Чарада Татарстан мөфтиятенең барлык мөхтәсибәтләреннән имамнар, аксакаллар катнашкан.  Башта Диния нәзарәтендә Аксакаллар шурасы узган, мөфтиятнең Аксакаллар шурасы рәисе Айрат Әюпов Хәтер көне турында сөйләгән.

Утырыштан соң Казанның төзекләндерелгән “Иске таш” мәчетендә җомга намазы укыганнар. Җомга намазыннан соң “Иске таш” мәчете янәшәсендә киләчәктә “Татар халкы каһарманнары истәлегенә” дигән мемориаль стела урнаштыру урынында символик таш куйганнар.

“Иске таш” мәчете Казан алынганда шәһит булып киткән кардәшләр каберлегендә төзелгән. Кабер зур иске таш белән билгеләнгән, шуңа мәчеткә “Иске таш” дип исем бирелгән.

Диния нәзарәте 2021 елда Хәтер көнен һиҗри календарь буенча билгеләп үтәргә тәкъдим итте. Хәзер мөфтият аны Рамазан ае тәмамланганнан соң 13 көн узгач – Шәүвәл аеның 13нче көнендә билгеләп үтә. Аңа кадәр Хәтер көне 15 октябрьдә билгеләп үтелә иде. Диния нәзарәтенең бу инициативасын татар җәмәгатьчелеге тәнкыйтьләп тә чыкты, чөнки ай календаре буенча билгеләп үтелә башлагач, Хәтер көне ел әйләнәсе күченеп йөри.

Диния нәзарәте бу гаепләүләргә җавап та язган иде. “1552 елгы вакыйгалардан спекуляция ясауда, аны сәясиләштерергә теләүчеләрне” гаепләп, мөрәҗәгать белән чыкты.

“Хәтта Татарстанда руслар һәм татарлар арасындагы каршылыклар, үсеп баручы сепаратистик рух, милләтара мөнәсәбәтләр астына «куелган бомба» турында тузга язмаган сүзләр сөйли башладылар. ..

Мәрхүмнәрнең рухына дога кылу — традицион диннәрнең барысында да булган гамәл һәм Хәтер көне шушы мантыйкка нигезләнә. Тарихи фобияләрдән арынырга вакыт инде һәм үткәннәрдән куркуларны бүгенге көнгә күчерүдән туктарга кирәк.

Казанны яулап алу Россия дәүләтенең дә, татар халкының да тарихларында тирән эз калдырган вакыйга булып тора. 1552 елда югалтулар ике якта да булган, ә без — татарлар һәм руслар, мөселманнар һәм православие динендәгеләр — үзара татулыкка ирешә белгән, бердәм Ватанны төзи алган аларның оныклары. Моның белән горурланырга кирәк!” – диелгән иде Диния нәзарәтенең 2021 елгы мөрәҗәгатендә.

чыганак: https://dumrt.ru/news/news_31773.html 

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Диния нәзарәте Хәтер көнен билгеләп үтте: Казан алынганда шәһит киткәннәр истәлегенә таш куелды впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татарстанның Балтач районы Норма авылыннан 24 яшьлек Альберт Нурминский (Шәрәфетдинов) авылда туып үсеп татар-рус телләрендә рэп башкарып танылды. Ул узган ел “Мин татарча сөйләшәм” чарасында Бауман урамында үткән зур тамашада чыгыш ясады. Аның җырларын татар яшүсмерләре телефоннан бер-берсенә җибәрә, социаль челтәрләрдә меңнәрчә, мисал өчен Instagram битендә 45 меңнән артык укучысы бар. Казан урамнарында машиналарда җырларын ишетергә була, ул күбрәк урам тормышы турында җырлый. Татарча-русча җырлар яза. Альберт катнаш гаиләдә үсә, татар телен үзлегеннән өйрәнә, үзе әйткәнчә, урамда.

Альберт башка автор-башкаручылардан туры сүзле булуы, ничек уйлый, шулай җавап бирүе белән аерылып тора. Татарлык, Хәтер көне, татар телен мәктәпләрдә укытуга карата да аның фикерләре үзгә булды.

– Хәтер көне миңа кызык түгел. Ни өчен яшьләр Хәтер көненә йөрми? Чөнки ул кызык түгел, миңа кызык булса, йөрер идем. Яшьләр бүгенге көн белән яши. Аларның күбесе Явыз Иванның кем икәнен дә белми. Хәзерге яшьләргә яхшы кием, әйбәт машина кирәк. Бүгенге тормышы яхшы булса, аларга бернәрсә кирәкми. Үземә килгәндә, тарихка бөтенләй битараф димәс идем. Мин Алтын Урда чорлары белән кызыксынам, тарихка бәйле компьютер уеннары да уйныйм.

– Татарстанның суверенитет көненә дә битарафмы син, хәзер ул шәһәр көненә кайтып калды. Байраклар күтәреп, республиканың бәйсезлек көнен бәйрәм итәргә яшьләргә нәрсә комачаулый?

– Шул ук чеченнар да бу көнне зурлап бәйрәм итә. Нигә бездә юк икәнен әйтә алмыйм. Дөресен әйткәндә, андый чаралар миңа да бик кызык түгел.

– Пенсия яшен арттыруга мөнәсәбәтең?

– Әлеге тема бер караганда кызык та минем өчен, икенче караганда юк та. Чөнки безгә, яшьләргә пенсия яшенә ераграк. Әлеге мәсьәләдә бер генә фикер әйтә алмыйм. Якыннарыма килгәндә, минем әнием инде пенсиядә. Аңа 56 яшь. Шуңа күрә әлеге тема минем өчен якын түгел. Мин бүгенге көн белән яшим.

– Ә сиңа нәрсә кызыклы?

– Бүгенге тормышым. Иҗат, җырларым, яхшы тормыш. Җырларым күпмедер вакыттан соң булмаска да мөмкин. Иҗатны ташласам, үземне бүтән берәр өлкәдә сынап караячакмын. Ә бүгенге көндә минем җырлар актуаль, һәм мин шуның белән яшим. Киләчәктә бәлки инглиз теленә дә күчәрмен. Чөнки бу минем балачак хыялым. Инглиз телендә җыр язып карыйсым килә.

– Татар яшьләренә милли аңны, Татарстан өчен, татарлар өчен ватанпәрвәрлекне ничек сеңдерергә?

– Минем уйлавымча, татар яшьләре өчен күбрәк татарча чаралар оештырырга кирәк. Ул дискотека булырга мөмкин. Ләкин чиген белеп, зыянга китмәслек итеп. Татарча итеп, татар телена басым ясап. Ә гомумән татар телен укытуга килгәндә, аны мәктәпләрдә кыскарттылар. Мин моңа берничек тә карамыйм. Миңа барыбер дисәң дә була. Минем өчен ул зур роль уйнамый. Чөнки мин катнаш гаиләдә үстем. Минем әти татар, әнием рус милләтеннән. Мин татар телендә дә, рус телендә дә җайлы сөйләшәм. Һәм үз киләчәгемне дә кайгыртам. Балаларымның да татар телен дә, рус телен дә әйбәт белүләрен телим. Хәзер балаларга рус телендә имтиханнар бирергә туры килә. Минем танышларым арасында чи татар кешеләре бар. Миңа алар белән кеше янында уңайсыз. Чөнки алар рус телендә дөрес сөйләшми, сүзләрнең ахыргы кушымчаларын дөрес әйтмәскә мөмкиннәр. Мин аларны кимсетеп әйтмим, тик аларның дөрес сөйләшмәве барыбер күңелгә тия.

– Син татарча җырлыйсың, рус телендә дә җырларың бар. Татар теле бетеп, аудиторияң кимесә, рус телендә генә җырларга күчәсеңме?

– Минем фикерләвем рус телендә, шуңа киләчәктә мин үземне рус телендә генә җырлап сынап карар идем. Минем рус телендә язылган беренче җырым шундый зур дәрәҗәгә күтәрелде, бүген ул Русиядә популяр. Илнең төрле почмагыннан бик күп кешеләр яза. Минем бүген рус телендә дүрт җырым бар. Хәзер күбрәк урысча язам, чөнки аның таралу мәйданы, территориясе киң. Мине Русиянең төрле төбәкләрендә чыгыш ясарга чакыралар, тик рус телендә җырларым аз булу тотып тора. Шуңа хәзер рус телендә җырлар туплыйм. Әлбәттә, татар телендә дә җырлар булачак, тик рус телендә җырлап уңышка ирешкәч кенә. Минем миллионлаган аудиториям булгач, халыкка гади авыл малаеның, татар кешесенең ничек күтәрелгәнен күрсәтәсем килә. Мисал өчен, Мәскәүдә концертым булса, туган телемдә дә җыр башкарыр идем. Әгәр концертымда татарлар булса, аларга рус концертында татар телендә җыр ишетү йөрәккә май булыр иде минемчә. Шуңа күрә мин татар телен онытам димим.

Бу язма укучыларда зур негатив уятып, алар күп кенә комментарийлар калдырган:

“Әгәр дә рус концертында татарча җырласаң, маладис, егетем, дияр идем…”

“Инде, балакаем, үзеңне азаплама, урыс телендә генә яз соң. Татарча язар өчен моң да кирәк бит әле”

“Бөтен яшьләр өчен сөйләмәсен иде. Үзаңы шундый түбән булгач нишлисең инде. Менә миңа 30 яшь юк, бик кызыксынам һәм үз тормышымны татар тарихы белән бәйләргә булдым”

“Башта бу егет турында уңай фикердә идем, хэзер узе эйтмешли ул мина кызык тугел, нигэ ичмасам аңардан интервью алганнардыр вакыт эрэм итеп”

“Монын бит узаңы (сознаниесы) плинтустан та түбән – хәер, аны тыңлый торганнарныкы да шундый ук. Бер суз белен әйткәндә – маңкортлар, кызганычка каршы…” дип яза халык.

Ә сезнең фикерегез ничек?

Азатлык радиосы язмасы  (чит ил агентлыгы)

Запись “Хәтер көне миңа кызык түгел” – Татарлык турында үз фикерен әйткән Нурминскийны халык чәйнәргә әзер [видео һәм комментарийлар] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

 Әгъзам бабай да, сугыш алды чоры балалары кебек, бик яшьли эшли башлый, инде 12 яшьтә ат караучы була. “Ул вакытта без кырларда сука сукалый идек, яшь булгач, төрле эш куша иделәр”, дип сүзен башлады Икенче дөнья сугышы ветераны.

Әңгәмәдәшебез сугыш хәбәрен туган авылы Олы Кавалда ишетә. Сугышчы юлын ул 1942 елның 29 апрелендә Ижау хәрби лагерына өйрәнү узарга киткәч башлаган. Анда ике ай ярым кораллар белән танышып, дошманнары белән көрәшергә әзерлек үткәннәр. Шуннан соң Әгъзам бабайны бер төркем яшь солдатлар төялгән эшелонда Мәскәүгә алып китәләр. “Ул вакытта погоннар юк иде. Шинель бирделәр, аның каешы юк. Безне тауар вагонына төяп Мәскәүгә җибәрделәр. Анда килгәч, каешын да, погонын да, пилоткаларын да бирделәр”, дип искә алды ул.

Әгъзам Җиһаншин беренче Украина фронтына сугыш кайнаган ноктага туры килә. Смоленскида, Сиваш елгасы ярлары өчен көрәштә катнаша. Шушы бәрелешләрнең берсендә, кулына ярчык тиеп, авыр яралана. Ике ай Мәскәүдә дәвалана, тагын дүрт ай – Пермьдә.

“Безне юл буе урман эченнән алып бардылар. Сазлык, таш юллар күрмәдек тә. Беренче линиядәге солдатлар яраланып, үлеп беткәч, икенче линия итеп безне чакырдылар. Без аларны алыштырырга тиеш идек. Сиваш елгасының бер ярында германнар, икенчесендә – без. Иртән безгә коралларны суга тидермичә елга аша чыгарга дигән боерык булды. Йөзеп чыгуга, каршы яктан ата башладылар”, дип әңгәмәдешебез бераз тын алды.

Әгъзам бабай сугышта берничә тапкыр яраланган. Беренчесендә ул дошман очкычларының һөҗүменә эләккән булса, икенчесе Украинаның Харьков шәһәре өчен барган сугышта аның уң кулына шартлаткычның кыйпылчыгы тия.

“Тегеләрнең түбән генә оча торган күзләү очкычлары бар иде. Безнең “Зенитка”лардан бер дә курыкмый иделәр. Кинәт кенә җиде-сигез хәрби очкыч килеп чыкты да безне атып ташладылар. Кырдылар инде, бик күп солдатлар кырылды”, дип искә алды бабай.

Әгъзам Җиһаншин Беларуста Орел шәһәрен җәяү чыккан. Хәрби хастаханәдә биш ай дәвалангач, аны алга таба хәрби хезмәткә яраксыз дип Красноярскига эшкә җибәрәләр. “Красноярскига елга ярында урман кисәргә боерык килүгә, ике дә уйламыйча киттем”, ди ул.

Җиңү хәбәрен Әгъзам бабай нәкъ шунда ишетә. “Без урманда эшлибез, төшке ашка кайтмаган идек әле. Лейтенант килде дә “Егетләр, сугыш туктаган”, дип хәбәр итте. Ул көнне безгә ашауны башка төрле әзерләгәннәр иде. Безне өч көн ял иттерделәр. 1945 елның 22 октябренә кадәр без урманда идек”, ди ветеран.

Урманнан өйгә беренче булып укытучы, инженер кебек мөһим, кирәкле һөнәр ияләрен кайтарганнар. Әгъзам бабай әйтүенчә, Казанга ул октябрьнең 25ләре тирәсендә кайта.

