Ире Харис башта шатланды, әмма бу шатлык тиз сүнде. Ул җаваплылыктан курка, икешәр баланы берьюлы күтәрү авыр тоелды аңа. Эшеннән өйгә соң кайта башлады, сүзләре кыска, күзләре салкын. Фирая моны сизде, әмма үзен тынычландырырга тырышты: «Бәлки, ул да борчыла гынадыр», – диде.

Балалар туар көн килеп җитте. Бала табу авыр булды. Озын сәгатьләр, әрнү, күз алдында ак таплар… Ниһаять, сабый елаган тавыш ишетелде. Аннары тынлык. Табибларның йөзләре җитди. Кыз бала тумаган… Ул дөньяга аваз салмыйча гына киткән. Ә малай исән калды.

Фирая бу мизгелне гомер буе оныта алмады. Бер кулында – яшәү, икенчесендә – үлем. Күңелендә шатлык белән хәсрәт буталды. Ул кызын күрергә дә өлгермәде, бары тик күңелендә генә аны кочты, исем бирде, елады.

Малайга Марат дип исем куштылар. Фирая бар мәхәббәтен, бар көчен аңа бирде. Ул бала өчен яшәде, сулады, таңнарны каршылады. Марат елмая, әнисен куллары белән коча, кечкенә генә адымнары белән бөтен дөньяны ямьләндерә. Фирая аның һәр авазын, һәр карашын күңеленә сеңдерде.

Ләкин язмыш тагын бер тапкыр сынады. Марат 3 яшендә авырып китте. Башта гади салкын тию кебек тоелды, аннары хәлләре начарланды. Хастаханәләр, анализлар, табиблар… Өмет соңгы мизгелгә кадәр сүнмәде. Әмма бер төнне Маратның да йөрәге туктады.

Фирая өчен дөнья шул көнне җимерелде. Ана йөрәге тагын бер кат өзелде. Ул инде еларга да көч таба алмады, күз яшьләре кипте, күңеле буш калды. Өйдә тынлык урнашты, баланың уенчыклары кагылмаган килеш торып калды.

Харис бу кайгыны күтәрә алмады. Ул хатынының күзләрендәге сагыштан, өйдәге тынлыктан курыкты. Бер көнне әйберләрен җыйды. «Мин болай яши алмыйм», – диде дә ишекне ябып чыгып китте. Фирая аны туктатмады. Аның инде тавышы да, көче дә калмаган иде.

Фирая ялгыз калды. Ике кабер, ике өзелгән өмет белән. Ул һәр көнне алар янына барып, эчтән генә сөйләшә. Кайчак җил исә, ул аны балаларының сулышы дип тоя. Кайчак кояш елмая, ул аны аларның җылысы дип кабул итә.

Вакыт узды. Яралар төзәлмәде, әмма Фирая яшәргә өйрәнде. Ул кешеләргә ярдәм итәргә, ятим балалар өчен эшләргә тотынды. Чөнки ул белә иде: ана мәхәббәте үлми, ул бары тик башка юл таба.

Фираяның йөрәгендә ике сабыйның урыны мәңге калды. Аларның исемнәре, авазсыз көлүләре, күрелми калган язмышлары аның белән гомер буе булды. Һәм ул һәр таңны каршы алганда күккә карап пышылдый иде: «Мин яшим. Сезнең өчен дә».

ЧЫГАНАК: https://intertat.tatar/news/ul-babi-kota-ide-igezaklar-tuarga-ties-ide-5877244

Запись Ул бәби көтә иде. Игезәкләр туарга тиеш иде… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Иртән ул элеккечә елмаймады. Куллары дерелдәде, йөрәге авыртты. «Кара үзеңә, – дип пышылдады эчке тавыш. – Үзеңне юкка чыгарып бетердең. Беркемгә берни дә исбат итәргә тиеш түгел бит син».

Айзат Каринаны чын күңелдән ярата иде. Аның чәчен тарагандагы хәрәкәтләрен, суыткычтагы язмаларын, көтелмәгән кочаклауларын… барысын да ярата иде. Ләкин мәхәббәт хыянәтне каплый алмый икән.

Очраклы ялган хәбәр көтмәгәндә ачылды. Каринаның телефонында: «Яратам. Ирең кайчан китә?» – дип язылган смс килгән иде.

Айзат башта, бу – шаяру, дип уйлады. Аннары – ялгышу, дип. Соңыннан – төш, дип. Тик берсе дә дөреслекне үзгәртмәде: Карина аны алдый иде.

Ир тавыш күтәрмәде, ишекләрне бәрмәде. Барып утырды да тын калды. Шул көннән йөрәген йозакка яптылар сыман.

Карина үзгәрешне сизде, тик «аерым хәл» дип кенә уйлады. Айзат «идеаль ир» ролен тагын да көчлерәк уйнады. Елмайды, сорады, тыңлады. Ә икенче бүлмәдә телефон һаман дер-дер килә иде.

Айзатның йокысы качты. Ашаудан калды. «Нигә? Мин нәрсә эшләмәдем? Нигә мин җитмим?» – дип уйлады ул көн саен.

Ләкин бер кичне аңлады: сәбәп аның үзендә түгел. Беркайчан да булмаган.

Ашап утырганда, Карина тагын үзенә үзе елмайды һәм экранны яшерде. Шул мизгелдә Айзат беренче тапкыр аңа туры карады – битлексез, елмаймыйча.

– Карина, – диде ул тыныч кына. – Мин беләм.

Карина селкенеп куйды.

– Н-нә… нәрсә беләсең?

– Барысын да.

Араларындагы тынлык дивардан да калынрак булды. Карина күзләрен йомып, сулышын җыйды.

– Мин… болай булыр дип уйламадым, – диде ул көч-хәл белән. – Башта уен гына иде. Аннары… үзем дә сизми калдым.

– Нигә? — диде Айзат.

Ул сорады – гаепләмәде.

Карина дәшми торды.

– Чөнки… син һәрвакыт бар идең. Һәрвакыт җайлаша идең. Син минем өчен яшәмисең кебек тоела иде. Ә ул мине күрде… шулай тоелды…

Айзат аның сүзләрен тыңлады. Бу аклану түгел – мөнәсәбәтләренә диагноз иде.

Ул урыныннан торды.

– Мин сине яратам, – диде. – Ләкин мин үземне юкка чыгарып яши алмыйм. Идеаль булырга тиеш түгелмен. Һәм түзеп яшәмәячәкмен.

– Син китәсеңме? – диде Карина, күзләрен күтәреп.

Юк. Мин калам. Әгәр бергә калсак – димәк, дөреслек белән. Әгәр юк икән – димәк, шулай кирәктер.

Карина елап җибәрде. Айзат аны юатмады. Ә үзе беренче тапкыр иркен сулыш алды.

Аңа авыр булды. Ләкин ул иң мөһимен эшләде: ул тормышын башка беркем өчен түгел, үзе өчен дәвам итәргә булды.

ЧЫГАНАК: https://intertat.tatar/news/xatynymnyn-xyyanat-itkanen-belep-yasadem-5877102

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Хатынымның хыянәт иткәнен белеп яшәдем впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Марсель аңа иң матур чәчәкләр бүләк итә, иң затлы кафеларга алып бара, хәтта әти-әнисе дә егетне ярата. Тәнзиләнең дус кызлары шундый мәхәббәткә кызыга, «син бәхетле» дип сокланалар.

