– Казанда ел саен кар биеклеге арта. Быел бездә кар тулысынча апрельдә эреп бетәчәк, – ди ул. – Декабрьдә Казанда явым-төшемнең нормага тулып җитмәве күзәтелде. Гыйнвар һәм февраль айларында кар явып китте, ә менә март ае явым-төшемнәр нормасын тутыра алмый. Май аенда республикада явым-төшемнең аз булуы көтелә.
КФУның метеорология, климатология һәм атмосфера экологиясе кафедрасы мөдире — профессор Юрий Переведенцев исә яңгырсыз май өчен борчыла.

– Май-июнь айлары – алар авыл хуҗалыгы өчен аеруча мөһим айлар, чөнки бу вакытта вегетация чоры башлана. Иң куркынычы — май аенда яңгырлар җитмәве. Икенче яктан караганда, быел бездә зур кар запасы бар. Яз җылы килсә, кар эреп елгаларга агачак.Әгәр яз гадәти, яңгырлы яки озакка сузылса, дым туфракка китәчәк, – ди ул.
Халык синоптигы Әмир Шәрәфиев та, майның коры, июнь аеның яңгырлы булуын фаразлаган иде.
– Чын яз апрель башында киләчәк, – диде ул.
Белгечләр дә көннәрнең матур торасын фаразлый. Иртәгәдән кояш та җылы нурларын кызганмаячак. Апрель аенда исә, көннәр тагын да җылытачак. Юрий Переведенцев болай торса, су басу да ихтимал, ди.
Ә менә КФУ профессоры, орнитолог Илгизәр Рәхимов та үз күзәтүләреннән чыгып, быел су күп булыр, ди. Баксаң кара каргадан алдан акчарлаклар кайткан. Алар иртәрәк кайтса, су күп булачак икән.

Гөлгенә ШИҺАПОВА

Чыганак: "Ватаным Татарстан"

Запись Илгизәр Рәхимов: “Акчарлаклар иртә кайтты, су күп булыр” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Әмир абый әйтүенчә, авылга кара каргалар килгән инде. Узган ел ул аларның килүен 19 февральдә үк теркәп куйган булган.
– Былтыр кара карга тавышы ишетелгәч, ышанмыйча, агач янына ук барып карадым. Ала каргага караганда, кара карганың тавышы калынрак. Быел 3 мартта 2–3 разведчик карга кайтты. Алар кайткач, буран булды. 5е көнне аларны көтүләре белән күрдем. Каргалар туңа дип борчылмагыз, салкын булса, алар урманга китәләр.
КФУ профессоры, орнитолог Илгизәр Рәхимов, кайбер каргалар китми дә кала, ди.
– Иң көчлеләре, яшәренә ышанганнары китми. Быел Татарстанда 1 меңләп карга кышлады. Каргалар гына түгел, меңләгән үрдәкләр, миләш чыпчыклары да китми хәзер. Казан паркларында кошларга ашарга ризык җитәрлек. Энергиясен әрәм итеп китеп тормый алар. Китсәләр дә, әллә кая ерак очмыйлар. Күбрәк Урта диңгез буйларына, Кавказ тирәләренә барып урнашалар. Кошларның тән температурасы – 40 градус. Алар туңмый. Туңсак, без тун киябез, аларның каурыйлары бар. Очып җылыналар, – ди ул. – Быел салкыннар гыйнвар – февральдә генә күзәтелде. Анысы да кыска вакытлы булды. Моннан 30 ел элеккеге шикелле атналар буе 30 градус салкын тору юк бит инде ул хәзер. Шушы көннәрдә Татарстанга кара каргалар кайтып бетәчәк.

Гөлгенә ШИҺАПОВА

Чыганак : "Ватаным Татарстан"

Запись Халык синоптигы: «Каргалар кайтканны күреп, яз килгәнгә сөенергә ашыкмагыз!» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Төньяк-көнбатыштан искән җилнең тизлеге секундына 5-10 метрга кадәр булачак. Аязган вакытта 28 градуска кадәр салкын булачак. Тәүлекнең якты вакытында һава 11, 16 градуска кадәр җылыначак.

