View this post on Instagram

A post shared by Диля Нигматуллина (@dilyanig)

Инстадусларына эчендәгесе белән уртаклашып болай язган: “Бүген шундый кызык нәтиҗә чыгардым әле мин. Нишләптер уңай комментарийларны Директка күбрәк язалар, ә әшәкеләре пост астында күбрәк языла. Димәк , тискәре комментарийларны язган кеше башкалар күрсен өчен яза дигән сүз бит инде? Ничек дип уйлыйсыз?

Чөнки миңа “в личку” гына язса, ул үзенең максатына ирешмәячәк. Ә начар коммент язган кешенең максаты беләсезме нәрсәдә? Болай гына “тупо” җыелган эчендәге “әчесен” чыгару. Фото куйган кешегә түгееел. Ә гомүмән, чыгару.

Эх белсәләр иде алар , тискәре эмоцияләрне башкача да чыгарып була икәнен. Мәсәлән, тренажеркада грушаны кыйнасаң, яисә суга кереп чумып бер 2 км йөзсәң, бер дә булмаса урманга кереп каты итеп кычкырсаң бөтен начарлык чыгып бетә. Булыша, шәхсән бүген үзем тикшердем”, дип.

Фото Дилә Нигъмәтуллинаның ВКонтакте битеннән алынды

Запись Дилә Нигъмәтуллина эчендәге “әчесен” ничек чыгара икән? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Апа, сез ничәнче елгы? – дип сорадым.

– 1954нче елгы. Нигә ул?

– Сезнең бала, үсмер чакларыгыз да әллә нинди бай елларга туры килмәгәндер инде, исегезгә төшерегез әле.

Апаларым, көрсенеп, авыр сулап куйдылар.

– Юк, инде, кая ул? Ашарга да, кияргә дә юньле кием юк иде, – диештеләр. Ә миңа шул җитә калды.

– Бүген ашарыгызга да, киярегезгә дә бармы, – дип сорадым. Баш кактылар.

Әйе, шул! Тамагыбыз тук, өстебез бөтен, өйләребезгә газ, су кергән. Күпләребездә икешәр, өчәр машина. Бар эшебез автоматикага көйләнгән. Затлы мебель белән тулы, күп бүлмәле “хан сарайлары”нда яшибез. Ә үзебез һаман зарланабыз. Бу уңайдан әниебез урынына калган апам сөйләгәннәрне сезгә дә җиткерим әле.

– Сугыштан соңгы еллар иде, – дип сүз башлады апа. – Кечкенә генә келәт кадәр өйдә тугыз җан яшибез. Яшәү тугел, җан асрау инде бу. Әти, әни, әнинең абыйсы, аның тормыш иптәше, без – биш бала. Әтиебез сугыштан соң урын өстендә бик озак ятты. Мантып китә алмады. Кышка яңа туган бәкәйләр, савар өчен сыер да шул өйгә керә, ә почмакта – бозау, чөнки җылы сарайлар юк. Иртән торуыбызга идәнне бәкәйләр чуарлап бетерәләр. Ә инде язга таба өйдә, кәрзиндә каз утырыр иде. Бервакыт казыбыз чыга башлаган бибиләрен ашый торганга әйләнде. Мин шул бәбкәләрне саклап, каз оясын кочаклап йоклый идем. Ашарга да әллә ни юк, кияргә дә… Мин алтынчыда укыган вакыт. Әтиебез урын өстендә, әниебез берәүләргә барып, 2 сумга өй юып йөри. Әтиебезнең безнең белән мәңгелеккә хушлашу көннәре якынайган иде. Әнием килде дә: “Гасыйм, җаным, җибәрәсеңме мине өй юарга?” – дип сорады. Әтиемнең җибәрәсе килмәде. Мин: “Әни, бар, энекәшемә баш киеме булса да алырбыз, әти янында мин бар бит”, – дисәм дә, әни әти яныннан китмәде. Шул көнне әтиебез якты дөньядан өзелде.

Шулай итеп, әниебез 40 яшендә биш баласын кочаклап тол калды, җитмәүчелеккә толлык ачысы да өстәлде. Олы баласы 16 яшьтә, кечесенә биш яшь иде. Ул вакытларның авырлыклары… Көн дими, төн дими мал ашатырга кирәк. Әнигә без дә ияреп баргаладык. Тау башына менеп үлән чабып, тутырылган капчыкны сыртыбызга асып кайтулар, аның авырлыклары… Чанага салып утын ташуларга беләкләр ничек чыдаган дип хәйраннар калып уйлыйбыз хәзер туганнар белән. Мал ашатырга, өй җылытырга кирәк. Ә мал ач булса, без дә ач. Өй салкыны үзәкләргә үтә, җанга төшә. Без күргәннәр – әле баласы гына, чөнки безнең абыебыз (әнинең абыйсы) булды, ул михнәт күрсәтмәскә, авырлыкны өстенә алырга тырышты.

