Ә Фәрит сиздеме соң дисезме? Белмим. Сизгән булса да, ут янып торган, мәктәпнең иң алдынгы укучысы янына килергә кыймагандыр ул. Мин әти-әниемнең бердәнбер кызы, һәрвакыт матур киендем, бар нәрсәм җитеш иде. Ә аларның гаиләсендә биш малай, Фәрит иң олысы, әти-әнисе көне-төне эштә булганлыктан, энеләре дә, йорт, каралты-кура да аның җилкәсендә. Уртача гына киенгән, беркайчан да йокысы туймаган Фәрит үзен миңа тиң түгел дип уйлагандыр инде, күрәсең. Их, батырлыгын җыеп, яныма килгән булса шунда!..

Минем арттан Рәис исемле егет йөри башлады. Миннән ике яшькә олы Рәиснең әтисе – хуҗалык бригадиры, әнисе шунда ук бухгалтер булып эшли. Һәрвакыт фырт киенсә дә, Рәис әлләни чибәр түгел иде. Ләкин авылның иң бай егетләренең берсен мин никтер кире бормадым. Мине башка егет белән күреп, Фәрит әзрәк кыймшанмас микән дип өметләнгәнмендер инде. Тора-бара без Рәис белән егет-кыз булып йөри башладык.

Яраттыммы мин Рәисне? Юк, әлбәттә. Алай гына да түгел, мин аннан бераз җирәнә дә идем. Ул кочаклый башласа, кыбырсыйм, этеп җибәрәм, ә ул моны минем тыйнаклыгым дип кабул итә иде. Ләкин минем аның белән очрашуыма әнием, аннан бигрәк әбием бик сөенә иде. Минем аларны да борчыйсым килмәде. Яратмасам да, Рәис белән йөрүемне дәвам иттем. Клубка да бик чыкмаска тырыштым, чөнки аның белән дусларым янында күренергә хурлана идем. Юк, начар егет түгел иде ул. Ләкин аңа карата җылылык хисләре миндә туа алмады. Күңелемнән генә мин һаман да Фәритне ярата идем. Очраклы гына күзгә-күз очрашкан чакларда, кызарып китүемне үзем дә сизәм, ул да сизгән булгандыр, чөнки кайчакларда озак, моңсу итеп миңа карап торгалый иде. Тик яныма килеп сүз башлый алмады. Мин дә, кызлар горурлыгымны берничек тә җиңә алмый идем, үземнән кычкырып көлсә, башкалар янында хур итсә?

Мәктәпне тәмамлап, институтка кереп бер генә ел укып калдым, Рәис әти-әнидән килеп, минем кулымны сорады. Минекеләр, әлбәттә инде, бер-берсен сөйгән ике йөрәкнең арасына кермибез дигән булып, шунда ук ризалыкларын бирергә ашыктылар. Кайсы ата-ананың үз баласын җитеш тормышта яшәтәсе килмәсен, ди. Әни инде минем Рәискә карата ясалма җылылыгымны да сизә башлаган иде бугай. Ләкин артык төпченеп маташмады.

Без өйләнешеп яши башладык. Иремнең әти-әнисе район үзәгеннән фатир алып бирде. Яшәп китүләре бик авыр булды миңа. Рәис мине назларга тели, ә минем җирәнүдән каз тәннәрем кабара. Шулай итеп яши торгач, беренче балабыз Рәмис туды. Бала тугач, тормышым бераз җайга төште, инде бар җылылыгымны аңа бирә башладым.

Зарланмыйм, бар нәрсәм дә җитеш минем, иң затлы тун киям, иң яхшы машинада йөрим. Табыныбыз һәрчак мул, диңгезгә дә барганыбыз бар. Ләкин арада җылылык юк. Аның эштән кайтып кергәнен зарыгып көтмим, берәр хатын-кыз белән сөйләшеп торганын күрсәм дә көнләшмим. Бер өйдә ике чит кеше кебек яшәп ятабыз шулай. Ирем дә күнекте булса кирәк, ул болай да артык пошына торган кеше түгел. Ашарына әзер булса, шул җиткән. Бәлки үзем салкын булганга, ул шундыйдыр. Белмим. Ләкин безнең арада иң мөһиме – сөю юк. Кайбер гаиләләргә карыйм да, сокланып туя алмыйм. Бер-берләренә күзләреннән мәхәббәтләре тамып кына тора. Безнең арада менә шул җылылык юк шул.

