Миңа тугыз ай чагында әти белән әни аерылышкан. Ә мин – тупырчык кебек гөнаһсыз нарасый берсенә дә кирәкмәгәнмен. Ире Хәбибулла ташлап, башка хатын белән Казахстанга чыгып киткәч, Рәшидә әнием озак уйлап тормаган, үзе яшәгән Кече Кайбычтан Морза Бәрлебашына мине күтәреп алып менгән дә, әтинең үзен карап үстергән үги әнисе Мәсрураның кысан, иске өендәге как сәкегә утыртып калдырып чыгып киткән. Мәрхәмәтле карчык мине балалар йортына илтеп тапшырмаган, сез язганча, кәҗә сөтен шешәгә салып имезеп үстергән. Авырсам – төн йокыларын калдырып багучым, еласам – юатучым, усал малайлардан, ата каздан саклаучым менә шул кешелекле чит-ят кеше булган. Үги әбигә «әни» дип эндәшкәнмен, ә авыл халкы мине «әби кызы» дип йөрткән. Өйдәге хәерчелек, тормышның авырлыгы, акчасызлык, гаять авыр хезмәт – үзәк бәгыребезгә төшкән хәлләр. Сарыклар, кәҗә, казлар асрыйбыз. Ихатада арба юклыгы үзе бер җәфа. Кышлык утынны, маллар асрап чыгарлык үләнне урманнан күтәреп ташыйбыз. Әби корыган чикләвек куакларын төртеп аудара да, икесен бергә иске яулыгы белән бәйләп, минем тар, ябык җилкәмә сала. Ботакларын җирдән сөйрәтеп, тузан туздырып өйгә таба чабам. Урман каравылчысы күреп алганчы кайтып җитмәсәң – бетте баш! Үләнне куак араларыннан әби урып тора, мин күтәреп ташыйм. Безнең авыл урманга терәлгән, табигате искиткеч гүзәл, суы – эчеп, һавасы сулап туймаслык. Язга чыгуга, какы, сәрдә, яшь кычыткан, кузгалак, күке башы, балтырган ашыйбыз, тамак туйгач, күңелләр күтәрелеп китә. Урамда бала-чага күп, тик минем алар белән уйнарга уенчыкларым да, аларныкы кебек «тәти» күлмәкләрем дә юк. Кешедән калган иске-москыны киеп, кимсенеп үстем. «Ишегалдының чирәмен тавык-чебеш таптаган, әтием юк, әнием юк, алар мине ташлаган», – дип, үзалдыма көйләп йөрдем. Ни әтидән, ни кияүгә чыгып, яңа гаиләсендә балалар табып үстергән әнидән ярдәм булмады. Әйтерсең алар мине хәтерләреннән бөтенләйгә сызып ташлаган. Бер кышта әбинең иске өенең матчасы урталайга сынып, түшәме җимерелеп төште. Алланың рәхмәте, ничек астында калып изелмәгәнбездер? Балалыгым белән истә калмаган, әби каян, ничек бераз акча юнәткәндер, янәшәдәге урман хуҗалыгыннан буе – дүрт, иңе өч метрлы бура сатып алды, авылдашлар булышлыгы белән өй салып кердек. Кысан булса да, монда җылы, рәхәт иде. Мин беренче класска керәсе көздә, әти мәктәп сумкасы һәм кышкы пәлтә җибәрде. Сигезенче классны тәмамлаганчы, шул сумка белән укырга йөрдем, пәлтәне биш ел кидем. Кышкы зәмһәрир суыкларда мәктәпкә барганда, пәлтәмнең чабуы, җиңнәре кыскарып беткәнгә күрә, ябык ботларым, нечкә беләкләрем туңуы әлегәчә хәтердә. Әби белән өйдә татарча гына сөйләшәбез, ә Рус Бәрлебашы мәктәбендә русча укырга кирәк. Җитмәсә, әби хәреф танымый, русча белми, миңа дәрес хәзерләргә булыша алмый. Укуда бик нык артта калдым. Ярым ач, һәрдаим язмыш тарафыннан кыйналган, киләчәккә өмете, максаты, үз-үзенә ышанычы булмаган, ташландык, юаш баланың күңелендә уку кайгысы бармы? Дәресләр бетүгә, кар ерып, өйгә таба йөгерәм. Учак уентыгыннан алып мичкә тәгәрәткән кабыклы бәрәңгене ашыйм да, колхоз эшенә киткән әби кайтканчы, ерактагы чишмәдән су китерәм, малларның астын җыештырам, алларына печән, су салам, кар көрим, утын кертәм, идән, табак-кашык юам. Әби аркамнан сөеп мактый, аз булса да күңелем күтәрелә, мәктәптә алган начар билгеләремнән әрләнеп, юлда елап кайтуларым онытыла төшә. Бераз исәя төшкәч, җәйге каникулларда колхоз эшенә чыга башладым. Чиле-пешле печәнне, люцернаны ат арбасына төяп җибәрергә кирәк. Салам сыйраклы, ябык беләкле баланың чүмәләне күтәреп арбага салырга хәленнән килмәве гаҗәпме? Шул чакта авыл хатыннары: «Бу имгәктән ни килгән? Эшли алмаган килеш, «әби кызы» ник монда буталып йөри?» – дип канга тоз сала. Ә мин өйгә бераз булса да әҗере кайтыр дип этләнәм, тагын эшкә чыгам. Әбинең мәче төкереге шае колхоз пенсиясенә генә карап ятарга димәгән. Беренче елда миңа 45 сутый чөгендер кишәрлеге бүлеп бирделәр. 25 сутыйлы бәрәңге бакчасын утап, төбенә өю дә минем өстә бит әле. Кешедән калышмаска тырышып, җан-фәрманга азаплануларым… Аның каравы, көзен шикәр комы, бераз акча бирделәр, Кайбычка барып, китап-дәфтәрләр сатып алырга ярап куйды. Үзем тир түгеп тапкан хәләл акча бит ул! Икенче елда – 75 сутый, өченчесендә 1 гектар чөгендер утадым. Әбинең сәламәтлеге көннән-көн начарланды. Аның берүзен калдырып китеп булмаганга күрә, сигезенчене тәмамлауга колхозда эшли башладым. Әүвәле тавык фермасында бил бөктем, аннан соң үгезләр симертүгә куйдылар. Унҗиде яшем тулган елда әби үлде. Аңа нибары 68 генә яшь булса да, гомер буе иза чигеп, нужа күреп, кайгы-хәсрәттән башы чыкмаганга, ул бик бетерешкән, 80 яшьлек карчык кебек күренә иде. Яшь, яклаучысыз кыз балага япа-ялгыз авылда көн итүе авыр гына түгел, куркыныч иде. Авылдашлар киңәшен тотып, әнинең Кече Кайбычтагы Рәшит абыйсыннан адресын алып, аны эзләп, Казанга чыгып киттем.

АРТЫК КАШЫК КЕМГӘ ХАҖӘТ?

Әни Дәрвишләр бистәсендә яши икән. Яшермим, әни дә, ире Ринат абый да, балалары да сөенеп, колач җәеп каршыламадылар. Артык кашык кемгә хаҗәт? Урамга куып чыгармауларына рәхмәт. «КОМЗ»га эшкә урнаштым, бөтен көчемне биреп, тырышып эшләвемне күрделәр. Хезмәт хакымны тулысынча әнигә алып кайтып бирәм, ә ул миңа әбәт ашарга дип көн саен 50 тиен тоттыра да калганын үзенчә тота. Үзләре гаилә белән ял паркына, кунакка, кинога чыгып киткәндә, мине ияртмәүләре, өстемнән бикләп, өйдә калдырулары истә калган. Бригадабыздагы хатын-кызлар мине үз итте, хәлемә кереп, өйләреннән ризык алып килеп ашатулары хәтердә. «Сеңлем, тырышлыгың, зиһенең бар, сиңа укырга, белем алып, һөнәр үзләштерергә кирәк», – дип, акыллы киңәш бирделәр. Әниләрнең йорты янәшәсендә генә кичке мәктәп булса да, анда укырга керергә ниятләвемә өйдәгеләр бик нык каршы торды. Ә минем укып кеше буласым килә! Хезмәттәшләрем бу хакта белеп алды. Зәйнәп исемле мәрхәмәтле хатын бу авыр хәлдән чыгуның җаен тапты. Нагорныйда яшәүче бер танышы урын өстендә ята икән. Шуны карау шарты белән мине фатирга илтеп урнаштырды. Көндез ут өертеп заводта эшлим, йөгереп кайтып, авыру хатынның астын алыштырам, юындырам, ашатам, идәнен-керен юам да кичке мәктәпкә укырга чыгып йөгерәм. Шул чаклы яратып, мавыгып укыдым, математика, физиканы су урынына эчтем. Балачактан хисапчы булырга хыяллана идем, укуны бик әйбәт билгеләренә тәмамлагач, техникумга барып кердем. Булачак һөнәремне тырышып, күңел биреп үзләштердем, эшемдә дә сынатмадым. Тырышлыгымны бәяләп, заводның тулай торагыннан урын бирделәр. И, шул чактагы сөенүләрем! Ниһаять, күңелле яшьләр тормышы белән үземчә яши башладым. Үз гомеремдә беренче мәртәбә өр-яңа киемнәр: затлы кызыл күлмәк, алсу чәчәкле ялтыравыклы чегән яулыгы сатып алып кидем. Алар миңа бик килешә иде.

МӘХӘББӘТ КЫЙССАСЫ

Ялларда, бәйрәмнәрдә әтинең бертуган Зәйтүнә апасы яшәгән Кайбыч районы Иске Чәчкаб авылына кунакка кайтып йөрим. Туганнарым мине ихластан якын күрә, алар янында үземне бәхетле хис итәм. Яшьлек – яшьлек инде, күрше кызлары белән клубка чыккач, үземне кара күзле, бөдрә чәчле, уртачадан озынрак буйлы, какча гәүдәле бер егет озата кайтты. Мин аның моңарчы ике мәртәбә өйләнеп аерылган ир икәнлеген белмәдем. Белгәч, янымнан пыраклатып, куып җибәрдем. «Мин – намуслы, саф кыз бала, берәүгә дә үз-үземне түбәнсетергә юл куймаячакмын!» – дип каты тордым. Икенче юлы кайтуымда мине уртача буйлы, оялчан карашлы, тәртипле бер егет озата кайтты. Бердәнбер сөйгән ярым, баламның әтисе, ышанычлы гомерлек парым булачак Мәсхүтнең үземне клубтан беренче кайтуда озаткан, хатын аерган ир затының бертуган энесе икәнлеген кияүгә чыккач кына белдем. Күп балалы зур гаилә әгъзасы булуыма сөенеп туймадым, иремнең әти-әнисен, туган-тумачасын беренче көннән үз иттем, алар да миңа хөрмәт белән карады. Быел миңа алтмыш яшь, Мәсхүт белән яши башлавыбызга 40 ел тула.

ҮР АРТЫНДА ҮРЛӘР БАР

Мәсхүт Волжск шәһәрендә яши иде. Энә кайда, җеп шунда, дип, Казаннан ирем янына кайтып урнаштым. Бер иске шәхси йортның чарлагындагы кысан бүлмәне арендалап, текә баскычтан су ташып, утын алып менеп мич ягып, керосинкада ризык әзерләп, үзебезчә яши башладык. Ирем – алтын куллы төзүче, ташчы, калайчы, балта остасы, штукатур-буяучы, слесарь, токарь, монтер, машина йөртүче – аның белмәгән эше юк, нәрсәгә тотынса, шуны коеп кына куя. Шулчаклы уңган, булдыклы, ярдәмчел, кайгыртучан ул. Бер дигән гаилә башлыгы, ышанычлы ир булып чыкты. Бәхетемә туган, күрәсең. Шулай да, күңелемә ятышсыз бер гадәте эчемне пошыра: эштән соң салгалап кайта иде. Мин янәдән укып, Банк мәктәбе тәмамладым. Әүвәле банкка гади хезмәткәр булып урнаштым, соңрак хисапчы итеп куйдылар. Мари дәүләт университетында читтән торып укып, финанс-икътисад бүлеген тәмамлагач, эшемдә карьера ясадым, үз тырышлыгым, намуслы хезмәтем белән баш хисапчы дәрәҗәсенә кадәр күтәрелдем. Ике бүлмәле фатир алдык, кызыбыз Гөлнара матур гына үсеп җитте, уңышлары белән сөендерә килде. Түгәрәк дөньябызның бер чите көтмәгәндә кителде – җаваплы эштә чиктән тыш аруым, талчыгуым сәбәпле, эш урынымда мине инсульт бәрде…

ӘЙ, РАББЫМ, ҮЗЕҢ ТАШЛАМА!

Мине аякка бастыру өчен табиблар биш ай көрәште. Невропатолог Владислав Фомичовка аеруча рәхмәтлемен, ул минем киләчәк язмышым турында ихластан кайгыртып, тернәкләндерүгә бик күп көч куйды, төпле киңәшләр бирде. Тормышның көйле арбасыннан төшеп калу өчен бер минут җитә, янәдән тулы канлы тормышка әйләнеп кайту өчен бик күп тырышлык, үҗәтлек, якыннарыңның кайгыртучанлыгын, мәрхәмәтле мөнәсәбәтен тою, үз-үзеңнән кул селтәмәү кирәк икән. Дерелдәгән аякларыма көч-хәлгә басып, мәчеткә юл тоттым. Анда күңел тынычлыгы таптым. Бер Ходаема сыгынып, ярдәм сорадым. Ун елдан бирле мәчеткә йөрим. Башта гарәп хәрефләрен, догаларны бик авырлык белән ятласам да, соңрак изге Коръәнне оригиналда укырлык булып өлгереп җиттем. Биш вакыт намазны калдырмыйм, гаиләбез кеременнән сәдака, зәкят бирәм, ураза тотам. Исламның бишенче баганасы булган Хаҗга барып, Кәгъбәтуллага баш орып, Мәккә, Мәдинә шәһәрләрендә Мөхәммәт пәйгамбәребез (с.г.в.) йөргән сукмаклардан узып, Гарәфәт тауларына менсәм, Мәздәлифәдә изге гамәл кылсам иде, дип намаз арты саен дога кылып, Аллаһтан ярдәм сорадым. Теләгем кабул булды – Хаҗга барып, зәмзәм сулары эчеп, күңелемне сафландырып кайтуыма сөенеп туя алмыйм. Мәсхүтем дә туры юлга күнде, аңлашып яшибез. Иремнең төп йортындагы абыйсы үлгәч, нигез таралмасын дигән нияттән чыгып, авылдагы өйне төзекләндердек тә, җәйләрен шунда яши башладык. Туганнар янәшәсендә, саф һавада яшелчәләр үстереп, тавык-чебеш карап, тыныч авыл тормышында көн күрү үземә дә, иремә дә ошый. Тормышта сынаулар күп була, беркайчан да өметне өзмәскә, Аллага сыгынудан туктамаска кирәк, – дип елмая ак яулыклы, пакь күңелле мөслимә ханым.