Ә безнең әнкәйләрнең бала-чагы тагын да аянычрак булган бит!

Менә шулай. Бүгенге көннең рәхәтлегенә сөенеп, Аллаһы Тәгаләмә шөкер итмәгән чагым юк. Догаларымны укып илебезгә иминлек, якыннарыма тигезлек, саулык сорап Аллаһыма ялварам. Нинди зарлану? Без оҗмахта яшибез бүген, балакайларым! Кадерләрен белегез!

Айгөл ВӘЛИУЛЛИНА. Азнакай.

Запись «Әниебез биш баласын кочаклап тол калды, җитмәүчелеккә толлык өстәлде» [тормыш] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Авырып урын өстенә егылгач, шулар турында уйланып яттым. Температурам төшми, янам-пешәм, ирем: “Хатын, чәй эчәсең килмиме яки берәр нәрсә кирәк түгелме?” – дип, яныма ник кереп карасын! Бүген генә түгел, гомере буе шундый булды. Минем уңышлардан көнләшеп, әти-әнине, туганнарымны санга сукмыйча яшәде. Мин аныкылар өчен җанымны ярып бирергә әзер тордым, югыйсә. Мин яхшырак булган саен, ул минем башыма басардай булып йөрде. Әле җитмәсә дин юлына баскан кыяфәт чыгарып, мәчеткә йөреп маташа. Ә үзенең эче тулы пычрак. Егерме елга якын бергә гомер итеп, бер эшен дә минем белән киңәшеп эшләмәде. Чит кешеләр янында кояш кебек балкып, үзен яхшы итеп күрсәтер өчен, биеп тора. Ә үзебез генә калсак, йөзе кара күмергә әйләнә. Яше барган саен акылы чыга гына бара. Балалар бар дип тормый, миңа әллә нинди начар сүзләр әйтә. Ирсез хатыннар миңа караганда мең тапкыр бәхетлерәк кебек тоела кайвакыт. Чөнки алар кемнеңдер мәгънәсез малаен көйләп интекмиләр. Бүген аерылып китәр идем, әти-әнигә кайгы китерәсем килми. Ләкин болай да яшәп булмый: бер-береңне аңлап, хөрмәт итеп яшәмәгәч, нинди тормыш инде ул?! Кайчакларда үз-үземне, узган гомеремне уйлап, төн буе елап чыгам. Ир дигәнем юешләнеп беткән мендәрне тотып карый да, бер сүз әйтмичә, икенче ягына борылып ята. Тормыш гел эштән, борчу-мәшәкатьләрдән генә тормый бит! Кешегә гомер бер генә бирелә, сөясе, назланасы да килә. Ирләреннән уңган хатыннар, чын гаилә башлыгы була белгән ирләр турында ишетәсе килә. Әллә ялгышлык миндә булды микән? 

Запись «Дин юлына басып, мәчеткә йөреп маташа, үзенең эче тулы пычрак» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Мескеннәр дип яздым. Көчле затлар дип аталсалар да, бүген күп кенә ирләр тормыш зилзиләләренә каршы тора алмыйча, бик тиз бирешәләр. Нигә шулай соң бу? Әвен кадәр гәүдәле бит аларның күпчелеге, Аллаһы Тәгалә өеп сәламәтлеген дә биргән үзләренә. Ә акыл? Акыл бер чәркә эчү белән спирт күк очып юкка чыга.

Авыл тулы исерек ир-атлар. Шуларның күбесе өйләнмәгән һәм өйләнәчәге дә юк! Кайсы гаиләсен калдырып каладан кайткан. Авылның күңеле киң – ул читтә үлгәннәрнең җәсәден дә, гаиләсендә “артык кашык”ка әйләнгән исереген дә сыйдыра, кыйбласын югалтканнарны да кире бормый. Ярый әле туган нигезләр, игелекле туганнар, барысын да күңеленә сыйдыручы әниләр бар.

“Тәүбә итегез!” – дигән Ходай. Тәүбә ит тә, якыннарыңнан гафу сора! Тәкәбберлек ирек бирми дисезме, кадерле ирләр?! Ә бит эчеп, бөтен горурлыгыгызны аяк астына салып таптау берни тормый сезгә. Гафу итмәсләр димәгез, гафу итә белә хатыннар. Тик тукран тәүбәсе кирәкми – туйдырды, ирләрчә булсын! Ант кебек!

Ни җитми бүген ир-атларга? Нигә җылы якка оча алмаган гарип бәбкә күк канатларыгызны салындырып йөрисез? Тормышта үзегез сызасы, артыгыздан гаиләгезне ияртәсе туры юлыгызны онытып, нигә кибет төпләрендә таптанасыз? Бомжлар түгел бит сез! Җылы, төзек йортларыгыз, тәмле ашлар пешереп сезне көтүче хатыннарыгыз, әти дип өзелеп торучы балаларыгыз бар бит, югыйсә. Ни җитми ирләргә? Алар рәхәткә түзми! Эчкечелекне чир дип саныйлар бугай хәзер. “Эчкечелеккә бәйлелек” дип атала бугай ул. Нинди генә чирләр юк җир йөзендә. Дәваланабыз бит! Чит илгә барып дәвалану өчен дә миллионнар табабыз яшисе килгәч. Эчкечелекне дәвалау өчен миллион кирәкми – теләк кенә кирәк! Юк шул теләк дигәннәре, чөнки бик рәхәт авыру бу! Чыннан да, рәхәт бит: кәеф яхшы, тормыш бара, хатын китми – ябышып тормыш итә, балалар үсә тора. Акчаны хатын таба, чөнки кешедән ким яшисе килми, утка-газга түләнгән, утын килеп ауган, мунча ягылган. Кирәк булса, күтәреп дигәндәй, юындырып чыгаралар. Ашарга пешкән, алдыңа китереп куелган. Чиста урында ауный-ауный йоклыйсың. Баш чатнап уянсаң, торып, тагын эчеп кайтасың. Терлек каралган, бөтен проблема чишелгән, ә ник эчмәскә ди?!

Мондый хикмәткә бары яшьлектә сине сөеп яр иткән, бергә балалар үстереп, йорт-җирләр җиткереп яшәгән хатын гына түзә. Түзүен түзә, ләкин гомере бәрабәренә. Ә гомер бер генә тапкыр бирелә! Җүнле яшьлеген күрмәгәч, матур картлыгын күрәсе киләдер аларның. “Ыңгыр-шыңгыр” итмичә генә оныклар сөясе киләдер. Ә аның өчен йә аерылып матур картлык өмет итәсе, яки исерекне “кеше” итә-итә вакытсыз гүргә керәсе. Ә бит шуны аңлаган хәлдә хатыннар ахыр чиккә кадәр гаилә учагын саклыйлар.

Аерылганнарны гаепләмим мин. Алар – булган вакыйгаларны бизмәннәргә салып үлчәп, алга карап яшәүче көчле хатын-кызлар. Димәк, бүтәнчә була алмаган. Ә менә гаиләсен аракыга, кәеф-сафага алыштыручыларны берничек тә аклый алмыйм. Тормышта тирә-яктан гыйбрәт ала белмәгән кеше икеләтә бәхетсез. Кызыклы ачыш ясадым әле беркөн: булдыксыз хатынны ир беркайчан да ташламый икән. Сәбәбен бик яхшы беләм: көчсез хатын янында күпмедер күләмдә көчле хис итә бит алар үзләрен! Аннан, ни хикмәт, көчсез хатынның көче күз яшендә була, елап жәлләтәләр. Ходай тигезли адәм балаларын – ирне дә ярата белеп ярата торган була шул алар – елак җан ияләре (елатып кара син ире эчкән хатыннарны, дөнья еламаска өйрәтеп бетерә шул аларны). Кирәк вакытта “салырга” да маһир булалар мондый хатыннар. Андый хатынның ире җүнле ашау күрмәсә дә, үзен барыбер бәхетле саный. Аңламассың бу тормышны! Адәм баласы рәхәткә түзми, михнәткә түзә шул.

Озак еллар бергә яшәү нәтиҗәсендә хисләр суыну дигән нәрсә бар. Моны бу өлкәдәге белгечләр дә раслый. Талчыктыргыч бертөрлелектән хисләрне яңартырга кирәк диләр. Бервакыт мәдәният йортында чибәр ханымнар арасында бәйге үткәрәм. Сорау-җавап өлешендә: “Ирегез белән ачуланыштыгыз ди. Эшләр бер-берегездән читләшүгә таба бара. Һәм сез…?” – дип ситуация каршында калдырам. Бәйге тотучы Ралинә бик төгәл, кыска җөмлә әйтте: “Мунча ягам!” Шулчак тамашачыларга карадым. Тормыш төбеннән күтәрелгәннәр, булдыклылар тапкыр җавапка теләктәшлек күрсәтеп, алкышладылар. Тормышның ямен аракыга алыштыручылар кызык табып көлделәр. Мин исә бу сүзләрне хәтер кесәсенә салып куйдым. Әһә, минәйтәм, юкка гына дүрт бала үстереп, матур гына яшәп ятмыйлар икән болар!

