төшерү белән мәшгуль иде.
Үзенең кара миссиясенең бөтен мәгънәсен югалтып, сихерче үлергә теләде. Ләкин ул үзен газаплы җан бирү көтүен аңлый иде. Сихерен кемгәдер тапшырмыйча, убыр бу дөньядан китә алмый.

Кайчандыр үлем түшәгендә газапта яткан әбисе аннан кара гыйлемен кабул итеп алуны сораган иде. Ул чакта Настя явыз көчкә кызыкты, авыр йөкне тартып барырга риза булды. Хәзер бу йөк аның иңбашларын баса иде, ләкин ул авырлыктан котылырга чара тапмады.

https://vk.com/club74185557

Запись Сихерче хатын сөйдергеч бозымы ясый, ләкин… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Икенче хатыннан малае да туды, башка хатыннары да булды. Ул хатыннар берзаман өйгә үк килә башладылар. Без утыз яшебездән үк аерым бүлмәләрдә, күршеләр булып кына яшәдек. Аның миңа кагылганы да булмады. Ә мин шулай яшәп тә, аерылмадым. Әйбәтләнер дигән өмет тә булды дип әйтә алмыйм. Мине нык мыскыл итеп, үзенең хатыннары белән чагыштырып яшәде. Кайта иде дә, хатыннарын сөйли иде. Мин гомерем буе шуны тыңлап яшәгән хатыны булдым. Бер генә хатынын да яманлап сөйләмәде ул миңа.

Ә шулай да, өйне ташлап китмәде. Керләрен дә гомер буе мин юдым, мин үтүкләп әзерләп куя идем. Ахырда, ул авырып, урын өстенә калды. Анда да телләшеп ятты минем белән. Мин әйтә идем инде, кая шул чибәр хатыннарың, ник берсе дә килеп карамый, ник малай табып биргән хатының үзенә алып китми, дидем. Шулай дип әйткәч тә, гаебен танып гафу үтенмәде. Ул вакытта безнең ике кызыбыз да кияүгә чыгып, аерым яшиләр иде инде. Бер җылы сүз әйтмәде шунда ирем. Югыйсә, миңа аның бер “рәхмәт”е дә җитә иде ул вакытта. Ул рәхмәт әйтмәде дип, ташламадым инде, билгеле. Ап-ак урын-җирдә ятты, кирәкле дарулары, ашау-эчү – бар да янында булды.

Менә шушылай итеп яшәгән кешене хәзер дә бер генә сүз белән дә яманлап сөйләмим мин. Яманлап уйлаганым да юк. Чөнки үлгән кеше һәрвакыт әйбәт була ул. Нишләтәсең инде, ул шундый булган. Яшьлектән шул кешегә тап булып, минем тормыш шундый булган. Кабат кияүгә чыгу турында уйлаганым да юк минем. Кызыкмыйм да, хәзер яшь тә узды инде. Икенчегә чыгармын да, бәхеткә күмелермен дип уйламыйм. Кабат чыгып, кемнең бәхетле булганы бар микән ул? Юктыр, минемчә, андый кешеләр. Бәхетең булса, яшьлектә кавышкан үз иреңнән уңасың инде. Аннан соң буш талпыну гына.

Энҗе, Чаллы.

https://vk.com/beznen_avil

Запись “Гомере буе мыскыл итеп яшәде” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

//Безнең гәҗит//

Ул чакта кунак малаеның, әллә балалыгы белән, әллә юньсезлеге шунда, яңгырдан соң җыелып калган пычрак суда дуңгыз кебек аунаганын аптырап күзәтеп торган идек без. Малайга ул чакларда биш-алты яшьләр чамасы булгандыр. Бик теләсәк тә, ярдәм итә алмый тилмердек без аңа. Малайга якыная гына башлыйбыз, ул безгә пычрак белән кизәнә башлый. Аңа кызык, күңелле. Баштанаяк сазга батып беткән оныгын күргән әби кеше ничек аңын җуеп егылмагандыр, белмим, һәрхәлдә, оныгын ипләп кенә саз уртасыннан чыгарды да җайлап сөйләшә-сөйләшә, өйгә алып кайтып китте.

Балачакта минем дә шушы шук малай хәлендәрәк калганым хәтердә. Пычрак суда коенмасам да, күрше малайларына ияреп, буялып бетеп, «тратайка» әйләндереп йөргәнем истә әле. Мине күргәч, еларга да, көләргә дә белмәгән әниемнең миңа текәлеп торган карашы һаман күз алдымда. Шул чагында урамнан үтеп барган бер авылдашымның, мине күреп, бот чабып, әниемә әйткән сүзләре хәтеремдә бик яхшы булып, аермачык сеңеп калган. «Әстәгъфирулла, күр инде син моны әнисенә эш ясап йөрүен! Балаларым булып, шушындый булган булса, нервыларым чыдамас иде минем, валлаһи! Миннән дә рәхәт кеше юк икән. Барасы килгән җиремә барам, кайтасы килгән җиремнән кайтам, җәннәт. Балалы булу – бәхет, дигән булалар, бала – бәла ул», – дип бик өзгәләнгән иде ул чакта әлеге ханым.