Кайчандыр яшь чагымда горурлыгымны җиңә алмыйча, үзем сөймәгән кешегә кияүгә баруым өчен бик үкенәм хәзер. Егет кешедән игътибар көтеп-көтеп тә, булмый икән, кайчак беренче игътибарны үзең дә ясасаң буладыр ул дим хәзер. Егетләр! Кыз бала сиңа күзен мөлдерәтеп карап тора икән, бу тиккә түгел, шуны белсәгез иде. Бу хатны да яшьләргә гыйбрәт булсын дип яздым. Ихлас хисләрне берни алыштыра алмый икән.

Безнең авыл гыйбрәте
Гүзәл
фото: Misseva.ru

Запись “Ирем белән сөю юк… Ул мине назларга тели, ә минем җирәнүдән каз тәннәрем кабара…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

10 нчыны бетергәч тә авылдан Казанга юл тоткан ул, шунда төзелеш техникумына укырга кергән. Фәүзия сипкелле, кып-кызыл чәчле кыз була, башкалардан шулай аерылып торуы өчен үзен яратмый ул. “Шундый кызга кем карасын инде”, дип уйлый кыз, шуңа егетләр белән дә танышмый, клуб мазарларга да йөрми. Әмма язмыш дигәне бер-берсенә насыйп кешеләрне очраштыра бит ул.

Штукатур маляр һөнәрен үзләштергән Фәүзиягә тулай торактан бүлмә бирәләр. Булачак ире Рифатны да шул тулай торакта очрата ул. Күрше бүлмәдә яшәүчеләргә кунакка килгән була егет.  Тыйнак, артык сүз сөйләшми торган Фәүзияне Рифат шунда ук ошата. Моңарчы беркем белән дә аралашмаган кызга да сүзгә оста, көләч йөзле егет сөйкемле тоела. Яшьләр сөйләшеп китәләр.

Шул көннән Рифат Фәүзия артыннан калмый йөри башлый. Берәр сәбәп табып Казанга да барып кайта, кыз әнисе янына кайткан көннәрдә күрше авылдан килеп җитә торган була. Ярты ел тирәсе шулай очрашып йөри торгач, Рифат Фәүзиягә тәкъдим ясый. Матур итеп туйлар үткәрәләр.

“Кияүгә бәхетемне сынап карыйм дип чыктым.Чыктым да кире кайтып төштем”, дип сөйли Фәүзия ханым, ярым җитди, ярым шаярып. Очрашып йөргәндә сиздермәсә дә, Рифат бик нык эчә торган була. Егетнең бу начар гадәте турында кызга беркем бернәрсә әйтми.

Ярты ел тирәсе бергә яшәгәч, яшел елан белән дус булган Рифат кул белән дә уйный башлый. Сәбәбе – көнләшү. Хатынының ялваруларына “Җилсез яфрак селкенми”, дип, юк-бар гайбәткә ышанып, аңа көн күрсәтми башлый.  “Ул вакытта авырлы идем инде. Тибә-тибә кыйный иде. Чәчтән өстерәп йөрүләр дә калмады. Баламны саклыйм дип аркам белән борыла идем. Бөерләремә бик нык эләгә иде шул вакытларда”, дип искә ала Фәүзия ханым. Яшь хатын, бала тугач, ире үзгәрер дип өметләнә. Кайтып китсәң, чыкмас борын кайтып төште дип авыз чайкаучылар да була бит әле аның. Әмма сабырлыкның да бер чиге була. Шул чиккә җиткәч, Фәүзия ханым тәвәккәлли: улы Илназны ияртеп кире авылга, әти-әнисе янына кайтып китә.