Әмма Тәнзилә еш кына телефон алып, элекке мәхәббәтен искә төшерә, аның социаль челтәрдәге битләрен карап утыра. Ул элеккеге егетен оныта алмый. Алар арасында гел җәнҗал, тавышлар, хәтта сугышу да була иде. Тик… Тәнзилә шул егетне сагына…

Бервакыт кич белән Марсель Тәнзиләнең кулына алтын беләзек такты, елмаеп: «Син – минем иң кадерле кешем», – диде. Кыз аңа карап баш какты, әмма йөрәгендә башка исем пышылдады.

Тәнзилә белән элекке егете урамда да бер-берсенә акырышты, йодрыкларны да эшкә җигәләр иде бит. Берсендә ул аның телефонын тәрәзәдән ыргытты, икенчесендә егет, бөтен йорт ишетерлек итеп: «Син – фахишә!» – дип кычкырды.

Марсель белән мондый хәл булганы юк. Ул Тәнзиләнең һәр капризын түземлек белән кабул итә, яратуын һәрчак күрсәтә. Әмма кызның күңеле һаман да тыныч түгел.

Көзге яңгыр тамчылары тәрәзәгә бәрелә, шәһәр утлары юеш асфальтта чагыла. Шушы мизгелләрдә Тәнзилә күңелендә элекке мәхәббәтенең тавышын ишеткәндәй була. Ул тавышта ачу да, ялкын да бар иде.

Тәнзилә белә: ул егет аны күп тапкырлар рәнҗетте, елатты, әмма шул ук вакытта йөрәгендә иң көчле хисләрне уятты. Марсельнең назлы карашы белән ул кайчак җылынып китә, ләкин күңелендәге бушлыкны тутыра алмый.

Дуслары белән очрашканда ул елмая, бәхетле кыяфәт чыгара, бүләкләрен күрсәтә. Ә төннәрен йокыга китә алмый, күз алдына элекке мәхәббәте килеп баса.

«Нигә мин аңа тартылам икән? – дип уйлый ул. – Ни өчен җаным тынычлык таба алмый?»

Урамда көзге җил агач ботакларын селкетә, Тәнзиләнең күңелендә дә давыл дулкынлана. Марсельгә карата хөрмәте зур, ләкин йөрәгендәге мәхәббәтнең исеме бүтән.

Бер кичтә алар шәһәрнең зур мәйданында йөрделәр. Марсель, аның кулыннан тотып: «Син – минем киләчәгем, синең белән гаилә корырга телим», – диде. Тәнзилә аңа елмайды, әмма эчтән генә: «Мин һаман да аны сагынам», – дип пышылдады.

Әйе, элекке егете аны кимсетте, ачуын чыгарды, ләкин ул егеттән башка тормышы ямансу.

Көзнең соңгы көннәрендә шәһәрдә һава салкынайды, кибет тәрәзәләренә кышкы бизәкләр эленде. Тәнзилә көзге каршында үз-үзенә карады һәм эчтән генә сорады: «Мин кем белән бәхетле булырмын? Сөю белән сагыш арасында кайсысын сайларга?»

Марсель аны ярата, хөрмәт итә, ә элекке егете күңелендә онытылмас эз калдырды. Шәһәр урамнарында, көзге яфраклар арасында, Тәнзилә үз йөрәгенең каршылыгы белән ялгыз калды.

Һәм ул аңлады: мәхәббәт һәрчак матур гына түгел, ул кайчак канат та, кайчак авыр йөк тә була.

ЧЫГАНАК: https://intertat.tatar/news/egetem-bik-yaxsy-tik-elekke-maxabbatemne-onyta-almyim-5875624

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Егетем бик яхшы, тик элекке мәхәббәтемне оныта алмыйм… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бу сүзләр яшь кызның йөрәгенә ук булып кадалды. Фирая озак елады, киләчәген караңгы итеп күрде. Ул бала сөймичә ничек яшәргә икәнен күз алдына да китерә алмады. Әнисе кызын юатты, ләкин эчтән бик борчылды.

Фирая мәктәпне тәмамлады, аннары Казанга китәргә уйлады. Шәһәрдә яңа тормыш башлармын, дип өметләнде ул. Казан зур урамлы, тавыш тулы Казан… Башта Фираяга авыр булды, әмма ул бирешмәде. Шәһәрдә укый-эшли башлады.

Бер көнне танышлары белән кафега чыкты. Шунда ул Альфред исемле егет белән танышты. Аның елмаюы, ягымлы карашы Фирая күңеленә үтеп керде. Алар аралаша башлады.

Көннәрдән бер көнне Альфред Фираяны театрга чакырды. Шул көннән алар ешрак күрешә башладылар. 1 айдан алар инде бер-берсенә ияләштеләр. Фирая Альфредка гашыйк булды. Әмма йөрәгендә зур серен саклады. Ул бала таба алмавы турында сөйләргә курыкты.

Бер ел алар очрашып йөрделәр. Альфред аңа тәкъдим ясарга җыена башлады. Шунда Фирая түзмәде: «Ташла мине», – диде. Альфред аптырап калды. «Нигә ташларга тиешмен? Мин сине яратам бит!» – диде ул.

Фирая елап: «Мин бала таба алмаячакмын», – дип әйтте. Аның тавышы калтырады, яшьләре бите буйлап йөгерде.

Альфред тын калды, аннары кулыннан тотып: «Балалар йортыннан алырбыз, ләкин сине ташламам», – диде.

Бу сүзләр Фирая күңелендә өмет уятты. Алар кавышырга карар кылдылар. Туйлары гади генә үтте, ләкин бик җылы булды. Ике йөрәк бергә кушылды. Алар тормышларын башлап җибәрделәр.

2 ай узды. Кинәт Фирая үзендә үзгәрешләр сизде. Ул табибка барды. Табиб, елмаеп: «Син бәбигә узгансың», – диде. Фирая ышанмады! Дулкынланды, яшьләрен тыя алмады.

Альфредка хәбәр иткәч, ул аны кочып алды. «Күрдеңме, могҗиза була икән», – диде ул. Аларның бәхете чиксез иде. 9 айдан беренче уллары дөньяга килде. Фирая бөтенләй үзгәрде, Альфред аны беркайчан да шундый бәхетле килеш күрмәгән иде әле.

1 елдан соң тагын сөенечле хәбәр килде. Фирая икенче баласына узды. Бу юлы ул инде тынычрак иде. Альфред та шатлыктан канатланып йөрде.

Икенче уллары да дөньяга аваз салды. Өйләрендә балалар тавышы яңгырый. Гаилә бәхете тагын да ныгый төште. Фирая үзен тулы тормышта итеп тойды. Тормышның бу мизгелләре аның өчен зур бүләк иде.

Өченче тапкыр да сөенеч килде. Фирая кабат бәбигә узды. Ул башта аптырады, ләкин шатланды. Альфред аны һәрвакыттагыча саклады, кадерләде.

Өченче уллары туды. Өйләрендә балалар чыр-чуы, шатлык.

Алар бер-бер артлы үсеп, тормышка ямь өстәделәр. Фирая еш кына уйлый: «Миңа бит, бала таба алмыйсың, диделәр…» Ләкин ул 3 улына әни булды. Бу – чын могҗиза.

Альфред исә һәрчак аның янында булды. Алар бер-берсен яратып, тормыш авырлыкларын җиңделәр. Фирая бәхетнең сере сабырлыкта һәм мәхәббәттә икәнен аңлады. Аның күзләрендә һәрчак рәхмәт яше бар: әни булу бәхетен татый алган өчен.