Улымны җитәкләп, капка төпләрен ураганда, әлеге авылдашымның әнием белән булган әңгәмәсенең шаһиты булырга туры килде. Инде чәчләренә чал кереп, 60 яшьне узып баручы апаның фикер сөреше бөтенләй башкача иде. Әниемнең хәл-әхвәлләр сорашуына ул авыр сулап кына җавап бирде: «Бер көе инде. Саулыклар да бүген болай, иртәгә тегеләй дигәндәй. Болын хәтле өйдә Фәлән абыең белән икәү яшәп ятабыз әкрен генә. Кешегә кеше керми хәзер. Сеңлемнең балалары кайтып киткәли шунда. Үзеңнеке булмагач, кирәкмени без кеше баласына?!» Менә бит ничек. Яшь чагында, бала – бәла, дип шар ярса да, үз баласы булмавына кыенсына, үкенеп яши бүген.

Танышларым арасында һәр ел саен берәр чит илгә барып, ел әйләнәсе санаторийларда ял итеп, әти-әни булырга ашкынмаучы, «әлегә үзләре өчен генә яшәүче» гаиләләр дә бар. Тик, җәмәгать, гафу итәрсез, җиде-сигез, хәтта унар ел «үзләре өчен генә яшәүче» гаиләләрне аңламыйм мин һәм, хупламыйм да. Яшьләре инде 35тән узып бара, ә алар һаман илләр гизүдә. Һәр нәрсәнең үз вакыты дигәндәй, бала бит ул синең сәяхәт итүеңә зыян китерә, комачаулый торган нәрсә түгел. Җайлы һәм көйле генә барган тормышыңа үзгәрешләр кертергә мөмкин, тик инде бу бәла дигән сүз түгел бит әле. Аннан соң, берәр ел гомереңне, сәяхәтләрдән баш тартып, сабыеңа багышласаң да була торгандыр, миңа калса?! Башка елларда, рәхим ит, сәяхәткә сабыеңны да ала аласың.

Дөньяның артына тибеп, бары тик «үзләре өчен генә яшәүчеләр»не, «юньле яшәр урыны булсын», «менә өйне салып чыгыйк», «бераз акча туплыйк», дип, тузга язмаган сылтаулар табып, әти-әни булырга ашыкмаганнарны аңлый алмыйм мин, җәмәгать. Әллә юк-барны сылтау итеп, җаваплылыктан качалар, әллә инде алар да «бала – бәла», дип уйлаучылар рәтеннән.

Пычракка батып, авыз-борыннар канатып, аяклар кара янып кайткан чаклары да күп инде бала-чаганың. Бергәләшеп елашабыз, көлешәбез. Кырык эшеңне кырык якка ташлап, итәгеңә килеп сарылган сабыеңа ашарына да җылытып бирәсең, ул йокыга киткәнче, янәшәсендә дә ятып торасың, күңелсезләнмәсен дип, кара-каршы утырып уйныйсың да. Онытылып, табада ризык көйдергән чаклар да, аш ташыган вакытлар да, чәйнектә су кайнап беткән көннәр дә булгалый. Тик баланы бәла, дип атау минем уема да килгәне юк.

Бала туу белән бит әле ул, киресенчә, дөньяга башкачарак карый башлыйсың, тормыш яңа башланган кебек. Сабыең белән бергәләп көне буе туп типсәң дә, сикереп-йөгереп йөрсәң дә, беркем дә синнән бармак төртеп көлми. Көнозын телевизордан мультфильмнар карап утырсаң да, беркем гаеп итми. Чөнки син – ӘНИ! Чөнки шулай тиеш! Алай гына да түгел, сине бит әле алда янәдән тәүге мәктәп бусагасы, тәүге укытучы, беренче мәхәббәт, имтиханнар көтә.

Аллаһы Тәгалә хатын-кызны җир йөзенә Ана булыр өчен яраткан. Сабыйларның шат авазларыннан, шатлык-сөенечләреннән ташып торган гаилә җылысын чит илләр, сәяхәтләр, ял йортлары белән тиңләп буламы соң?! Сөю-сәгадәт бакчасыннан Аллаһы Тәгалә биргән җимешләр берничек тә бәла була алмый! Хәер, моның шулай икәнлеген бары тик минем кебек әни булган кешеләр генә аңлый ала торгандыр.

Гүзәл ХӘБИБУЛЛИНА,

Балык Бистәсе районы, Корноухово авылы

Запись “Балалы булу – бәхет, диләр, бала – бәла ул дигән ханым, хәзер ялгызлыктан тилмерә…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..