Хәмидә ГАРИПОВА,

Казан–Кайбыч–Иске Чәчкаб

Запись «Миңа тугыз ай чагында әти белән әни аерылышкан, мин берсенә дә кирәкмәгәнмен» [тормыш хәле] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– “Үз эшенең остасы” дигән бәйгедә катнаштым әле, өченче урынны алдым, – дип әйтеп куйды. //Татарстан яшьләре//

– Булдыргансың, котлыйм! Бераз тырышсаң, җиңәрлегең дә бар синең, – дидем.

– Юк, юк, кирәкми, аннары республика күләмендәге конкурска барасы була, – диде туганым. – Монысына да көн-төн әзерләндем, төрле әсбаплар өчен ничаклы акчам китте. Матур күлмәк, чәч, маникюр, каш-керфек ясатуга да байтак тотылды. Хезмәт хакын уч тутырып алмыйбыз бит. Гаиләмә, балаларга игътибар кимеде. Җитәкче кушкач, нишлисең инде, катнашмый хәл юк. Икенче урынга да кызыкмыйм, чөнки җиңүче алай-болай авырып китсә, яисә бүтән сәбәп белән бәйгегә бара алмаса, аның урынына мине җибәрерләр иде. Ә менә өченче урын – мактаулы да, җайлы да. Шуңа бик сөендем әле. Икенче елда, әнә, бүтәннәр үз көчләрен сынап карасын.

Конкурс-бәйгеләр чамадан тыш күп үткәрелә хәзер. Исәпли китсәң, ниндиләре генә юк. Тормыш гел бәйрәмнәр һәм конкурслардан гына тора кебек. Балалар, яшьләр арасында булса – бер хәл, бәйгеләрдә катнашу аларга сәләтләрен үстерү өчен этәргеч бирә, җиңүләргә омтылыш тудыра. Яңа дуслар табу, аралашу өчен дә мөмкинлекләр ача. Ә инде тормышта аякка баскан, хәтта олыгаеп килгән кешеләр өчен мондый бәйгеләр – артык борчу-мәшәкать кенә. Бигрәк тә бездә тамыр җәйгән гадәт буенча ихтыярый-мәҗбүри булса. Ә бит эш урыннарында болай да таләпләр зур, аруталудан, вакыт җитмәүдән зарлануларны даими ишетеп торабыз. Мәртәбәле бәйгеләрдә катнашу өстәвенә шактый чыгымнар сорый, шуңа күрә матди ярдәм күрсәтә алмассызмы дип, иганәчеләргә мөрәҗәгать итәргә туры килә. Алар арасында да “акча бирәм” дип ашкынып торучылары әз. Данлыклы бәйгедә катнашкан берәү: “Затлы тун алырлык акчам китте”, – дигән иде. Ришвәт дип уйлый күрмәгез, чыгымнары турында әйтүем.

Икенче туганымның кызы районара һөнәри бәйгедә беренче урынны алды. Үзе дә көтмәгән моны.

– Болай да эштә тын алырлык вакытым юк, хәзер конкурсның зурысына әзерләнәсе була, – дип зарланды ул. – Бик күп укыйсы-ятлыйсы (укырга кушылганнарның күбесе безнең эшкә кагылмый, теория белән гамәлдәге эш аерыла бит), сценарий язасы, махсус киемнәр тектерәсе, сәхнәне кирәгенчә бизәү өчен әйберләр аласы. Кычкырып елыйсыларым килә, билләһи. Иремнең дә мине ул конкурска җибәрәсе килми. Әллә иртәгә үк гариза язып, бу эшемнән китим микән?..

Шулай да китмәде инде, конкурска барып кайтты: эш урыннары кадерле бит.

Бәйгеләр иң булдыклыларны ачыкларга мөмкинлек бирә, әлбәттә. Бүләкләүләр тантаналы итеп, зурлап үткәрелә. Челт-челт итеп фотога, телевидениегә төшерәләр, журналистлар җиңүчеләрдән интервью ала. Барысы да матур төш кебек үтә. Ә аннан соң гадәти, көндәлек тормыш башлана. Белгечләр әйтүенчә, чынбарлыкка әйләнеп кайту җиңүчеләрнең психикасына бик авыр йогынты ясый. Конкурста катнашуның бернинди файдасы булмаска да мөмкин. Әйтик, колледж тәмамлаган егетне беләм. Ул эшче һөнәре буенча осталыгын үзебездә күрсәтеп, чит илдә үткән халыкара бәйгедә катнашып кайткан иде. Мондый сәләтле яшьләр белән оешма-предприятиеләр кызыксынырга, аларны үзләренә тартып алырга тиеш, югыйсә. Тик колач җәеп каршылаучы булмаган аны: эш эзләп, шактый оешмаларның бусагаларын таптарга туры килгән, ахыр чиктә хосусый оешмага урнашкан. Дөрес, соңгы вакытта ил җитәкчелеге талантлы яшь кадрларга ярдәм итү турында сүз алып бара инде баруын. Булышсыннар иде шул.

Бер танышым исә “Ел укытучысы” бәйгесендә катнашты. Билгеле инде, үзе башлап теләк белдермәде: укытучыларның эшләре болай да тавык чүпләп бетергесез бит. Җитмәсә, әлеге бәйгегә әзерләнү мәшәкатьләре өстәлде. Моңа авыр йөк итеп карамаска, уңай тәэсирләр генә алырга тырыштым, һөнәри бәйгеләр эш урынында “мүкләнмәскә”, актив булырга ярдәм итә, диде ул.

Менә шулай кабул итә белергә кирәктер бәйгеләрне. Кушалар икән, барыбер сүз тыңламыйча булмый бит.

Конкурслар карап торышка гына бик җайлы, майлагандай бара кебек тоела, ә чынлыкта никадәр авыр икәнен катнашучылар үзләре генә белә икән. Күрмәгәннең – күрәсе, күргәннең качасы килә дигәндәй, димәк, бәйгедә катнашучыларга Алла ярдәм бирсен дип теләргә кала.

Галиябану ХУҖИЕВА. Казан. 

Запись «Конкурста катнашам дип, затлы тун алырлык акчам китте» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Диләрә егетен бик көтә. Аның өйләнүен бик авыр кичерә. Җанын кая куярга белми бәргәләнгән көннәрнең берсендә дус кызы аны үзе белән ияртеп мәчеткә алып бара. Диләрә әнә шунда күңеленә тынычлык таба. Җаны савыга.