Ирләре эчкән хатыннар газетага язмый. Минеке дә эчми. Кая барсам да тирә-якны күзәтергә яратам, үзем өчен гыйбрәт җыям. Ләкин гайбәт белән бутамагыз. Игътибар итәм гел: ире эчкән хатын киңәш тә сорамый ул. Шулай да бер яшь хатын олы яшьтәге ханымнан: “Ничек яшәрмен икән? Бик эчә. Син ничек түздең?” – дип сораган, имеш. Тегесе: “Әгәр учыңда утлы күмерне кысып тоткан хәлдә йөзеңне чытмыйча, әрнегәнеңне сиздермичә түзә аласың икән, ирең белән яши алырсың”, – дигән. Чыннан да, бүген шулай яшәүче ханымнар җитәрлек. Күңелләре тулы кайнар күмер йөртеп тә, укытучы, кибетче, җыештыручы кебек халык белән аралаша торган хезмәтләрдә, кешегә берни белдермичә, елмаеп, эшләрен җиренә җиткереп башкаралар алар. Ләкин утлы күмердән берни калмый бит, барысы да янып-көеп бетә, ә йөрәк җәрәхәтләнә! Вакыт – дәва, төзәлә төзәлүен, тик шулай да кутырлатмагыз яралы йөрәкләрне! Уйлагыз әле, кадерле ирләр! Матур итеп яшәүгә ни җитә?! Аек акыл, дустанә мөгамәлә белән яшәүчеләр дә бар бит арабызда. Берсе дә мөгезле дә, койрыклы түгел – бөтен кешеләр кебек. Әле дә соң түгелдер. Гомерлеккә сайлаган ярларыгыздан гафу сорап, кадер-хөрмәт күрсәтеп, үз балаларыгызның әти-әни дип өзелеп эндәшкәнен ишетеп, һәр туган көнгә өмет белән карап яшәгез! Кирәкмисез сез туганнарыгызга, аларның үз гаиләләре бар! Кирәкмисез сез әниләрегезгә, алар сезгә канат куеп очырганнар инде! Сез бары гаиләгездә бәхетле! Туры юлга басыгыз! Кадерсез үткән гомерләр әрәм. Ә ул ике килми.

Гүзәл ГАЛЛӘМОВА. Лаеш районы, Имәнкискә авылы. 

Запись «Ни җитми ирләргә? Алар рәхәткә түзми!» [уйлану] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Үзебезнең телебезне, денебезне якларга кирәк булганда тавышыбыз бөердән чыкмый, сына, пышылдауга күчә. Ә күбебез бөтенләй эндәшми. Курку гасырлар дәвамында, бигрәк тә совет чорында канга сеңгән. //Азатлык//

Запись «Бичара татар теле! Мескен татар халкы!» [уйлану] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ярар, шулай итеп, дипломлы белгеч, ир хатыны булдым. Эш кенә табасы калды. Чыгып киттем Кукмара урамы буйлап. Беренче оешмага керүгә үк, миңа: “Үзебездә кыскартулар бара”, — дип, ишеккә күрсәттеләр. Икенчесенә кергәч, безгә тәҗрибәле, стажлы белгеч кирәк диделәр. Өченче оешмада: “Сез кияүдәме?” — дип кызыксындылар. “Әйе”, — дип әйтергә дә өлгермәдем, минем “кимчелекләремне” санарга керештеләр: имеш, ирле булгач, балага узам да, декрет ялына чыгам, балам авырса, больничныйга китәм һ.б. һ.б. Кыскасы, мин беркая да яраклы кеше түгелмен икән. Киттем алга таба. Чираттагы оешмада, дипломны карап, үземә күз салганнан соң: “Заманага яраклашырга кирәк инде”, — диделәр (бу сүзләрнең мәгънәсен кешеләр белән аралаша башлагач кына аңладым). Биредән чыккач, беркемгә кирәксез икәнемне аңлап, нигә яшәргә дигән уй белән, урам буйлап кычкырып елап кайтып киттем. Яшисе килү теләге бөтенләй калмады. Ярый әле мине эзләп чыккан ирем килеп җитте. Ул да минем кебегрәк хәлдә: эш урынында һич рәт юк. Бер ай эшлиләр дә, ике ай бушлай ял итәләр. Бала туды, бер тиен декрет акчасы юк. Ярдәм юк. Авырлы чакта түләүле анализларга түккән акчалар, көтелмәгән бүтән чыгымнар … үзе бер хикәя язарлык. Үз балаңны үзең тудырып, аны үз акчаңа сатып аласы. Ярый әле ике яктан да әти-әниләр пенсионерлар, алар ярдәм итмәсә нишләр идек?! Балага бит уенчыгы да, кием-салымы, даруы да, ашарына да алырга кирәк. Шырпы кабы кадәрле генә аяк киеме 500600 сум, уч төбе кадәрле шортик 700800 сум торсын әле?.. Фатир өчен әти-әнидән акча сораулар әҗәлгә тиң. Ник ирең акча тапмый диярсез? Бандит түгел шул, акча кирәк дип банк талый алмый.

Шулай беркөнне телевизор карап утырам. Бер “зур” агай сөйли: “Акчаң җитмәсә, эшлә”, — ди. Эшлисе иде, җир җимертеп эшлисе иде, тик акчалы эшне кайдан табарга соң? Ул бу хакта әйтмәде. Акчалы эшләр күп дип, бездә дә мактанучылар күп. Әмма зур акчалы эшләргә теләсә-кем бара алмый шул. Анда да, миңа соңгы оешмада әйткәндәгедәй, “заманага яраклаша алганнар” гына эләгә. Заманга ничек яраклашасын минем хәлдә калганнар беләләрдер. “Калҗалы” эшне бер эләктергән кеше, эшли-эшли таякка калса да, шунда егылмаса, җылы урыныннан мәңге китми.

