«Ленар» дигән исемне ишетсәгез, сөенеп кул чабып куегыз. Бу гади генә исем түгел, ә татарның соңгы саклану кодларының берсе. Әйе, әти-әниләребез, никадәр басым булса да, совет чорында балаларына Василий яки Сергей дигән исемнәер кушмаган, Ленар яки Ренат дип булса да дәшкән. “Ленар” – «ЛЕнинская Народная АРмия» дигән сүзләрдән төзелгән исем, әмма без аны үзебезнеке иткәнбез! Урыста Ленар юк, ул бары тик татарда гына. Менә шундый “хитрый” без: хәтта совет лозунгыннан да милли код ясаганбыз. Ренаты да шулай, “РЕволюция + НАука + Труд”, дигән сүзләрдән.

Татар баласының татарча сөйләшмәгәнен күреп көенәсең дә, исеме Ленар икәнен белгәч, сөенеп куясың – юкка чыкмаган әле милләт!

Тукайны укый алмау — бу тарихны югалту

Менә монысы инде көлке түгел. Хәзерге буын өчен Габдулла абый — шигырьләр җыентыгындагы берничә юл гына. Ә бит чын Тукай — безнең үзебезнең Шекспир һәм Пушкин. Ә без аны оригиналда укый алмыйбыз. Ни өчен? Чөнки 1917 елдан соң татарның үз графикасын тартып алдылар, башка графикага күчерделәр. Китаплар калды, әмма ачкычы юк.

Уйлап карагыз әле: инглиз Шекспирны, рус Пушкинын оригиналда укый ала, ә татар үзенең Тукаен — юк! Абсурд түгелмени бу? Бу – фаҗига.

Телсез татар була аламы?

Кемдер әйтә: «Мин татар, тик телне белмим». Ә син кем соң, дускай? Милләтең кем соң синең? Немецча гына сөйләшкән французны французга санамыйлар. Французча сөйләшкән инглизне инглиз димиләр. Ә татарча белмәгән татарны татар дип әйтеп буламы? Телсез татар ул татар түгел, күләгә. Телсез халык була алмый. Милләт булыр өчен беренче шарт – тел. Тел бетсә, милләт тә юк. Ә тел булса — хәтта Мәскәүдә дә, Стокгольмда да татар булып калырга була.

Йомшаклык – татарның иң авырткан ноктасы

Беләсезме, телебез ничек югала? Беренче чиратта татар үзе «ә, боларга уңайсыз булмасын, әйдә русча сөйләшик әле» ди башлый. Менә шул “башкаларга хөрмәт” телебезнең башына җитә. Кавказ халкында ике кеше сөйләшкәндә тел белмәгән өченчесе кушыла икән – барыбер үз теллләрендә сөйләшүен дәвам итә. Ә ике татар янына бер тел белмәгәне килсә, шунда ук урысчага күчәләр. Бу – безнең иң зур проблема.

Ислам һәм тел берсеннән берсе аерылмый!

Кайберәүләр әйтә: «Ислам булса, тел кирәкми». Чепуха! Татарда дин дә, белем дә, тәрбия дә – барысы да татар телендә барган. Совет чорында да динне татар теле саклап калган. Аллаһ сине татар итеп яраткан икән — димәк, ул сиңа бу аманәтне тапшырган. Телне югалту — аманәткә хыянәт.

Ленар бар икән – татар бар әле

Татар кими. Саннар куркыныч: элек татар казах һәм үзбәкләрдән күбрәк булган, хәзер казахлар 15 миллионга җитте, үзбәкләр 37 миллион, ә без әле дә шул 4–5 тирәсендә бөтереләбез. Аларыннан да тел китеп бара.

Әмма безнең кулда соңгы саклану коды бар – татар исемнәре. Ленар, Ренат – милләтнең соңгы «парольләре». Әгәр Ленар бар икән – татар бетмәгән әле. Без телсез, әмма барыбер үзен татар дип атаган халыкка әйләнеп барабыз шикелле.

16 онык һәм 12 бала

Мин, Исмәгыйль Шәңгәрәев — 12 бала, 16 онык әтисе. Һәм барыбыз да татарча сөйләшә. «Кыен, мөмкин түгел» дип зарланучыларга җавап – ул мин. Һәм минем кебек чит илләрдә дә яшәп, татар телен белгән татарлар. Чит илдә яшәгән татарлар да татар телен саклый ала икән, димәк, телебезне югалту сәбәбе – үзебездә теләк булмау гына.

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Исмәгыйль Шәңгәрәев: «Татарда Ленар исеме бар икән – димәк…» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Беренчедән, кызлар күбрәк туа, ир-атлар ешрак үлә — аварияләрдә, башка сәбәпләр белән дә. Барлык илләрдә диярлек хатын-кызлар саны күбрәк. Кайбер илләрдә бу аерма бик зур. Бу Коръәннең күрсәтмәсе: “Ике, өч, дүрт хатын алыгыз, тик гадел була алмасагыз — берәү белән калыгыз”. Өч-дүрт хатынга гадел була алучы ир-атлар бик сирәк.

Шәйх Абду ль-Азиз ибн Баз (Аллаһ рәхмәтендә булсын) әйтә: күпхатынлылык – сөннәт. Аллаһ Коръәннең Ән-Ниса сүрәсендә дүрт хатынга өйләнергә яравы хакында әйтә, әмма бу гаделлек шартында гына рөхсәт ителә.

Әгәр ир-ат, мал-мөлкәте җитмәү, яки үз зәгыйфьлеген белү сәбәпле гаделлек саклый алмаудан курка икән, ул бары тик бер хатынга гына өйләнергә тиеш.

“Күпхатынлылыкка төп киртә – хатын-кызларның көнләшүе”

— Нигә хатын-кызлар күпхатынлылыкка каршы?

— Чөнки ир-ат табигате буенча күпхатынлы. Хатын-кыз табигате буенча моногам: нинди генә заманча карашлы, матур, яки иркен тормышта яшәүче булмасын, барыбер ул бер ир-атны үзенеке итәргә омтыла. Ә ир-ат — табигате белән полигам. Шуңа күрә икенче, өченче, хәтта дүртенче хатын — ир-ат өчен табигый күренеш. Бу ул берсен генә ярата, икенчесенә битараф дигән сүз түгел: ир-ат берьюлы берничә хатынга да чын күңелдән мәхәббәт бирә ала, бигрәк тә алар — аның балаларының аналары булса.

Хатын-кыз өчен ир-ат — аның “территориясе”, шуңа күрә ул көнләшә, саклый. Хәдистә әйтелә: ир-атның җиһады — көрәш, ә хатын-кызның җиһады — көнләшүе белән көрәшү. Күпчелек хатын-кызлар өчен бу бик авыр сынау. Күпхатынлылыкка төп киртә — нәкъ менә көнләшү. Хәтта Пәйгамбәребезнең (с.г.в.) хатыннары да бер-берсе белән бәхәсләшкән.

Бездә ике хатынга никах укытучыга җинаять җаваплылыгы юк. Моңа төп киртәләр кеше фикере, гореф-гадәтләр, һәм шул – хатын-кызлар арасындагы көнләшү.

— Әгәр дә закон буенча рәсми рәвештә берничә хатын алырга рөхсәт ителсә, