Төркемендә 7 милләт кешесе эшли, төрле диндә дә алар. Әмма рухи якынлык белән бер гаилә булып берләшкән булулары күренеп тора. Үзебезнең Учалы районында туып-үскән Илнур Коләхмәтов Казаннан күчтәнәчкә… курай моңнары алып кайткан. Татарстанда бердәнбер өзләүче дә түгелме икән әле үзе?! Якут кызы Аисхана, хомуста уйнап, төрле кош, җәнлекләр авазы чыгаруы белән таң калдырды.

Илсөя белән озак сөйләштек, күңелендәгесен ачып салды ул безгә. Әмма аның яшерен сандыкларында да күп калды кебек әле.

• Илфак үлгәч, “чукучылар” күп булды, – диде ул. – Әмма мин аларга нидер аңлатырга, Аллам сакласын, акланырга уйламадым да. Ул исән чакта да аның турында дәшмәдем, үлгәч, бигрәк тә инде…

Чыннан да, журналист коллегаларыбыз аны азга гына да тынычлыкта калдырмый, әле ул теге болында чәчәк җыйган, әле бу кибеттә күлмәк алган – барысын да халыкка җиткереп тора. Үзенә дә язучылар күп икән. Әмма барысы да начар уй белән дип булмый, алай гына түгел, күбрәге яратып, рәхмәт әйтеп яза.

• “Кешенең күзенә туры карап әйтмәсәм, үземнең күз тирәсе җыерчыклана”, ди иде минем әби. Үзем дә яратмыйм шул җыерчыкларны, – ди Илсөя.

Динар Кәлимуллни фотолары.

сайт архивыннан 2018 ел

Запись Илсөя Бәдретдинова: Илфак үлгәч, “чукучылар” күп булды впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«Без, оҗмахка эләксәк тә, зарланырга сәбәп табар идек»

Чүп ташларга чыккан саен, исем китеп керәм. Шәһәр шәһәр шул инде, артык нәрсәне фатирда бик сакламыйлар. Халык күпме генә зарланса да (без, оҗмахка эләксәк тә, зарланырга сәбәп табар идек), кием-салым, җиһаз-мазар ише нәрсәләрен гел алыштырып тора, искесен чүплеккә ташлый тора. Сакчыллык бик үк хас нәрсә түгел безгә. Авылда да элекке экономияләү, әйберне саклау өлкән буын белән бергә китеп бара бугай.

…Егерменче гасыр башы. Революциягә кадәрле еллар. Безнең як авыллары ул чорда Бөгелмә өязенә кергән, авыллардагы күпчелек халык аксөяк канлы – күбесе хәрби хезмәттә булып кайткан. Бер елны иген уңмый. Корылык. Кышны исән-сау чыгалар чыгуын, тик язга чәчүгә орлык бик аз, күпләрнең чәчәргә запасы юк. Акчага да кытлык. Хөкүмәт авыр хәлдәге авылларга ярдәм итеп акча, симәнә бирә икән дигән сүз килеп ирешә авылга. Авыл запаслы яшәргә өйрәнгән, барып сорап карарга булалар. Моның өчен Бөгелмәгә, өяз кәнсәләренә барырга кирәк. Русча белгән үткенрәк кешеләр авылда кемнәр? Билгеле инде, солдат хезмәтен үтеп кайтучылар. Гөрнәдердәй таза, үткен биш ирне Бөгелмәгә – акча сорарга юллыйлар. Китәләр абзыйлар, Бөгелмә бу авылдан 60 чакрымнар, барып җитәләр, кәнсәләр янындагы бүрәнәләр өстенә барып утыралар да ничегрәк керәсе, ничегрәк сорыйсын уйлашып, тәмәке төреп кабызалар. Бишесе дә көйрәтә, гаскәри хезмәттә өйрәнеп кайтканнар. Утыралар абзыйлар шулай уйлашып… Бермәлне болар янына кәнсәләрдән бер кеше чыга. Нәчәлство икәне күренеп тора инде, киенүе үк башка.