Чыганак : "Татар - информ" МА

Запись Язның беренче көне дә салкын булырмы? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Көнбатыштан һәм көньяк-көнбатыштан искән җил температураның күтәрелүенә китерәчәк, дип фаразлый синоптик. Чәршәмбегә каршы төндә -20 градус тирәсе салкын булса да, көндез  һава җылынып, -10 градус тәшкил итәчәк.

Алга таба көннәр тагын да җылынып, төнлә температура -10… -15, көндез -3…-5 градустан артмаячак икән.

Атна ахырында исә температура 0 градуска якынаер дип көтелә, дип фаразларын җиткергән Роман Вильфанд.

Запись Атна азагында… яз килә?! впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Һава температурасы көндез сигез градуска кадәр җылынгач, кайберәүләребез, болай булса, инде апрель башларында ук бакчага чыкмый булмас, дип торганда, суытып җибәрде, кар яуды. Менә хәзер синоптиклар икенче атнага 11 градуска кадәр җылы вәгъдә итә. Бакчачыга нишләргә:  яз иртә килде дип, апрельдә үк утырту эшләренә керешергәме? Без бу җәһәттән туган сорауларга ачыклык кертү өчен, язучы, һәвәскәр бакчачы Фарсил Зыятдиновка мөрәҗәгать иттек.

– Фарсил абый, язның шулай иртә килүе бакча казу-утырту эшләрен инде май башларына кадәр үк төгәлләп куярга дигәнне аңлатамы?

– Язмы бу, түгелме – беркем белми. Әйтик, менә бүген кыш (әңгәмә атна башында булды). Һава торышына бәйле хәлләрне инде 55 ел язып барам: быелгы кебек кышның да, язның да булганы юк иде әле. Әмма шуны бик төгәл әйтә алам: табигать җылы һәм суыкның балансын үзе көйли. Яз башында җылы булды, аннан суытты, апрельдә дә салкынайтачак әле. Шуңа күрә, инде туфрак өлгерде, кояш болай кыздырып торса, туфракта дым калмаска мөмкин дип, апрельдә үк яшелчәләрне ачык туфракка утыртып куюдан мәгънә юк. Бу шулай ук бәрәңгегә дә кагыла. Чөнки язның бу аенда һава температурасы вакыт-вакыт шактый ук күтәрелеп китсә дә, үсемлекләр рәхәтләнеп үсәрлек дәрәҗәдә булмый әле. Яз ничек кенә килмәсен, ашыгырга кирәкми.

– Кайчан утыртырга соң алайса?

– Суыкка чыдам суган һәм кишерне гадәттәгечә – май башларыннан 15 майга кадәр утыртып бетерергә кирәк. Алданрак утыртылса, суык вакытта, төнгә түтәлләр өстенә пленка ябып куйган очракта да, алар тиешенчә үсмәячәк. Ә инде помидор, татлы борыч кебек җылы яратучы культураларны ачык туфракка бары тик июнь башында гына күчереп утыртабыз.

– Ә хәзер нишләргә?

– Карлыганнарга, корткычлардан арындыру өчен, кайнар су бөркергә өлгермәүчеләргә тиз генә арада шушы эшне башкарырга кирәк. Әмма суны һава температурасы минуска төшкәндә генә бөркисе. Кайнар суны вак тамчылар рәвешендә сиптергеч белән бөркү әйбәт. Шулай ук лейка белән дә ярый. Урамда 1-2 градус чамасы җылы булганда да сиптерүчеләр бар. Әмма болай алар үсемлекнең үсеш нокталарына гына зыян китерә.

– Җимеш агачларына корткычларга каршы препаратларны кайчан бөркергә?

