Әлеге хәбәрне социаль челтәрендәге аккаунтына язучының якташы, журналист Римма Бикмөхәммәтова язган.

Зәки Зәйнуллин туган ягында — Башкортстанның Стәрлебаш районында яши иде.

Фото: "Азатлык" сайты

Чыганак: "Татар-информ" МА

Запись Язучы Зәки Зәйнуллин вафат впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бүген, 1 август, Роберт ага Миңнуллинның Туган көне! Быел аңа 72 яшь булган булыр иде…

Роберт Миңнуллин 1948 елның 1 августында Башкортстанның Илеш районында туган. Озак вакытлар ул «Яшь ленинчы» газетасын җитәкли (соңрак — «Сабантуй»). 1988 елдан 1994 елга кадәр Татарстан балалар фонды рәисе була. 1995-2014 елларда ТР Дәүләт Советы депутаты була. 2020 елның 27 мартында вафат була…

Видео ТНВ каналының инстаграм битеннән

Запись Роберт Миңнуллинның туган көне [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Татар әдәбиятын үстерүгә зур өлеш кертүе һәм күпьеллык иҗади эшчәнлеге өчен “Татарстан Республикасының Халык язучысы” дигән мактаулы исем бирелә”, — диелә документта.

Исегезгә төшерәбез, язучы Зөлфәт Зөфәр улы 11 августта 60 яшьлек юбилеен үткәрә

Чыганак: Бизнес Online сайты

Запись Рөстәм Миңнеханов Зөлфәт Хәкимгә Татарстанның халык язучысы исеме бирде впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«Башка җырчыларга язу авыррак…»

– Бик актив иҗат итәсез. Автор, композитор Илнат Фәрхуллинны нәрсә яки кем илһамландыра?

– Беренче чиратта, Ходай. Барысы да аның кулында. Икенчедән, алдыма куелган максатлар. Айдар абый Фәйзрахманов белән ансамбльдә (ТР Дәүләт фольклор ансамбле. – Ред.) эшләгәндә, ул безне болай дип өйрәтә иде: кеше көн саен ни дә булса эшләргә, нинди дә булса яңалык ачарга тиеш. Әле дә мин шуңа омтылам, бу – минем тормыш девизым. Үземне, ялкаулыгымны җиңеп, көн дә профессиональ яктан үсәргә тырышам. Әлбәттә, минем дә башкалар кебек үк ял итәсем, күңел ачасым килә, тик әлегә менә шушы үсеш – беренче урында.

– Иҗат «бармый» торган, авыр чорларсыз да булмыйдыр. Аларны ничек кичерәсез?

– Булганның кадерен белер өчен андый чорлар да кирәк. Авыр чакларда үземне яхшы эмоцияләргә, хисләргә «көйлим». Шул ук җыр үзе дә бик ярдәм итә: мин барыбер язам. Гадәттә, андый вакытларда салмак, моңсу, күңелгә үтеп керердәй җырлар туа.

– Заказга җыр язып бирергә кирәк, ләкин теләк тә, көч тә юк. Мондый очраклар буламы? Ничек җиңәсез үзегезне?

– Юк. Мин йә алынам һәм, бөтен күңелемне биреп, эшне ахырына кадәр җиткерәм, йә алынмыйм. Һәм бу кагыйдә бар кешегә дә кагыла. Гади студент килеп сораса да, танылган җырчы булса да – барысына да күңелем кушканча, яхшы итеп эшләп бирергә тырышам.

– Кем өчен язу кыенрак: үзегезгәме, әллә башка җырчыгамы?

– Башка җырчыларга язу авыррак. Миңа киләләр дә: «Менә болай булырга тиеш, менә шулай сизәм», – дия башлыйлар. Соң сизгәч, үзең яз инде аны (көлә). Кешеләр төрле бит, текстларны да, көйне дә төрлечә кабул итәләр. Ә мин үзем – ничек тоемлыйм, шуннан тайпылмыйча иҗат итә торган кеше. Аннан соң, бер язган әйберне кат-кат үзгәртү дә авыр бирелә. Алай иткәнче, яңа җыр язам мин, чөнки беренче язган әйбер иң яхшысы булып тоела.