Балалар үскән саен, гаилә тагын да ныгый төште. Өйләре гел шатлык белән тулды. Алар бергәләшеп бәйрәмнәр үткәрделәр. Җәйләрен табигатькә чыктылар, кышларын чаңгыда шудылар. Балаларның беренче сүзләре, беренче адымнары алар өчен зур шатлык булды.

Фирая еш кына Альфредка карый да уйлый: «Әгәр син булмасаң, мин бу бәхетне күрмәс идем». Аларның мәхәббәт тарихы сынаулар аша узды. Тик нәкъ шул сынаулар аларны көчле итте.

Фирая, һәр баласына карап, Аллаһка рәхмәт укыды. Ул тормышта могҗизалар барлыгына инанды. Альфред исә, хатынына карап, мәхәббәтнең көчен аңлады. Өч улы белән аларның тормышы тулыланды.

Фирая – иң бәхетле әни. Алар гаиләсе күпләр өчен үрнәк.

ЧЫГАНАК: https://intertat.tatar/news/min-bala-taba-almyim-tasla-sin-mine-5875167

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Мин бала таба алмыйм, ташла син мине впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Кәрим белән Гөлсинә гомерен үзләре өчен генә матур итеп коралар. Җәй көне диңгезгә баралар, кышын тауларга чыгып, чаңгы шуалар.

Кәрим һәрчак хатынына бүләкләр ясый. Яңа телефон, кыйммәтле сәгать, алтын бизәнгечләр – барысын да алды. Гөлсинә дә иренә җылы мөгамәлә күрсәтеп яшәде. Ләкин соңгы айларда нидер үзгәрде.

Гөлсинә командировкага еш китә башлады. Әле Казан, әле Мәскәү, әле Екатеринбург – атнасына 1-2 тапкыр юлда. Башта Кәрим моңа игътибар итмәде. «Эшләрендә проектлар күбәйгәндер», – дип уйлады.

Бер көнне Гөлсинә яңа машина алып кайтты. Ялтырап торган ак төстәге чит ил машинасы. «Эштә премия бирделәр», – дип аңлатты ул. Кәрим сөенде, әмма машинада ниндидер ят ис булуын тойды. Иир-атның парфюм исе кебек иде ул. Башта ул моңа әһәмият бирмәде. Ләкин соңрак бу исне кабат-кабат сизә башлады.

Хәзер Гөлсинә эштә соң еш кына соңга кала. «Киңәшмә булды», – ди. «Хисап тапшыра идем», – ди.

Кәримнең күңеленә шик керде. Элек һәрвакыт кочаклашып сөйләшеп утырган ир белән хатын фатирдашлар кебек кенә яши. Хәзер Гөлсинә еш кына телефонына текәлгән. Аның йөзе дә үзгәргән кебек тоелды – бертөрле яшерен сөенеч белән балкый.

Кәрим үзе дә моны сизмәслек түгел иде инде. Бер кичне ул хатынының сумкасында ирен буягыч һәм ирләр өчен булган кыйммәтле парфюм флаконы күрде. «Әй, эштә бүләк иткәннәр иде», – дип көлеп кенә куйды Гөлсинә. Тик Кәрим моңа ышанмады. Аның күңеле айкалды, йөрәге кысып-кысып алды.

Бер көн Кәрим Гөлсинәнең телефонын кулына алды. Ләкин пароле алыштырылган. Бу инде аның шикләрен тагын да көчәйтте. Кичә генә серләре булмаган хатыны хәзер бөтен нәрсәне яшерә башлады. Кәрим берничә тапкыр турыдан-туры сорарга теләде. Ләкин Гөлсинә һәрвакыт: «Син миңа ышанмыйсыңмы әллә?» – дип, үпкә белдерде.

Шулай итеп, бәхәсләр дә ешайды. Өйдә салкынлык урнашты. Кәрим төннәрен йоклый алмый башлады. Гөлсинәне югалтудан курыкты, шул ук вакытта аның хыянәтен белергә дә теләде.

Бер көнне Кәрим эштән иртәрәк кайтып, хатынын көтеп утырды. Машина ишеге ябылган тавыш ишетелде. Гөлсинә елмаеп керде, ләкин муенында чит иреннәр калдырган кызгылт эз күренеп тора. Кәрим моны күргәч, дәшмичә генә читкә борылды. Аның күңеле тулды, йөрәге әрнеде. Гөлсинә исә тиз генә ванна бүлмәсенә кереп китте. Бу кичтә алар бер-берсенә бер сүз дә эндәшмәде.

Икенче көнне Кәрим эштә дә, юлда да уйларында гел шул хәлне әйләндерде. Берничә көнне, Гөлсинә командировкада булганда, ул машинага GPS җиһазын урнаштырды.

Беренче тапкыр хатыны артыннан барган көнне үк аның үзәге өзделде. Гөлсинә билгеләнгән адреска барып, бер ир белән бергә ресторанга керде. Алар кулга-кул тотынышып елмаялар. Кәрим бу күренешне телефонга төшерде.

Өйгә кайткач, ул бөтенләй дәшә алмады, сүзсез калды. Гөлсинә аңа карап: «Нәрсә булды?» – дип сорады. Кәрим аңа видео күрсәтте. Гөлсинәнең йөзе агарды. Бер мизгел тын торды да: «Мин моңа күптән әзер идем», – диде ул.

Кәримнең йөрәге сызланды. «Димәк, мин синең өчен берни түгел?» – диде ул.

Гөлсинә җавап бирмәде. Шулай итеп, аларның матур тормышы җимерелде.

Бергә узган еллар, истәлекләр, мәхәббәт – барысы да көлгә әйләнде. Кәрим төнлә чемоданнарын җыйды. Иртәгәсен өйдән чыгып китте. Гөлсинә аны туктатмады.

Кәрим урамнан озак барды, күңелендә – бушлык. Бу – аның гомерендә иң авыр көн булды…

Тик ул бер нәрсәне аңлады: хыянәттән соң элеккечә яшәп булмый. Һәм инде кире әйләнеп кайтмаска булды.

ЧЫГАНАК: https://intertat.tatar/news/xatynym-xyyanat-itkanen-belam-5874824

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Хатыным хыянәт иткәнен беләм впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Зәнфирә – балачактан ук бергә үскән, классташ кыз. Әмма соңгы елларда бер дә аралашмадык, араларыбыз суынды. Зәнфирәнең күзләре кызарган, йөзе сулган, ябыккан.

– Саумы, – дидем сак кына.

– Саумын… тик сөйләшәсе сүзем бар, – диде ул, тавышы калтыранып.

Мин аны өйгә чакырдым. Чәй куйдым, әмма ул эчмәде. Кулларын тезләренә куеп, башын түбән иеп утырды.

– Мин сиңа бер зур гөнаһымны әйтергә килдем, – диде ул кинәт.

Йөрәгем әллә нишләп китте. Нинди гөнаһ?

– Мин яшь чакта сиңа сихер ясаттым, – диде ул һәм күзләремә туры карады.

Бер мизгелгә сүзсез калдым. Мондыйны сүз ишетермен дип, бөтенләй көтмәгән идем.

– Нигә? – дип кенә пышылдадым.

– Заһир өчен, – диде ул. – Мин аны үземә гашыйк итәргә теләдем.

Заһир… Минем ирем… Ул инде 10 ел элек трактор белән капланып үлде. Шул көннән соң йөрәгемдә кара бушлык калды.