– Боларына инде 15 апрель тирәләрендә тотынырга кирәк.  Бу максатта алмагачка мочевина эремәсе (10 литр суга 2 аш кашыгы нисбәтеннән) бөркү әйбәт. Кирәкмәс ботакларын кисү, ябалдашларын формалаштыру эшен исә, агачтагы соклар хәрәкәткә килә башлаганчы, март ахыры – апрель башларында ук башкарып кую шарт.

– Карлыган, крыжовник, кура җиләге куакларын кайчанрак сирәкләү әйбәт?

–  Көзен яки иртә язда гына түгел, чәчәк атканчы сирәкләргә мөмкин. Куакларның карт, сынган, зәгыйфь ботакларын кисәләр. Биш елдан артык үсеп утырган ботаклар карт санала. Алар яшь ботакларга кояш яктысын үткәрми, гомумән, үсәргә комачаулый. Мондый ботакларны кызганмыйча кисеп ташларга кирәк. Кура җиләге үсентеләренең очын иң көчле бөрегә кадәр (10 – 15 см озынлыкта) кисәләр. Аннан инде шпалерлар сузалар. Әйтик, куаклар бер рәткә утыртылса, ике башына ике казык кагып, бау тарттыралар. Үсентеләрне шуларга бәйләп куйганда, әйбәтрәк үсә, җиләкләре дә иртәрәк пешә һәм эрерәк була. Җыярга да уңайлы. Аннан килеп, төпләрен йомшартып, ашларга онытмаска. Органик-минераль, йә булмаса катнаш ашлама куллану әйбәт. Су белән кушып сибәргә: 1 лейка суга 2-3 аш кашыгы катнаш ашлама салырга. Дым парга әйләнеп юкка чыкмасын өчен, төбен торф, черемә, агач чүбе белән мүлчәләп куйсаң, тагы да яхшырак була.

– Теплицаны әзерләргә вакыт җитте. Яшьрәк бакчачылар аны әзерләргә кирәк дип тә белми. Ә бит бу эшнең дә үз җае бар. Шуны аңлатып китмәссезме?

– Андагы туфрак та, җылы яратучы кыяр-помидор кебек яшелчәләрне утырту өчен, май башларында гына өлгерә. Укроп, сельдерей, петрушканы инде көннәр җылынуга ук –  апрель башларында утыртырга мөмкин. Әзерләүгә килгәндә, теплицаның туфрагын һәр ел саен яңартып тору әйбәт. 7 – 10 сантимер калынлыкта өске катламын алып ташлап, бераз яңа туфрак өстәп җибәрү һәм черемә кертү кирәк. 1 квадрат метр мәйданга 3-4 килограмм черемә һәм бер стакан көл сипсәгез, бик уңдырышлы туфрак килеп чыгачак. Болай мәшәкатьләнеп торырга теләмәгән ялкаурак бакчачыларга киңәшем болайрак: 10 литр суга 2 аш кашыгы мочевина салып эремә ясыйсың да туфракка шуны сибәсең (1 кв метр мәйданга 1-1,5 литр исәбеннән). 10 литр күләмендәге эремә 10 кв метр чамасы теплица мәйданын эшкәртергә җитә, дигән сүз. Мочевина эремәсе, бер яктан, туфрак өчен менә дигән ашлама булып торса, икенче яктан, андагы зарарлы корткычларны үтерә.

– Әле март ахыры гына булуга карамастан, кайберәүләрнең инде яздан утыртып калдырган суган-сарымсаклары тишелеп чыкты. Атна башындагы суык һәм кар алардан уңыш алуга өметне юкка чыгарды, дигән сүзме икән бу?

– Һава температурасы –10 градуска кадәр төшкәндә генә зыян булырга мөмкин. Белүемчә, соңгы вакыттагы суыклар хәтта төннәрен дә 7-8 градус чамасы тәшкил итте. Бу гына суганга да, сарымсакка да зыян салмый. Төнлә –10 градуска кадәр суыту көтелгәндә, түтәл өсләрен пленка белән ябып куярга кирәк. Бу шулай ук виноград үсентеләренә, роза куаклары (аларның да өстен ачтык инде), лаләләргә дә кагыла.

– Помидор, татлы борыч, баклажан, петуния чәчәкләре тәрәзә төпләребездә матур гына үсеп утыра. Ә менә кәбестә утыртырга әле иртәрәк кебек…

– Иртә түгел, нәкъ вакыты. Кәбестәне 30 мартка кадәр чәчәргә кирәк. Бигрәк тә брокколи, брюссель, пекин кебек яңарак чыккан сортларын. Июньдә ачык туфракка утырту өчен бик әйбәт өлгереп җитәчәк алар. Тишелеп, ун көн чамасы узганнан соң, беренче чын яфракларын чыгаргач, ашлап җибәрсәң, бигрәк тә әйбәт булачак.

 – Ашлау дигәннән, үсентеләрне ничегрәк һәм кайчанрак тукландыру яхшырак дип уйлыйсыз?

– Тишелеп чыккач ук ашларга ярамавын беләсездер инде: шытымнар барлыкка килгәннән соң кимендә ике-өч атна узарга тиеш. Күчереп утыртканнан соң да берникадәр вакыт узгач – үсенте, тамырланып, ныгыгач кына (моның өчен 8 – 10 көн вакыт китә) ашларга кирәк. Хәер, туфрак сыйфатлы икән, үсентеләрне тукландырып мәшәкатьләнмәскә дә мөмкин. Ник дигәндә, мондый туфракта микро- һәм макроэлементлар болай да җитәрлек. Туфрак начар булса, үсенте яфраклары вагая яки агара. Бу очракта инде аны ашламыйча булмый. Гадәттә мин үзем үсентеләрне калий гуматы белән тукландырырга яратам. Органик ашлама ул. «Энергин» дигән үсеш стимуляторын да кулланам. Үсентеләрне инде туфракка күчереп утырткач, җәй дәвамында шушы препаратлар белән, чиратлаштырып, 4-5 тапкыр ашлыйм. Бу эшне уңыш бирә башлаганчы башкарырга кирәк.

– Бакчачылар арасында минераль ашламаларга шикләнеп караучылар да бар. Бу җәһәттән сезнең фикерегез нинди?

– Ашламаның дозасын бозмаганда һәм вакытын белеп ашлаганда, бернинди дә зыяны юк. Җимешләрдә нитратлар, беләсезме, кайчан туплана? Уңыш җыеп алыр алдыннан тукландырганда. Үсенте исә минераль ашламаның барысын да «ашап» бетерә.

Мәгълүмат Ватаным Татарстан

Запись Фарсил Зыятдинов: “Яз ничек кенә килмәсен, ашыгырга кирәкми!” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татарстан Республикасы Гидрометеорология үзәге фаразларына караганда, чәршәмбе – 11 мартта да аномаль җылы көтелә. Төнлә – аз гына яңгыр һәм томан, көндез исә явым-төшем фаразланылмый: һава температурасының +3+8 градуска җитүе күздә тотыла.

Пәнҗешәмбе – 12 март көнне яңгырлы җылы булачак. Шул ук вакытта синоптиклар иртән һәм көндез секундына 15-18 метр тизлектә көчле җил вәгъдә итә. Һава температурасы исә әллә ни үзгәрмәячәк. Төнлә термометрның терекөмеш баганасы 0дән +5 градуска кадәр, көндез +3тән +8 градуска кадәр күрсәтәчәк.

Җомга – 13 мартта исә төньяк циклон үтеп керү һава торышын берникадәр үзгәртәчәк. Яңгыр, кайбер районнарда юеш кар явачак. Гидрометеоүзәк шулай ук иртән һәм көндез секундына 17-22 метр тизлектә көньяк-көнбатыштан көчле җил буласын фаразлый. Температура төнлә 0 дән +3 градуска кадәр тәшкил итсә, көндез +8 градуска кадәр җылыта.