Көннәрдән бер көнне аны Минзәлә районының бер авылыннан булган егеткә димлиләр. Авылга кияүгә чыкмыйм дигән кыз, язмышым шулдыр, дип, тәкъдир белән килешә. Яше дә бара бит – 28 яшь. Билгеле, аңа башта бик тә кыен була: белмәгән-күрмәгән кеше, чит гаилә. Әмма кайнанасы Рәхимәнең тәмле теле, яхшылыклары, ачык йөзе аңа ире белән матур гына яшәп китәргә ярдәм итә. Иманлы кыз үзе дә яхшылыкка каршы яхшылык белән генә җавап бирә. Эшкә урнаша, яшь гаилә бар тапкан акчасын өлкәннәргә биреп бара. Акча бергә туплаганда бәрәкәтле бит ул.

Бу гаиләдә беркем дә намаз укымый икән. Алардан читенсенеп, Диләрә дә намазларын калдыра. Шулай көннәр үтә. Диләрә авырга узуын белә. Тик табиблар аңа бу баланы алдыртырга киңәш итә – калдыра икән, бала гарип булачак. Диләрә табибларны тыңлый. Шунда күңеленә: «Кешедән кыенсынып, нигә намазымны калдырдым инде?» – дигән уй килә.

Больницадан кайткач, кар дими, яңгыр дими, җылы суын алып тышка чыга да госел коена, намазын укый. Күпләр, беренче баланы төшертсәң, башка балаң булмый икән, ди. Әмма адәм баласы тәүбә кылып, Аллаһы Тәгаләдән сораса, догасы кабул була. Хәзер Диләрәнең да яраткан ире, улы белән кызы бар. Ярдәмгә килергә әзер кайнанасы белән кайнатасы бар. Үзе авылда дини гыйлем бирә.

Нәгыймә САДЫЙКОВА,

Тукай районы, Иске Теләнче авылы

Запись «Диләрә күңеленә тынычлыкны мәчеттә таба, җаны савыга» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ул марҗа алдагы ирен үтергән дә булган икән, шуның өчен төрмәдә дә утырып чыккан, амнистия белән иртәрәк чыккан. Аннары безнең авылга эшкә килгән, шунда безнең энекәш белән танышканнар да. Хатыннар күрмәгән кеше буларак, безнең энекәш шундук капланган моңа. Ләкин мондый хәл безгә ошамый шул, җүнле хәл белән бетмәс шикелле. Ничек арындырырга да белмибез. Бу марҗа эчкәч, безнең малай да эчә бит инде. Малай дип болай гына әйтәм, утыз биш яшьлек ир булып бетте инде ул. Аннары бөтенләй эчкечегә әйләнәчәк бит. Ташламакчы була да, икәүләп эчкәч, ташлый алмый. Бу энекәшебезнең атасы да юк хәзер, анасы алдарак үлгән иде. Янында бездән башка киңәш итәр кешесе дә юк. Марҗа белән уртак балалары юк, хатынның ияреп килгән балалары бар. Тапсыннар димим, марҗадан бәби табып ятып булмый инде! Энекәшнең үзенең дә аның белән яшисе килми кебек, бер аерылышканнар иде. Яңадан бергә булганнар. Мәйтәм, ник керттең аны яңадан дигән идем, кыш уртасында куып чыгарып булмады, ди. Бөтенләй ялгыз да яшәп булмый инде анысы. Кыш та узды, язлар килеп, җәйләр дә узып китте менә. Ә марҗа һаман энекәштә. Хәзер тагын кыш җитәчәк, “кыш уртасында куып булмый бит” дип, тагын сузылачак инде.

Запись «Кыш уртасында куып булмый бит!» дип энем марҗа белән яши» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Авырып урын өстенә егылгач, шулар турында уйланып яттым. Температурам төшми, янам-пешәм, ирем: “Хатын, чәй эчәсең килмиме яки берәр нәрсә кирәк түгелме?” – дип, яныма ник кереп карасын! Бүген генә түгел, гомере буе шундый булды. Минем уңышлардан көнләшеп, әти-әнине, туганнарымны санга сукмыйча яшәде. Мин аныкылар өчен җанымны ярып бирергә әзер тордым, югыйсә. Мин яхшырак булган саен, ул минем башыма басардай булып йөрде. Әле җитмәсә дин юлына баскан кыяфәт чыгарып, мәчеткә йөреп маташа. Ә үзенең эче тулы пычрак. Егерме елга якын бергә гомер итеп, бер эшен дә минем белән киңәшеп эшләмәде. Чит кешеләр янында кояш кебек балкып, үзен яхшы итеп күрсәтер өчен, биеп тора. Ә үзебез генә калсак, йөзе кара күмергә әйләнә. Яше барган саен акылы чыга гына бара. Балалар бар дип тормый, миңа әллә нинди начар сүзләр әйтә. Ирсез хатыннар миңа караганда мең тапкыр бәхетлерәк кебек тоела кайвакыт. Чөнки алар кемнеңдер мәгънәсез малаен көйләп интекмиләр. Бүген аерылып китәр идем, әти-әнигә кайгы китерәсем килми. Ләкин болай да яшәп булмый: бер-береңне аңлап, хөрмәт итеп яшәмәгәч, нинди тормыш инде ул?! Кайчакларда үз-үземне, узган гомеремне уйлап, төн буе елап чыгам. Ир дигәнем юешләнеп беткән мендәрне тотып карый да, бер сүз әйтмичә, икенче ягына борылып ята. Тормыш гел эштән, борчу-мәшәкатьләрдән генә тормый бит! Кешегә гомер бер генә бирелә, сөясе, назланасы да килә. Ирләреннән уңган хатыннар, чын гаилә башлыгы була белгән ирләр турында ишетәсе килә. Әллә ялгышлык миндә булды микән? 

Запись «Дин юлына басып, мәчеткә йөреп маташа, үзенең эче тулы пычрак» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

…Узган гасырның 70нче еллар башы. Латвиядә солдат хезмәтен үтәүче егетемнән миңа 8 Мартка бандероль килде. Аның эченнән Рига ислемае, Рига күренеше сурәтләнгән значок һәм кечкенә такта кисәгенә егетем үз кулы белән ясаган, лакка катырган кыз рәсеме килеп чыкты. Ул вакыттагы шатлануымны искә төшереп, хәзер дә елмаеп куям. Менә шул рәсем әле дә шкафта башка сувенирлар арасында саклана. Тузан сөрткәндә аны кулыма алгач, яшьлек истәлекләрем яңара.

Беренче ирем белән туебызга (1976 ел) бертуган энем һәм киленебез Владивостоктан посылка итеп бүләкләр җибәрделәр. Анда диңгездә балык аулаучы кошлар сурәтләнгән бокаллар, сувенир кит һәм органик пыяладан ясалган тартма эчендә басып торучы бик матур япон кызы курчагы бар иде. Ирем дә, энем дә күптән инде мәр-хүмнәр. Ә менә алар белән бәйле әйберләр (кит белән курчак) әле дә исән, кадерле истәлек булып сакланалар. Бу әйберләрне күргәч, кеше гомеренең бик кыска булуы уйландыра.