– Кайлардан килдегез абзыйлар? – дип дәшә ул ирләргә.
– Фәлән-фәлән авылдан.
– Ни йомыш?
– Менә авылда чәчүгә орлык аз, ярдәм кирәк иде.
– Нигә сатып алмыйсыз?
– Акча юк…
Кәнсәләрдән чыккан кеше елмаеп куя. Авылда аны өязнең иң зур нәчәлниге дип сөйлиләр иде, дөресендә кем булгандыр – анысы хәзер билгесез.
– Юк, абзыйлар, – ди ул, бераздан. – Сезнең хәлегез әле авыр түгел, без бик авыр хәлдәге авылларга гына ярдәм итәчәкбез. Ә сезнеке әле түзәрлек.
Абзыйлар торып баса, кызып-кызып үзләрендә бик авыр икәнне исбатлый башлыйлар, өяздә авылның чын хәлен белмәүләренә сылтыйлар. Кәнсәләрдән чыккан кеше аларны тиз туктата.
– Менә карагыз, – ди ул. – Сез килдегез, бүрәнәләргә менеп утырдыгыз. Бөтенегез тәмәке төреп кабызды. Тәмәке тамак туйдырмый, димәк, сез әле ач түгел. Монысы, беренчедән. Икенчедән, һәркайсыгыз тәмәкене үз шырпысы белән кабызды. Хәлегез чыннан да авыр булса, бөтенегез бер шырпыдан кабызыр иде. Димәк, авыр түгел авылыгызда хәлләр. Шуңа күрә барыгыз, кайтыгыз, абзыйлар. Хәлегез чыннан да авырайса, килерсез…

Абзыйлар нишләсен, кайтып китә. Шул чаклардан безнең авылларда, әлегә һәркайсыбыз үз шырпысы белән, димәк, яшәргә була дигән гыйбарә йөри иде.

«Мисырныкы түгел, үзебездә үскәне әйбәтрәк»

Матур килде узган яллар. Яңгыр яуган җир булмады бугай республика тирәсендә. Казанда эш күп булып, авылга кайта алмадым. Эш дигәнең ял икәнен белми бит ул. Әле теге нәрсә килеп чыга, әле бу нәрсә. Редакторыбыз Гөлнара Сабировага шалтыратам. Элемтә начар. Шытырдаган тавышлар арасыннан Гөлнараның: “Мин авылда әле, бәрәңге алабыз, соңрак шалтыратырмын”, – дигәне ишетелде. Әһә, минәйтәм, Аксубай ягында бәрәңге яхшы чыга диләр, болар рәхәтләнә икән. Димәк, ач калмыйлар. Соңрак тагын шалтыраттым редакторга.

– Гөлнара, син бәрәңгене күп ашыйсыңмы? – дип сорыйм. Бераз уйланып торгач:
– Ике атна элек ике кило алып кергән идем, үреп-йомшап бетте бугай инде ул, – диде Сабирова.

Язылып бетмәгән бер язма буенча Рәмис Латыйповка шалтыраттым.
– Кукмарада әле без, бәрәңге алып ятабыз, – диде ул тонык тавыш белән. Рәмиснең арыганлыгы сулышыннан ук сизелә иде. Марат Кәбировкә шалтыраттым. Монысының телефоны, гомумән, дәшмәде. Илеш районында телефон тотмый торган урыннар байтак шул. Боларын да көн саен кәстрүл-кәстрүл бәрәңге ашап утыра дисәләр ышанмыйм. Ияләнелгән гадәт буенча утырталар, алалар. Чөнки каладан авылга бәрәңге алырга кайту – үзе бер йола.

