Рөстәм үзе Түбән Камада туса да, аның әтисе дә Актаныш ягыннан. Хәзер җырчы гаиләсе белән Чаллыда яши. Гитарада Руслан исемле Чаллы егете уйный. Баянист Виктор та Чаллыныкы. Ул җырчы Виталий Агаповның улы. Кыскасы, Рөстәм командасына үзе белән бер яктан булган егет-кызларны җыйган.

Сүз башым Ландыш турында иде. Гадәттә, җырчының командасы концертка бер-ике сәгать алдан килә. Ә Ландыш, әйтүемчә, концерт башлануга бер биш минут алдан гына килде. Бу әләкләвем түгел, дөрес аңлагыз.  Бу – үзгәлекнең бер сыйфаты гына.

Мондый форматтагы концертлар сагындырган. Экран юк, утлар гына бераз уйнап ала. Костюмнарга килгәндә, алар да махсус тегелмәгән кебек. Шоу-румнарда сатыла андый костюмнар. Уен коралларында уйнаган егетләрнең дә киемнәре гап-гади иде. Гап-гади дип әйтүем махсус тегелмәгән, диюем инде. Кара чалбар һәм кара рубашка – бетте.

Алып баручы да Рөстәм үзе. Сүзе күп түгел, махсус язылган сценарий да юк кебек. Аннан соң оештыру эшләрен башкарганнар белә: сәхнә артында бер-ике биттә программа язылган була иде. Монда программа да эленеп куелмаган.

Сүзгә килгәндә, Рөстәмгә нәфис сүз сөйләүчеләр янына йөреп алса була. Сүзне әйткәндә, авазларны йота ул. Аннан соң ишетеп тә бетерми икән. Залдан берничә сүз әйтүче булды, ишетми генә бит. Үзенә дә уңайсыз булды кебек.

Бу – җитешсезлекләр түгелдер инде. Без Рөстәм Асадуллин турында “башка җырчылардан аерылып тора”, дип әйтергә яратабыз бит. Концертның концепциясе дә аның шушы башкалардан аерылып торуыннан киләдер.

Рөстәмнең залга бер үтенечен әйтүе миңа ошады. “Мин җырлаганда йөрмәгез әле”, — диде ул. Үз концертына үзе хуҗа була белә, димәк. Зал тулы иде. Әле май аенда тагын концертлар була. Артистларның тамашачыга хәзер шоу кирәк, диюләре, ялгыш икән. Әйтәм бит, утлар да минималь гына, экран юк, биючеләр юк. Бер Рөстәм, бер бэк-воклист һәм өч инструменталист егет. Бетте. Ә кеше йөри, кул чаба. Һәр җырчының үз тыңлаучысы инде.

Рөстәмнең җырлары да башка төрле. Көйләре үзенчәле. “Хммая” һәм “Фа-фа” җырларын аерым искә аласым килә. Рөстәм бу типтагы, ягъни татар эстрадасындагы башка композицияләрдән аерылып торган җырларны үзен популярлаштыру өчен махсус яза микән? Белүемчә, Рөстәмнең продюсеры юк. Алар хатыны Гөлназ белән икәү эшли. Әллә инде ул илһам кушуы буенча гына иҗат итә микән? Әгәр дә бу эш махсус эшләнә икән, димәк, Рөстәм үзен таныту максатына ирешер өчен дөрес юл тапкан. Әгәр дә инде бу чын иҗат икән, димәк, бәхет һәм язмыш эше.

Әлинә Айдарова

ЧЫГАНАК: https://tatconcert.ru/new/r%d3%a9st%d3%99m-asadullin-konczertynnan-so%d2%a3-%d2%afzench%d3%99lekl%d3%99rne-sanyjk-%d3%99le/

Запись Рөстәм Асадуллин концертыннан соң: үзенчәлекләрне саныйк әле впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Авиаһәлакәт «Ашатли-парк» ял базасы районында була. Телеграм каналларда язылганча, вертолет рөхсәтсез очыш башкарган.

Фаҗигадә шушы ук фирманың автомобиль колоннасы җитәкчесе Эльмир Коняков та һәлак булган.

Ильяс Гимадутдиновның вакытсыз арабыздан китүе турындагы хәбәр бик күп татар эстрадасы артистларын да тетрәндергән. Алар барысы да Ильяс әфәнденең танылган эшмәкәр генә түгел, ә милләтпәрвәр, татар халкы дип янып яшәүче шәхес булуын сөйли. Очудан тыш, ул музыка белән дә мавыккан – бик оста итеп баянда уйнаган, рус һәм татар телләрендә җырлаган.

“Берничә ел элек, Ришатның концертында “Сандугачны” бәрдем дип, шушы видеоны җибәргән иде Ильяс дустым. Җырчылар көнләшерлек итеп җырлый иде. Көчле рухлы, акыллы, юмарт бик сәләтле, халкыбызның йөзек кашы булып торырлык егет иде. Хаман баштан чыкмыйсың, якыннарыңа сабырлык”, – дип беренчеләрдән булып кайгылы хәбәрне җиткерә шоумен Данир Сабиров.

“Бүген безнең бик тә якын дустыбыз Ильяс вафат булды… Ут чыбыкларына эләгеп, вертолеты һәлакәткә очраган. Урыны оҗмахта булсын. Безгә һәрвакытта да ярдәм итеп тора иде. Милләт дип яшәгән, татар халкы өчен бик тырышкан егет. Ильясның барлык туганнарының авыр кайгысын уртаклашам. Ачык күңелле, зур йөрәкле кеше иде. Бу – якыннарың өчен генә түгел, без – дусларың өчен дә зур югалту. Cезнең белән күрешкәч, кешеләр турында фикерләрем үзгәрә торган иде. Һәрвакыт шундый позитив, оптимист кеше булдың… Бөтен туганнарыңа, гаиләңә сабырлык телим”, – дип яза җырчы Ришат Төхвәтуллин.

“Ильяс дустым, урының оҗмах түрләрендә булсын… Күңел ышанмый… Кылган изгелекләреңне, өздереп тальянда уйнауларыңны, җырлауларыңны, тәмле итеп сөйләүләреңне, кунакчыллыгыңны онытмабыз. Хуш, Ильяс…

Әнисенең, абыйларының, хатынының, кызларының, якыннарының авыр кайгысын уртаклашабыз. Артык кунакчыл, әйбәт кеше идең, дустым. Күз тидеме соң…” – ди социаль челтәрләрдә Илсөя Бәдретдинова.

“Ильяяяяс… Күңел ышанмый! Үзәк өзгеч хәбәр бу! Милләтебез өчен зур югалту! Әнисенә, гаиләсенә, якыннарына Аллаһ сабырлык бирсен! Урының оҗмах түрләрендә булсын, Ильяс!” – дип кайгы уртаклашып яза ИБ төркеменең концерт директоры Гүзәл Кәрәмиева.

Вадим Захаров, фаҗига турында ишетү белән үк, Пермь якларына, Ильяс әфәнденең якыннары янына юл тоткан.

“Дуслар, Төмәннән кайтып кына җиткән идем, тагын юлга чыгып китәргә туры килде. Пермь ягына Бардага юл тоттык. Безнең якын дустыбыз Ильяс үзенең вертолеты белән фаҗигале төстә һәлак булды. Айрат белән шунда кузгалдык. Сабырлык телибез туганнарына, берничек тә юата торган сүзләр табып булмый”, – ди җырчы.

“23нче елның ноябре. Бардадан Казанга кайтыр юлга чыктык. Автобусның төбе каткан балчыкка эләгеп, май фильтры янчелеп, двигательдәге бөтен май агып бетте. Төн уртасы. Салкын! Без Бардадан 25 км ераклыкта. Урман эчендә.

Бер шалтырату. Бер шалтыратуда килеп җиттеләр. Маен да, фильтрларын да алып килделәр. Бер сүз дәшмичә Ильяс братым автобус астына кереп тә китте. Менә шундый гади, эчкерсез, кешелекле кеше иде ул! Татар җанлы кеше, милләт дип үлеп торган кеше! Моңлы кеше…

Урының җәннәт түрләрендә булсын, браткаем”, – дип яза алып баручы, шоумен Әбри Хәбриев.

Алып баручы, җырчы Айрат Ильясов исә Ильяс Гимадутдинов белән әле бу җәйдә генә һәлакәткә очраган вертолетка утырып очкан булган.

Ильяс бертуган энесе белән җырчы Эльмира Гыйльфанова һәм Рафил Җәләлиевлар туеның кунаклары булган. Артистлар Ильяс белән бергә төшкән фотоларын куеп: «Урының җәннәттә булсын, Ильяс дустыбыз», – дип язалар.