Икенче ирем белән кавышканда (90нчы еллар ахыры) хезмәт хакын төрле әйбер белән түли торган чак иде. Бу миңа эшендә бирелгән бик матур кызыл эшләпә бүләк итте. Үземә бик килешә иде, ул елларда эшләпә кию модада иде, бик озак киеп йөрдем мин аны. Әле дусларым миннән: “Сине Фәритең кызыл эшләпә белән кызыктырды”, – дип көлеп-шаяртып та йөрделәр. Менә ул эшләпә дә шкаф эчендә, әтиләрдән калган түбәтәйләр янында истәлек булып саклана.

Әнием синтетик җепләрдән бәйләп бүләк иткән зәңгәр күлдәге пар аккошлар безгә парлы тормыш теләп тора кебек. Кодагыем кул эшләренә бик оста. Ул сәйләннәрдән үреп, җеп-ләрдән бәйләп ясаган төрле чәчәк бәйләмнәре өебезне ямьләп утыралар.

Иске әйберләрдән арынырга кирәк икәнен белсәм дә, ташларга кулым бармый. Беренчедән, күбесе нинди дә булса истәлек белән бәйле, икенчедән, бәлки бездән соң килгән буыннар да аларны кызыксынып карарлар дип өметләнәм. Бөтен әйберне дә юк итеп барсалар, без үзебезнең борынгы әби-бабаларыбызның ничек яшәгәннәрен дә күз алдына китерә алмас идек. Ярый әле аларның көнкүреш әйберләре, кием үрнәкләре музейларда гына булса да сакланып калган.

Римма ГЫЙМАДИЕВА. Тукай районы, Биклән авылы.

Запись «Сине Фәритең кызыл эшләпә белән кызыктырды» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Хәлләр болай булды. Ул чакта энекәшем чирләде дә, эшкә барган шикелле мин аны һәркөнне карарга бара идем. Аның баш астында сүрәләр ята иде. Беркөнне карыйм – баш астында ниндидер кәгазь, сүрәгә охшамаган. Дөрес язылмаган, нидидер ят сүзләр, сызыклар-сызыклар, берни дә аңлашылмый. Нәрсә инде бу тагын дип аптырашта калдым. Коръән хәрефләре дә түгел. Шушы кәгазьне күтәреп, мәчет имамына киттем. Менә бу нәрсә микән хәзрәт, карагыз әле дип сорадым. Бу нинди сүрә микән, мин әйтәм. Имам карады да, әсәрләнеп китте, кәгазьне этеп җибәреп диярлек: “Юк, бу – шайтаннар сүрәсе, яхшы нәрсә түгел, ташла син моны, яки җир астына күм!” – дип кушты. 

Хәзрәт кушкач, теге кәгазьне күмеп куйдым. Шуннан соң мине төшемдә шайтаннар эчемне кыйнарга тотындылар. Энемнең баш астыннан теге кәгазьне алганым өчен сүгәләр, ник алдың диләр, ник ташладың диләр. Барысы да кара киемнән, кыйныйлар мине! Аннары миңа кан тамырына нидер кадамакчы булалар, энә белән кан тамырына эләгә алмагач, авызга җибәрделәр шуны. Кыйналганнан соң көзгегә карыйм икән – маңгаемда зур күгәрек эзе. Монысы да төштә. Кара тиргә батып, котым очып уянып киттем. Менә шулай төшкә керде. Яхшы нәрсә булмады ул. Менә шуның аркасында энем дә интегеп ятты, мин дә авырый башладым. Энемнең беренче хатыны үлгән иде, аннары икенче хатыны белән яшәде, бик усал хатын иде, энемне усал кайнана шикелле талады. Шуннан гына шикләнеп калдым. Энем ахырда барыбер вафат булды. 

Запись «Энекәшкә бозым ясадылар, мин дә ялгыш кына эләктем» [булган хәл] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Оныгы юбилеена бүләк иткән матур бизәкле чәйнекне күңел өчен генә дә тотып карамады ул. Хәер, башка бүләкләргә дә кагылмады, барсын да күз алдыннан җыеп алып, өенең аулак почмагына өеп куйды.

Зәңгәрсу төстәге җиңел синтепон юрганын кат-кат кулына алып: «Нәрсәгә инде моны әрәм итим», — диде. Ипи салган көнне дә ачтан үлә торган Мәрфугага хан заманындагы сиксән ямаулы юрган да ярап тора. Алсу бизәкләр төшерелгән кыйммәтле ак җәймәләрне дә туздырып тормады ул: «Ай-һай, бигрәк матур! Тик мондый затлы җәймәләрдә йокларга мин инде карт. Әнә хәзер минем өчен… ак кәфенлек…» – дип баш чайкады.

Башкортстаннан туган көн бәйрәменә махсус кайткан килендәше бүләк иткәндә: «Кара аны, саклап ятма, барыбер теге дөньяга алып китә алмассың! Хет картлык көнеңдә булса да кадерлә үзеңне!» – дигән иде. Әмма кунагы китүгә аның бүләге дә сандык төбенә төшеп ятты…

Ә менә кызы бүләк иткән чәй сервизын Мәрфуга җыеп куярга батырчылык итмәде. Кызы: «Зинһар, әни! Бер генә булса да кителмәгән кәсәләрдән чәеңне тәмләп эч әле!» — дип ныклап кисәтте, иске савыт-сабаларны җыеп ук атты шул. Шуңа күрә бик жәл булса да, ике пар чынаягын көн дә кулланырга туры килә. Ник икәү дисезме? Чәйне ул уң як күршесе Зәйтүнә белән дөнья хәлләрен гәпләшә-гәпләшә эчәргә ярата. Билгеле, ялгыз кешенең ашы — аш, эше — эш түгел.

Кадерле күршесе генә өендә юк әле. Себердән кайткан балалары Ял йортына җибәрделәр үзен. Мәрфуганы да үгетләп караганнар иде, күндерә алмадылар. Йортын ташлап китәме соң?! Ник дисәң дә, монда үз өе, үз көе. Аягында йөри алганда, беркая да китмәячәк. Аллаһы боерса, шул иске караватында гына җан бирер. Тик әҗәл генә еракта йөри әле, Ходайның рәхмәте!

Менә инде ике атна Мәрфуга Зәйтүнәсен юксынып яши. Аның хәлен бары тик күршесе генә аңлый шул. Балалары, оныклары тыңламый да кебек үзен. Берәр җире авыртып зарлана башласа: «И-и әби! Әни! Сиңа ничә яшь әле? Сиксән яшеңә җитеп, шулай йөри алгач, шөкрана кылып яшә!» — дияргә тотыналар.

Беркөнне газ плитәсен дөрес сүндермичә, газ чыгып торганын сизмәгән. Шул әлеге дә баягы күршесе коткарды. «Зәйтүнәм кермәсә, хараплар була идем. Менә ул булмаса, күмәргә генә килгән булыр идегез! Хәлемне дә белмисез!» — дип сукрануына да: «Үлмәгәнсең ич, яшисең! Шатланып тор!»— дип авызын томаладылар.