Инде әйткәнебезчә, ял көннәрендә әкренләп суыта башлаячак. 14 мартта әле көндез +5 градуска кадәр җылы булачак. Ә менә якшәмбе көнне көндез һәм төнлә һава температурасы 0дән -5 градуска кадәр төшәчәк. Юеш кар, яңгыр, юлларда бозлавык көтелә.

Мәгълүмат Ватаным Татарстан

Запись Атналык һава торышының нинди булачагы билгеле впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

1. Цитрус җиләк-җимешләр. Әфлисун, мандарин Яңа ел өстәлендә генә түгел, язгы рационда да булырга тиеш. Моңа өстәп, лимон, помело, грейпфрут кебек җимешләр хакында да онытмагыз. Аларда С витамины күп. Ул исә тән тиресенең матурлыгын, сәламәтлеген саклауда, кан тамырларын ныгытуга ярдәм итә, салкын тиюдән саклый. Цитрусларда пектин күп була. Ә ул организмнан токсиннарны чыгара.
2. Шпинат. Аны теләсә кайсы ризыкка өстәмә буларак кулланырга мөмкин. Шпинат бик файдалы санала. Анда А, Е, С, К витаминнары, каротин, фолий кислотасы һәм башка микроэлементлар бар. Яшь шпинат яфракларыннан салат ясарга, ә катырагын табада май белән кыздырырга була.
3. Пекин кәбестәсе. Клетчатка, тимер, витаминнар, минераллар… Болар барысы да – пекин кәбестәсендә. Аның файдалы үзлекләре организмны, чәч тамырларын ныгыта, йөрәк ритмын көйли, организмны чистарта.
4. Тозлы кәбестә. Биредә В, К, С витаминнары, файдалы бактерияләр күп. Тозлы кәбестәне үзен генә ашамыйча, аңа чөгендер, алма, кызыл борыч, сарымсак өстәп, төрләндерергә мөмкин.
5. Балык. Дөнья диетологлары Омега-3 май кислоталарының төп чыганагы балык дип саный. Кышкы йокыдан уянган организм өчен балыкны рационга кертү бик файдалы булыр. Балык сөякләрне, тешләрне ныгытачак.

Мәгълүмат Ватаным Татарстан

Запись Яз көне ашарга кирәкле 5 төрле азык впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Янгын 4,5 гектардан артык мәйданны чорнап алган.

Күпчелек очракта янгын чыгуда кеше сәбәпче була. Янгын үләнгә сүндерелмичә ташланган тәмәке төпчеге, шулай ук балаларның шырпы белән шаяруы, ут төртү аркасында да чыккан булырга мөмкин.

Ведомствода шәһәр һәм авыл җирлекләрендә, бакчачылык ширкәтләрендә чүп-чар, кипкән яфрак, үлән һәм башка үсемлек калдыкларын яндыручылар административ җаваплылыкка тартыла дип искәртәләр.

Янгын куркынычсызлыгы таләпләрен бозган өчен милек хуҗасына 5 мең сумга кадәр штраф түләргә кирәк булачак. Ә оешмаларга штраф 500 мең сумга кадәр каралган.

Запись “Янгын 4,5 гектардан артык мәйданны чорнап ала” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

2 майда республикада явым-төшем көтелми. Көндезге һава температурасы +22..+27 градуска кадәр күтәрелә. Казанда да явымсыз көн көтелә. Һава температурасы +23..+25 градус булачак.

8-9 майларда болытлы, яңгырлы көн, һава температурасы төнлә 3, көндез 10 градус җылы булачак дип көтелә. 

Запись 1-3 май җәй кебек, 7-9ы яңгырлы, салкын була диме? [һава торышы] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Фото rastishka.by

Запись Авитаминозлы яз впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..