“Бәхил бул, Ильяс дус! Рәхмәт сиңа! Син милли җанлы, моңлы идең… Ачык йөз белән каршы алдың! Туганнарының авыр кайгысын уртаклашам! Урыннарың оҗмахта булсын!” – дигән җырчы Илназ Сәфиуллин да.

“Татарым дип яшәгән дустыбыз! Ышанырлык түгел”, – ди җырчы Әнвәр Нургалиев.

“Урының җәннәттә булсын. Ышанырлык түгел…” – дигән якташы, шулай ук Пермь өлкәсе Барда районы кызы Чулпан Йосыпова.

Кайгы уртаклашып шулай ук алып баручы Гөлназ Сәфәрова, җырчылар Алия Карачурина, Илдус Садыйков, Зинира һәм Ризат Рамазановлар да язды.

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Җырчылар вертолет һәлакәтендә үлгән татар эшмәкәре Ильяc Гимадутдинов турында: «Татарым дип яшәдең!..» [фотолар] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Әйтергә кирәк, Ильяс Гимадутдинов ел саен туган ягы Барда районы Үдик авылында грандиоз рәвештә олы итеп Сабантуйлар оештыра торган булган. Әлеге кайгылы хәбәрне Ильяс әфәнденең дусты, шоумен Данир Сабиров җиткерде. 

“Тетрәндергеч хәбәр килде. Татар халкы дип, янып яшәгән Ильяс дустыбыз фаҗигале төстә китеп барган. Ул туган авылы Үдикта ел саен грандиоз сабантуйлар уздырган көчле эшмәкәр, кунакчыл дус, моңлы тавышлы, төрле музыка уен коралларында уйный алган бик акыллы, кешелекле һәм бик булдыклы егет иде. 

Гаиләсенә, якыннарына сабырлык бирсен. Урының оҗмахта булсын, дустыбыз”, – дип яза артист.

Ильяс Гимадутдинов утырган вертолет  “Ашатли-парк” ял базасы янында фаҗигагә юлыккан. “Таттранском” транспорт компаниясе хуҗасы белән бергә аның хезмәткәре, автоколонна җитәкчесе Эльмир Коняков та һәлак булган. 

Robinson R44 Raven веролеты фирма милкендә булган, якынча мәгълүматлар буенча ул рәсми рөхсәтсез очкан. 

“Таттранском” транспорт компаниясе компания Ханты-Манси автономияле округында, Ямал-Ненец автономияле округында һәм Пермь краенда йөк ташу белән шөгыльләнә. Шулай ук фирма нефть-газ чыгару тармагына транспорт хезмәтләре күрсәтә.

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись “Татар милләте өчен зур югалту”: авиаһәлакәттә татар эшмәкәре үлгән [фотолар] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Лаеш районында Илһам Шакиров концертлар залында узды концерт. Әһ, минәйтәм, яңа Камал театры урынына салган булсалар һичьюгы, ә театрга яңа бинаны шул Камал театры урынына! Тагы да яхшырак урын бар – менә хәзерге Шүрәле паркы урынына салган булсалар концерт залын, ничек шәп булыр иде! Казан үзәгендә, матур урында, транспортта килү җайлы – искиткеч.

“Татар җыры”ның публикасы бер үк димәс идем, быел зыялырак тоелды. Анда гел йөреп тора кеше. Әмма халык тәрбияләнә бара –берничә ел элек ашарга гына килгән кебек кыланалар иде, хәзер алай түгел. Фотозоналар күп, матур итеп кәртечкәгә төшәм диючеләргә ямь өстенә ямь. Шуны уйладым – концертка кадәр берәр чара булса, кызык булмас иде микән? Алдан килүчеләр өчен ниндидер уеннар, бәлки җырчылар катнашында… Берәр кофейня кофе дә тәкъдим итсә, Чиләбедән вә Мәскәүдән алдарак килеп җитеп, вакыт уздыра алмый интеккәннәр өчен бер кзк булыр иде. Мин дә алдан килеп басар идем. Блогер Олеся Леснаяга да төшерергә контент күбрәк булыр иде, Әлфәрит хаҗи да БО өчен берәр комментарий алып куяр иде. Мин шулай концертка килеп, оештыручыларга эш кушып утырам. Ахахаха.

“Татар җырын” 26 ел буе оештыручы Камил Гәрәевкә зур рәхмәт: Кояш шикелле балкып килеп чыга, изге теләкләрен тели дә, башлана иң зур концерт! Бар төрле концертлар, бар яхшылары, бар бик яхшылары, бар “Мерседес”: анысы инде “Татар җыры”.

 (Мин эстрада концертлары турында әйтәм яме, чөнки “Татар җыры” – эстраданыкы). “Татар җыры”ның аның ниндидер энергетикасы бар, ул залга керүгә үк сизелә.

2025 ел безгә бер генә үлмәс хит та алып килмәгән ахры. Хит булырдай, сүзе һәм көе күңелдә калган яңа җыр ишетмәдем сыман кебек шикелле. Сәйдәнең җыры үзенчәлеклерәк. Рафис Кәлимуллинның. Бәлки алар? Истә калмастай яңа җырлар һәм эшкәртелгән ретро-җырлар.

 2. Була концертлар, шул ук җырчылар кебек, шул ук җырларны җырлыйлар сыман, әмма ничектер атмосфера башка. Ашханәдә ашаган кебек – ризыгы да тәмле, тамак та туя, әмма ресторанда башкача бит. “Татар җыры” – затлы ресторан. Һәр оешма җитәкчесенә охшаган була, “Татар җыры” да Камил Гәрәевнең үзе кебек. Шәхсән белмим, гамәлләреннән чыгып, аны шат, ачу сакламый торган, максатына ирешүчән кеше дип аңлыйм. Төрле чаклар буладыр, әмма дөнья кубарырдай яман хәлләр узганда да ул җырчылар белән ямьсезләнешеп йөрмәде. Шуңа да “Татар җыры” да югары дәрәҗәдә уза ала. Менә шулай кишәрлекләп мактадым оештыручыларны.

Кешегә ярап булмый: яңа җырлар булса, ник бер матур җыр булмады, диләр, иске җырлар булса, кайда яңа җырлар? Гомумән алганда, быел җырлар әйбәт иде. Кайбер елларда шулай була – җырлыйлар, ә кеше утыра карап: ә кем соң бу? Без белмибез дә, ә ул инде шундый дәрәҗәле бүләк ала! Ярар андый җырчы бер булса, ике булса, ә бит була – ярты концерт шулай. Әле ниндидер номинацияләр була иде – ел вакыйгасы диләр беркем белмәгән җырчыны. Билгеле, яңа җырчының да зур сәхнәгә яшь чагында чыгарга хакы бар, бездә болай да кешегә пенсиягә чыгар алдыннан, комы коела башлаганда гына нидер ышанып тапшыралар, ә аның инде эшлисе дә килми башлаган була ул чакта. Әмма ярты концерт “яңа билгесезләр” булса да, әйбәт түгел.

Язылмаган кагыйдә бар: концертны бөек җырчы тәмамларга тиеш дигәнгә күнеккәнбез. Беренче бүлекне берәр “бөек” тәмамлый, концертны да. Ярар да Хәния Фәрхи кебек чыннан да бөекләр: “Кайсы урынга куйсалар да җырлыйм, кешене чыгу вакыты бизәми” дия иде, әмма бар да алай түгел! “Татар җыры” быел бу концепцияне җимергән. Дөрес эшләгәннәр, минемчә, чөнки бу әйбер җырчылар арасында ниндидер кирәкмәгән ызгышка, конкуренциягә китерә – быел кем тәмамлый, кем бөегрәк, кем түбәнрәк. Быел беренче бүлекне Айдар Галимов тәмамламады (халык шулай көтеп, ул җырлауга тәнәфескә чыга башлаган иде), концертны да Салават тәмамламады (кайберәүләр, шулай уйлап, ул җырлауга кайтып китә дә башлаган иде).

 3. Кайтып китү дигәннән, сәхнәгә әледән әле зур мияу – барс сурәтен чыгарып тордылар. Ул экраннан текәлеп һәркемгә карап тора, тәртип саклаучы сыман. Шуңа күрәдерме, быел залда тударак-сударак йөреп торучылар күпкә азрак булды. Барсның йоны гына коелган иде, мескен, әллә алтын булганга йонсыз, әллә ел авыр булганга, әллә инде прическасы шундыймы?

“Татар җыры” ул ниндидер планка: менә ничек булырга тиеш дигәнне күрсәткән кебек. Анда яңа образлар чыга, җырдан ерак булганнар да яңа җырларны күрә.