Нәрсәсенә шатланырга? Ятса — ялгыз, торса — ялгыз. Ичмаса, моң-зарын түгәргә күршесе генә дә китте…

Кинәт уйламаганда-көтмәгәндә, май кояшыдай елмаеп, куенына төргәк кыстырып, кунакка гына кия торган киемнәрен дә алыштырып тормыйча,

Зәйтүнә килеп кермәсенме! Аны күргәч, Мәрфуга шаккатты!

— И-и, кайттыңдамыни? Рәхмәт яугыры! Кая әле, чәйнегемә су өстим. Бергәләп чәйләрбез!

Карчык, шатлыгыннан кабалана-кабалана, әле генә кайнап чыккан чәйнегенә башта бер йомры, аннан, бәлкем, бер утыргач, икене дә эчеп ташларбыз дип, тагын берне өстәп, чәйнеген янәдән куеп җибәрде. Зәйтүнә керә-керешкә:

— Исәнме, Мәрфуга! Ни хәлләрдә яшәп ятасың?— диеп сорашырга тотынган иде.

— Минеке нәрсә? Чигәләр кыса, йөрәк сикерә, тәнем сызлый, аяклар авырта… — диеп гелдәгечә зар-моң түкте Мәрфуга.

— Бетте-бетте, бүтән сорамыйм, — дип, сүз озайтып тормады Зәйтүнә дә. — Авылда нинди яңалыклар бар?

— И-и, беркая да чыгып йөргәнем булмады. Син белсәң генә инде, Зәйтүнә!

— Кара әле, сул як күршеңнең кечтек кызы әллә ире белән тормыймы?

— Раниясеме, әллә Саниясеме?!

— Исемен белмим. Иң кечесе диделәр инде.

— Алайса Рания инде, Рания! Ул бит… ямьсез! Ир дигәне матурракны тапкандыр. Мин ничек бу кәртинкә кебек ир моңа өйләнде икән диеп гел баш ваткан идем.

— И-и, син бигрәк! Күрше кызыңны бөтенләй юкка чыгарып ташлама инде! — диде Зәйтүнә, Ранияне яклап.

— Әйе, матур түгел ул, тик уңган, уңган! Ул кайтсамы? Ул кайтса, әнкәсенең бер эше дә калмый инде. Юасын юа, пешерә-төшерә, тозлый-кайната… Вәт мәхлук, ирен әйтәм, ничек шундый булган-уңган хатыннан баш тарткан, ә?

— Карга Саматының уртанчы малае Камил дә Гөлчәчәге белән аерылышканнар, бергә тормыйлар икән, — диде Зәйтүнә, болар беренчесе дә, соңгысы да түгел дигәндәй кулын селтәп.

— Ул бит… ямьсез! Камилне әйтәм… ягымсыз… йолкынган чебеш сыман үзе ябык, үзе килбәтсез озын! Җиләк кебек хатыны үзе белән әле дә ничек яшәгән диген.

— Әй Мәрфуга, Мәрфуга! Чибәрлектәмени эш? Матурлык туйда гына кирәк бит ул! Иң мөһиме — холкың матур булсын!

— Анысы шулай инде, шула-ай! — дип килеште Мәрфуга.

— Камил ул болай тыныч, ипле генә егеткә охшаган. Артыгын сөйләми, эчми-тартмый! Хәзер андый ирләрне көндез чыра яндырып эзләсәң дә табып булмый! Хатын дигәненә нәрсә җитмәгәндер, ә?! Адәм баласы михнәткә чыдый, ә менә рәхәткә чыдый алмый, дип белмичә әйтмәгән шул борынгылар.

— Ишеттеңме соң әле? Бака Фираясының оныгы теге ни… лисме шунда, ласмы… реклам күрсәтәләр бит инде. Теге ни… чит илнең кипкән бәрәңгесен ашап, ун мең акча откан ди!

— Кит аннан! Ул бит… бигрәк ямьсез! — дигәнен сизмичә дә калды Мәрфуга.

— Алай димә, Мәрфуга, керпе дә баласына йомшагым диеп әйтә! Һәрберебезгә үз баласы якын, иң матуры, иң яхшысы шу-у-л!

Мәрфуга карчык тагы килеште:

— Әйе шул, Фираяның оныгы бик башлы ул, харап зирәк. Мәктәптә дә гел «5»леләргә генә укый дип ишеткән идем. Болай булса, мәктәпне алтын медальгә дә тәмамларга күп сорамас.

— Авылыбызга яңа табиб килгән икән. Син күрдеңме әле? — дип сорады Зәйтүнә.

— Күрдем, ул бит… ямьсез! Шундый ягымсыз!

— Мәрфуга! Ни пычагыма сиңа аның матурлыгы? Безгә ни, эшен белсен, кешелекле булсын! — дип шелтәләде күршесен Зәйтүнә.

— Анысы хак, яңа табибны болай бик мактыйлар. Әйе, бик яраталар. Үз эшен белә, җиренә җиткереп башкара, диләр.

— Сеңлең Розаның күршесе Бөрәйдәне дә җирләгәнсез икән… — диде Зәйтүнә дога кылып.

— Ул бит… ямьсез… карап торырга да коточкыч иде! Бичаракай, котылды инде.

— Өй сатып алганчы, күршеңне тикшер, диләр. Иң мөһиме, әйбәт, саф күңелле кеше булсын ул! — диде Зәйтүнә.

— Бөрәйдәнең урыны оҗмахта булсын! Бигрәк изге кеше иде! Роза белән бик тату яшәделәр, бик йөрешәләр иде! Нәкъ менә безнең кебек инде! — дип Мәрфуга мәрхүмәне мактый башлады.

— Күршекәем! Онытып та торам, сиңа дигән күчтәнәчем дә бар иде! Яшел чәй алып кайттым үзеңә! Бик файдалы ди! Онытканмын бирергә! Ну бу тишек хәтерне! Ну бу картлыкны!

— Ул бит… ямьсез, бик ямьсез!

— Кем?! Минме?

— Картлыкны әйтәм, картлыкны! Шундый ямьсез, шундый килбәтсез, үзе сөйкемсез… Үзе котсыз! — дип уфтанды Мәрфуга.

— Менә бусы дөрес! — дип хуплады ахирәте.

Запись «Картлыкны әйтәм, картлыкны! Шундый ямьсез, шундый килбәтсез, үзе сөйкемсез… » [хикәя] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Авыр уйларыннан бераз онытылып торырга теләп, Фәния карчык капка төбенә чыгып утырды. Шулвакыт аның янына почтальон кыз килде. Карчыкның хәл-әхвәлен сорашкач, аңа кәгазь кисәге сузды:

– Фәния әби, менә бу телеграмма почтада ике көн ята инде.“Бәрәңге поселогы, Фәния белән Хәлилгә” дип язылган. Сезгәдер дип уйладым.

Телеграммада нибары өч сүз иде: “Аня үлде. Балалары”. Шушы кәгазь кисәге Фәния карчыкка моннан күп еллар элек булган вакыйгаларны искә төшерде.