Әмма туган йортта да күңеленә тынычлык таба алмый ул, чөнки монда да өйләнмәгән ике абыйсы аракы дигән афәт белән дус яши. “Аларга чыккан ачуын әни миннән алгандыр инде”, ди Фәүзия ханым. Ниләр әйткәнен, ниләр эшләткәнен сөйләмәде ул. Сорагач, “Мәрхүмнәр турында начар сөйләргә кушмыйлар, әмма үз әниең белән тору бик авыр икән. Күңелем тулганда бакча артындагы наратлыкка чыгып, җирне тырмый-тырмый елаган чакларым булды” дип кенә әйтеп куйды.

Туган йортка кайтып ун ел узгач, Фәүзия ханымның әтисе үлә. “Ул үлгәч бигрәк тә авыр булды. Бөтен йорт эше минем өстә калды. Бердәнбер яклаучым әти иде”, дип якын кешесен искә ала ханым. Ашларын уздырганда әнисе дә урын өстендә була. Бер ел узуга ул да дөнья куя. Ильяс исемле абыйсы өйләнеп башка йортка күчкәч, ханым улы Илназ һәм Илсур абыйсы белән бергә торып кала.
Фәүзия ханымны сорап килүчеләр дә күп була, әмма ул берәүгә дә ризалык бирми. Барыбер үз әтисе булмый инде ул, болай да авыру бала, каһәрләрләр дип уйлый ханым. Йөкле вакытта тынычлык булмагангадыр инде, күрәсең, Фәүзия ханым Илназ белән хастаханә юлларын еш таптый.

Әмма вакыт узу белән бала сәламәтләнә. Илназ мәктәпне тәмамлый, югары уку йортына керә. “Пәнҗешәмбе җитүгә куркып тора идем, чөнки улыма биреп җибәрергә акча юк. Хәтта өйдәге кирәк-яракларны да сатарга туры килә иде кайвакыт”, дип сөйли ана. Илназга да җиңел булмый: башкалар имтиханнарны акча төртеп җиңел генә биргән чакта, аңа теше-тырнагы белән дәреслегенә ябышырга туры килә.

Ә Рифат абый белән күрешә идегезме, дигән сорауга Фәүзия ханым тискәре җавап бирде. Бала кечерәк вакытта килгәләгән була ул, әмма бабай тиешле кеше аны “Тагын килеп күренсәң, антенна баганасына сылыйм”, дип куркыта. Шуннан бирле ирдән-хәбәр-хәтер булмый.

Ә язмыш Рифат әфәндене дә сыный. Кылганнары өчен түләү булгандырмы бу, бер Аллаһ кына белә, әмма ир ике аяксыз кала. Аерылышып, берничә ел узгач, була бу хәл. Кыш көне исерек килеш автобус тукталышында йоклап кала, шунда аякларын өшетә Рифат әфәнде. Башта шайтан сөягеннән, аннары тездән, соңрак бот төбеннән үк кисәләр аякларын. Рәнҗешегез төшкән дип уйламыйсызмы дип сорагач, Фәүзия апа: “Рәнҗедем дип әйтә алмыйм. Барыбер ярата идем мин аны. Хәзер дә күңелемнән гафу үтенәм”, дип җавап бирде.

Абыйсы Илсур моннан өч ел элек пенсиягә чыгарына бер ай кала дөнья куйды. Илназ инде үз гаиләсен корган, улы бар. Балалар атна саен диярлек кунакка кайталар. Ял көннәре шулай бала мәшәкате белән узса, алар киткәч, Фәүзия ханым кабат үзе генә кала. Шуңа да “Кара-каршы утырып чәй эчәрлек кенә кеше булса да, әйбәт булыр иде”, ди ул.

Фәйрүзә ханым кичергәннәрен кешегә сөйләргә яратмый, язарга рөхсәтне дә аннан авырлык белән алдым. Шуңа да язмада исемнәр үзгәртелде.