Бәрәңге,бәрәңге… Бәрәңгегә багышлап берничә җыр иҗат иткән халыклардан – татар берүзедер, мөгаен. “Йодрык кадәрле, йомры гаүдәле…” , Яки “Тәгәрәткә-ә-н бәрәңге-е-е” дип без генә суза алабыз кебек тоела миңа. Хәер, бәлки ялгышамдыр, тик шулай да. Кечкенә чакта, 40 сутыйлы бакчаны тутырып утырткан бәрәңгене казып алып, берничә сортка бүлеп (кайсысы симәнәгә, кайсысы көздән ашарга, кайсысы язга кадәр торырлык), базларга салгач әбинең: “Ходайга шөкер ,быел да ач калмыйбыз”, – дип шатланганына сәерсенә идем мин. Чөнки ул чакта авылдагы төп ризык нигездә бәрәңге белән ит булса да ,ашарга башка нәрсәләр дә бар иде. Җәен без интегә-интегә баздан үргән бәрәңгене кире чыгара идек. Ярарлыгы – малга туралган инде, калганы – чүплеккә. Чөнки бәрәңгенең яңасы өлгерә, базны яңа уңышка әзерләргә кирәк. Тик бәрәңге әле ул чакта изге нәрсә иде. Кышын базыңда бәрәңге черү – үзе бер трагедия иде. Ә бәрәңгене утырту яки алу – олы йола, ритуал иде. Теге колорадо коңгызы дигән зәхмәт тә күренми иде әле ул чакта, җәен бәрәңгене утау, күмү, матиклау, кәтмәнләү – төрле җирдә төрлечә әйтәләр – авыр булса да ,гаиләне еллык ризык белән тәэмин итүнең бер өлеше дип кабул ителә иде.

40 сутыйдан җыеп алынган бәрәңгенең вагын берәмтекләп чүпләп, пешереп, төеп әз генә икмәк белән бутап тавыкларга ашаталар иде. Хәер, бакчасына чөгендер утыртмаган кеше бәрәңгене малларга да турый иде. Бәрәңге утырмаган, үстермәгән татар гаиләсе булмагындыр дип беләм. Хәер, хәзер дә шулай. Бераз кадере китте кебек бәрәңгенең. Чөнки бүтән төрле ризык күп. Элек ул шул ук карабодай ярмасын танышлык аркылы гына Азнакай якларыннан алдыру бар иде. Хәзер андый проблема юк.

Бәрәңгенең иң абруйлы чагы үзгәртеп кору елларында булгандыр ул.Чөнки кибетләрдә сатып алып ашар нәрсә калмады һәм шул чор халыкны бәрәңгедән дисәләрчә төр ризык әзерләргә, гомүмән бакчасында бик күп төрле яшелчә үстереп ,аны кышка төрлечә әзерләргә өйрәтте бугай.

Әйткәнемчә, хәзер бераз төште бәрәңгенең абруе. Тик шулай да авылларда шактый кеше зур бакчасына печән, башка яшелчә чәчкән булса да , төп культура бәрәңге әле.
Нәрсәгә шул кадәр утыртканбыздыр, хәзер балалар да алып китми, шул элекке гадәт буенча чиләнәбез, – инде дип зарлана күрше апа.

– Ашалса аена бер чиләк ашаладыр, – ди якын бер иптәшем. Алай да утырта татар бәрәңгене. Чөнки ул запаслы булырга өйрәнгән, чөнки әби-бабалары күргән берничә ачлык – аның генннарында.

Быел җәй Америка акчасына яшәп ятучы бер татар сайты кызыклы гына материал язды. Анда ике егет Балык Бистәсе тирәсендә микән, авыл халкыннан сораштырганда, халык Мисыр бәрәңгесе ашавын әйткән. Шул урынны сүзен-сүзгә китерим әле:
“Быел җәй башында корылык булу сәбәпле бу авылда күпләрнең бәрәңгеләре тишелмәгән. “Мисырдан китерелгән бәрәңгене бик яратып ашыйбыз”, ди авыл халкы. Моңа кадәр кыяр белән помидордан кала барлык яшелчә дә Европа илләреннән китерелгән булган.” Материал август башында язылган. Иренмичә Балык Бистәсе, Теләче, Мамадыш якларындагы танышлардан сораштым – бәрәңгенең начар булуыннан артык зарланучы булмады. Аннан быел яз бәрәңге тишелмәү белән җәй уртасында Мисыр бәрәңгесе ашауның ни бәйләнеше барлыгы да аңлашылмады.