 «Начар әтидер дә мин…»

– Ә үзизоляция чорын ничек кичердегез соң? Аңлавымча, бу чорда сезнең иҗат күпкә активлашты гына…

– Һәр начар әйбернең яхшы ягы булган кебек, үзизоляциянең дә минем өчен яхшы яклары булды. Бу чорны студиядә уздырдым: бик күп җырлар иҗат иттем, яздырдым, аранжировка эшләргә өйрәндем, клиплар төшердем. Гомумән, бу соңгы дүрт ай гел иҗатта гына үтте.

«Мин җырчылар тарафыннан әйтелгән «подписчиклар» сүзен кабул итмим. Мыскыллый торган сүз кебек тоела ул миңа хәтта. Сиңа язылганнар икән, алар – синең тамашачың. Бигрәк тә бүгенге вазгыять шартларында тамашачыларны шул «Инстаграм залы»на гына җыеп була бит».

– Көнозын студиядә эшлим, дисез. Гаиләгезнең моңа мөнәсәбәте нинди?

– Үз алдыма максатлар куйгач, бернигә карамастан, мин аларга ирешергә тиеш инде. Гаиләм моны аңлый дип беләм. Дөрес, минем белән бер дә җиңел түгел. Күпмедер дәрәҗәдә начар әтидер дә мин, чөнки балаларыма тулысынча игътибар бирә алмыйм. Үзем белән студиягә алып барырга, алар белән булырга тырышам тырышуын, шулай да аз тоела. Тик хәзер миңа бар көчемне биреп эшләргә кирәк. Бу вакытлыча булыр дип уйлыйм. Ә радио, телевидениедә эшләү балачак хыялым иде. Шуңа Байбулат белән («Татар радиосы»нда алып баручы Булат Фасахов. – Ред.) сөйләштек тә, «Татар радиосы» җитәкчеләренә «Авыл яшьләре» исемле тапшыру башлап җибәрергә тәкъдим иттек. Менә хәзер атнага бер тапкыр кичке тугыздан унбергә кадәр республикабызның төрле авыллары турында сөйләшәбез. Яшьләр форматын кулланырга булдык: һәр авылның үз тарихы, үз танылган кешеләре бар бит, тыңласыннар, белсеннәр, дидек.

«Шәхси әйберен беркем дә башкаларга калдырып китми…»

– «Казан егетләре»ннән киткәч, тамашачы аптырашта калды. Бу адым егетләр белән шәхси мөнәсәбәтләр бозылу аркасында булдымы, әллә эш бары тик аерым җырчы буларак иҗат итү теләгендә генәме?

– Егетләр белән мөнәсәбәтләр бозылды, дип әйтә алмыйм. Мин киткәч, димәк, бу – минем генә теләк. Бу турыда инде бик күп сөйләдем: беркемне дә гаеплисем килми, бу адымым бер урында озак тукталып тору ошамаганлыктан, яңалыкка омтылганлыктан ясалды. Үсәсе килгән кеше бер урында тукталып тормый ул. Бигрәк тә иҗат өлкәсендә.

– Ә бүген егетләр белән аралашасызмы?

– Безнең хәзер карашлар төрле, аралашыр темалар да юктыр инде. Үткәндә-киткәндә исәнләшеп китәбез, шул.

 «Инстаграмда һәркемгә җавап бирергә тырышам…»

– Төркемнән киткәндә, тамашачы үземне генә кабул итмәс, дигән уйлар килмәдеме?

– Киткәндә, мин бер нәрсә турында да уйламадым. Нинди генә профессияне алсак та, бар көчен биреп, тырышып эшләгән кешеләр барыбер игътибарсыз калмый. Аларны йә начар, йә яхшы бәялиләр. Начар бәяләсәләр – яхшы, яхшы бәя бирсәләр, тагын да яхшырак булсын дип тырышасың. Тәнкыйтьтән курыкмыйм. Аның да бит төрлесе була. Көнозын диваннан тора алмыйча гомерен үткәргәннәр тәнкыйтьли икән, аны тыңлаган буласың инде, тик игътибар бирмисең. Бәхәсләшкән чаклар да була. Әгәр тәнкыйть сүзләрен үз максатларына ирешкән, тормыш күргән, минем һөнәрне аңлый торган кешедән ишетәм икән, әлбәттә, аларга колак салачакмын, уйланачакмын.

– Социаль челтәрләргә, бигрәк тә Инстаграмга карап, үз тамашачым формалаша башлады, дип әйтә аласызмы?