…Илленче еллар башы иде. Хәлил армиядән ялга кайткач авылдагы иң чибәр кызларның берсе – Фәнияне урлады. Язылышырга да өлгерми калдылар, егет хезмәт урынына китеп барды. Ә Фәния солдат хатыны булып, Хәлилнең әти-әниләре, эне-сеңелләре янында яшәп калды. Үтә дә чиста, уңган килен колхоз эшендә дә алдынгылар рәтендә булды. Тугыз айдан кыз тапты. Аңа Зәлия дип исем куштылар. Хәрби хезмәт срогын тутырып Хәлил кайткач, дөньялары түгәрәкләнде, тормышлары тагын да ямьләнде. Шулай күңелле генә яшәп яткан көннәрнең берсендә аларның капка төбенә бер машина килеп туктады. Машинасыннан төшкән шофер багажниктан чемодан, төенчекләр алып, аларның капка төбенә өя башлады. Кабинадан бала күтәргән яшь хатын төшеп, капкага таба юнәлде. Боларны тәрәзәдән күзәтеп торган Фәния: “Анда бала күтәргән ниндидер таныш түгел хатын, ялгыш керә ахрысы”, – дип әйтергә өлгермәде, Хәлиле урамга атылды. Анда инде ишегалдына үткән балалы хатынны кочаклап алды, аннан баланы үзенә алып, бергәләп өйгә керделәр. “Фәния, таныш бул, бу минем “армия күчтәнәчем”, – диде Хәлил аптырап карап торган хатынына. – Ничек тә уртак тел табарга тырыш, бергә яшисегез булыр, көндәшең Аня исемле”. Фәния баскан урынында таш кебек катып бик озак басып торды.

Иртән, Хәлил эшкә киткәч, Аня Фәния алдына тезләнеп, гафу сорады. Үзенең ятим икәнлеген, балалар йортында тәрбияләнүен, ФЗӨ тәмамлап, эшкә килгәч, гармунда урыс көйләрен оста уйнаучы, ягымлы, тәмле телле Хәлил белән танышуын, әмма аның авылда хатыны, баласы барлыгы турында берни әйтмәвен елый-елый сөйләде.

Йомшак күңелле Фәния Аняны кызганды. Йорттагы ата белән ана улларының нәселдә булмаган мондый эшне кылуына бик каты ачулы иделәр. Алар хәтта марҗа киленне урамга куып чыгарырга теләделәр. Әмма Фәния: “Аняның кулында – сезнең оныгыгыз бит”, – дип, аларны бу ниятләреннән кире кайтырга үгетләде.

Шулай итеп, ике килен үзара килешеп яши башладылар. Аня Фәнияне Йошкар-Олада бухгалтерлар курсында укырга күндерде һәм ул анда белем алганда килендәшенең кызы Зәлияне үз баласы кебек тәрбияләп торды. Укуын тәмамлап кайткач, Фәния колхоз идарәсендә хисапчы булып эшли башлады, вакытлыча кассир хезмәтен дә башкарды. Шулвакыт, кемнәрнеңдер кулы уйнап, кассада күпмедер акча җитмәгәне ачыкланды һәм Фәнияне кулга алдылар. Ул чакта да Аня адвокатлар табып, Фәнияне өч айдан иреккә чыгаруга иреште.

Аня Хәлилнең әти-әнисенең үпкәле авыр карашын күтәрә алмады, бүтән йортка күченде. Анда игезәк балалары туды. Кызлары, уллары үсә төшкәч, аларны алып, бөтенләй чит өлкәгә китеп урнашты.

Ике елдан кеше аркылы Фәниягә хат юллады. Анда татар кешесенә кияүгә чыгуын, уртак кызларына Фәния дип исем кушуларын язган, Фәниядән кабат гафу үтенгән, аңа рәхмәтләр укыган иде ул. Шуннан элемтәләре өзелде.

Инде менә, шул көннәрдән соң 50 елга якын вакыт узгач, Аня турында соңгы хәбәр килеп иреште. “Урының оҗмахта булсын, бу дөньяның ачысын-төчесен җитәрлек татыгансыңдыр, ахирәтеңдә тынычлык тап”, – дип, белгәннәрен укып дога кылды Фәния карчык.

Гөлзифа ГАБИДУЛЛИНА. Мари-Эл, Бәрәңге поселогы.

Запись Фәниянең ире армиядән «күчтәнәч» – яңа хатын алып кайта [гыйбрәт өчен] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бу хакта аның белән кабат сөйләшмәдек, искә дә төшермәдек. 17 яшем тулгач, әнинең сандыгы төбеннән документларны кулга алганчы…

Бу баланың безгә кирәге юк

Кечкенә вакытымда әниләр балаларын хастаханәдән алып кайталар дип уйлый идем. Ләк­ләкләргә, кәбестәгә ышанмадым. Янәсе, хастаханә ишекләре ачыла да табиблар синең алдыңа конвейер чыгара. Ә син үзеңә туры килгән сабыйны алып кайтып китәсең. Мине исә алай бирмә­гәннәр, әти-әниемне тәрәзә тө­бенә утырып үзем көтеп утырганмын дип истә калган. Моның бала күңеленә кереп калган чынбарлык икәнен еллар узгач кына аңладым. Балалар йортында мин нәкъ бер яшем тулганчы бәхе­тем­не көтеп яшәгәнмен.
 
Озак еллар бергә яшәп тә, әти белән әнинең балалары булмый. Мин бу хакта бары серләр ачылгач кына белдем. Булачак әти-әнием яныма килеп кергәч, мин аларга таба йөгереп килгәнмен. Әнә шул вакытта әнием Илсөяр­нең йөрәге урыныннан кузгала да инде. Алар мине үзләренә алырга карар кылалар. Бер күрүдән мәхәббәт уяна күңел­ләрендә. Бала белән әни арасындагы мәхәббәт. Бала алу документларын рәсмиләштереп йөр­гән чакта, аларга үз әниемнең дә исән-сау икәнен әйтәләр. Соңын­нан бәлки баласын эзләп йөрер, дигән уй белән аны да чакырталар. Тик ул килми. Аның урынына әнисе, мин бер мәртәбә дә күрмәгән әби килә. Шунда ул: “Бу баланың безгә кирәге юк. Зин­һар, ала күрегез. Эзләп йөрмә­без”,  дип ышандыра. Әти-әни шул көннән бала тәрбияли башлый.
 
Ун яшемдә икенче тапкыр ятим калдым

Мин укырга кергән елны әтием авырып китте. Ул чакта ни булганын да аңламый калдым. Әни белән икәү яши башлагач кына арабызда әтинең юклыгын аңладым. Әмма әни минем өчен барысын да эшләде, җил-яңгыр тидермәде. Аның белән өч кенә ел яшәп калдык. Әнинең дә авыру икәнен әйттеләр. Ялгыз калудан бик тә курка идем. Ул вакытта бераз чамалый идем инде: әнисез калсам, беттем, мин кемгә генә кирәк булырмын?! Тик әнинең чире каты иде. Тома ятим калдым. Икенче тапкыр.

Әни бакыйлыкка күчкәч, үз канаты астына әбием алды. Тормыш җиңел булмады. Әйтүе генә ансат, акча җитмәгән вакытлар да булгалады. Әнием исә үзе үлгәнче минем киләчәгемне кайгыртып куйган икән. Бар булган акчасын, шәһәрдәге фатирын минем исемгә яздырткан. Туган­на­рының шуңа ачуы чыгып йөр­гән икән. Янәсе, ниндидер кил­мешәк детдом баласы бар мөл­кәтне үзенә алып чыгып китсен әле! Монысын соңрак белдем.