Алып баручылар, гадәттәгечә, Айрат Ильясов, Гөлназ Сәфәрова, Рамил Шәрәфиев. Әйбәт. Олылар яшьләргә бик урын бирми кайчак – уйлап куйдым, Рамил Шәрәфиевка кызык сүзләр әзрәк бирелә сыман шикелле тоелып киткәндәй булды күк. Аңа да бераз хут бирсеннәр иде, элекке елларда минем аны тәнкыйтьләгәнем дә булды, бу юлы һич тәнкыйтьләмим. Кызыклы пародист та икән әле, залны җырлатты, үзе дә Әлфинә Әзһәмова булып җырлап күрсәтте. Зал шулкадәр җырлауга, күңел ачуга сусаган, кемнең идеясе булган – шуңа зур рәхмәт.

Маемлаган дигән сүз бар бит, безгә күп булса да ярамый, аз булса да зарланабыз. Мин дә шулай дим: беренче өлештә алып бару артык тигез тоелды. Беренче тапкыр гына концертка килүчеләргә сизелмидер дә, әмма мин сценарийда, алып бару манерасында кабатлануларны сизәм. Яңа йөзләр кирәкме шунда.

Бу җыр фестивале инде, әмма Яңа ел кәефе алып, рәхәтләнеп көләсе дә килә. Икенче өлештә кзклар булгалады. Салават Фәтхетдинов концертлары җыр һәм юмордан тора, бәлки монда да юморны да көчәйтергәдер. Дөрес, кеше көлә ул мондый концертта бик кызык булмаган әйбердән дә, чөнки көләсе килә, ул күңел ачарга килгән.

Татар җырындагы юмор бер рәвешле, борылышлары юк. Марат Яруллин белән Ильмира Нәгыймованың өйләнү-өйләнмәве, Элвин Грейның кеше җырын алуы, Вадим Захаровның зур гәүдәле булуы. Икенче өлештә шаяртулар бераз кызыграк. Менә бәяләгез үзегез:

“Алиянең ире Марат. Ул водитель булып эшли. Алия тиздән Балига китә. Марат бу тормышта Рөстәм барын чамалыймы? Бу – Макстагы кызлар чатыннан.

 4.Укытучылар дәресләргә нәрсә биргәннәрен беләләр микән?

Басып тора йорт. Эче тулы корт. Нәрсә ул? Кыяр.

Түгәрәк ул – ай түгел. Сары тик кояш түгел. Моңлы тик гармун түгел. Татар, тик хәләл түгел. Кем ул? Вадим Захаров.

Җырлаган да кебек итә, акыра да бакыра, дәртле биюләр белән барчасын шаккаттыра. Кем ул? Фирдүс Тямаев.

Проблемалар турында җырлаган җырчыга – бар, чәй эчеп кил әле, диясе килә. Татар бөтен проблемаларны чәй эчеп хәл итә. Давлениең булса – яшел чәй эчәсең дә, төшә, давлениең төшсә – кара чәй эчәсең дә күтәрелә”.

Менә шундый юмор.

Сәхнә бизәлеше супер. Заман үзгә, иренмәгәннәргә, тырышларга мөмкинлекләр күп – нинди генә бизәлешләр чыкмады! Берсе дә берсен кабатламый, булдырганнар! Замана казанышларын ник башка җырчылар да кулланмый икән?

Сәхнә өч катлы. Бэк-вокал, музыкантлар, биючеләр бер-берсен капламый, төрлесе төрле катта басып тора.

“Татар җыры” җырчыларны тудырмый, җыр язып бирми, ник теге яки бу җырчының матур җыры юк димәгез – алар булганны күрсәтә.

Быел бер яки ике җыр җырладылар. Салават өчне. Аңа ярый, ул – Салават. Ул – Мерседес. Тагын Сәйдә өч җыр җырлады. Аңа да ярый. Ул – Сәйдә.

Җырлар шулай иде: беренчесе яңа җыр, икенчесе – үлемсез хит, эшкәртелгән ретро. Үлемсез хит дигәннән, Салават Фәтхетдиновның өч җыры да үлемсез хит иде, әмма үзенеке! Шуңа да әйбәт җырлар булмады дип әйтеп булмый.

Бер шундый күренешкә игътибар иттем әле. Җырчының хәрәкәтләре бик кискен икән – җыры никтер начар. Нишләп шулай икән? Кискен-кискен кулларын селки икән – тавыш белән бирә алмаганны бирергә тырышамы шунда. Әйбәт җырлаучыларның хәрәкәтләре салмаграк.

Быел күп кенә гармунчылар да диярлек никтер группировщик малайларның башлыгын кигән иде. “Слово пацана” тәэсире бугай. Чушпан буласылары килми бугай.

“Татар җыры”нда гадәттә рәвеше белән тамашачыны аяктан егарлык итеп киенеп чыккан бер җырчы була, аның киемен озаклап сөйлиләр аннары. Безнең халык традиционалист – җырчының образын үзгәртүен авыр кабул итә, гәрчә белергә кирәк – ул бит инде образ. Быел ул Иркә иде.

 5.Киттек җырларга.

“Каз канаты” көе белән башланып китте. Сәхнәдә каз канатлары оча, кызлар җырлый башлагач, мин “Каз өмәсе” театральләштерелгән тамашасы башланамы әллә дип уйлаган да идем, хәзер менә чыга Рөстәм Асадуллин, үзенә хас хәрәкәтләр ясап, карашы белән генә суеп ташлый казларны, аннары чыга каз түшкәсе күтәргән кызлар, каз мамыгы йолкып утырган Иркә, Алия Төхвәтуллина, Ильмира Нәгыймоваларны күз алдына китермәкче булып азапланып утырдым. Юк икән. Матур итеп кызлар биеде дә кереп киттеләр.

Башлап җибәрде Азат Фазлыев. “Уңыш сере – гадилектә!” диделәр аның турында. “Хәзер бер кеше дә юк инде гади, бар да катлаулы”, ди бер танышым. Киресенчә, хәзер бар да гади, ди икенче бер танышым – кешедән ни көтәргә икәнен беләсең хәзер, катлаулы кешеләрне эзләп җаным чыга, ди. Икесе дә хаклы.

Эстрада җырларының 80-90 проценты нәрсә турында икәнен беренче юлларыннан ук әйтеп була. Музыкасы да гади, аранжировкасы да, сүзләрен – әйтеп торасы да юк. Бу хакта инде миллион тапкыр әйтелде. Ярату турында инде, музыкасы – дөбер-шатыр. Шул ук вакытта, син шул җырның сүзләрен анализлый башлап кара: башың ярылачак, нәрсә турында соң бу дип. Җыр текстларында хаталар – шыбыр! Моя твоя не понимайт. Бу хакта – соңгы бүлектә киңрәк сөйлим. Шуңа – җырлар гади дә, катлаулы да.

Исемдә калмады бу җыр. Әмма йөрәк януы барлыкка килде. Бәлки моңа сәхнә бизәлеше сәбәпледер.

Сәхнәдә исә – астан өскә менеп торган утлар. Соңгы елларда инде гадәтигә үк әйләнмәсә дә танырлык булган күренеш. Язасым килми ни икәнен – аңлаган кеше аңлагандыр, аңламасагыз – сез шуның белән бәхетле.

Әмма шушында туктап, шушы вакытта нигә концерт оештыралар дигәнгә җавап. Әйе, концерт булсын. Без аңа тәэсир дә итә алмыйбыз, кайчан бетәсен дә белмибез, инде җырлап йөрергә ярамый дигән кешеләр теләге буенча яшәсәк, без инде 4 ел буе бер җыр җырламыйча, Сабан туе уздырмыйча, мескен кыяфәтле булып йөрергә тиеш идек.

Хәзер шундый заман – иртәгә ни буласын беркем дә белми.

 6.Татарның болай да нәрсәсе генә калып бара инде, эстрада фестивале дә узмасынмыни? Кешеләр шушында килеп күңелләрен юата, җырчылар алга таба җырларга көч ала, “татар җыры” ниндидер планка куеп җыр сәнгатен югары күтәрә икән – мин бер начарлыгын да күрмим. Әгәр кайдадыр татарлыкны күтәргән әйбер бар икән – мин аны хуплыйм. Яхшы заман килгәнне көтеп торырга вакыт юк. Һәм киләчәктә яхшырак булачак дигән гарантияне дә беркем дә бирә алмый.