Кукмара районында 52 меңнән артык кеше яши. Шуның 15 меңе — пенсионер. 1 мең 200 бала булса, калган кешеләргә, күп булса, 1 мең 200 эш урыны бардыр. Ул әле авыллар белән бергә, авыл халкын кертеп исәпләгәндә. Ә калганнарга кайдан эш табарга?.. Әле ярый безнең әтиәниләр пенсия ала, ә безгә пенсия дә булмаячак. Балаларны ничек аякка бастырырбыз?.. Сез аптырарсыз инде, Кукмарада халык бай бит ул диярсез. Бае күренә, ә мескеннәрне кем күргән?! Кукмара халкы чәче белән җир себерә, судагысын кармак белән, җирдәгесен бармак белән табарга тырмаша, ач булса да көлә, хәерче булса да җырлый. Чөнки Кукмара кешесен, әй тырыш соң, булдырасыз дип үсендерәләр. Ә халык, бичара, беркатлы, син булдырасың дип торганда ничек инде булдырмыйсың ди?! Банкка бурычың булса да, йорт саласың, яхшы машинага утырасың. Кредитка чумсаң да кеше алдында бай булып күренәсең. Булдырасың, булдырасың да, банкка бурычыңны түли алмый башлагач, 35-45 яшьләрдә тәмам авыруга әйләнгәч, тирән уйга чумасың. Ул чакта бар да җиткән була инде…

Бездә 8, 6, 4 мең сум хезмәт хакына эшләп йөрүчеләр бар. Халык итек баса иде (кайберләре), хәзер бу һөнәрчелек тә бетеп бара. Итекләребезне кытайларга күрсәттеләр дә, алар исә чүп-чарларыннан матур итеп (алар бизи белә) итек ясап русиялеләрнең борыннарына чирттеләр. Безнекеләрнең эшләгән итекләре кирәкмәскә чыга башлады.

Болар — фикерләремнең бик азы гына әле. Яшьләр үз-үзенә кул сала, кызлар тәннәрен сатарга трассага чыга диләр, гаеплиләр. Бер телем ипиең, торыр җирең булмаса, әллә ниләр эшләрсең. Әй, хурланып елыйм. Үз туган җиреңдә беркемгә дә кирәгең булмасын әле! Сау-сәламәт килеш утыз яшькә җиткәндә ата-ана пенсиясенә өметләнеп яшә инде?! Мин үз тамагымны туйдыра алмаслык кеше мени? Хурлык. Нинди хәлгә төштек — мескенлек, хәерчелек… Яшьләр ник аерылышалар дигән булып, абыйапалар әкият сөйләшеп утыралар, әйтерсең, белмиләр. Яшәргә урын булмау, акчасызлык, фәкыйрьлек аркасында инде ике дустым аерылышты. Алма кебек ике сабый — ятим, берсен-берсе яратышып кавышкан ике пар нәүмиз булдылар, елашып аерылыштылар. Әйтегез, кызыл дипломын сумкасына салып, акчасыз, ачлы-туклы йөргән кешегә нишләргә?.. Хатын-кызларга болай дип әйтәсем килә: ирләрегез 60-70 мең акча эшли алмаса, бала таба күрмәгез! Күп бала — бәхет ул дигәннәренә ышанмагыз! Безнең балалар кемгә кирәк?..

Балама яшь ярым булгач, “сөт кухнясы” сөт бирүне дә туктатты. Имеш, мин бала туганчы беркая эшләмәгәнмен. Минем каенанама әнисе: “Балам, хәерче ташыма”, — дип, гел әйтә торган булган, үзе күп бала үстергәнлектән, “рәхәтләрен” күп күргән, мөгаен. Менә шундый хәлләр. Язсаң, зарлансаң сүзләр бик күп, хәзергә җитеп торсын.

Язмамны чыгарсагыз, Кукмара районыннан, тормыштан зарланучы хатын дип кенә куярсыз.

Запись «Күп бала — бәхет ул дигәннәренә ышанмагыз! Безнең балалар кемгә кирәк?» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Язмыш – гади генә яңгыраса да, адаштыра, саташтыра, төбенә төшеп җитмәстәй тирәнлектә яшеренгән, очып менеп тота алмастай биеклеккә үрелеп, галәмнәрне колачлаган, кеше аңы берничек тә аңлата алмаган, катлаулы, четерекле төшенчә. Тәкъдир, язмыш турында һәрберебез үзенчә фикерли, бәя бирә, ничек телибез, шулай сукалыйбыз. Тормыш сукмаклары кемнәрнедер хәйран биеклекләргә күтәрә, икенчеләребезне шулхәтле тирән чоңгылларга сала – адәм баласы үзен төпсез диңгезләргә чумгандай хис итә.