– Әйе, тамашачым хәйран гына артты. Монда «Татар радиосы» һәм «TMTV» музыкаль каналының өлеше зур. Шул ук Инстаграм аша да бик күп фикерләр ишетәм. Язган һәр хатны, бәяләмәне укып, җавап бирергә, миңа язган һәр кеше белән аралашырга тырышам. Тамашачымның һәркайсын бик яратам, һәркайсына мең рәхмәтле. Алар – минем терәгем.

Әңгәмәдәш – Лилия Гыймазова

Чыганак: Ватаным Татарстан

Запись Җырчы Илнат Фәрхуллин: “Начар әтидер дә мин…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Сезнең: «Әти, дөньяны аз гына сафлатасың килә икән, Син Инстаграмда булырга тиеш», – дип әйткән көнгә кайтыйк әле. Роберт абый виртуаль дөньяны ничек кабул итте?

– Бу сорауга җавап биргәндә, 2017 елга әйләнеп кайтабыз… Мин аны Инстаграмга теркәлергә бик озак үгетләдем. «Синең байлыгың – иҗатың, фикерләвең, фото-видеоархивларың өчен барлыкка китерелгән социаль челтәр ул. Син анда булырга тиеш», – дидем. Баштарак, ул аны җитди кабул итмәде. Әллә аңламаганга, әллә белмәгәнгә, бәлки, яңарак әйбер булганга микән инде… Гомумән, социаль челтәрләр яшьләрнеке дип кабул ителә бит. Шулай да көннәрдән бер көнне озак уйлап тормыйча, тоттым да әтине теркәп куйдым. Аннары күз күрер, мин әйтәм. Мин аңлатырмын, өйрәтергә тырышырмын, ошаса, дәвам итәрсең, ошамаса, кирәк дип тапмасаң, теләсә кайсы вакытта туктатырга була, дидем. Беренче вакытларда фото-видеоларны урнаштырырга булыштым, фотоларга текстларны язып бирдем. Постларның кайсы вакытта урнаштырылуын, аккаунтны алып бару тәртибен аңлаттым. Баштарак теләр-теләмәс кенә кулланса да, подписчиклары ишәйгән саен, әтинең Инстаграмны кабул итүе арта барды.  Теләсә кайсы иҗат кешесенә шулайдыр ул, бәлки, мин шулай кабул итәмдер: аларга тамашачысы белән элемтә булу мөһим. Иҗат кешесенә, артистмы ул, шагыйрьме – «тамашачы»сының, укучысының «алкышлавы» кирәк. Әти дә, подписчиклары арта барган саен, шушы алкышлауларны алды.

Виртуаль дөнья әти өчен бик якын иде. Ул аны кабул итте, үз итте. Укучылары белән экран аша булса да, күзгә-күз аралашуы аңа соңгы елларда хәтта яшәргә дә бик зур көч бирде.  Виртуаль дөнья – аз сөйләшүче тыйнак кешеләр өчен бик рәхәт аралашу чарасы. Ул аны шуңа да үз иткәндер дип уйлыйм.

– Бүген аның сәхифәсен сез алып барасыз. Әтиегезгә язылучыларны саклап кына калмадыгыз, арттырдыгыз да. Укучыларның сезнең белән танышасы килә. Үзегез турында сөйләп узмассызмы?

– Март аеның билгеле бер көненнән соң подписчиклар саны шактый гына артты. Ләкин моңа минем кагылышым юк диярлек. Мин бары тик әтинең иҗатын, аның иҗади мирасын халыкка җиткерүдә бер ярдәмче генәдер. Әлбәттә, юк-юкта үз фикерләремне язган булам. Ләкин, иманым камил, 40 меңнән артык кешенең  берсе генә дә Инстаграмга мин алып барганга килеп кушылмагандыр. Алар әтинең иҗатына битараф булмаганга, аның иҗатын үз иткәнгә, аның күңелен үзләренең күңелләренә якын иткәнгә, шигырьләренең мәгънәсенә төшенгәнгә килеп кушылган кешеләрдер. Бу 40 меңнән артык кешенең һәрберсенә рәхмәт әйтәсем килә. Әтидән соң да аның үзенә, иҗатына тугры булып калганнары, авыр көннәрдә безнең гаиләгә терәк, олы йөрәкле булганнары, кайгыбызны уртаклашканнары өчен рәхмәт!