Әгәр дә кемдер “Татар җыры” узмаса, бүген үк туктый дигән гарантия бирә ала икән – мин беренче булып ул кешегә кушылачакмын. Гарантия юк икән – узсын. Авасына чәчәк куйган ябык аккаунттагы кешеләр алар кичә дә сүкте, бүген дә сүгә, иртәгә дә сүгәчәкләр, сүгү – аларның яшәү рәвеше. Шул. 

Рифат Зарипов җырлады “күңел эретерлек сүзләр бар” җырын. Ак кәчтүм-кара күлмәк. Рифат чын күңелен биреп җырлый инде. Ул әле берничә ел элек бигрәкләр дә популяр иде, хәзер кимеде бераз. Мин моның сәбәбен аның җырлары бер типлыга әйләнүдән күрәм. Шундый ук бәла Зинира-Ризат Рамазановларда бар (кстати, где он? – диярсең бу урында, алар юк иде): бер композитор язган җырлары уңышлы булгач, алар “от добра добро не ищут” дип, шуның белән үк хезмәттәшлекне дәвам итә, дөрес, җырлары уңышлыга әйләнә, әмма бу җырчының бөтен концерты бертөсле булуга китерә. Миңа шулай тоела.

Рифатның ике катта басып торган бэк-вокалдагы кызы шәпский иде – итәге купшы. Беренче катта җырлаган җырчы кызлар көнләшерлек.

“Эх яшьлегем урамнарын урасам иде кабат

Качып калган бер яшьлегем торадыр кебек карап”, – дип җырлый. “Бер” сүзе иҗек саны кирәк булган өчен генә кушылганы күренеп тора. Менә бу әлеге дә баягы катлаулы җыр инде.

“Бер яшьлегем” була алмый бит инде – бөтен кешенең дә бер генә була яшьлеге. Җыр тексты чатак.

 7.Алия Төхвәтуллинаны Ришат белән күрергә ияләшкән икән, үзе генә чыккач, гаҗәп булып китте. Ришат юк иде никтер. “Алияне чыгармый икән өйдән” дип борчылган иде кайберәүләр, монда Алия Ришатны өйдә бикләп калдыра бугай әле. Яки инде Ришат минем барслар бар дип хатынына юл куйган. Болары шаярту, Алия белән Ришат – бик матур пар, уртак җырлары булса, ямь өстенә ямь булыр иде.

Алиянең күлмәге бигрәк купшы иде, тавыш әйбәт, матур, шәп, ул әле Резеда Шәрәфиева җырын да бик матур итеп җырлады. Наталья Орейрога охшап-охшап та киткәли шунда.

Аннары беренче тапкыр Ләйлә Галиева чыкты. Татарстанны яулап алырга килгән тагын бер Уфа җырчысы. Ул каеннарның каен булуы турында җырлады. Минем бер әйткән бар инде, бездә, Арча ягында мәҗлестә сүз көрәштереп җырлап ярышканда җыр сүзләре бетсә, шундый җыр җырлыйлар:

Ак тавык кара түгел,

Кара тавык ак түгел,

Ак тавык кара булмагач,

Кара тавык ак түгел. Тавык урынына сарык та, башка хайван да була ала. Чиратың уза тора – юк урында җыр туа.

Ләйлә Галиеваның да җыры шундыйрак булып тоелды: Каеннар имән түгел, имәннәр каен түгел, каеннар имән булмагач, имәннәр каен түгел. Тирән мәгънәле җыр – ә каршы берни дә әйтеп булмый, дөрес бит инде! Кем каршы килә ала? Көн-төн радиодан әйләндерә торгач, бу җыр шактый популярлашып китте бугай, чөнки хит булыр өчен күрсәткечләре бар – бер сүзләрнең кабатланып торуы.

Саксофон өрүчесе галәмәт күңелле кеше иде.

“Татнефть” вәкиле – Дамир Фәрит улы Мөхәммәтшин сәхнәгә чыгып рәхмәт әйтте. Ул татарча нихт шпрехен, шуңа күрә башта өч җөмлә генә әйтте татарча, анысында да “Татар җИре” диде “Татар җырын”. Дөрес инде анысы – татар җире. Амин! Әмма Фәрит Мөхәммәтшин татар телен өйрәнгән, татарча матур сөйләшә, ә Дамир Мөхәммәтшин татарча сөйләшми! Әйбәт түгел! Менә бу үзе үк күрсәткеч бугай – 90 елларда татар телен өйрәнү җиңелрәк булган, ә хәзер телне өйрәнүдә чатаклыклар бар.

“Ак барс” вәкиле татарча әйтте, афәрин! Минемчә, татарча сөйләшә белмәсәң дә, дүрт-биш җөмлә ятлап килсәң дә була инде, рас татар икәнсең.

 8. Аннары Илназ Сафиуллин ретро-хитын җырлады. Ул бик бәхетсез кыяфәттә башланып китә, “Беркем кирәкми, берни дә тормый…” әмма Илназның кояш кеби балкыган кыяфәтенә карап, башта ук ул җырның бәхетле мәхәббәт турында икәнен чамалап була. Чыннан да, ул шундук “мин яратам сине” дип борып ала. “Метод контрастного душа” җыр. Илназ заманында супер популяр җырчы иде, аның энергетикасы уңай булгангадыр, ул һәрвакыт шат, авызы колагына җиткән.

Аннары Руслан Кираметдинов “Мәтрүшкәләр” җыры белән чыкты. Минемчә, ул җыр сүзләре белән дә, көе белән дә Булат Нигъмәтуллинның “Миләүшәләр үскән аланнарда…” җырына аваздаш. Әмма аз гына ялгышканнар – миләүшә (фиалка) аланнарда үсә ул, ә менә минем беркайчан да мәтрүшкәне (душица) урман аланында күргәнем юк. Ул бит тау битләрендә, кояш караган урыннарда гына үсә. Азактан исә экранда зур итеп иван-чай – кырлыган күрсәтеп тәмамладылар. Аңладым инде – мәтрүшкә җыям дип уйлаган да, иван-чай җыеп кайткан бугай.

Альберт Вәлиуллин быел да чыкты, ул җитди күзлекле, кәчтүм-чалбарлы, сәхнәдә ишекләр иде, мин ул ишекләрдән кемдер чыгар дип көткән идем, юк шул. Яшьлектә сөйгәннәрне башкалар сөйгән дип өзгәләнеп сәхнәдә утырды. Аннары, килешмәс дип уйлап бугай, торды. Әйе, шулай итә мәхәббәт, малай.

Эльмира Кәлимуллина быел тәмуг турында җырлады бугай. Бугай дим, чөнки ул рэп кебегрәк иде. Җиңе дә кызыл, ак төтен чыга, китек-китек җыры да. Сәхнә кап-караңгы иде, сәхнәгә янгын сүндерү шланглары тоткан егетләр чыкты, алар аны озаклап суздылар – болар казанда кайнаган татарларның утларын сүндерергә килүчеләр бугай дисәм. Аннары ул “минем дә гөнаһым бар” дигәч, тынычланып куйдым – аныкы да булгач, калган кешеләргә тыныч яшәргә дә була торгандыр.

Алинә Кәримова бик матур ретро-җыр – 80 еллар җырын, “Чияле тау”ны җырлады. Зәйнәб Фәрхетдинова (кстати, где она) дистә елларга җиткән стиль биреп калган ахырысы.

Сәхнәдә җырчылар теләсәләр-теләмәсәләр дә 90 еллардагы Зәйнәб Фәрхетдинова образын кабатлыйлар сыман тоелды.

 9.Данир Сабиров элекке җор җырларны чыгарырга ярата, “Магнита”ны да чыгарган иде, бу юлы – “тугай-тугай, тугайда сайрый тургай”. Җырның рухы да, Данир Сабировның да тотышы шулайрак иде – азактан сәхнәгә чүпрәк сата торган чегәннәр чыгып, чүпрәк-чапрак сата башлар кебек иде. Әмма ни кызганыч, сатучылар булмады, күлмәк-ыштан алырмын дигән идем. Гадәттәгечә кереп китә алмыйча әрепләшеп тормады бу юлы – җырлап бетерде дә кереп китте. Кепкасын Шомбай кебек артка әйләндереп кигән иде, алып баручылар шуны да төзәтеп кидермәде.

Рөстәм Асадуллин чыкты. Ул үзе бер мәзәк инде. Куркыныч хәрәкәтләр ясый! Тавыш шәп, аңа килешә. Кайчандыр Алмаз Ишморатов җырлаган “Таныш моңнар” җырын җырлады. Менә аның хәрәкәт ичмасам! Кемдер әйтә – истә калсын өчен шулай итә ул ди, минемчә, ул күңеле ничек куша, шулай җырлый, нәрсә уйлыйлар минем турында дип уйлап тормый, шуңа да аның шәп килеп чыга.