– Син… син шуның өчен сихер ясадыңмы? – дип кычкырып җибәрдем.

Зәнфирә күзләрен йомды да, авыр сулап:

– Әйе… Мин яшь, акылсыз идем. Үз теләгемә ирешү өчен, Аллаһ тыйган юлга бастым, – диде.

Аның куллары күтәрелми икән, хәрәкәтләнүе дә кыен бирелә, үзе дә көчсез күренә.

– Мин күптәннән чирлим, – диде ул. – Табиблар дәвалый алмый. Сихерче гөнаһын әйтмичә, гафу үтенмичә үлә алмый, дигән сүз ишеттем. Шуңа яныңа килдем. Кичер мине… Булдыра алсаң…

Мин сүзсез утырдым.

– Шуңа мин килдем… үлгәнче әйтеп калдырасым килде, – диде ул.

Минем күңелдә коточкыч уйлар бөтермәсе күтәрелде. Бер яктан, ул үз гөнаһын үзе әйтә, гафу сорый. Икенче яктан, ул минем бәхетемне урлаган, иремне югалтуга сәбәпче булган.

– Син нәрсә эшләдең соң? – дип сорадым.

– Мәеттән алынган җеп, кабер туфрагы, кара сыер сөте… шуларны кушып, синең йорт ишеге төбенә куйдым. – Аның тавышы пышылдауга күчте.

Йөрәгем сыкранды. Күз алдыма ул көннәр килеп басты: минем белән Заһир арасында аңлашылмаучанлыклар, салкынлык.

– Син аңлыйсыңмы, Заһир үлде, – дидем.

– Беләм… Мин дә шул кайгы белән яшим, – диде ул. – Һәр төн төшләремдә аны күрәм.

Авылда кешеләр сихер турында күп сөйли, ләкин мин моңа кадәр аны чынга алмадым. Хәзер исә сүзләренең салкыны тәнемне өтте.

– Мин синнән гафу сорарга килдем, – диде Зәнфирә, елап.

Мин аңа карадым да, сүз таба алмадым. Гомер буе дус булган классташым… мине шулкадәр авыр югалтуга китергән икән.

– Минем күңелдә ачу да, нәфрәт тә бар, – дидем. – Әмма гафу итә белергә кушылган.

Зәнфирә гел башын аска таба иеп елады.

– Гафу итмәсәң дә, әйтергә тиеш идем, – диде ул.

Без тын утырдык. Тышта көзге җил тәрәзә пыялаларын кагып сызгырды.

– Заһирның үлеме… бәлки, язмыштыр, – дип пышылдадым, үзем дә ышанмыйча.

– Мин беләм, – диде Зәнфирә. – Ләкин мин шул язмышка кул суздым, шуңа гомерем дә, сәламәтлегем дә бетте.

Шулчак ул кулларын күтәрергә тырышты, әмма күтәрә алмады. Йөзе бөрешеп, авырту белән ыңгырашты.

– Менә, кара, – диде ул, – мин үзем дә сихернең корбаны булдым.

Мин башымны түбән идем.

– Ә син, – диде ул кинәт, – гафу итә аласыңмы?

Бу сорау минем күңелемне телеп үтте. Минем өчен гафу итү – барысын да оныту түгел, ә үземне җиңү.

– Белмим, – дидем. – Вакыт кирәк.

Зәнфирә урыныннан авырлык белән торды.

– Минем вакыт күп калмады, – диде ул, егылып китмәс өчен стенага тотып.

Мин аны ишеккә кадәр озаттым. Тышта яңгыр сибәли башлаган. Ул, ак яулыгын төзәтеп, китеп барды.

Мин ишек төбендә озак басып тордым. Эчемдә ут янды: үткәннәрне үзгәртеп булмый, әмма киләчәк өчен күңелне чистарту мөмкин.

Төнлә төш күрдем: Заһир басу уртасында тора, елмая. Артында – яңгыр, әмма ул юешләнми. Мин аңарга таба атладым, ә ул кулын күтәреп, «гафу ит» дигәндәй карады.

Иртән мин Зәнфирә янына барырга ниятләдем. Ул чирләп ята, тик үзе тыныч.

– Мин сине гафу итәм, – дидем мин, күз яшьләремне тыя алмыйча.

Аның йөзенә җиңеллек килде.

– Рәхмәт… – диде ул һәм күзләрен йомды.

Икенче көнне авылга хәбәр таралды: Зәнфирә үлгән.

Мин аны җирләргә бардым. Кабере янына кабат-кабат килдем. Бәлки, бу – минем дә сихердән, ачу-үпкәдән котылуымдыр.

Авыл халкы бу хәлне озак сөйләде. Кемдер сихергә ышанды, кемдер – юк.

Һәм беләм: гафу итү – ул көчсезлек түгел, ә иң зур көч.

ЧЫГАНАК: https://intertat.tatar/news/mina-sixer-yasalganyn-ellar-uzgac-beldem-5874772

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Миңа сихер ясалганын еллар узгач белдем впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Цены на товары и услуги, квартирная плата и налоги в капиталистических странах постоянно растёт…

Янымда Белорет кызы Надя утыра.

–Сессияга нык хәзерләндеңме? – дип, сорый бу шым гына.

– Әйе, күрмисең мени, менә гипюр блузка тектердем, кримплен костюм алдым, дим. Әйтерсең дә ни хакында сораганын белмим инде. Ул пырхылдап көлде дә җибәрде. Билгеле, Янгуразов абыйга бу ошамады. Шундый да җитди предмет– политэкономия бит. Ул як-якка карады да бездән ерак түгел утырган бер кызны ишек артына куды да чыгарды. Теге мескен кыз: – А что я сделала? – дип, аптырап чыгып китте инде. Сүз куертып тормады, алда экзамены да көтә бит әле. Ә без авызны каплап конспектка текәлдек. Янәсе дә бар ихтибар капиталистик илләргә юнәлтелгән. Кызганабыз. Дөньялар үзгәргәч менә хәзер кирәге чыгар иде. Капитализм төзибез икән бит.

– Монсын инде яшь буын төзер, без үткән гасыр, совет кешеләре.

Гөлия ханым сүзгә кушылып китте:

–Ялга бардым әле мин. Үземә бәйрәм дә, сәләмәтлекне кайгырту да булды. Өстәл артында өч хатын-кыз утырабыз, ике марҗа, бер татар. Соңрак бер олырак яшьтәге татар абзыйны безнең янга утырттылар. Бик ихлас, күп тә сөйләми үзе. Шулай да матур комплиментларга юмарт булып чыкты. Тиз ияләшеп, сөйләшеп киттек. Ялда– тәмле ризык, татлы тел, күтәренке күңел.

– Гөлия сеңел, сез бик сөйкемле ханым. Кояш кебексез. Тормыш иптәшегез сезне бик тә яратадыр. Ирләре яраткан хатын-кыз шулай сөйкемле була, –ди. Аллага шөкер диюдән узмадым. Сөйкемлелек дөресен дә фәкатъ шуннан килә микән, дип уйлап куйдым. Әллә сөйкемле булганым өчен яратамы? Вәт хәйләкәр абзый, комплимент миңа булгач татарча әйтте. –Нәрсә диде?– дип, кызлар миңа сораулы караш белән төбәлделәр.

– Өч симпатичный ханымнар янында күңелгә рәхәт, – дип, әйтте дим. Алдадым тегеләрне. Ышандылар.