Урыс халкында “Жизнь прожить – не поле пройти” дигән әйтем бар. Дөньяда төрле хәлләр була, алдыбызда торган киртәләрне үз мөмкинчелегебездән чыгып узабыз. Кемнәрдер тормыш юлларында очраган күз иңләмәстәй биек тауларны очып кына чыгалар, икенчеләргә андый тауны бар көчләрен җыеп, сикереп үтәргә, өченчеләргә күп тырышлык һәм вакыт югалтып, урап узарга туры килә, ә дүртенчеләргә исә гомер буе сабыр итеп, тауга таба шуышырга кала.

Беренче төркемгә керүчеләр әй, сикерәләр, сызгыралар, алдыңны-артыңны карамасаң, “сатып” җибәрергә дә күп сорамыйлар. Әмма чебешләрне көзен саныйлар, ди мәкаль. Шапырынып, типтереп яшәүчене нинди гомер көзе көтә бит? Хәдистә болай язылган: “Дөреслектә һәрберебез ана карынында кырык көн орлык тамчысы булып, шул кадәр оешкан кан тамчысы булып, аннары шуның кадәр үк ит кисәге булып оеша. Аннары аның янына фәрештә килеп җан өрә. Аңа (фәрештәгә) дүрт төрле нәрсәне язарга боерыла: баланың ризыгын, гомер озынлыгын, эшләрен, бәхетле яки бәхетсез булачагын”. Ислам белгече, гыйлем иясе Әль-Газали: “Әгәр дә Аллаһы Тәгалә бу дөньяны ләззәтләнеп күңел ачулар өчен корган булса, Рәхимле, Рәхмәтле, Кодрәт иясе җир йөзендә адәм баласының югалтуларына, тән һәм җан җәрәхәтләренә, өметләрнең чынга ашмауларына ничек итеп юл куяр иде?” – дигән. Димәк, без дөньяга тамашачы буларак түгел, ә көрәшергә җибәрелгәнбез. Бил алышканда төрле хәлләр була, мәйданга җиңәм дип чыгасың, әмма сыртыңа килеп төшкәнеңне сизми дә каласың. Җәрәхәтләнәсең, алдагы җиңүләргә өмет тә бик аз кала. Ничә тапкыр егылып та, озак ятмый гына сикереп торып, кабат көрәшергә көч тапсаң – язмыш синең файдага эшли. Мәгәр торырга иренеп, күккә карап, киерелеп аунасаң, бәхетлеләр рәтеннән булып та, үз теләгең белән бәхетсезләргә таба борыласың дигән сүз.

Һичкайчан өметсезлеккә бирелергә ярамый. Шайтанның гына киләчәге юк, ә адәм баласына бу дөньяда барлык мөмкинлекләр дә бирелгән. Хак Тәгаләбез соңгы китабын бүләк итеп, соңгы пәйгамбәребез хәдисләрен калдырды. Язмышым шундый минем дип, сафсата сатып йөрсәң, дөньялыкта да, ахирәттә дә хәсрәттән башың чыкмас. Бар көчебезне бер йодрыкка туплап, алга барырга кирәк, тормышыбызның һәр мизгеле галәмнәр Хуҗасының күзәтүе астында. Аллаһ безне – колларын бар иткән икән, димәк, Ул безнең язмышыбызга битараф була алмый. Чөнки “күкрәк баласы анасына ничек якын булса, адәм баласы Аллаһка тагын да якынрак” (хәдис).

Язмышның яхшысы да, яманы да – Аллаһтан. Яшәешнең төп нигезе – өстеңә килгән авырлыкларга, бәлаләргә сабыр итеп, нигә алай, нигә болай түгел дип, канәгатьсезлек билгеләрен берничек тә күрсәтмәү. Тормыш дәрьясында искән салкын, ачы җилләр һәм үзәкләргә үтүче шыксыз, күз ачырмастай бураннар вакытында, эчебездәге җылылыкны саклап, Аллаһ биргән тормышыбыздан разый булып яшәсәк иде. Фанилыкта тигезлек юк: туган җир, ата-ана, алган тәрбия – һәрберебезнеке аерым. Бу дөньяның вакытлы күренеш икәнен истән чыгармый, күбрәк уңай гамәлләр кылып, изге Коръәнебез һәм пәйгамбәребезнең сөннәте күрсәткән юлдан тайпылмый алга барыйк. Авырлыклардан соң җиңеллек килә, ә кайчан, кайдан, ничек, дөньялыктамы, ахирәттәме икәнлеге бер Аллаһка мәгълүм.

Күңелсез уйлар белән башыбызны катырмыйк, кадерле вакытыбызны әрәм итмичә, уңай гамәлләр кылу белән мәшгуль булыйк. “Гамәл кылыгыз, һәр кешегә, ул ни өчен яратылган булса, шул эшкә ирешү җиңеләйтеләчәк”, – диелә хәдистә.

