“Кеше яшәгән мохит хәзер бик агрессив. Мәсәлән, кеше буяу, авыр металлар белән эш итсә, ул сидек бүлеп чыгару һәм җенес әгъзасы белән бәйле урыннарда яман шеш белән авыраячак. Күмер базында, төзелештә, тузанда эшләүчеләр яки тәмәке тартучыларның үпкәдә яман шеш барлыкка киләчәк. Кешенең ничек туклануы да чирнең барлыкка килүенә сәбәпче була ала. Без бит хәзер артык рафинадланган ризыклар белән тукланабыз һәм органнар эшләми”, ди Карпенко.

“Тормыш начарлана, авырулар да бермә-бер арта”

Сүрия Усманова

Хокук яклаучы, Татарстан Дәүләт шурасының элекке депутаты Сүрия Усманова да республикада яман шеш белән авыручыларның арта баруын борчылып күзәтүен әйтә. Аның туганнары һәм әти-әниләре Түбән Кама шәһәрендә яши. Бигрәк тә бу шәһәрдә яман шештән интегүчеләр елдан-ел күбәя бара ди Сүрия ханым.

“Түбән Кама шәһәреннән көненә әллә ничә рейс автобуслар Казанга яман шеш белән авыручылар хастаханәсенә килә. Артканы күзгә карап күренә. Әмма татар җәмәгатьчелеге дә, бигрәк тә, табиблар шушы мәсьәләне күтәрми. Җәмәгатьчелек күтәрер иде, статистикасын белми. Ә дәвалау өлкәсендә эшләүчеләр исә, бездә медицина көннән-көн яхшыра бара, шуңа күрә, әлеге авыруларны иртәрәк табабыз һәм чирләр күбрәк ачыла дип белдерә.

Республикада төзелә торган нефть эшкәртү, ашлама җитештерү заводлары кешенең саулыгына файдага түгел”, ди Усманова. Аның сүзләренчә, яман шеш белән авыручыларның нык артуын чаң сугып дөньяга чыгарырлык табиблар күренми әлегә. Бу хакта зур түрәләр арасыннан элек авыл хуҗалыгы министры булып эшләгән, Русия Думасы депутаты Фатыйх Сибагатуллинның гына үзенең интервьюларында курыкмыйча белдергәнен дә әйтә ул.

Статистиканы гел игълан итеп торырга, яман шешкә китергән сәбәпләрне ныклап тикшерергә кирәк, дип белдерә Сүрия ханым.

Соңгы вакытта илдәге кризис, халыкның яхшы хәбәрләр ишетмәве, тормышта төшенкелеккә бирелүе дә психик авыруларны арттыра дигән фикердә Усманова.

“Тормыш начарлану рухи халәткә тәэсир итә һәм кеше күңел төшенкелегенә, депрессиягә бирелә. Тормыш начарлана барган саен психик авырулар пропорциональ дәрәҗәдә арта бара дип уйлыйм. Ризык алырга, кием алырга акча җитми башлый икән, дөнья булгач, кирәк әйбер бик күп, көне-төне эшләп кредит түли икән, рухи һәм физик сәламәтлеге дә начарая. Кеше корыч түгел, аның психикасы һәр нәрсәгә реакция бирә”, ди Сүрия ханым.

Табибларның яман шеш һәм рухи авырулар турында чын мәгълүматны ачмавын хокук белгече хәзер Русиядә дөреслекне әйтергә ярамау, сәясәтчеләрнең бары тик акча турында гына уйлавы белән дә бәйли. “Хәзер ал да гөл итеп кенә күрсәтү заманында яшибез”, ди Усманова.