Гөлия сөйләп бетүгә Нурия ханым сүзгә кушылды. Кушылды гына түгел, үз башыннан үткән бер мөһим вакыйганы сөйләп китте.

– Ике ел дуслашып йөрдек. Ул миннән бер курска алда укый иде. Ул укып бетергән елны өйләнешергә гариза бирдек. Йөзекләр алдык. Мин дүртенче курсны тәмамладым. Бераз акча эшләү ниятеннән җәйге каникул вакытында пионер лагерына эшкә киттем. Ә ул елны җәй бик эссе килде… Әллә кояшта нык кызыну, әллә башка сәбәп белән эштән чирләп кайттым. Йөрәктә үзгәреш барлыгын әйтеп кордиологияга дәваларга салдылар. Ул хәлемне белергә килде. Иң якын кешем буларак мин аңа табиблар әйткән сүзләрне түкми-чәчми сөйләдем. Миңа дәваханада ике атна ятарга туры килде. Шул вакыт эчендә күп нәрсәләр үзгәргән булып чыкты. Алдыма тезләнеп, мәңгелеккә бергә булыйк, дип кулымны сораган Фиратны алыштырып куйганнар иде. Туганнары, йөрәк чирле кыз сиңа нигә, ул бит бер бала да таба ялмаячак дип, кире түндергәннәр. Мин шундый стресс кичердем. Мин бит аның яратуына ышанган идем, үзем дә яраттым. Бу очрактан соң ир-егетләргә бөтенләй суындым. Ялгыз калмас өчен генә тормышка чыктым. Яшем дә утызга җиткән иде. Кызыбыз туды. Ирем начар кеше түгел. Тик бер ягы, көнләшүе һаман үзе белән. Утызбиш ел гомер узып киткән. Ә Фиратны бик ару гына урында түрә икәнен дә ишетеп белә идем. Дөрес, мин дә төшеп калганнардан түгел. Мәгариф министрлыгында эшләдем. Әнә шунда эшли башлаган гына вакытым иде. Эшем буенча горсоветка барырга туры килде. Мин керәсе кабинет нәкъ аның эш урыны булып чыкты. Секретарь бер унбиш минутлап көтәргә кушты. Анда совещание бара икән. Ә миңа бер култамга гына куйдырасы иде югыйсә. Көтмәдем, борылдым да чыгып киттем. “Наглость” белән кереп күзенә бер карап чыгарга булыр иде, акылымны тыңлап үземне тыйдым. Нигә иске яраларны кузгатырга инде, дип уйладым. Яшәгән урыннарыбыз якын гына булса да юллар бер дә очраштырмады. Аның турында кызыксынасым да килмәде. Ә шулай да яңарак гаиләсе турында бер хәбәр килеп иреште. Зур түрә кызына өйләнгән булган икән. Балалары юк. Санаторийларга йөреп дәвалану да нәтиҗә бирмәгән ди. Юл хәләкәтенә тарыганнар, шул сәбәп белән хатыны инвалид булып калган. Кеше күрәчәген кеше күрми, язмышына шулай язылган булгандыр. Кызганып та куйдым үзен. Юк, мин аны каргамадым. Дөрес, күз яшьләрем күп акты. Ул бит мине туганнарым, дусларым алдында хур итте. Туй көнен билгеләп, чакыру кәгазьлары да таратылган иде. Болай ачылып китеп сөйләвем дә әнә шул сөйкемлелек дигәннән башланды. Ирем миңа беркайчан да яратам димәде, әле дә әйтми. Мин моны көтмим дә. Бәлки аның көнләшүе шул яратуыдыр. Кызыбыз, ике оныгыбыз бар. Шулар белән юанып, үземне бәхетле тоеп, картлыкка сылтанып яшәп ятабыз. Менә шулай дускайларым. Китапларда язылган язмышлар ул барсы да тормыштан.

– Сөйләшүне, очрашуны моңсу тонда тәмамламас өчен әйдәгез тәмләп чәйләр эчик. Яратканы яратыр, яратмаганына да үпкә тотмыйк кызлар. Безне бит Аллаһ яраткан, ул ташламасын. Шул иң мөһиме. Үзебезне үзебез дә яратырга онытмыйк! – дип, бу сөйләшүгә нокта куйды Миңсылу ханым.

– “Жив будем, не умрём” – дип, көлә-көлә Сәлисә чәйләр ясап таратып чыкты. Күңелләрне бушатып, сөйләшеп, серләшеп, тәмләп чәйләр эчеп, янә очрашулар насип булсын дип, таралыштык. Хәсән Туфан болайрак язган бит: Һәр икәүнең гомере – роман, һәр берәүнең көне – хикәя, дип. Нинди дөрес сүзләр!

– Зур рәхмәт сезгә апалар, сез миңа тормыш китабы укыттыгыз, –дип озатып калды китапханә мөдире Гөлйөзем сылу.

Тәнзилә Назарова-Исәнбирдина

Мәгълүмат Өмет газетасы

Запись “Ул бит мине туганнарым, дусларым алдында хур итте…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Гөлия белән күршеләр булып яшәсәк тә, ул 11 нчедә укыганда бер-беребезгә күз төшердек. Ул чакта мәктәпне тәмамлап, 2 нче курста укый идем. Ике ел очрашып йөрдек. Аннары инде гаилә корырга булдык. Башта әти-әни белән бер түбә астында гомер кичердек. Энемнең дә өйләнер вакыты җиткәч, без башка чыктык, – дип искә ала Илшат. – Зур йорт җиткердек, бер-бер артлы балаларыбыз туды.

Гөлия белән бер-беребезне бик яратып яшәдек. Ярты сүздән аңлаша идек. Хатыным беркайчан да сәламәтлегеннән зарланмады. Үз гомерендә хастаханәгә 4 тапкыр гына – бәби табарга барган кеше иде ул. Гөлия белән Илшатның өч кызы, бер улы туа. Кечеләре Таңсылу туып, өч ай узгач, Гөлия эче авыртуга зарлана башлый. Ире күпме үгетләсә дә, хастаханәгә бармыйм дип карыша. Узар, дип тынычландыра. Түзәр чамасы калмагач, табибка баралар. Әмма белгеч УЗИдан карагач, кичекмәстән онкологка барырга куша.

– Онколог куркыныч хәбәр җиткерде: хатыныгыз озак тормаячак, диде. Әмма мин әле өметләндем. Авыруны җиңәрбез, дип уйладым. Тик соң иде инде. Гөлиянең үзенә начар авыру икәнен сиздермәдек. Бавырың кечерәюгә терелерсең, дидек. Ул үзе дә үләм димәде, – дип сөйли Илшат. – 15 октябрьдә куркыныч диагнозын белдек, 29 декабрьдә үлеп тә китте. Бик сабыр булды хатыным. Казан хастаханәсендә көчле химия алды. 29 декабрьдә тагын килерсез, дип кайтарып җибәргәннәр иде. Әмма вакытны бушка уздырмаска булдык. Ярдәмнәре тимәсме дип, Чаллыдагы хастаханәгә бардык. Андагы табибларга барып ялвардым. «Бөтен байлыгымны бирәм, ярдәм итегез», – дидем. Алар да ярдәм итә алмады. Хастаханәгә үз аякларында алып килгән Гөлиямне инвалид арбасында этеп алып чыктым. Аның йөзе дә үзгәрмәде, ябыкмады да ул. Әле авылга кайткач, сыйныфташлары килде. Авырганга бер дә охшамаган, диештеләр. Бавыр яман шеше шулай икән ул. Берни сиздерми, кеше кинәт кенә үлә дә китә. Соңгы көненә кадәр кадерләргә тырыштым. Һәр кичне кочаклап йоклый идем. Ә берсендә уянып киттем. Таң атып килә. Гөлиямне кысып кочканмын. Аягым аягына тиеп китте. Ул салкын иде.