Тормыш ничек кенә китереп кысса да, тик ятмыйк, кулга һәфтияк-шәриф алып, берәр аять өйрәник. Кәеф юк, хәтергә берни сеңми икән, су буена барып, паркка чыгып һава сулагач, әти-әниләребезнең, якыннарыбызның хәлләрен белешеп, яраткан берәр эшебезгә алынып, шуның нәтиҗәсен күреп куангач, кулга кабат китап алып, Аллаһ сүзен ятлыйк. Көнгә бер җөмлә, кечкенә генә аятьне өйрәнсәк, күңел яраларын дәвалаучы табибларга ихтыяҗыбыз калмас, биш ел укып, утыз биш ел эшләгән тәҗрибәле психолог-невропатолог яныннан канәгатьлек хисе кичереп, итагатьле генә үтеп китәрбез. Күңел тыныч, бүгенге эшләр эшләнгән, иртәгә, бер атнада, бер айда башкарыласы гамәлләр планы корылган. Күз күрә, ә бит күрмәүчеләр дә бар, колак ишетә, ишетмәүчеләр дә күп, аяк-куллар хәрәкәттә, ә кемнәрдер – инвалид арбасында… Шулай булгач, нигә зарланырга? Хәдис бар: “Әгәр дә сезнең берегез иртән тыныч күңеле белән тәне авырулардан имин хәлдә торса, һәм аның бер көнлек ризыгы булса, дөнья аның каршына бөтен байлыклары белән килеп баскан шикелле булыр”. Хәрәкәттә – бәрәкәт дип халкыбыз белми әйтмәгән. Туктамасак, югалмабыз, юлның гына турысын сайлый белергә кирәк.

Язмышларны язган “каралар кипкән, каләм ватылган”, һәммәбезгә күпмедер вакыт бүленеп, аны үтәргә көч-куәт, акыл-зиһен бирелгән. Ислам тарихында икенче халифә Гомәр (р.г.) Кәгъбәне тәваф кылганда Хак Тәгаләдән күз яшьләре белән сорый торган булган: “И, Аллаһым! Әгәр Ләүхел Мәхфүздә минем хакта гөнаһ яисә ниндидер бәла, бәхетсезлек язылган булса, әзен дә калдырмый югалт аларны, Син генә теләгәнеңне сөртүче һәм ныгытучы һәм Синдә китапларның китабы – Ләүхел Мәхфүз. Миңа киләчәк начарлыкны – бәхеткә, муллыкка һәм гафу итүгә әйләндер”. Хәдистә болай диелә: “Адәм баласы эшләгән гөнаһысы аркасында өлешсез калырга мөмкин. Тәкъдирдә язылганны бернәрсә дә туктата алмый, чын йөрәктән Аллаһка ялварып кылган догадан башка. Гомерне бернәрсә дә алай озайта алмый, кылган изгелекләрдән башка”.

Заман ахыры бер Хак Тәгаләгә мәгълүм, кешелек үзенең тискәре гамәлләре белән аны тизләтүдә армый-талмый хезмәт итә, язмыш мәсьәләсендә дә сабырлыкны җуярга кирәкми. Җәһәннәмгә ашыкмыйк, һәрбер язмыш Аллаһы Тәгалә вәкаләтендә, төп мизгелләр язылган булса да, соңгы карар Аллаһтан. “Аллаһ үзе теләмәгәнен (искергән кагыйдәләрне) юк итәр, теләгәнен бар кылыр. Барлык китапларның китабы (китапларның анасы – Ләүхел Мәхфүз) Аның янындадыр”. (Рәгыд сүрәсе, 39 нчы аять).

Шуңадыр да, бик күп уйладым, язмышкайны бар яктан карадым, күрдем, капшадым, тирләдем, пештем, гомерем буе өйрәндем, әмма ләкин язмыш турында сезләр нәрсә беләсез – шуларга өстәрдәй бер мыскал яңа фикер дә тудыра алмадым газиз башкайларымда.

Җырчы сәхнәгә чыккач, җырламый булдыра алмый, тормыш җырын никадәр сыйфатлы башкарсак, алкышларын бакыйлыкта алырбыз. Бик күп нәрсәләр үзебездән тора, язмышлардан узмыш юк, әмма калышмаска кирәк. Бәхетсезлек мөһере сугылып та, бәхетле булып яшәүчеләрдән үрнәк алып, гармунга кушылырга өлгерми калсак, каушамый гына дөнья көен үзебезгә көйләп, сәхнәдән башкарган җырыбыз өчен үкенми китәргә кирәк, чөнки пәрдә төшә, тамашачылар тарала, ә кабат очрашулар – ахирәт залларында гына.

Рәсүл ГӘРӘЕВ. Мамадыш районы, Шәмәк авылы.