Раилә Вәлиуллина 

Запись “Җирне тырмый-тырмый елаган чакларым булды” [гыйбрәт өчен] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Концерт 19нчы ноябрьдә «Пирамида» күңел ачу үзәгендә узачак. Әзерлек эшләре арасында иҗади пар белән күрешеп, үзебезне кызыксындырган сорауларны бирдек.

– Концертыгыз «Хатын + Ир» дип атала, татар халкы ишетергә гадәтләнгәнчә «Ир + Хатын» түгел… Әллә сезнең гаиләдә хатын башмы?

(Көлешәләр).

ЛӘЙСӘН: – Ни өчен «Хатын + Ир» икәнлеген аңлатудан башлаячакбыз концертыбызны да. Тамаша дәвамында да шушы теманы ачарга тырышачакбыз.

БУЛАТ: – Сүз уңаеннан бер хәлне искә төшерим әле. Бервакыт туй мәҗлесендә зур гына җитәкче ир-ат котлау әйтергә чыкты да хатыны турында бер кызыклы хәл сөйләде. Миңа моның өчен өйгә кайткач эләгәчәк инде, ди үзе. Ә хатыны карап торышка бик юаш, оялчан гына ханым инде. Шул җитәкче ир кияү егетенә киңәш бирә: «Син өйдә хуҗа булырга тырышма. Югыйсә, кухнядан башың чыкмаячак, савыт-сабасын да, керен дә юачаксың, бөтен эш сиңа өеләчәк. Хатын-кыз өйдә хуҗа булсын, бөтен эшне эшләсен. Ә син табучы, яклаучы, гаиләңне ышыклап баручы бул», – ди. Шул абзый әйткәнчә, тормыш йөген ирләр тартып барырга тиеш. Ә өйгә кайтып керүгә безне хуҗа – хатын – каршы алсын (көлә).

– Өйдә хатын-кыз хуҗа, дисең, чүкеч-балта тотуны да Ләйсәнгә ышанып тапшырасыңмы әллә син, Булат?

– Юк, авыр физик эш ир-ат вазифасына керә, әлбәттә. Ләйсән ул яктан молодец! Аның беркайчан да кулына чүкеч, кадак тотканы юк. Андый эшне миннән эшләтә ул. Әйтик, берәр нәрсәне кадаклап куярга кирәк ди. Ләйсән бер әйтә миңа, ике әйтә. Мин: «Моны кадаклап куюың хәерлерәк», – дип уйлый башлаганчы әйтә. Берәү булса, түзмәс: «Булмады инде моннан», – дип кулын селтәп, үзе кадаклап куяр иде. Зирәк хатын алай эшләргә тиеш түгел.

Тагын бер нәрсә: хатын-кыз беркайчан да пычак кайрарга тиеш түгел. Хатын-кыз үткенләргә дип тотса, пычак хурлана, дигән сүзне дә ишеткәнем бар. Ирнең ир икәнен күрсәтеп тора торган билге ул пычакларның үткен булуы.

– Ләйсән, өегездә пычаклар үткенме?

– Үткен! Үтми башласа, хәйләсен табам. «Итне генә турап бир әле!» – дип, Булатка үтмәсләнә башлаган пычакны тоттырам.

Булат: – Кисеп карыйм да, әһә, вакыты җиткән икән моның, дип үткенләп куям аннары.

– Беренче соравыма җавап бирмәдегез бит әле: гаиләгездә кем баш булды соң инде сезнең?

Булат: – Безнең гаиләдә «мин баш, син баш» дигән сүзнең чыкканы юк. Карарларны киңәшләшеп кабул итәбез. Ләйсән ашарга утырганчы, миңа шалтыратып, кайчан кайтып җитәсемне сорый. Ун-унбиш минуттан булам, дисәм, балаларның тамагы ачкан булса да, мине көтеп торалар, минсез табын артына утырмыйлар. Балаларга нәрсә дә булса кирәк булса да, Ләйсән: «Әтиегездән рөхсәт сорагыз», – дип, минем янга җибәрә.