Әлбәттә, без дә бәрәңгене сатып алгалыйбыз. Чөнки шәһәрдә асфальтта үсми ул, ә авыл ерак – анда базда бәрәңге җитәрлек булса да, еш кайтып булмый. Алай булса да, без Мисырда үскән бәрәңге сатып алмыйбыз. Базарда үзебезнең татар абый-апалары саткалап тора – шулардан алабыз. Татар әллә нинди уңышсыз елларда да бәрәңгене җаен табып үстерә ул.

Лаеш районының Хәерби авылына кайткан идек, кичен бөтен авыл өстен зәңгәрсу томан баскан, бөтен җирдә яндырылган бәрәңге сабагы исе. Көлдән аралый-аралый, көлгә күмеп пешерелгән бәрәңге ашыйсы килеп китте. Нишлисең, балачактан канга сеңгән нәрсә гомер буе онытылмый бит ул.

Әз утырта халык бәрәңгене, элеккедән күпкә әз. Заманасы шуңа этәрә. Башка ризык күп. Дәрәҗәсе бераз төшсә дә, диетологлар әйткәнчә, тазартса да – булсын инде ул базларда бәрәңге. Үзебезнең ярмалы бәрәңге. Ниндидер чүлле Мисырлардан китерелгән бәрәңге ашарга язмасын инде безгә.

Запись “Гомер буе онытылмый бит ул” – Илфак Шиһаповсыз ике ел… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Чупиха бит бу – йомырка түгел. Менә без яшь чакта була иде йомыркалар. Берсе-берсе кушучлап тотардай минсиңәйтим. Ие! Ышанмасаң, әнә, күршеңдәге әрмән иптәштән сора. Кара әле, иптәш әрмән, күрсәт әле менә бу сабыйга чын йомырканың нинди булырга тиеш икәнен. Син әрмән түгел, Чишмә малаемыни? Борының кәкре, мыегың кара булгач мин сине әрмән дип торам бит. Минәйтәм, күрсәт әле шуңа йодрыгыңны йомарлап. Күрдеңме, сеңел? Чын йомырка шундый булырга тиеш ул. Ә болар пүчтәк синең. Өчесе бер учка сыя.

Тә-әк, ә болары нәрсә? Бәрәч, тавыкмыни? Кит аннан, шундый тавык була димени? Ходаем, болар радиация-фәләнгә эләккән тавыклардыр инде. Ә-ә, бу йомыркаларны да шулар салган инде алайса. Чыпчык бит бу, тавык түгел.

Әй, ни, иптәш әрмән, тфү, иптәш Чишмә малае, әйт әле син элек нинди тавыклар булганын бу сабыйга. Менә, сеңел, күршең алдарга бирмәс, иеме, без яшь чакта була иде тавыклар, иеме, алар кетәклектән сикереп төшкәндә абзар идәннәре сына иде. Ә аларның йомыркалары-ы. Берсе-берсе бер таба иде. Ә син шушы нәрсәләреңне “йомырка”, “тавык” дип торасың, кеше көлдереп. Нинди заман соң бу? Ни юньле тавык юк, ни юньле йомырка юк. Әрмән дигәнең дә Чишмәнеке… Нишләттеләр бит илне, ә?

Ну, ярар, дәлше барып карыйк…

– Кызым, кара әле, менә бу туңган әйберең нәрсә ул?

– Балык ул, әби, балык.

– Эсвижиймы соң?

– Сеп-эсвижий, әби, кичә генә тоткан кебек.

– Ә нишләп алай ямьсез соң ул?

– Нишләп дип… Үзеңне суыткычка тыксалар, матур булыр идеңме соң?

– Кызым, ә ничә сум тора ул?

– Килосы йөз алтмыш тәңкә, әби.

– Кара әле, кызым, ә бу диңгез балыгымы, елганыкымы?

– Диңгезнеке.

– Соң, диңгезнеке булгач, нишләп кичә генә тоткан булсын, диңгез ерак бит ул.