Язмышлар кабатлана, ди Илшат. Гөлия авырлык белән үскән бала була. Үз әнисе  6 айлык чагында, аны әбисенә калдырып, кияүгә киткән була. Гөлия дә баласына 6 ай чагында китә. Әмма аннан кайтыр юл гына юк.

– Олы яшьтәге әби-бабай белән үскәч, ул күп нәрсәләрдән мәхрүм иде. Безнең кебек рәхәт яшәмәгән. Бергә булгач, матур итеп, мул тормышта яшәрбез, дип хыялландык. Икебез дә тырыш булдык. Бездән күреп балалар да эшләп үсте. Йортыбызда муллык булды. Тик Гөлия генә юк, – ди Илшат. – Әниләре үлгәч, балалар бик еладылар. Хәтта психолог чакыртырга туры килде. Ул бик ярдәм итте. Олы кызым Энҗегә рәхмәт. Кечкенәсен шул карап үстерде.

Хәзер Энҗе кияүдә икән инде. Ире дә күрше егете генә. Авырлыкларны бергә күтәрергә өйрәнгән гаилә хәзер дә гел бергә. Энҗе кечкенә сеңлесе Таңсылуны үзе белән Казанга алып киткән. Кызчык 2 нче сыйныфта укый икән. Апасы сеңлесенә ятимлек ачысын сиздермәгән, әни назын бирергә тырышкан.

– Энҗемә 27 яшь. Әнисез калуның бөтен авырлыгы аңа төште. Баламның чәчләренә кадәр агарды. Минем янда кычкырып еламаса да, читен чаклары күп булгандыр. Барлык туганнарын үз канаты астына алды. Айсылу кызым энесе Айваз белән бергә яши. Алар да Казанда, – ди Илшат. – Ә мин авылны ташлап китә алмадым. Туган туфрак тарта мине.  Үз йортымда тыныч кына гомер итәм. Шөкер, әти-әнием исән-сау. Аларга да рәхмәтлемен. Тормышымның иң авыр чакларында терәк булдылар. Энем Ришат белән киленебез Гөлия дә ялгыз калдырмады.

Алар ишеген быел хәсрәт җиле тагын шакыган. Кукмарада яшәүче энеләре Ришат фаҗигале төстә вафат булган.

– Әле яшисе дә яшисе иде. Тик язмыштан узмыш юк шул. Инде мин парлы гомер итә алмагач, энем бәхетле яшәсен иде, дип әйтә идем. Тик булмады. Аның ике баласы ятим калды. Киленебез дә күрше кызы иде, – ди Илшат.

Илшатка 12 елдан соң язмышын  сөйләү җиңел булмады. Кабат яралары  кузгалды. Вакыт-вакыт туктап, күз яшьләрен тыярга да туры килде аңа.

– Бәлки сынаулар алдында сынар да идем. Берсеннән-берсе кечкенә балаларым көчле итте мине. Алар миңа, мин аларга терәк һәм кирәк булдым. Балаларымның бәхетле булып яшәүләрен күрергә язсын. Әниләре дә  күкләрдән карап торадыр, – ди ул.

ЧЫГАНАК: https://vatantat.ru/2025/06/172675/

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись 4 бала белән тол калган Илшат Хамизов: «Кочагымда китеп барды» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ләкин әни үтә камил акыллы кеше бит безнең. Аны саташкан карчык дип берәү дә әйтмәс.

Берүзе алты бала үстергән ул, әнинең мин-минлеге дә көчле – шунысы да бар. Сеңлекәшләр аның дөньясына, нигезенә кайтып, өй салганнар иде. Минем дөнья дип, әнинең үзенең нигезенә кайтасы да килә, сеңлекәшләргә дә тынычлап яшәргә ирек бирми. Аларның һәр адымына бәйләнә. Моңарчы әйбәт иде әле ул, азакы елларда шулай була башлады.

Сеңлекәшләрне чыгарып җибәрмәкче буламы, киявен яратмый инде. Киявен чыгарып җибәрсен дип әйтә. Шуңа күрә әнине өшкертеп караргамы дип торам әле. Мине кияү сихерләде дип бара әни. Берәр белә торган мулла өшкерсә, тынычланмас микән дим. Әни үзе дә шулай ди, мулла өшкерсә, сихерне чыгарыр иде ди.

Әни бик ныклы әле безнең, бар җирен дә тикшерттек, Аллага шөкер, күз тимәсен! Анализлары да яхшы. Бер вакыты җитсә, нидер котыртып ала аны. Көне-төне намазын да укый ул. Шул күп укудан да башы китми микән дип шикләнәм инде. Бүлмәсеннән чыкмыйча укый да укый ул. Мунчага чишмә суларын алып кайтартып, ул суларны да өшкерә-өшкерә укый. Үзебездә дә Төркиядән килгән мулланы әйбәт өшкерә дип мактыйлар иде. Ул кайтып киткән икән хәзер.

Әтиебез үлгәч, әни алты бала белән ялгызы калып, безне үзе генә үстергән. Утыз өч яшендә тол калган. Әле бик әйбә иде әниебез. Әле беребездә, әле икенчебездә кадер-хөрмәттә генә яши. Бездә кыш чыкты менә. Авылда сеңлекәшләр дә яхшы карыйлар аны. Бөтен баласына да кунак булып йөри, шатланып кына торырлык. Ләкин нәрсәдер эчтән тынычлык бирми аңа, әни үзен-үзе кимерә. Без аның кырыенда биеп кенә торабыз.

Сеңлекәшләр дә шулай. Кайчан кирәк, больницасына алып баралар. Ләкин әни үз киресенә каткан. “Кияү минем нигездән чыгып китсен! Аның монда кирәге юк”, – дип, тәк киреләнеп тора. Мин әйтәм, сеңлекәшнең берүзен калдырасың килә мени дим. “Мин берүзем генә алты баланы үстердем әле, ул да яшәр, үлмәс!” – ди. Менә шундый кешене нишләтәсең инде?

Менә хәзер кыш чыктык, әни авылга кайтам ди.

Сеңлекәшләрнең коты очып тора инде, бу юлы нишләр инде дип борчылалар. Әни берничә көн түзә дә, аннары нервылана башлый, нервыланып тәне кычытырга тотына. Аннары акырына башлый, өйдә тормалы түгел була башлый. Колагы да ишетә, күзе дә күрә, юынуын да үзе юына, ашый. Югыйсә, сеңлекәшләр авылда зур өй салдылар, әнинең аерым иркен тыныч бүлмәсе дә бар. Мин үзем әнинең эченә җеннәр кермәде микән дим, элек андый түгел иде бит ул. “Кияү мине агулады!” – дип әйтүе бер вакыйгадан соң киткән аның. Бер елны авылда кизү чыккан. Бөтен кеше дә эче китеп, косып чирләгәннәр. Бер әби, күтәрелә алмыйча, үлеп тә киткән. Безнең әни дә шулай чирләгән, ләкин моны үзенчә борып: “Мине кияү агулады! Мине үтерәсе килде”, – дигән тамга салган.

Шул көннән башлап сеңлекәшләргә җүнле сүз юк.