Әмма мин Рөстәм Асадуллин белән бер бүлмәдә ялгыз калырга куркам, тияр кебек. Ахахах. Шуңа да Рөстәм Асадуллин янында Сәйдә Мөхәммәтҗанованы күрү гаҗәп булып китте хәтта. Алар Зиннур Сафиуллинның үлмәс хиты – “Каенлы юл”ны җырлады. Тавышлар туры килә, башкару манералары үзенчәлекле – тыйнак, ягымлы Сәйдә. Рөстәм Асадуллин шүрәле кебек кытыкларга килгән сыман итенә торган булса да, каймак тавышлы. Миңа ошады ул дуэт, әмма карап күз ияләшә алмады – Сәйдәгә тияр кебек каһәр, сәхнәгә зур Айрат Ильясовны бастырып куеп, “Сәйдәгә тимәсен әле, карап тор” диясе килде. Шаяртам, әлбәттә, уңышлар, Рөстәм Асадуллиннан яңа хитлар һәм яңа хәрәкәтләр көтеп калабыз. Хәер, хәрәкәтләре җитәрлек бугай инде аның – такта кеби басып торган җырчыларга арендага бирерлеге бар. Шулай да Рөстәм Асадуллин җырлаганда, сәхнәгә чыгып яки аны төзәтәсе, яки сәхнәдә торган бүтән кешеләрне кәкрәйтеп чыгасы килә – шулай дөресрәк булыр төсле. Образ истә калырлык анысы, сүз дә юк. Алып баручылар да төрлечә фаразлады аның ник алай булганын. “Сихер белән шөгыльләнә бугай”, дип тә әйттеләр, “өч баласы бар, шуңа нервный” дип тә.

 10. Резеда Шәрәфиеваны аның мәшһүр җырларын җырлап исә алдылар. Кемдер килә, кемдер китә… Җырлар яши.

Аннары Айдар Галимов чыкты кызы Айгизә белән. Шундый шәп итеп татарча җырлый Айгизә, искиткеч, афәрин, сәхнәдә дә үзен бик матур тота. Афәриннәр.

“Әти кызы” дигән җыр җырладылар да, аннары Айдар Галимов “Бер генә күрдем”ен җырлады. Салават, Айдарларга рәхәт – кеше хитын җырлыйсы юк, үзләренеке бар.

Иркә өррр-яңа образда. “Клон” сериалындагы Донна Жура төсмерләре бар – чәч бөдрә, кара күзлек, әллә ниләр асылып-тагылып куелган. “ике алма шуны бел”не җырлады – ялгышмасам, былтыр да шуны җырлаган иде түгелме. Аннары икенчесе “без мишәр малайлары, без татар малайлары” дип җырлады. Кемдер “мишәр” дигән сүзне телгә дә алмаска өнди, әмма телдә бар инде ул сүз. Иркә мишәр ул татар дигән мәгънәдә җырлады инде, бер куплеты – “без мишәр малайлары”, икенчесе – “без татар малайлары”. Кызык име – чып-чынлап үзен мишәр дип атардай егетләр-кызлар, кайчандыр шул сословиегә кергәннәр без татарлар дип алгы сафта тора. Ә Татарстандагылар, “көньяк район икән – димәк мишәрләр” дигән бүленеш белән генә, тел үзенчәлеге белән генә аерылганнар “мишәр” дип сәхнәгә чыгып җырлый. Калганнары туктаган иде инде алай җырлаудан, хәзер менә тагын бер җыр чыкты. Ярар инде, монысы мишәрнең татар икәнен әйтә дип аңлыйм инде мин.

Саксофончысын карап утырдым. Киң балаклы ыштан кигән, шуны болгапмы болгый – шөпшә кергәнме шунда. Марат Яруллинның да шундый ук проблема бугай – сәхнәгә чыкканда ул да ыштанын болгап алды. Марат Яруллин Рафаэль Латыйповның “Юк-юк, көт-көт, барыбер киләм мин” җырын җырлады. Матур малай булгач, вәзгыять мәҗбүр итә – биючеләре дә кызлар гына, әвәләп кенә йөрттеләр кулларында. “Кызы ташлаган мескен малай” ролен тәмамлады да, “ручки” дип кычкырып, бик “матур” жест ясады да Марат әллә нинди “тамагымда язлар” дигәнме шунда җыр җырлады. “Ручки-ручки” дип тора үзе. Маратның абыйсы инде аның шәп энергетикалы – сәхнә түрендә кояш кебек балкып тора.

 12.Культурныйланган халык дип уйладым тәнәфескә чыккач та. Буфет янында өчпочмак өчен сугышучылар да юк иде. Әллә стеналардан карап торган Барс шулай итә, әллә башкасы.

Татьяна Ефремова Әлфия Авзалова җырларыннан попурри бәрде. Бәрде чын мәгънәсендә. Әлфия Авзалова очынып-очынып җырлый бит, Ефремованы да Авзалова белән чагыштыручылар бар, әмма арттырып җибәрде сыман, бигрәк каты кычкырды, “Суда, суда!” дип. Лаеш ягына чыккач, чишмәдән су да алып кайтасы иде. Ярар, искә төште суга барасы, шунысы әйбәт булды, әмма арттырып җибәрү булды инде, Әлфия Авзалова ул кадәр үк кыланмый иде кебек – кычкыру ул җырны матурлый дигән сүз түгел бит. Аның кадәр суда дип кычкыргач, йөзә белсәң дә батып үләрсең. Татар җырын рус хатыннары частушки җырлаган стильдә җырлады. Яблочный спаста шундыйрак җырларны еш ишетергә була.

Гөлназ Асаева күн кызыл күлмәк кигән иде. “Ай һилләү-һилләү”не җырлады. Мин аннан матуррак җыр көткән иде, “Һилләү” барыбер такмак инде ул, ул шәбрәкне дә булдыра ала. Гафу итегез, аны мин дә җырлый алам инде. Чынлыкта юк инде анысы, әмма Асаева өчен бик җиңел такмак кебек тоелды. Әле генә Гөлназ Асаеваның социаль челтәрдә гармунга җырлаган җырын күреп хушландым. Менә шул җырны җырласа?

Элегрәк татар концерты сәхнәгә баян белән чыгып җырлау дигән ниндидер гаепләү бар иде. Бу комплекс шулкадәр дәрәҗәдә көчле булып чыкты ки – татар кешесе хәзергә кадәр сәхнәгә баян белән чыгуны хурлык дип саный. Кайбер җырчыларга ике бөртесле җыр җырлатканчы концерт буена бер булса да җырчыга баян белән дә җырлатасы иде. “Татар җыры””Дәртфест” түгел бит, анда өлкән яшьтәгеләр дә бар, яшьләр дә баянга җыр җырласа, без дә җырчының чын тавышын тыңлап хушланыр идек, баян да сәхнәдә булыр иде, халык та кушылып җырлар иде! Алайса бит инде менә бу концертта җырланган җырларның 80 процентын җырлап булмый табында. Җыр сәхнәдә генә түгел, табыннарда да булырга тиеш. Кайбер җырчыларның даңгыр-доңгырыннан килеп чыккан яралар әле бүген дә төзәлмәгән әле алайса.

 12. Рафис Кәлимуллин яңа җыр тәкъдим итте. Аның җырлары энергияле һәм шат була, үзе кебек. Ялт кына йөгереп чыга да, залны кулга ала сыман. Пародиячеләр өчен ул да кызык объект булыр иде. Биетә торган җыр җырлады ул – “тавышыңа сихерләнә җаным, куркып торам хәтта суларга” ди. Аның хәрәкәтләре кабатланмас икән, башын бик кзк итеп селкетеп тора җыр тактына: әле сулдан-уңга, әле алдан-артка. Аранжировкасы үзенчәлекле генә, җырчының шәп җырларының берсе булыр ул. Рафис Кәлимуллинның татар эстрадасында үзенчәлекле алымнары шактый, шалт итеп дөньяны ярган хиты чыкмады сыман әле. Аныкы дип кычкырып торган җыры. Харизма бар, башкару манерасы үзенчәлекле.