Үземә килгәндә, мин «публичный» кеше түгел. Бүген, Ходайга шөкер, ирем белән өч кыз үстерәбез. Һөнәрем буенча юрист, юридик фәннәр кандидаты. Ләкин күңелем белән моң, шигырь, җыр, иҗат яратып яшәдем һәм яшим.

– Инстаграмда шагыйрьләр байтак. Ләкин алар Роберт абый дәрәҗәсендә популярлык казана алмады. Үз укучыларын, дусларын тиз арада табуы, аларның көннән-көн ишәюенең сере нидә?

– Инстаграмдагы шагыйрьләргә килгәндә, дөресен генә әйткәндә, берсен дә карап бармыйм, белмим дә. Шуны гына әйтә алам: популярлык  Инстаграм белән бәйле түгел. Шагыйрьнең популярлыгы да шигырь язу белән генә бәйле түгел. Ягъни шигырь язып кына популяр булып булмый. Син шәхес буларак уникаль булырга тиешсең. Синең уникальлегең – башкалардан яхшы мәгънәдә аерылып торуың, шигырь юлларына чиста күңелеңне, сафлыгыңны, дөньяга булган мәхәббәтеңне, рәхмәтеңне сала белүең – башка кешеләрнең күңел кылларын тибрәтергә сәләтле. Шул вакытта, телисеңме, юкмы, кирәкме ул сиңа, юкмы – популярга әйләнәсең. Бу очракта әти шушы сыйфатларга ия булгандыр. Бәлки, мин субъектив фикер йөртәмдер, ләкин никадәр субъектив булсам да, мәсьәләгә объектив карарга тырышам һәм, минемчә, бу шулай. Ягъни аның шәхес буларак күңел чисталыгы шигырь юлларына салынган. Шуңа күрә башка кешеләрнең күңелләренә тиядер дә.

– Соңгы әңгәмәләрнең берсендә Роберт абый: «Шигырьләрне китап итеп бастыру  шактый вакыт таләп итә. Ә биредә иҗатың шул мизгелендә укучыга барып җитә. Инстаграм минем өчен икән ул», –  дигән иде. Биредә аның әллә ничә китаплык шигырьләре язылган бугай. Аларны ташка бастыру – китап итеп чыгару нияте бармы?

– Әйе, андый фикер бар. Әти үзе дә әйтә иде бу турыда. Мин аңа бер данә генә китап-бүләк ясаган идем дә. «Мәхәббәтле көзләрем» дип аталган бу җыентыкта Инстаграмда чыккан унбишләп шигыре тупланган иде. Ул аны бик ошатты. Дөрестән дә, бу шигырьләрне тупларга кирәк инде, дигән сүз булды. Бу эшне мин үз өстемә алдым, аның чыгаручы нәшрияты да билгеле. Ләки, утырдың да чыгардың гына булмый икән шул.  Архивын барлыйм дип, шигырьләргә күмелеп утырасың да, әлеге дә баягы хисләргә чумып, күз яшьләрендә йөзеп, кире торып китәсең. Шуңа күрә тагын бераз вакыт кирәк. Ләкин бу эш, һичшиксез, эшләнәчәк.

Инстаграм, чыннан да, китап чыгару проблемасын үзеннән-үзе хәл итте. Дөрес, китап чыгару кирәкле, әти өчен, гомумән, яраткан бер процесс иде. Ул аның нәкъ менә процессын ярата иде.  Җыентыкка шигырьләрне туплау, аларны бер тәртиптә урнаштыру, аларны версткалап, китапны кулына алу мизгелләре – ул аларның барысын да ярата иде. Ләкин ул китап укучыга  барып җитәме, юкмы, барып җиткәннән соң нинди фикер уята – ул язучыга билгеле булмый. Бу – шагыйрьгә иҗатның нәтиҗәсен белми калу кебек килеп чыга. Шагыйрь иҗат итә, китап бастыра. Ә халык ничек кабул иткәнен ул белми дә кала. Әлбәттә, китаплар булырга тиеш. Шәхси китапханәләрдә дә, мәктәп китапханәләрендә дә булырга тиеш, сүз дә юк. Ләкин иҗат кешесенә элемтә булуын тоемлау, укучысының фикерен ишетү – алга таба иҗат итәргә стимул бирә. Бу җәһәттән Инстаграм – даһи әйбер. Шуңа күрә дә Инстаграмда теркәлгәннән соң бик күп шигырьләр язды. Ул подписчикларына рәхмәтле була килде. Шушы хәтле саф күңелле, шигъри җанлы кешеләрнең барлыгы аңа стимул бирде. Шунысын әйтергә кирәк, әтинең аккаунтындагы 40 меңнән артык укучы – алар барысы да үзләре теләп язылган кешеләр. Без 3 ел дәвамында бер генә реклама посты да  урнаштырмадык, бернинди дә конкурслар, гивлар кулланмадык. Укучы санын арттыруның төрле юлы бар. Әтигә болай аңлата идем: конкурслар уздырсаң, сиңа билгеле бер санда подписчиклар килеп кушыла. Алга таба исә шигырь урнаштырганда аларның өчесе генә ялгыш килеп эләккәнме, әллә инде яртысымы – син инде аера алмаячаксың, дидем. Ягъни конкурслар очраклы кешеләрне арттыра. Ә шагыйрьгә шигырьне аңлаулары, «үз» кешеләре белән аралашу, алардан илһам алу бик мөһим. Шуңа күрә без андый юлга басмадык.