Сеңлекәш өчен борчылам – аны бетерә инде дим. Яше барганын да аңлыйбыз да соң, ләкин Ходай биргән гомерне тынычлап яшәсен иде дигән теләктә идек. Берәр оста мулла өшкереп, әниебезнең күңеленә тынычлык иңдерер дигән өметтә мин үзем.

Әни ышана безнең аның ишегә.

Исемем редакция өчен генә.

“Безнең авыл гыйбрәте”

Фото: pixabay.com

Запись “Мине кияү агулады! Мине үтерәсе килде” [язмыш] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Театр училищесының икенче курсында укыганда безнең төркемгә килеп кушылды ул. Без, бала-чагалардан, күпкә олырак, тормыш тәҗрибәсе туплаган чибәр ир-ат. Озак та үтми концертлар белән Минзәләгә җибәрделәр. Ул заманнарда шулай студент чактан ук гастрольләргә йөри идек.  Концерт алдыннан аяк киемемнең  каешы өзелде. Ул аны миңа ясап бирде. Шул көннән башлап һәрвакыт бергә булдык дисәм, бер дә ялган булмас. Гел җитәкләшеп кенә йөри идек. Миннән җиде яшькә өлкән  булгач, аны яклаучым итеп тойдым. Бәлки, аннан ата назы эзләгәнмендер. Өченче сыйныфтан өйдән чыгып киткән кеше мин. Интернатта яшәп укыдым. Әти-әнине күрмәдем дә диярлек. Шуңа күрә ул  минем өчен  әти дә, абый да, ир кеше дә булды бугай. 19 яшемдә  мин инде кияүгә чыктым. Нигәдер әти булачак иремне кабул итеп бетерә алмады, тик минем сайлавыма каршы төшмәде. Училищены тәмамлагач, яшьләр театрында эшли башладык. Без – ул театрга нигез салучылар. Бик күп рольләрне бергә уйнадык. Төрле образлар тудырдым. Театрның  тормыш өчен ярдәме зур булды. Шуның өчен мең рәхмәт аңа.  Соңрак бергәләп башка театрга күчтек. Анда ир-ат актерларга кытлык булгач, аны алдылар, ә миңа урын табылмады. Соңрак алабыз, диделәр. Без яшь гаилә: кечкенә бала, акча җитми, мохтаҗлыкта яшибез. Театрга администратор булып эшкә  урнаштым. Әле һаман да алабыз дигән сүзгә ышанып яшим бит инде. Кулыма кечкенә баламны күтәреп, кичкә эшкә киләм. Әтисе уйнамаган көннәрдә бала аның белән кала. Аннан соң залда билетер булып та эшләдем. Тик вәгъдә ителгән урын булмады миңа. Шул театрда эшләгән артистларның балаларын алдылар. Шулай итеп, бу театр сәхнәсендә уйный алмый калдым мин. Филармониягә алып баручы итеп чакырдылар. Яшәргә кирәк – барып урнаштым. Анда инде бертуктаусыз гастрольләр… Кемнәр белән генә эшләмәдем, кайда гына бармадык. Кызым әтисе белән кала иде. Арабызда көнләшү дигән хис бөтенләй юк. Бу уңайдан бернинди сүзгә килешү, үпкәләүләр булмады. Мин – аңа, ул миңа ышандык.  Аннан соң ирем белән икәүләп бер бабайга укырга йөрдек, вәгазьләр тыңладык, дин сабаклары өйрәндек. Икәү бергә намаз намаз укый башладык. Ул елларда дингә тартылу башлаган иде. Шул шаукымга ияргәнбездер дип уйлыйм. Нәрсә этәргәнен әле дә аңламыйм. Ул чакта мин ир артында гына яшәгән, бер сүз әйтсәләр дә елап җибәрә торган  бер җебек яшь хатын идем. Ул дин юлына баскач, мин дә аның артыннан ияргәнмендер инде. Тик бу адымга чын күңелемнән ышанып, әзер булып бардым. Ул бик гыйлемле кеше. Нәрсәгә тотынса да, җиренә җиткереп эшли. Хәтере дә яхшы, тиз ятлый да иде. Кызыбыз да кечкенәдән үк намаз укып үсте. Һаман да шулай кулга-кул тотынышып, бер-беребезне ярты сүздән аңлап яшәдек. Мин зур конкурс аша үтеп, «Дулкын» радиосында эшли башладым, ул театрдан дини оешмага күчте. Дин сабаклар укыта башлады. Әледән-әле чит илләргә белемен арттырырга йөрде. Бик соң кайткан чаклары булды. Үземнең уйларым чиста булгач, бер шигем юк иде. Хыянәт итми микән дигән уй күңелемә килеп тә карамады.

Аның  чит илгә укырга барып кайткан вакыты иде. Өй телефонына туктаусыз шалтырата башладылар. Трубканы алсам,  эндәшмиләр. Кем икән дип аптырап беттек. Ул вакытта радиода каршылыклы фикерләр яңгыраган тапшыру эшләгән идем. (Шуның аркасында эштән дә кудылар әле мине.) Әллә шулай тикшерәләр микән дип тә уйладым.   Мине шантажлыйлар, ди бер көнне ирем. Сораштыра башлагач: «Сиңа кирәк түгел», – диде. Кабат телефон шалтырады. Монысында эндәштеләр: «Мин ирегезнең хатыны», – дип таныштырды үзен телефонның теге очындагы ханым. «Ярый, әйдә, килегез, сөйләшик», – дидем. 15 минуттан ул безнең өйдә минем каршыда утыра иде инде. Баксаң, алар  дин дәресләрендә танышканнар. Очраша башлаганнар да никах укытканнар. Андый очрашулар бер ялкыта шул. «Ул миңа талак әйтте. Китапта беркая да язылмаган. Аның талагы  дөрес түгел», – дип зар елый бу ханым. Гадәттә, мондый вакытта хатын-кызлар истерикага бирелә. Ә минем бер минут эчендә күңелем катты да калды.

Ул мескен хатынны тыңлап утырдым-утырдым да: «Әйдә, өч көн – анда, өч көн миндә яшә, ә бер көнеңне теләсә кайда яшә», – дидем. Ә ул талак әйткән хатынын күрергә дә, ишетергә дә теләми, аны куа. Шулай дип әйтсәм дә, күңелгә салынган яраны тиз арада дәвалап булмады. Бераз уйлап йөргәннән соң: «Болай яши алмыйм, аерылышыйк», – дидем. Ул, ялгышканмын дип, гафулар сорады, гаиләмне ташларга теләмим диде, тик күңелемдә аңа карата бернинди хис калмаган иде инде. 12 ел  бергә яшәгәннән соң, без аерылыштык.  Безнең аерылышуда мине гаепле итеп калдырдылар. Имеш,  намазга басмаганмын, башыма яулык япмаганмын. Кыскасы, дини кануннар буенча яшәргә теләмәгәнмен. Тик бу нахак. Әйе, мин яулык япмадым, хәзер дә яулыксыз йөрим. Тик моңа карап кына гөнаһ кыламмы? Аллаһыга ышану ул кешенең күңел түрендә булсын,  бу хакта кычкырырга кирәкми аны.  Дин бит ул  иң элек үзең өчен. Син калыпларыңны беләсең, тик бу хакта кычкырып йөрмисең.