Зөлфирә Мирзаянова белән Алмаз Мирзаяновлар соңгы елларда зур сикереш ясаган пар. Алай күзгә дә күренеп тормыйлар иде сыман, хәзер инде тулы заллар җыялар, күп гастрольләр – хәзер аларны иң күп тамашачы җыйган беренче унлыкка кертеп буладыр. Беренче чиратта, Зөлфирәнең тавышы һәм энергетикасы сәбәпледер. Шат күңелле һәм киң тавышлы. Гомумән, парлы җырчыларның һәрвакыт берсе көчлерәк, популяррак була, икесе дә бер дәрәҗәдәге була икән, аларның берсе яки җырламый башлый, яки аерылыша, яки алар аерым-аерым җырлап йөри башлый. Шуңа да парлы җырчы концертына киләсең икән, гадәттә, берсен тыңлыйсың, икенчесенә түзәсең.

Динар Шәрәфетдиновның әтисе Дәниф Шәрәфетдинов һәм Хәния Фәрхи таныткан “Ышан бары йөрәк авазыңа” җырын тамашачы бик җылы кабул итте. Әйтәм бит – җырлар яши! Шундый бер күренеш бар: хатын-кыз таныткан җырны хатын-кыз, яки ир кеше җырлаганны ир кеше җырлый икән, кеше чагыштыра башлый, ошатмаучылар була. Ә менә киресенчә – хатын-кыз хитын ир кеше, ир кешенекен хатын-кыз җырласа, ул ничектер яңа җыр кебек кабул ителә. Мин җырларга ярамый димим, әмма үлмәс хитларны кабат җырлаучылар шуны да исәпкә алырга мөмкин диюем.

Чулпан Йосыпова җырлады яңа җыр. “Ышандырма үзеңне ул язлар

Тагы да кайтыр дип кабаттан. Бәлки, язларым кайтырлар әйләнеп Тик мин ул ярымны яңартам”.

Аңламадым. Ничек инде – “мин ярымны яңартам”?

 13.Нурминский чыкты. “Кайтам авылыма” дигән рэп сөйләде. Мин үзем рэпны җырлыйсы бик килеп тә, тавышы булмаган кешеләр гамәле дип кабул итәм, гафу итәрсез. Шәп рэп әйтүчеләр бар, кайберләре ошый да. “Татар җыры”ның асылы шул – алар төрле җырчыларны кертергә тырыша, татар дөньясында күренеш булырдай җырларны кертәләр. Нурминскийны чакырганнар, әйбәт, әмма бу җыры ошамады, мин аның теге хаски этләре чыга гына башлаган заманда җырлаган “зәңгәр күзле этләрне” дип сөйләгәнен күбрәк яратам. “Татар җыры” булгач, авыл темасы якынрак дип уйлагандыр инде, әмма рэпердан, үзенчәлекле җырчыдан авыл темасын түгел, башкасын ишетәсе килгән иде никтер. Безнең подъездда хаски яши, күргән саен ул шул зәңгәр, мөлдерәмә тулган күзләре белән тилмереп карап, зарланып чинап ала – яшисе килми инде иркенлек яраткан этнең кысан фатирда, аны азаплау бит инде ул… Нурминскийның авыл турында җырлавын да шул хаскиның моңлы күзләре дип кабул иттем.

Ильмира Нәгыймованы тәкъдим иткән саен, “нәй-нә-нә-нәй” дигән җырыннан өзек бирәләр. Ул аның визит карточкасы. Аның һәр җырында шундый “нәнә-нәйнәй” була. Тавышын калтырата ул, аныкы ул үзенчәлекле, гадәттә тавышы җитмәгән җырчыларның тавышы калтырый, Нәгыймованың алай түгел, үзенчәлекле төсмере бар ул калтыратуның, әйтәм бит фирменный стиле аның. Җыр егылып китәрлек мәгънәле димәс идем, “карлыганнар җыйдым әле, агын да, карасын да, карлыгандый кара күзең, нәйнәйнәй”. Аның тавышы үзенчәлекле.

Илнат Фәрхуллин сәхнәдә юла кебек болгана. Тавышы да, үзе дә – аның тавышы да үзенчәлекле. Аның киеме шактый калын күренгәч, мин аны башта ялгышып, кәчтүмне кимәдем бугай дип уйлап, үз кәчтүме өстеннән Вадим Захаровныкын да кигән дип уйлаган идем. Ул үзе ике катлы кәчтүм икән. Башта май аенда ландышлар бүләк иттең диде, аннары “Бер кайтмасам, әнкәй бер кайтырмын”, ди. Ул җырны аның кебек сәхнә идәнендә аунап дигәндәй җырлаган кеше юк иде, ул тәгаен кайтачак дип уйладым мин үзем, “кичер мине, әнкәй, гафу ит” дигәне хәтта янау кебек тә яңгырап киткәләде сыман.

  14.Сәйдә үзенә танылу китергән, татар җырын илдә таныткан җырын – “Су буйлап”ны җырлады. Сәйдә – безнең бренд. “Су буйлап” аның җыры дип кабул ителә. Аның кебек әйбәт итеп ул җырны башкарган җырчы да юк сыман инде. Аннары Сәйдә яңа җыр җырлады – бик үзенчәлекле, ул заманча да, анда шәрык мотивлары да бар. Ул җыр да Сәйдә рухында. Афәрин, шәп, хуп! Сәйдә ул татар сәхнәсенең асылташы кебек җырчысы. Ул ничектер стилен үзгәртү юлында кебек тоелды, бу җыры шундый тәэсир калдырды.

 “Татар җыры” эксклюзив җырлар тәкъдим итте: Татар эстрадасының беренче җырчылары – Камил Мотыйгыйлар 20 гасыр башында җырлаган, граммофоннарда сакланып калган җырларны хәзерге заман җырчылары башкаруында тыңладык.

“Татар җыры”на килгән тамашачыларның күпме өлеше моның зур хезмәт икәнен аңлап бетергәндер, әйтә алмыйм, әмма сәхнәдән беренче тамашачылар шул вакытта чыгып китә башлады – Барстан да курыкмадылар. Әмма, ни генә булса да, кеше тыңламый бугай, тамашачыга ошамый бугай дигән уй булса да, мондый хезмәтләрне дә башкарырга кирәк инде ул. Инструменталь оркестр (дирижер Ильяс Камал), Идрис Газиев, Казан консерваториясе опера студиясе җитәкчесе Әлфия Җаббарова студентлары. Шәхсән минем үземә галәмәт тә кызык булды гасыр башында нәрсә җырлаганнары. Безнең тарихыбыз бит инде бу. Берзаман, 100 ел узгач, киләчәк татарлар “Салкын чәй”не дә анализлап утырыр әле.

Шәрәпҗан җырлады. Җәмилә, киттек биергә дигән, “җегетләрский” жестлар белән биеп тә күрсәткән. Шәрәпҗаннан җырга караганда миниатюралар күрәсе килә икән. Данир да җырлый, Шәрәпҗан да.

Элвин Грей “Ашкынма, гомер” җырын җырлады. Бу җырны тыңлаганда, күзгә яшьләр килде, перәме. Бу бит борынгы заман җыры. Ковидлар, башка галәмәтләр истә дә булмаган заманнарда, Элвин Грей күтәрелеп кенә килгән егет булган заманнарда Альбина Хәкимова белән башкарган иде аны. Искиткеч матур җыр. Элвин Грей итагатьле генә киенгән иде әле, тутый кош кебек асылынган-салынган киемнәре юк иде. Җыр текстлары экранга чыкты, татар хәрефләре юк иде, монысы – бик зур минус!

 15.Радик Юльякшинны әйтәм әле – аны Казан, татар дөньясы ничек матур итеп кабул итте, яратты, үсәргә мөмкинлек бирде, ә ул әллә нәрсә эшләп үз кадерен үзе бетереп йөри инде шунда. Нәрсәгә кирәк иде инде ул аңа, нәрсә бирде инде аңа ул сугышып йөрүләре? Иҗат кешесенә сәясәткә керергә ярамый шул – сәясәткә кереп ота алган иҗатчы юк әле, ә ул барыбер иҗатчы. Ярар.

Вадим Захаров чыкты – нәкъ табышмактагыча. Ул моңлы, гади, күңелле, “үз кеше” дигәндәй җыр. Әмма бер генә әйбер бар – ике җыры да бер рәвешлерәк иде, төрле-төрлерәк җырлар кирәк булган. Вадимның тавыш та шәп, үзе дә зур, киләчәге дә шәп булсын. “Бик аз гына үзгәрешләр” турында җырлады икенче җырын.