Ләйсән: – Без шактый кырыс тәрбия алдык. Әти ничек әйтә, шулай була иде. Безнең гаиләдә ир кешедән узып нидер эшләү кабул ителмәде, әти һәрвакыт беренче булды. Бабай да шулай ук иде. Шулар үрнәген мин үз гаиләмә дә күчердем. Зур эшләрне Булаттан узып эшләгән юк.

Булат: – Ләйсән бөтен мәсьәләне үзе генә хәл итә башласа, мин рәхәткә чыгачакмын, җилкәсенә менеп утырачакмын бит. Ул моны аңлый, шуңа да алай эшләми (көлә).

– Концерт программагызга әйләнеп кайтыйк әле. Тамашачыны нәрсә белән шаккаттырырга җыенасыз?

Ләйсән: – Мин үзем, программаның исемен күрүгә, нәрсә эшлиләр икән алар анда, талашалармы-сугышалармы, дип кызыксынып барыр идем (көлә). Бу концертның идеясен ярты еллап уйлап йөрдек инде. Сценарийны Булат үзе язды. Җырларга килгәндә, яңалары да, җиде, ун ел элек язылган хитлар да башкарылачак.

Булат: – Мин тормышта булган, үзем күзәткән, барыбызга да таныш хәлләрне стендап итеп сөйләячәкмен. Бу монолог рәвешендә сөйләнелә торган юмористик жанр. Әйтик, хәзер хатын-кызлар тәненең билгеле бер өлешләрен зурайта бит – шул тема да булачак. «Күкрәк зурайтмагыз, ә…», – дип әйтәчәкмен, нәрсәне зурайтырга кушуымны концертка килгәч белерсез.

Концертта сюрпризлар да булачак. Сәхнәдә дә үзебез генә булмыйбыз, җырчы кунаклар көтелә. Парлап килүчеләрне шулай ук сюрприз көтә. Алар концерттан: «Ә безнең гаиләдә ничек соң?» – дип уйланып кайтып китәчәк. Гомумән, начар кәеф белән килгән кеше дә безнең программадан күңеле булып кайтып китсә, максатыбыз тормышка ашты дип саналачак.

– Хәзер эстрадада иҗади парлар күп. Ә сез үзегезне җырчы дуэт дип саныйсызмы, әллә, Булат, син вакыт-вакыт Ләйсәнгә кушылып җырлаучы гынамы?

Булат: – Мин үземне зурдан кубып, җырчы дип санамыйм, алай дип әйткәннәрен яратмыйм да. Музыкаль белемем булса да, миңа сөйләм теле якынрак.

Ләйсән: – Ә мин үзебезне җырчы пар дип саныйм. 2009нчы елда Булат белән «Җанашым» җырын яздыргач, безне бергә күрергә теләүчеләр артты, үзебезнең «поклонниклар» пәйда булды, яңа җырлар яздырыгыз, дип әйтә башладылар. Шуңа күрә җырчы дуэт дип аталырга хакыбыз бардыр.

– Булат, син белемең буенча музыка укытучысы бит. Ләйсәнне өйрәткәлисеңдер дә әле?

– Юу-ук, Ләйсән үзе мине өйрәтә. Ул аңа күпме өйрәнгән бит инде. Ә мин Ләйсән җыр сайлаганда гына фикеремне әйтәм, җырлаганда тыңлап торып, бу җирен тынычрак ал, дип әйтергә мөмкинмен. Читтән яхшырак ишетелә бит.

– Ләйсән, син зур сәхнәдә ничә ел инде?

– 2003нче елда «Яшьлегем чишмәләре» җыры чыкты, шул танытты инде мине. Профессиональ карьерамны да шул елдан башлап санарга кирәктер. Беренче «Алтын барс»ымны да шул җырым өчен алдым. Хәзер җидәү инде ул «барс»лар.

Булат: – Берсе икебез бергә башкара торган «Җанашым» җыры өчен бирелде. Минем ярты «Алтын барс»ым бар, дип шатланып йөрим инде мин.

– Ләйсән, без Булатны гел шаярып-көлеп йөри торган итеп беләбез. Ә өйдә ул нинди?

– Өйдә ул андый түгел (көлә). Көлдерә дә инде, әлбәттә, шаяра да. Берәр проблема килеп чыкса, төшенкелеккә бирелеп утырмый, аны хәл итәргә тырыша. Тыныч. Балаларга бик йомшак. Балалар әти кызлары инде безнең. Таңсылуга – 11, Зифага 7 яшь, әле дә әтиләренә сырпаланырга, иркәләнергә яраталар. Булат аларга кичләрен үзе уйлап чыгарып әкиятләр сөйли.

– Булат, хәзер сиңа сорау: без сәхнәдә йомшак, тыныч итеп күрергә ияләнгән Ләйсән өйдә нинди?

– Ул турысын әйтә торган. Һәр нәрсәгә карата үз фикере бар. Бер дә юаш, буйсынучан түгел. Юаш, һәр нәрсә белән ризалаша торган булса, миңа аның белән кызык та булмас иде. Очрашып йөргән вакытта ук мине аның горур, буй җитмәслек булуы җәлеп иткәндер. Кирелеге дә бар. Гадел, тырыш, пөхтә дә ул.

– Усаллыгы бармы соң?

– Ба-ар, нишләп булмасын! Нүжәли күзләреннән күренми инде? (Ләйсән көлә). Ләйсәннең күзләре бик үзгәрүчән. Елмайганда – алар бер төрле, ачуланганда – бөтенләй башка. Минеке алай түгел. Көзге каршына басып, усал караш ясап караганым да бар – юк, минеке үзгәрми.

– Кызларыгыз узган ел матурлык конкурсында катнашты. Кече яшьтән шундый ярышка бирергә курыкмадыгызмы?

Ләйсән: – Балаларым тугач ук, кайчан да булса аларны шундый берәр бәйгедә катнаштырасы иде, дигән хыял барлыкка килгән иде. Тик моңарчы ул хыял булып кала бирде. Узган ел әлеге конкурс турында белдем дә Булатка әйттем. Юк, кирәкми, диде. Шуннан җайлап кына кызларның үзләренә әйттем. Бик куандылар инде, катнашасы килә, диделәр. Шуннан бергәләп әтиебезне күндердек.

Булат: – Кыз кеше гомерендә бер тапкыр булса да таҗ киеп, үзен принцесса итеп хис итәргә тиеш инде.

Ләйсән: – Башта балалар белән сөйләшү уздырдык. Иң мөһиме – катнашу, җиңмәсәгез дә борчылмагыз, күпкә өметләнмәгез, дидек. Без аларны өф-өф итеп кенә үстермибез, шушы яшьтән олы тормышка әзерлибез. Бәхеткә, икесе дә финалга үтте, Таңсылу хәтта Татарстанның Беренче принцессасы булды.

– «Җырчы буласыбыз килә?» – дигәннәре юкмы соң әле?

Ләйсән: – Олысы, җырчы булам, дип йөри инде.

Булат (гаҗәпләнеп): – Шулаймыни?

Ләйсән: – Әйе. Бөтен анкеталарга да шулай дип яза. Теләге булгач, узган ел музыка мәктәбенә дә бирдек. Кечкенәсе, табиб булам, ди.

Булат: Әле аларның фикере йөзгә төрләнәчәк. Хыялланалар икән – бик әйбәт. Нәрсә буласын вакыт күрсәтер.

Әлеге бәхетле гаилә белән якыннанрак танышырга, аларның сюрпризларын күрергә 19нчы ноябрьдә «Пирамида» күңел ачу үзәгендә узачак концертларына рәхим итегез, диясе генә кала.

Безнең гәҗит

Запись Булат Бәйрәмов белән Ләйсән Гыймаева ике арадагы ир-хатын серләрен ача впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..