Туган авылында колхозга элеккеге урынына урнаша, әмма тормыш хәленең начар булуы, нужа акча эшләргә шәһәргә илтә. Монда исә көтелмәгән афәт килә, 1947 елда ул Казан кинопленка заводында эшләгәндә бер аягы өзелә. Сугыштан исән-имин килеш кайткан 24 яшьлек егет, тыныч тормышта аяксыз кала.

Бер елдан соң, 1948 елда, Әгъзам бабай авылдашы Фәймә исемле кызга өйләнә. Алар алты дистәдән артык бергә гомер итәләр. Ирле-хатынлы Җиһаншиннар бергәләп йорт салалар, биш ул тәрбияләп үстерәләр. Әгъзам абый белән Фәймә апаның 11 оныгы һәм дүрт оныкчыгы бар.

Берничә ел элек Әгъзам Җиһаншин гаиләсенә Биектау район үзәгендә фатир бирәләр. Әмма сугыш ветераны әлегә үз куллары белән төзегән туган йортын ташлап китәргә теләми.

Запись 93 яшьлек сугыш ветераны Әгъзам бабай яралы хәтирәләрен барлый [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

 1418 көнгә сузылган канкойгыч сугышта 27 миллионлап совет кешесенең гомере өзелә. Алар истәлегенә 22 июнь Россиядә Хәтер һәм кайгы көне буларак билгеләп үтелә.

Татарстан башкаласы “Хәтер шәме” Бөтенроссия акциясенә кушылды. “Бердәм Россия” партиясенең төбәк бүлеге Хәтер һәм кайгы көне уңаеннан традицион “Хәтер шәме” акциясе уздырды.

Казанда әлеге акция 21 июнь кичендә старт алды. Билгесез солдат һәйкәле янында “Бердәм Россия”нең төбәк бүлеге җитәкчеләре һәм “Яшь гвардия” активистлары һәйкәл янында шәмнәрдән “Я помню 1941” сүзен язды.

Бүген Хәтер һәм кайгы көне уңаеннан төрле чаралар уздырыла. Казанда Җиңү паркында иртәнге сәгать 10да матәм митингы узачак, соңыннан Казанның чыгарылыш сыйныф укучылары күккә һава шарлары очыртачак. Шулай ук бу көнне Дан скверында совет чорының танылган разведчигы Рихард Зоргеның һәйкәле дә ачыла.

Җиңү бик күп көч сарыф итеп зур югалтулар аша килде: 8 684 400 кеше үтерелгән, яралардан һәм коллыкта үлгән. Санитар югалтулар 18 миллион кеше тәшкил иткән. Сугыш 27 миллион ватандашның гомерен өзгән. Йөзләгән шәһәрләр, меңләгән авыллар, күп кенә предприятиеләр, завод-фабрикалар җир белән тигезләнгән. Күп санлы матди кыйммәтләр юкка чыгарылган. Авыл хуҗалыгына зур зыян китерелгән. Сугыш алып килгән хәсрәтне бәяләү мөмкин түгел.

Ленинградны блокадага алу көннәрендә балалар өлкәннәр белән беррәттән ачлык һәм салкын кичергән. Алар флотта да хезмәт куйган, партизан отрядларында разведчик, фашист концлагерьларында тоткын да булган. Сугыш аларның туганнарын һәм якыннарын, йортларын алган һәм балачакларыннан мәхрүм иткән.

Завод-фабрикаларда, колхоз-совхозларда совет сугышчыларына тыл хезмәтчәннәре ярдәм иткән, алар арасында сугышка киткән ирләрне-угылларны алыштырган картлар, хатын-кызлар, яшүсмерләр булган. Татарстан халкы уртак җиңүгә зур өлеш кеткән. 1941-1945 елларда Татарстан Республикасы сәнәгате фронт кирәк-яраклары өчен 500 төрдән артык продукция чыгарган, шул исәптә хәрби самолетлар да.

Бөек Ватан сугышы елларында Татарстаннан фронтка 700 меңнән артык кеше чакырылган, 350 меңнән артык кеше кире әйләнеп кайтмаган. 226 татарстанлыга батырлык күрсәткән өчен Советлар Союзы Герое исеме бирелгән, 48 кеше өч дәрәҗәдәге Дан ордены белән бүләкләнгән, 100 меңнән артык кешегә орденнар һәм медальләр тапшырылган.

Сугыш турында фильмнар төшерелеп, китапар язылып торсалар да, әлеге көннәрнең котычкыч булуын барыбер җиткереп булмас. Сугыш ачысы ветераннарның, сугыш чор кешеләрнең йөрәк түрләрендә саклана. Кызганыч, алар да елдан ел кими. Аларның батырлыгын онытмаска һәм, иң мөһиме, сугыш булдырмаска безнең иң зур бурычыбыздыр.

Интертат, Татар-информ

Запись 22 июнь – Хәтер һәм кайгы көне [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..