– Һи-и, әби, беләсеңме син хәзер самолетлар ничек тиз оча? “Выжт” кына иттерәләр – и монда.

– Кара әле, кызым, ә ул кылчык­лымы?

– Юк, әби, кылчыгы бер дә юк.

– Кызым, ә син аны сатканда башын да үлчисеңме?

– Үлчим инде, анысы да веска керә.

– Балык башын ашап булмый бит.

– Нишләп булмасын, бик тәмле бу балыкның башы. Мактап-мактап алалар, нәкъ менә башы тәмле дип.

– Ә ите тәмле микән?

– И-и, әби, нәкъ менә чебеш ите инде, үзе ап-ак, үзе йомшак…

– Ә майлылыгы?

– Әбекәем, менә тач үрдәк ите инде. Мае тамып тора.

– Кара син аны, вәт балык диген, ә?

– Ә бу нинди җимеш, балакаем.?

– Фейхоа ул, әби…

– Әстәгъфируллла, шундый җимеш тә буламыни?

– Була әби,була. Хатын-кызларга бик файдалы диләр…

– Исеменә караганда, балакаем, шул хатын-кызларга гына файдалы нәрсәдер дә инде ул. Алалармы соң?

– Җиткереп булмый, әби. Кайтара торабыз – сатылып бетә бара.

– Ул нәрсә дә дефиситка әйләнде шул хәзер… Җитми… Хатыннар күп, ирләр аз. Булганннары да пачти ысплуш исерек.

Кая әле, тегендәрәк барып бә­рәңгеләре, кишерләре нинди икәнен карыйм да, кайтыйм әле мин. Аласы әйберем юк, болай гына, нирвыларны тынычландырырга гына чыктым ич… Монда мае тамып торган балык, үз үлеме белән үлгән тавык, радиасиягә эләккән күкәй алып агуланып үләсем юк әле. Фейх… фейх… шул нәрсәләре дә үзләренә булсын…

Автор: Илфак Шиһапов

Акчарлак

Фото: https://vk.com

Запись Илфак Шиһапов: “Агуланып үләсем юк әле” – Акчарлак впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Кемгә инде болай да очсызланасы карбыз кирәк, кемгә дачасында тутыккан калай урынына яңаракны аласы, әле шул арада берәрсе зуррак чалбар эзләп китеп бара.

Шул чуаррак халык арасында әле карап торышка таза, тик инде шулай да сиксәннең теге ягына баручы бер апа табут бәяләре белән кызыксына.

– Кемгә? – дип сорый ягымлы гына сатучы ханым.

– Соң, кемгә булсын, үземә инде! – Апаның битендә бернинди хис юк. – Үземә алам!
Арзанлы табутларның нибары ике мең ярым торганын белеп, кәефе күтәрелде апаның. “С доставкой” 3 мең булса да чепуха икән”, – диде сатучыдан кәгазьләрен алып.

– Сашам һәм Андреем янына күмдерәм, – диде ул, янәшәдә генә алма сатучыдан сатып алып, чытырдатып алма ашый-ашый. – 57 ел Сашам белән бәхетле яшәгәнбез – сизмәгәнбез генә. Талаштык та инде, сугышкалаган да булды. Олы малай Андрейны да бергә җирләдек… “Мәңге күрешмәсәк ярар иде” дип аерылышып төн кунган чаклар да булды… Ну яшәдек… 57 ел яшәдек, малакаем…

Апа Сашасын сөйли. Уңган, булган, миһербанлы… Әле узган ел гына бакыйлыкка күчкән икән.