– Инстаграмга кире кайтсак, Роберт абый – ил-көндәге яңалыкларга, тетрәндергән вакыйгаларга каләме белән иң беренче җавап биргән шәхес. «Удмурт яна» һәм башка җан авазы белән язылган, шул ук вакытта усал шигырьләргә реакция нинди була иде? Роберт абыйга тәнкыйть ишетергә туры килдеме? Килсә, ничек кичерә иде?

– Тәнкыйтькә карашы адекват иде. Бигрәк тә үзеннән тәҗрибәлерәк остазларыннан булган тәнкыйтьне теләп кабул итә иде. Чөнки ул яңа үрләргә, үсешкә этәрә. Ә инде артык тирән йөзмәгән кешеләрдән булган тәнкыйтькә исе китми, күрмәмешкә салыша иде. Җавап биреп, гауга куптарып, дөреслеген исбатлап утырмады. Ул андый кеше түгел иде. Тыйнак, сабыр кеше иде, кешеләргә, аларның фикерләренә карата да толерант иде, «Һәр кешенең – үз дөньясы, шул «дөнья»да яшәвеннән үз фикере формалаша, бу –  аларның дөреслеге, аларның хакыйкате», –  ди иде.

– Ничек булса да, сез терәге, юанычы булгандыр… Роберт абый нинди әти иде?.. Аның белән эшлисе эшләр, әйтәсе сүзләр шактый калгандыр…

– Бу сорауга җавап бирү түгел, уйлавы да бик авыр. Мин  әти кызы идем.  Бер-береңне шулкадәр аңлау, бер-берең белән бер дулкында булу, бер-береңнең хәтта нәрсә уйлаганын  да сизү – без, әйтерсең лә, бер үк күзәнәкләрдән яралган кебек идек. Шулхәтле якын булган кешеңне югалтудан соң кичергән хисләрне аңлатып та, әйтеп тә бетереп булмый. Шушы китапны бастыруда да, гомумән, әтинең иҗади мирасын халыкка җиткерү эшендә иң авыры – минем өчен мораль яктан көч табып, яңа чынбарлыкны кабул итеп, ул эшне башлап җибәрү. Әлегә тотыну бик авыр. Ачы сагыш белән юксыну хисләре Әтисез чынбарлыкны кабул итәргә бирми…

Әңгәмәдәш – Гөлинә Гыймадова

Гөлинә Гыймадова

Фото: Ватаным Татарстан

Чыганак: Ватаным Татарстан 

Запись Роберт Миңнуллинның кызы: “Мин бары тик әтинең иҗатын, аның иҗади мирасын халыкка җиткерүдә бер ярдәмче…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Әдәбият торышы – җәмгыять торышының көзгедәге чагылышы. Бүгенге әдәбият турында «әдәбият» дип авыз тутырып әйтеп булмый. Ул иҗат мәнфәгатьләреннән югары куелган тенденцияләр колына әверелдерелде. Әдәбият кеше тәрбиясенең төп факторларының берсе булудан махсус рәвештә читләштерелде. Социология фәне моны өйрәнми, ул бездә, татарда, юк та. Эш шунда ки, 2000 елларда безнең ил җәмәгатьчелеге ялгыш юлдан алып кереп кителде. Бер милләтне икенче милләт белән ызгыштыру сәясәте рәсми ныгыну алды.