Ул вакытта исә миңа акча да, фатир да, башкасы да кирәкми иде. Әнине генә кайтарсыннар! Бервакыт әни дип елап утырганда, әбием миңа әллә аңлап, әллә аңламыйча гына бер сүз ычкындырды. “Синең документларың­ны әниең сандык төбенә салып куйган”,  диде. Әмма шуннан артыгын әйтмәде.

Сандык төбен актарырга мәк­тәпне тәмамлаган елны гына йөрәгем җитте. Кулларым калтырый, йөрәгем еш-еш тибә, тәнем­не тир бөртекләре басты. Сандык капкачын ике ачып, ике япкач, бар батырлыгымны җыеп, теге кәгазьләргә кулымны суздым. Йә Алла, анда минем, чынлап та, детдом баласы икәнем язылган иде! Әни бар язмышымны хат итеп язып документлар арасына салган. Бер мәлгә телсез калдым. Йөрәкнең әрнүенә түзеп булмады. Кочагына ятып еларга әнием дә юк, ичмасам! Шушы вакыйгадан соң үземне алып үстер­гән әти-әниемә хөрмәтем тагын да артты. Ә университетка кер­гән елны мине дөньяга китергән кешене эзләргә булдым.

Балалар әниләрен эзләми иде

Теге сандык төбендәге язуны кыстырып, юлга кузгалдым. Без яшәгән шәһәр белән Казан арасы якын түгел. Өч сәгатьтән артык автобуста барганнан соң, шәһәр читендә урнашкан балалар йортын эзләп таптым. Пыскаклап-пыс­каклап яңгыр ява иде ул көн­не. Әйтерсең лә, бар җиһан миңа ияреп елый. Бәхет эзләп түгел, күңелдәге билгесезлекне таратырга теләп килдем мин бу калага. Балалар йортына тиз ге­нә элә­гә алмадым. Бикле ишекне бик озак шакыдым. Ниһаять, ишек ачылды. Юешләнеп беткән кызчыкны алар җылы каршы алдылар. “Без документларны үзе­без­дә озак сакламыйбыз. Хәзер без­нең бер хезмәткәр архивка бара. Шуннан эзләп карагыз”,  диделәр миңа. Ул көнне мондый яхшы кешеләр күп очрады ми­ңа…

Сиңа бу кирәкме?

Без килгәндә архивта төш­ке ял вакыты иде. Әмма ерактан килгәнемне аңлап, тиз арада документларымны табып китерде­ләр. Ә анда бар да язылган. Ни­һаять, чын әниемнең һәм әтием­нең исемнәрен белдем. Шул кәгазьне күкрәгемә кысып, кая барырга да белми торам. Ниш­ләргә? Шунда миңа полиция бүлегенә барырга кирәклеген әйт­теләр. Әлеге дә баягы бер проблема – шәһәрне бөтенләй белмим бит. Тагын мәрхәмәтле кешеләр ярдәм итте. Чын әнием­нең исем-фамилиясе аша аның кайда яшәгәнен белдек. Поли­ция­дә эшләүче бер ир-ат белән хатын-кыз мине очрашуга алып китте. Инде үз әниемне күрәм дигәндә генә эчкә курку керде. Күргәч, ни диярмен? Кем ул миңа? Җитмәсә, янымдагы апа да: “Кирәкме бу сиңа?” дип тора. Күрсәтелгән адрес буенча барып, ишектәге кыңгырау төймә­сенә бастык. Тик аны ачучы булмады. Шунда бер күрше апа: “Кичке алтыларда килегез. Алар өйләренә шул вакытта гына кайта”, диде. Тагын күреп булмады, ә бәлки, шулай кирәктер – безгә бөтенләй очрашасы түгелдер?

Әмма бу билгесезлек белән яши алмаган булыр идем. Инде нишләргә дә белми торганда, полициядә эшләүче ханым мине базарга алып китте. Үз акчасына аягыма кроссовка, җылы оекбашлар алып бирде. Аннары эш урыннарына алып кайтып, чәй белән сыйлады. Кичке алты тулгач, кабат теге адрес буенча юл тоттык. Тик ишекне башка кеше ачты. Баксаң, бу фатирда квартирантлар тора икән. Алар хуҗала­рының телефон номерын бир­де­ләр.

Телефонны кулыма алгач, номерны җыя алмыйча бик озак тордым. Тагын “погонлы” апа ярдәмгә килде. Ул шалтыратып, әнинең исем-фамилиясен сорады, адресын алды һәм унбиш минуттан килеп җитәсебезне әйтте. Озакка сузарга ярамый иде!  Шул чакта артка чигенеп, кире йөге­рергә уйладым.
 
Нигәдер әнине эзләп арыганмын кебек тоелды. Тик үземне җиңеп, тудырган ке­шемнең йөзенә бер генә карармын да китәрмен, дип очрашуга ризалаштым. Без килеп туктауга, машинабызга бер хатын-кыз кереп утырды. Шул чакта: “Дания, бу – синең әниең”, диде­ләр. Теге ханым мине кочаклап алды. Берни әйтә алмыйча калдым. Хәер, нишләргә тиеш идем соң? Миңа инде аны бер күрү дә җиткән иде. Ә ул мине гаҗәпкә калдырды: “Бер ташладым инде, хәзер мин сине калдырмыйм”,  дип өенә чакырды. Кадрия апаның бусагадан мине ияртеп кергәнен күргәч, ире бөтенләй өнсез калды. “Бу – минем кызым”,  дип таныштырды безне Кадрия апа. Өйдә чебен очкан тавыш та ишетелми – тынлык. Кадрия апаның миңа кадәр туган кызы (минем апа була инде) килеп кочаклагач кына, эчемә җылы керде.

Әни дип әйтә алмадым

Кадрия апага әни дияргә телем әйләнмәде. Никтер үз әнием якын иде миңа. Әле дә аларны сагынып яшим. Күңелемдә ташлап киткән әнигә ачу сакламыйм. Димәк, ниндидер сәбәп булган. Әмма арабызда якынлык юк. Нинди генә авырлык килсә дә, бары Аллаһы Тәга­лә­дән ярдәм көтәм. Үзем дини кеше булмасам да, ике тапкыр ятим калдырган тормыш әнә шуңа өйрәтте. Теләгән уку йортымда укып, ике белгечлек алдым.

Укуымны бе­тергән елны пенсия акчасын да түләми башладылар. Ничек кенә эш табарга дип баш катырып йөр­гәндә, бер төзелеш фирмасында эшләүче танышым үзлә­ренә чакырды. Яратып йөр­гән егетем дә бар. Дусларым да күп. Алар мине әнием Илсөярнең яшь вакытына охша­гансың, бар сыйфатларны аннан алгансың ди. Әниемне, әти­емне бик сагынам. Алар рухына дога кылам, мине балалар йортыннан алганнары өчен рәхмәт укыйм. Гаилә корасым, балалар үстерә­сем килә. Әнием Илсөяр кебек аларны яратырмын, ятларга бир­мәм. Әни бер генә була ул.

Запись “Мине әни бала тудыру йортында ташлап калдырган…” [булган хәл] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..