– Сашаныкы 3 мең тәңкәлек иде табуты. Минеке дә аннан ким булмасын дидем инде, – апа алма ашавын туктатмады. – Иртәгә үк янына барып ятар идем дә бит… ярамый. Үземне берәр нәрсә эшләтсәм, миндә яши торган пләмәшләрне гаепләячәкләр. Фатирыма хуҗа булырга теләп, мине берәр нәрсә эшләткәннәр дип. Фатир бит аларга язылган… Вәт шуңа аптыраш. Яшисе дә килми, үләргә дә ярамый. Шуңа, вчү-тәки, җан биргәнгә җүн бирмәсме әле дип, табутны үз акчама алып кайтып куям. Вдруг китеп барсам…

Белмим, әбинең шатыр-шотыр алма кимерүенә караганда, әле “вдруг” бу арада гына булырга охшамаган иде охшавын. Тик менә 57 еллык мәхәббәт ни генә эшләтми дә ул, ниләргә генә этәрми шул. Чыннан да, яратышып яшәгәннәр күрәсең…

Автор: Илфак Шиһапов

Акчарлак

Фото: https://vk.com

Запись Илфак Шиһапов: “Яшисе дә килми, үләргә дә ярамый” – Акчарлак впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Моннан берничә ел элек бик авырдан аерылышкан һәм бу тема тирәсендә үзләренә карата бик күп сүзләр ишетергә мәҗбүр булган татар-шоу-бизнесының әлеге пары, аларның исемнәре тирәсендә шау-шу бүген дә тынып тормый. Моннан 10 елдан артык элек төшерелгән архив тапшыруын телевизордан карап булачак.

Бүген 15.30тә “ТНВ – Яңа гасыр” телеканалында “Адәм белән Һава” тапшыруы  кабатлап күрсәтелә. Ләйлә Дәүләтова тамашачыларга: “Фикерләрегезне көтеп калам” дип мөрәҗәгать итә.

Иртэгэ 15.30 ТНВ да @ilsiiabadretdinova хэм #илфакшигапов гаилэсенэ багышланган #адэмбелэнхава тапшыруы кабатлап курсэтелэ? Карамый калганнар хэм тагын карыйсы килгэннэр очен ? фикерлэрегезне котеп калам ? #илсоябадретдинова #лейладавлетова #поэтесса #телеведущая #человекпраздник #шикарныйюбилей #класснаясвадьба#89172745555 #веселаятамада #всемдобройночки

Публикация от лейла давлетова (@leyla_davletova) 30 Июл 2018 в 1:38 PDT

Запись Бүген телевизордан Илсөя Бәдретдинова белән Илфак Шиһапов гаиләсен күрсәтәләр впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

…Капка төбенә зур, матур машина туктаган. Асия апаның кияве Рафаил килгән икән. Асия апа исә пенсия килгәнен көтә иде.

Дөресен әйтергә кирәк, алар безнең ише журналистлардан туйган инде. Уйлап кына карагыз, ничә еллар бер үк сүз бит: Илфак Шиһапов һәм Илсөя Бәдретдинова мөнәсәбәтләре.

– Кузгалтмыйк инде җанын. Тыныч йокласын… – дип каршы алды мине Асия апа.

Йокларга җыенмыйдыр әле ул. Тынгысыз йөрәкле Илфак абый әле һаман да авыллар тарихын өйрәнеп утырадыр, туры сүзен әйтеп, мәнсезләрне һавадан җиргә төртеп төшерү белән мәшгульдер кебек тоела миңа.

Мин – залда, Асия апа аш бүлмәсендә мәш килә. Кырык төрле үләннән чәй әзерләп йөри. Үзе сөйли:
– 4 сыйныфны тәмамлагач, рус телле мәктәпкә китеп барды. “Әйдә, йөрмәгез монда вакытны бушка уздырып”, – дигәндер инде, бөтен дус-ишләрен үзе белән ияртте.

Соңыннан качышып, кайтып җитте барысы да. Илфак кына калды, шул мәктәптә укып бетерде. Илфаклар мәктәпне тәмамлаганда гына боерык чыкты – укып бетергәч тә авылда калырга! Ә Илфакның укырга керәсе килә. Шунда директор янына кереп: “Зинһар, китим инде журналистикага”, – дип ялынган. Сыйныфларында 3 игезәк җырчы кыз да бар иде. Аларның да китәсе килә бит. Берсен дә җибәрмәделәр. “Илфак, сине генә җибәрсәм, авылда зур тавыш чыгачак бит”, – дигән директоры.