Милләтләр буенча министрлык урынына спорт буенча министрлык оешты. Әгәр моңа кадәр гасырлар буе, хәтта иң караңгы дәверләрдә дә, караңгылыкны яктылык, мәгърифәт аша җиңәргә хыялланса һәм тырышса, бу җәмгыятебез безнең күз алдында караңгылыкны караңгылык, наданлык, мәгърифәтсезлек, китапсызлык һ.б. аша каплап, әдәпсез итү юлына басты. Бу – Рәсәйдә әле без ачмаган, ачасыбыз булган конвергенция күренеше иде.

Хакимият тарафыннан ул якындагы утыз елга исәпләнгән. Без әле бу процессның уртасында, шуңа күрә кайбер иҗтимагый күренешләрне ихтыяри көч белән «ашыктыралар». Мәсәлән, мәктәпләрне, китапханәләрне ябуны. Әгәр татар соңгы 20 елда югалткан мәктәбен аякка бастырмаса, әдәбиятсыз, димәк, әдәпсез калачак. Шушы конвергенция аркасында язучының булган да, булмаган да, әдәбиятның булган да, булмаган да, китапның булган да, булмаган да, укучының булган да, булмаган да, мәктәпнең булган да, булмаган да, китапханәнең булган да, булмаган да чоры-аралыгы барлыкка килде. Моны чиксез дәвам итәргә мөмкин булыр иде. Ул илдә кавемнәрнең, мәдәниятләрнең кыргый буталышы белән тәмамланачак. Укучы беткәч, китап бетә, китап беткәч, язучы бетә. Язучы беткәч, әдәбият бетә. Әлбәттә, ул бездә, шул исәптән татарда, язучы беткән дигән сүз түгел. Әмма аларның язучы буларак ялтырап торганнарының бу дөньяга карашы да казыкларга киерелгән ат карашы хәлендә киеренке. Укучының зәвыгы түбәнәйде. Язучының зәвыгы түбәнәйде. Укырлык әсәр бар, әмма моннан утыз ел элеккеге чор белән чагыштырганда, күп тапкыр­га сирәк.

2. – Заман белән бергә язучы да, аның җәмгыятьтә тоткан урыны да үзгәрә. Бүген язучы нинди булырга тиеш дип уйлыйсыз, аның миссиясе нәрсәдән тора?

– Язучы заман белән үзгәрә икән, димәк, ул язучы түгел. Язу­чының миссиясе – заманны үзгәртү, һәрхәлдә, шуңа омтылу. Язу­чы ул язучылар берлеге әгъзасы булу түгел, ә ЧЫН ӘСӘР язу.  Язучыдан «Син ничә китап яздың?» дип түгел, «син ХАК­ЛЫК һәм ХАЛЫК ТАНЫГАН нинди әсәр яздың?»  дип сорарга кирәк. Язучы шәхес булырга тиеш. Көрәшче булырга тиеш. Әсәреңдәге идеал ул син үзең булырга тиеш.

3. – «Язучы шулай булырга тиеш», «язучының бурычы шул» кебегрәк сүзләр еш яңгырый. Ә менә «язучының хәле ничек?» дигәне бик ишетелми. Язучы бүген нинди хәлдә?

– Язучыга, хезмәте өчен, яхшы, алтын бәрабәренә түләнергә тиеш. Түләнмәгән язучының бәһасе юк. Шуңа күрә аның хәлен сорамыйлар. Халыкның язучы хәлен сорарлык хәле юк. Ул, мескен, йөгенгән. Хәлсез. Ни өчен Рәсәйдә 40-50 мең кеше юлларда каршы полосага чыгып һәлак була? Чөнки ул әдәпсез. Мәктәпсез, мәктәбе булса, анда – әдәбиятсыз. Мәктәптә әдәбият укытмаган милләтнең киләчәге юк.

4. – Язучы хезмәтенә рәсми статус бирүгә ничек карыйсыз, аны нинди юллар белән җайга салып була?

– Язучыга нинди рәсми статус? Аңа түләргә, алтын белән түләргә кирәк.