Филүс Каһиров, гадәттәгечә, “Мирас” белән бергә “Сиңа килдем, иркәм” җырын җырлады. Икенче җыры – “Яшь гомер” (Яшь гомер бер үткәч, кайтмый ул яңадан). Классик җырчыларны җырлаганда җырчылар сүзләрен бозмасалар иде. Озын түгел бит инде, өч куплет, шундый зур бәйрәмгә аны гына өйрәнеп була. Әмма! Мин сәхнәдә ялгыш әйтеп ташлаган җырчыларга хәзер хәерһак – сәхнәдә каушап китәргә мөмкин кеше, башкасы… Әмма Филүс Каһировның студиядә яздырган җырында да хата бар, ул бу җырны гел хаталы итеп җырлый. Юк, кайтмас яшь гомер,

Калды ул еракта, Зәңгәр томан артында сагыш булып;

Яшьли сөйгән яр да Ятка калды анда Әллә язмыш, әллә бер ялгыш булып”.

Сагыш сүзенә чалт итеп тора бит инде ялгыш сүзе, ә ул сагыш урынына “бер җыр” дип җырлый. Кемгә ничектер, мин шулай җыр сүзләрен бозганны тыңлый алмыйм. Ошамый. Монда шулай гына – кайбер җырчылар әле ул җыр сүзләрен дөм аңламыйча, мәгънәсен җимереп бетереп, шагыйрь әйтергә теләгәннең киресен чыгарып җырлый. Ярар.

Әнвәр Нургалиев үзен Татарстанда таныткан җырны җырлады. “Ак розалар” һәм “Соң дисең микән”. Бер тугыз еллар элек ул шул җыры белән килеп кергән иде. Бик еш булмаса да, була торган хәл, шуңа да үтеп кергәндер күңелләргә ул җыр – юктан гына үпкәләшеп китеп, бер-берсенә ачу итеп башкалар белән гаилә төзегән егет белән кыз турында.

16.Әнвәр Нургалиев пародиячеләр өчен бер дигән – аның үзенә генә хас артист елмаюы, уч төбе белән сәхнә идәнен тигезләп ышкып куйган хәрәкәте бар. Бәлки, уч төбе кычытып, акча күбрәк керсен дип тамашачыларның чәчләрен ышкып куядыр, догасын укып.

Әнвәр Нургалиевның барабанчысы туташ – искиткеч! Кара пирчәткәләрдән, барабан таяклары белән жонглерлык итә, чәчләрен тузгытып, бөтен көченә кизәнеп суга сыман барабаннарга, таяклары кулыннан ычкынып очып китәр кебек, әмма юк – гүзәлкәйнең бөтен сылу гәүдәсе “Соң дисең микән” дип кага, шулай каты какканга күлмәге дә чак кына эленеп тора, каккан хутка алмалары сикереп чыгып, алар да барабан кага башлыймы инде дип утырдым. Әни көлеп әйтә иде – барабан кагуның берние дә юк, алдагы ике барабанга сугып торасың-торасың да, ерактагы тәрилкәгә үрелеп сугып аласың.

Салават Фәтхетдинов өч хитын җырлады. “Килә ява бер болыт”, “Салкын чәй”, “Уфтанма”. Киң карашлы шәхес инде: шул ук “Уфтанма”сын да җырладылар, минеке дип вакланып йөрмәде. Шаяртып кына әйтә – “Элвин Грей җырлаганда, “Уфтанма”ны җырламаса ярар иде дип котым чыгып торды”, ди. Салават Фәтхетдинов “Үзгәреш җиле” юлында булмаса да, ул җырлары күңелгә бик якын булса да, барыбер шул болыт инде дигәндәй. Юктан гаеп эзли димәгез – 2025 ел “Татар җыры” бит, быел гына концертлары узды, өч җырның берсе яңа кирәк иде инде!

Салават та җырлагач, халык дәррәү ишеккә ташланган иде, ә юк, бетмәгән икән! Әйтәм бит, традицияне үзгәрткәннәр, Динә Гарипова чыкты. Һәм дә концертны бөек җырчы бетерергә тиеш дигән кагыйдәгә беркадәр үзгәреш кертелде.

Аннан соң да әле бер төркем җырчылар чыгып попурри бәрде. Конфеттилардан салют атылды, концерт тәмам!

Биш сәгать булды. Тямаев, Илсөя, Ризат-Зинира, Зәйнәб Фәрхетдинова… тагын күп-күп җырчылар юк. Менә шулай хәл иткәннәр. Киләсе концертларда булырлар, дуслашырлар, дәгъвалар булса, хәл ителер дип өметләник – иҗат кешеләре четерекле халык. Бер якны тыңлыйсың – бер сүз ишетәсең, икенче якны тыңлыйсың – бөтенләй башкача булып чыга. Сабырлык, сабырлык.

Рәмис Латыйпов.
Фотолар: ГК «Барс Медиа», Татар-информ, социаль челтәрләр.

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Татар җыры – 2025: сәхнә – татарның көзгесе впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«Мин 5 яшьтән башлап сезнең концертларга йөрим. Ә хәзер миңа 20 яшь. Бер дә калдырганым юк! Ел саен йөрим. Ел саен бу шоу кабатланмас», – ди Алинә исемле тамашачы.

Аннары Гүзәл Уразовага шул еллар эчендә дөнья күргән 101 альбомының тышлыкларыннан әзерләгән букет тапшырган.

«Алиночка, бу шедеврально! Эксклюзив! Күпме матур җырларыбыз булган! Рәхмәт, яраткан тамашачым», – дигән халык артисты Гүзәл Уразова.

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Фото: соцчелтәрләр

Запись Гүзәл Уразовага шаккатмалы бүләк тапшырганнар [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Алия апам шалтыратты. «Син әнинең җырын ишеттеңме?» ди… Мин юк дидем! Бөтенебез дә шокта! Син һәрвакыт безнең белән, әнием!

Әни китте, җыры калды! Ничә еллар дәвамында чыкмаган җыр, хәзер дөнья күрде. Һәм бу 100 процент – хит, – дип яза легенданың кызы Алсу.

Кабат эзләп тапты мине сөю,
Бу яшәүдән өмет өзгән чакта.
Кулын сузды. Әйтерсең лә,
Көтеп торган мине бер чатта.

Кабат килде сөю, көтмәгәндә,
Җиргә коеп яуган яңгырдай.
Күтәрелде күккә тургай булып,
Яңгырады язгы шат җырдай…

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Хәния Фәрхинең кызы: “Әни китте, җыры калды!” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«Дусларым, мин килеп урнаштым. Аллаһка шөкер!

Барыгызга да изге теләкләрегез өчен бик зур рәхмәт! Һәрберсен укып чыктым!

Монда кемнәр генә юк… Күрәсең дә, үзеңнең проблемаң әзрәк читкә күчә дип әйтимме соң…

Әле мине тикшерәләр. Тагын өстәмә анализлар алдылар. Биопсия дә алалар…

Гадәти тормышта икенче төрлерәк йөрисең. Ә монда…» – дип, яшьләрен тыеп, сөйли җырчы.

Аллаһ Тәгалә бу авыр сынауны җиңеп чыгарга җиңеллек, сабырлык насыйп итсен!

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Лилия Муллагалиева хастаханәдә: “Кемнәр генә юк монда…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Илсөя Бәдретдинова кешеләргә бик якын булуы белән аерылып тора. Ул – шәхес. Илсөя Бәдретдинова хезмәт юлын журналист буларак башлаган, Түбән Каманың “Туган як” газетасында да эшләгән, төзелешләргә чыккан, авылларга йөргән, тәнкыйди, проблемалы, акыллы мәкаләләр язган. Илсөя Бәдретдинованың беренче профессиясе бер бәреп чыгачак әле. Ул берәр журналның баш мөхәррире була алыр иде. Яки берәр яхшы тапшыру алып бара алыр иде.

Аның дикциясе, тавышы, җырлары бик үзенчәлекле. Ә хезмәт юлын ул “Мунча ташы”нда башлаган. Һәм бер зур сер ачам – “Туган як” редакциясендә әле дә Илсөя Бәдретдинова ясаган картиналар бар. Киләчәктә алар аукционда бик кыйммәткә сатылачак. Без берсен инде сатып алдык”, – дигән ул Мәскәү татарлары Штабы төркемендә.

ЧЫГАНАК: https://vk.com/clips/altinurta?feedType=ownerFeed&owner=-20546835&z=clip-20546835_456239390

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись “Илсөя Бәдретдинованың беренче профессиясе бер бәреп чыгачак әле…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Һәрберебез дә катнаша ала торган, барыбыз өчен дә мәшһүр берәр спорт төре булыр дип уйлыйм”, – ди Айдар.