Илфак абый апасы Резидә белән бер тигезлектә укый. Һәркем үз эшен мөстәкыйль эшли. Бер калын гына дәфтәре була Илфакның. Бөтен фән шул дәфтәргә сыеп бетә. Уртадан ачасың – алгебра атылып чыга, арттан ачасың – тарих, калганнары… Шул бер генә дәфтәрен күтәреп бара торган булган ул. “Кайда синең китапларың?” – дип сораучыларга җавабы: “Алар мине мәктәптә көтәләр”.

Кайчандыр бу йорт диварларын бизәкләп Илфак әфәнде үзе өйгән булган

– Китапны су урынына гына эчте ул!

Илфак Шиһапов кебек 5 яшьтә үк төртелмичә укый-яза белгәннәр булдыра ала торган шөгыль монысы. Кайбер язганнарыннан тәннәр чымырдый, икенчесен укытып рәхәтләнеп көлдерә. Әдәбият кысаларын вата-җимерә.
Илфак абыйны мин беренче тапкыр ул “Татарстан яшьләре” газетасында эшләгәндә күрдем. Шәһәр ишекләрен шакып кына, оялып кына керә белгән мәктәп укучысы өчен андый сөйләшү – шок. Шунда ул миңа шаккатмалы тарихлар барлап, бер ябык тыкрык дөньялык карашны икенче бер ачык урамга борып, чыгарып җибәргән иде. Сүзләрне сайлап, ипләп, йомшартып тормыйча.

Асия апа белән Рафаил абый елмая:
– Шулай. Ул шундый.
– Аның белмәгәне юк иде. Санкт-Петербургта бит инде илнең иң төп архивы. Шунда ул кайчан тели, кереп йөри ала иде. “Допуск” бар. Теләсә кайсы җиргә. Ә шәһәр, авыл тарихлары, халык турында иң төп мәгълүмат шунда. Башта барып йөрде, аннары гариза гына җибәрә иде.
Шул мәгълүматларга таянып, Илфак Шиһапов авыл тарихын яза, авылдагыларның нәсел агачларын төзи.

– Ул бит тумыштан төзүче. Язып та, эшләп тә. Безнең өйнең стенасын да ул салды. Мин раствор ташып кына тордым. Аның бүгенге кебек төрле формадагы кирпечләре дә юк чак бит. Дефицит чор. Тәрәзәләрен аркалап, гомер буе шул эштә эшләгәннәрне дә уздырып ясады ул аны, – ди Рафаил абый.

Күрдем мин ул йортны. Болай кыяфәтләп, чәчәкләп ясалган йортлар әле бүгенге авылларда да сирәк очрый. Аркалы, бизәкле өлешләрендә кирпечләр нинди генә градуска борылып тегелмәгән анда. Икенче катта кеше башы сыярлык кечкенә түгәрәк тәрәзәләре Бәкер калкулыкларына күз кыса. Менә, апасы Резидә апа да күренде. Гади, авылча, шул ук вакытта шәһәр зәвыгыннан да ваз кичмәгән. Сөйләр сүзләре гайбәттән өс­тен.

Илфакның беренче хатынына мөнәсәбәте яхшы булганы сизелә. Хәзер дә үзгәрмәгән. Илфак абыйның олы кызы Зәринәне еш телгә алалар. Ул да яза башлады соңгы арада, диләр.

– Кан шул ук бит. Язучы каны…

Әкренләп әңгәмәнең кыенрагы башланды. Илфак абый гомеренең шулай кинәт өзелү сәбәпләрен эзләдек.

– Хәзер ни мәгънә инде… Барыбер берни төзәтеп булмый. Әз генә дөресрәк эшләмәде шул инде. Соңга таба ялгышрак юлга кереп китте… – ди Резидә апа.

Райнур Әгъләметдинов, Акчарлак

Запись Илфак Шиһаповның әнисе мәрхүмнең җанын кузгалтмауларын үтенә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..