Запись «Пәрдә төшә, тамашачылар тарала, ә кабат очрашулар – ахирәт залларында гына…» [уйлану] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Аңлап та, аңлатып та булмый торган нәрсәләр бар бу дөньяда. Менә өч кенә мисал… //Шәһри Казан//

Төш күрдем берсендә. Авылда берьюлы өч кешене күмәбез икән дим. Урам тулы халык, барысы да ир-атлар, барысы да карадан киенгән, ак кәфенлеккә төрелгән өч мәетне күтәреп, зиратка таба баралар. Бу өчәүнең берсе –  безнең каршыда торган Рәвис абзый, ул чыннан да күптән түгел вафат булган иде. Мин боларга карап уйлап торам: «Ярар, – мин әйтәм, – Рәвис абзый үлде инде, ә теге икесен ник зиратка алып баралар соң? Алар исән бит әле».

Ә иң гаҗәпләндергәне шул: төштә бу икәүнең кемнәр икәнен белә идем, ә уянып киттем – хәтерләмим. Искә төшерергә тырышып күпме генә утырсам да, барып чыкмады. Озак та үтмәде… әтинең абыйсы һәм әнинең сеңлесе бер-бер артлы үлеп киттеләр.Теге дөньяга китеп барган кешенең җаны 40 көн буена туганнары арасында йөри дигән ышану бар бит. Теләмәгән җиреңнән ышанырсың! Бертуган сеңлем юл һәлакәтендә вафат булганнан соң авылдагы йортыбызга бер күгәрчен ияләште. Гади генә күгәрчен түгел иде ул, аңа карагач, бу патшабикәдер инде дип уйлап куярлык иде. Үзе ап-ак, башында кечкенә генә бик матур бүреге бар, ул күбрәк таҗны хәтерләтә иде. Койрыгы бик озын, тавис кошыныкы кебек ачылып тора иде. Аяклары күренми иде ул күгәрченнең, алар бик матур йон белән капланган иде.

Запись «Төш күрдем берсендә. Авылда берьюлы өч кешене күмәбез икән…» [гыйбрәт өчен] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Республика җитәкчелегенә “Рубин”, “Ак барс” такымнарын асрау мөһимме, әллә кешеләр кадерлеме? Яман шеш белән чирлеләр, онкологиядән үлүчеләр арта, ә республика алар турында мәгълүматны яшерә, аларга акча таба алмый. //Аzatliq//

Запись Илнур “Рубин”га дигән акчага авылны яшәтергә чакыра [халык сүзе] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Фәниянең Илнары, ана капиталы акчасын да кушып, машина алды. 3 айлап кына йөргән иде, правасын алдырды. Һаман шул шешә дуслары аркасында инде: тегендә алып бар, монда илтеп кайт, дип, өенә килгәч, бусы – тәкатьсез. Хәзер бер оешмада юк кына акчага каравылчы булып йөри. Башка җиргә дә барып эшләр иде, ялкаулыгы комачаулый.

Раинянең ире – институт бетергән кеше. Ләкин укуы буенча эш эзләргә уйламый да. Икесенең дә икешәр балалары бар. Сеңелләр базарда сатып, оешмада идән юып, гаилә алып бара. Энемнәрнең тормышларын да мактарлык түгел. Фидаил төс-бите белән генә түгел, холкы белән дә әтигә охшаган: ата ялкау. Әти ипи заводы ишегалдын саклады, шуннан пенсиягә чыкты. Хәзер олы яшьтә, атнага бер тапкыр җомга намазына барып кайта да, көне буе – диванда. Кулыннан телевизор пульты төшми. Әни бот төбеннән аягын сындырган иде, ул күбрәк ятып тора.

Сеңелләр килгәч, “ходуля” белән йөртәләр. Әни чирләгәннән бирле, өй эше бөтенләе белән – минем өстә. Тәгәрмәч эчендәге тиен кебек, көне буе чабам. Мин үзем дә – чирле кеше, өченче группа инвалид. Тынычлык яратам. Ә монда бөтен йорт селкенеп тора. Әтинең колагы каты булгач, телевизорны акырта, өстәге каттагыларның көне-төне яшь балалары үкерә.

Сеңелләр килсә, телләрендә – һаман акча җитмәү, ирләреннән зарлану. Әни белән без моны тыңлап туйдык инде. Шул да булдымы парлы тормыш! Шуңа күрә мин кияүгә чыкмыйм. Ә югыйсә, сорап килүчеләр күп булды. Мин 11 классны бетергәч, бухгалтерга укыдым, берничә ел эшләгәч, оешманы яптылар. Аннан кондитер цехында эшләп алдым. Үземә ошаган бер егет белән дә шунда танышкан идем, ул минем белән рәттән башка кыз белән дә йөргән. Егетем шуңа өйләнде.

Беркая чыкканым юк, концерт-театрга бармыйм, телевизор карамыйм. Мин – үз шәһәребездә генә түгел, бөтен республикада кыз булып картайган бердәнбер кешедер. Авызыннан тәмәке төшмәгән, аягыннан, тәненнән начар ис килеп торган ирләрне якын китерәмме соң? Мин аларны күрәалмыйм.

Запись “Мин кыз булып картайган бердәнбер кешедер, ләкин ирләрне күрәалмыйм!” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..