Ул шундый чагыштыру китерде. “Без яраткан көрәшкә 12 яшьтән алалар. Ә 12 яшькә кадәр ул нәрсә белән шөгыльләнә? Футбол, карате белән. Без көрәшкә 12 яшькә җиткәнне көтеп утырабыз. Ата-ана башка спорт төренә акчасын сарыф итә дә, 12 тулгач килми. Без көрәшкә кеше килми дибез. Ә бу спорт төрендә 2 яшьтән дә катнашып була”, – дип сөйләде Айдар.

Айдар журналистларга спорт уенын ничек уйлап тапканын сөйләде. Ул инде озак еллар милли көрәшне популярлаштыру юлларын эзләү белән мәшгуль. Коронавирус вакытында ул авылда яшәгән. Әтисе Рәүфәт белән урманга барганнар, шунда урман кисүчеләрне күрәләр – тегеләр трослар белән бүрәнәләрне өстериләр икән. Туктале, нигә шушы ысулны кулланмаска, дигән әйбер башына суккан аның.

 “Милли спортыбызның төшенкелектә булуы, Татарстан республикасын күрсәтерлек тә спорт төре булмавына борчыла идем. Татарча көрәшне күптән оныттык. Табарлины без Татарстаннан чыккан дип әйтә алачакбыз”, – диде ул.

Яңа спорт төрен Инсаф һәм Кирилл исемле егетләр журналистларга күрсәтте. “Табарли” өч өлештән тора икән. Берсе тартыш дип атала – анысында өч метрга өч метр квадрат сызалар да, шуның эченә кергән егетләр билбаулардан тартышып, бер-берсен шул зонадан өстерәп чыгарырга тырыша. “Этеш” дигәнендә – шул урыннан этеп чыгарасы. Аннары “Атыш” дигәне бар. Анысы көрәш кебегрәк – әмма кагыйдәләре күпкә гадирәк, очколар системасы түгел – кем тотып ата, шул җиңә.

Айдар көрәшкә караганда өстенлекләрен дә күрсәтте. Бу уен тиз бара, көрәштәге кебек көрәшчеләр бер-берсенә билләрен бирмичә интектерми, хөкемдарга җиңүчене билгеләү җиңел, тиз баргач, каравы да кызык, аннары имгәтмичә уйнарга да була, ди ул.

Матбугат конференциясе башланганчы ук “Табарли” дигән сүзнең каян килеп чыкканын фаразлашкан идек. “Табарли” дигән француз спортчысы хөрмәтенәме дигән идем, юк, Айдар Әгерҗе районының Тәберле авылыннан, русчасы “Табарле”, шуннан чыккандыр диделәр. Айдар бөтенләй башкача аңлатты – “Табар” дигәне фарсыча балта дигән сүз икән, “балта көче” кебегрәк мәгънәгә ия ди.

Айдар бу спорт төрен рәсми рәвештә теркәргә тели. Аның өчен 40 төбәктә бу спорт төренә бәйле ярышлар узарга тиеш дигән шарт бар икән. Айдар инде быел ук ноябрь аенда ярышларны башларга җыена. Әле тренерлар да әзерләмәкче.

Айдар үз вакытында “Манзара” спорт-музыка бәйгесен уздырып та шаккаттырган иде. Юктан бар булган бу бәйге хәзер көрәшчеләр тарафыннан югары бәяләнә, көрәшчеләр “Манзара”да алган билбау белән мактанырга ярата. Ул бу бәйгене дә ташларга җыенмый икән. Әмма анда инде “табарли” уены да уздырылачак. Айдарның планнары грандиоз – ул бу уеннарны сабан туйларында тулы көченә уздырмакчы.

• Айдарның планнарын хыялыйлык дип тә атап булыр иде, билгеле, әмма шуны истә тотыйк – хәзерге вакытта шактый популяр булган кайбер спорт төрләре аерым кешеләр тарафыннан уйлап табылган. Әйтик, Айдар үзе самбоны телгә алды – ул СССРда көрәш, дзюдо, джиу-джитсу нигезендә барлыкка килгән, “самозащита без оружия” дигән сүздән барлыкка килгән уен төре. Кем белә, бәлки берничә елдан барыбыз да табарли уйный башларбыз әле?

Автор: РӘМИС ЛАТЫЙПОВ

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Айдар Шәймәрданов “Табарли” уйлап тапкан… Бар икән хәлләр впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«Ленар» дигән исемне ишетсәгез, сөенеп кул чабып куегыз. Бу гади генә исем түгел, ә татарның соңгы саклану кодларының берсе. Әйе, әти-әниләребез, никадәр басым булса да, совет чорында балаларына Василий яки Сергей дигән исемнәер кушмаган, Ленар яки Ренат дип булса да дәшкән. “Ленар” – «ЛЕнинская Народная АРмия» дигән сүзләрдән төзелгән исем, әмма без аны үзебезнеке иткәнбез! Урыста Ленар юк, ул бары тик татарда гына. Менә шундый “хитрый” без: хәтта совет лозунгыннан да милли код ясаганбыз. Ренаты да шулай, “РЕволюция + НАука + Труд”, дигән сүзләрдән.

Татар баласының татарча сөйләшмәгәнен күреп көенәсең дә, исеме Ленар икәнен белгәч, сөенеп куясың – юкка чыкмаган әле милләт!

Тукайны укый алмау — бу тарихны югалту

Менә монысы инде көлке түгел. Хәзерге буын өчен Габдулла абый — шигырьләр җыентыгындагы берничә юл гына. Ә бит чын Тукай — безнең үзебезнең Шекспир һәм Пушкин. Ә без аны оригиналда укый алмыйбыз. Ни өчен? Чөнки 1917 елдан соң татарның үз графикасын тартып алдылар, башка графикага күчерделәр. Китаплар калды, әмма ачкычы юк.

Уйлап карагыз әле: инглиз Шекспирны, рус Пушкинын оригиналда укый ала, ә татар үзенең Тукаен — юк! Абсурд түгелмени бу? Бу – фаҗига.

Телсез татар була аламы?

Кемдер әйтә: «Мин татар, тик телне белмим». Ә син кем соң, дускай? Милләтең кем соң синең? Немецча гына сөйләшкән французны французга санамыйлар. Французча сөйләшкән инглизне инглиз димиләр. Ә татарча белмәгән татарны татар дип әйтеп буламы? Телсез татар ул татар түгел, күләгә. Телсез халык була алмый. Милләт булыр өчен беренче шарт – тел. Тел бетсә, милләт тә юк. Ә тел булса — хәтта Мәскәүдә дә, Стокгольмда да татар булып калырга була.

Йомшаклык – татарның иң авырткан ноктасы

Беләсезме, телебез ничек югала? Беренче чиратта татар үзе «ә, боларга уңайсыз булмасын, әйдә русча сөйләшик әле» ди башлый. Менә шул “башкаларга хөрмәт” телебезнең башына җитә. Кавказ халкында ике кеше сөйләшкәндә тел белмәгән өченчесе кушыла икән – барыбер үз теллләрендә сөйләшүен дәвам итә. Ә ике татар янына бер тел белмәгәне килсә, шунда ук урысчага күчәләр. Бу – безнең иң зур проблема.

Ислам һәм тел берсеннән берсе аерылмый!

Кайберәүләр әйтә: «Ислам булса, тел кирәкми». Чепуха! Татарда дин дә, белем дә, тәрбия дә – барысы да татар телендә барган. Совет чорында да динне татар теле саклап калган. Аллаһ сине татар итеп яраткан икән — димәк, ул сиңа бу аманәтне тапшырган. Телне югалту — аманәткә хыянәт.

Ленар бар икән – татар бар әле

Татар кими. Саннар куркыныч: элек татар казах һәм үзбәкләрдән күбрәк булган, хәзер казахлар 15 миллионга җитте, үзбәкләр 37 миллион, ә без әле дә шул 4–5 тирәсендә бөтереләбез. Аларыннан да тел китеп бара.

Әмма безнең кулда соңгы саклану коды бар – татар исемнәре. Ленар, Ренат – милләтнең соңгы «парольләре». Әгәр Ленар бар икән – татар бетмәгән әле. Без телсез, әмма барыбер үзен татар дип атаган халыкка әйләнеп барабыз шикелле.

16 онык һәм 12 бала

Мин, Исмәгыйль Шәңгәрәев — 12 бала, 16 онык әтисе. Һәм барыбыз да татарча сөйләшә. «Кыен, мөмкин түгел» дип зарланучыларга җавап – ул мин. Һәм минем кебек чит илләрдә дә яшәп, татар телен белгән татарлар. Чит илдә яшәгән татарлар да татар телен саклый ала икән, димәк, телебезне югалту сәбәбе – үзебездә теләк булмау гына.

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Исмәгыйль Шәңгәрәев: «Татарда Ленар исеме бар икән – димәк…» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..