5. – «Хәзерге заман укучысы» дигәнрәк сүзне бик еш кулланалар. Бу төшенчәне сез ничек күзаллыйсыз? Кем ул бүгенге заман укучысы, нинди ул? Гомумән, укучылар да заманга карап үзгәрәме, аерыламы?

– Кызганыч, без бүген татарның кичәге укучылар корпусын, кичәге китапханәчеләрен югалттык. Элегрәк кешенең китап укыйсы килә, тик укый белми, хәреф танымый иде, хәзер укый белә, тик укырга теләми. Караңгылык илһамчыларына яхшы заманнар килде: алар интернет белән кап­ланып, халыкны надан ясый. Хөкүмәт моны күрмәмешкә салыша. Бүгенге заман укучысы укымый. Аны шул китаптан биздерү юлы белән ишәк ясыйлар. Чын укучы заман белән үзгәрми. Ул зәвыгын гына саклый. Үстерә. Рухи-рухани ләззәт дигән нәрсә декрет белән килми.

6. – Язучының иҗади үсешендә әдәби тәнкыйтьнең роле бар дип уйлыйсызмы? Әдәби тәнкыйть бүген нинди хәлдә һәм аның үсеше өчен нәрсәләр эшләргә мөмкин?

– Әдәби тәнкыйтьтән башка әдәбият була алмый. Тәнкыйть, эчкерсез, изге тәнкыйть – әдәби эстетиканың нигезе. Бүген зур мәгънәсендә тәнкыйть юк. Юбилярларга язылган комплиментар язмаларны чын дәрәҗәсендә тәнкыйть дип булмый. Әмма бездә, татар әдәбиятында, таза тәнкыйтьнең Рифат Сверигин, Әлфәт Закирҗанов, Муса Мөлеков һәм башка шундый вәкилләре бар әле. Татарның тулы куәтле башлангыч, урта, югары белем бирүче мәктәбе булмый торып, әдәби тәнкыйтьнең аякка басуы бик шикле. Шуңа күрә, исән каласыбыз килсә, өч татарга мәктәп! Дүрт татарга мәктәп!

7. – Әсәрләрне тарату, китап сәүдәсе. Бу өлкәдә сез нәрсәләр үзгәрүен теләр идегез? Әллә ул шушы хәлендә дә бик уңышлы эшлиме?

– Китап сәүдәсе дә махсус юкка чыгарылды. Сәүдә – әдәбият укып ӘДӘПЛЕ булуны тәэмин итү юлындагы хәлиткеч чараларның берсе. Кызык бит. Барлык төр сату чәчәк ата, китап сату гына юкка чыгарылды, чөнки ул караңгылык аша халыкны надан итүгә хезмәт итә. Нишләргә? Татар халык җырындагыча, кая карасаң да юк.

8. – «Язучы һәрвакыт укучылары белән аралашырга тиеш» дигән сүз бар. Сез моңа ничек карыйсыз? Укучыларыгыз белән аралашып торасызмы? Аның өчен нинди мөмкинлекләрне файдаланырга кирәк?

– Тере язучы ничек итеп укучысы белән аралашмаска тиеш?

9. – Яхшырак язу өчен язучыга нинди шартлар тудырырга кирәк дип уйлыйсыз?

– Яхшырак язу өчен нинди шартлар? Яхшы түләргә кирәк. Мин, мәсәлән, 1991 елдан бирле юньле-рәтле гонорар алганым юк. Ә бит татарның иң танылган язучысымын, диләр.

10. – Соңгы вакытта нинди әсәр язасыз? Бу әсәр нәрсә хакында? Аны кайдан табып укырга мөмкин (булачак)?

– Соңгы вакытта зур әсәр язмыйм. Мин «Өч аяклы ат» повестен, «Татар вакыты» романын, өч томлык «Хунвейбин» роман-эпопеям белән татарда, татарда гына түгел, кешелек масштабында игътибарга лаек әсәрләр яздым дип уйлыйм. Иманым камил, татар милләте «Хунвейбин»ны укымый торып, рухи-рухани яктан аякка баса алмаячак. Мин әлегә милләтемнең, аеруча аның камил холык­лы язучыларының, үзләренә хас тар көнчелекне җиңеп,  шушы китапны укуын, үзләштерүен, милли көрәшкә  кулланма итеп файдалануын телим.

Запись Айдар Хәлим үзе хастаханәдә ята, ә матбугатта үзәк өзгеч әңгәмәсе чыкты впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..