Ул вакытта нәрсәдер раслап йөрергә теләмәдем. Бу хакта уйланмадым да, уйланырга теләгем дә, вакытым да булмады. Яшәргә кирәк иде бит. Бик үзгәртте мине аерылышу, бик. Эшкә чумдым. Ат урынына эшләдем. Һәрвакыт кеше арасында булдым. Шуның белән җиңдем бугай мин. Аннан соң, күрәсең, мәхәббәтем көчле булмагандыр дип уйлыйм. Бөтен барлыгым, назым, дәртем белән сөймәгәнмендер, яраткан булсам,  кире кабул итәр идем. Яраткан хатыннар хыянәт иткән ирләрен кичереп, кире кабул итә, әле аның өчен чәче белән җир себерергә әзер булып яши. Мин шундый бик күп парларны беләм. Икенчегә китсә дә, иреннән башын алмаган хатыннар да бар. Ярата икән, хатын-кыз кала ул! Ә мин гафу иттем, тик калмадым…  Аерылышу ир өчен дә, хатын өчен дә авыр түгел. Иң зур яра – бала күңелендә кала. Кызым бик авыр кичерде. Иң авыры аңа булды. Аннан соң, аерылышасың икән, араларны шартлатып өзәргә кирәк икән дип уйлыйм хәзер. Читтәге ата белән аралаштыру баланың   күңелен генә яралый. Әтисенең яңа хатынын,  балаларын җиңел генә кабул итә алмый ул үсмер күңеле.

Аерылганда 33 яшь иде миңа. Хатын-кызның чәчәк кебек янып торган вакыты. Кияүгә чыкмый калуым да балам хакына. Бик күп сөйлиләр, язалар: үги ата үги кызын көчләгән, дип. Иң курыкканым шул булды. Бөтен мәхәббәтемне балама бирдем, һәм моның өчен тамчы да үкенмим. Тормышымны ялгызым дәвам иттем. Үземә ир дә, хатын да булырга туры килде. Авылга кайтканда, һаман кешегә утыртып алып кайтыгыз әле дип ялынмас өчен руль артына утырдым. Ул вакытта  хатын-кызлар машина йөртергә курка иде әле. Бик тиз өйрәндем. Тормыш өйрәтә икән ул. Җебек хатыннан – янган йортка барып кергән, чабып барган атны туктага торган хатынга әйләндем. Яшәү өчен тырышу дигән нәрсә бу!  Син бит мондый түгел идең, дип аптырады күпләр ул вакытта. Бөтен уем – тормышны алып бару. Ә акчасыз көн итеп булмый. Тормышта балык кебек йөзәргә, киреләнмәскә, юк дип әйтмәскә, тәкәбберләнмәскә  Хәния апа Фәрхи өйрәтте. Урыны җәннәттә булсын, бик зирәк кеше иде. Әле бит мин  интернатта яшәгән кеше, кечкенәдән мөстәкыйль булып үскәннәр тормышта нык булалар.

Ә теге хатынга ачу-үпкә саклыйсыңмы дип сорыйсың килә инде синең… Юк, үпкәләмим. Мин аны жәлләдем. Никах укыткач, аны хатыным дип кабул итәргә тиеш булгандыр. Ә аны файдаландылар да ташладылар. Качып-посып кеше ире белән никах укытырга риза булган хатыннарны җәллим дә, шаклар да катам. Бу бит инде гаилә бозу! Әйе, чит илләрдә күп хатынлылык бар. Ләкин анда да ул бетеп бара. Бездә бит ир-ат икенче хатынга өйләнә икән, ул бу адымга бары бер нәрсә турында гына уйлап бара. Андый ир-атлар ике хатынын да тулысынча тигез тәэмин итә ала дип уйламыйм. Мәсәлән, өйләнә икән,  икенче хатынын да тораклы итәргә тиеш. Ике хатынына да фатирлар алып бирсен. Ә бездә бит өйләнә икән, хатынының өенә барып йөри. Гәрчә, аның өе булмаса да. Дини кануннар буенча олы хатынының ризалыгын алырга тиеш. Дөрес, бездә ул кануннарны үзгәртеп торалар. Качып-посып  никах укытуның бөтен максаты шул йоклауга кайтып кала. Никах минем өчен –  иң изге әйбер, ЗАГСка барып мөһер суктырудан да зуррак дип кабул итәм мин аны. Шуңа күрә никах белән сату-алу итүне кабул итә алмыйм. Алай булырга тиеш түгел ул. Аңлыйм, ялгыз хатынга наз, игътибар  җитми. Үзен бәяли белмәгәннәр  тәмле телгә, өч минутлык назга, ике-өч мең сумлык бүләккә алданып, ышаналар да икенче, өченче хатынлыкка да риза булалардыр. Хатын-кыз үз кадеренчә,белми әллә югалып каламы икән?

Тормыш алып  барырыга ярдәм итәр дип өметләнәләрдер ул, мөгаен. Ирләр кебек дәрт белән генә эш итмиләрдер дип уйлыйм. Хатын-кыз уйламыйча бер адым да ясамый ул. Ире йөргән хатыннарга менә нәрсә әйтер идем: бер йөргәне, гомер буе йөри инде аның. Яратасың икән, түзеп яшисең. Тик үзеңнең кеше икәнеңне дә онытырга ярамый. Акылга утыртам дип яшәү дә дөрес түгел.  Кешене үзгәртеп булмый ул. Бигрәк тә, ир-атларны. Тагын шуны онытмаска кирәк: ир-ат югалырга мөмкин әле, ә хатын-кыз бервакытта да югалмый. Аның өйләнеп, ә минем ялгыз яшәвем дә шуңа дәлил. Чөнки ирләр ялгыз яши алмый. Ашарга пешерүче, идәнен юучы, өен җыештыручы кирәк. Аерылганда тиккә генә бала  ана белән калмыйдыр инде ул. Бу күп нәрсә хакында сөйли. Хатын-кыз ир-атка караганда тәвәккәллрәк тә бит әле. Курыкса да, уйлаганын эшләми калмый. Ә ирләрдә андый нәрсә юк. Ул уйлап йөргән була. Әмма аны төрткәләп торырга, илһамландырырга кирәк.

Ир чын ир-ат икән,  барысын да уртага салып сөйләсен. Нәрсәдән канәгать булмавын әйтсен. Уртак тормышыбызның киләчәге юк, гафу ит, мин башка хатын алам дисен, ә качып-посып башка хатын-кызлар белән чуалып, никах укытып йөрмәсен. Ул инде егетлек түгел. Аның хыянәтендә үземнең дә гаебем бардыр. Мин – япь-яшь кыз, ул – тәҗрибәле ир-ат. Бәлки, башны югалтып яратышу кирәк булгандыр. Тик йөргән ирне моның белән генә тыеп була микән? Алтыдагы – алтмышка дип тикмәгә әйтмәгәннәр. Юк,  кемне дә булса һич гаеплисем килми.  Аллаһы Тәгалә шулай язган, димәк. Бар нәрсәм җитеш, гаиләм бар. Ул да бәхетле яшәсен. Баламның әтисе бит ул. Еллар үтеп, хәзер үзем дә дәү әни яшенә кергәч, бала ата-ана сүзенә колак салырга тиеш икән дип уйлыйм. Гомер тәҗрибәсе булган өлкәннәр кешене сизми-белми калмый шул. Гаиләдәге хәлләремне кайтып сөйләгәч, әти:  «Менә, кызым», – диде дә, башка бер сүз  әйтмәде.

Чыганак: Сөембикә

Запись “«Мин ирегезнең хатыны», – дип таныштырды үзен телефонның теге очындагы ханым…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..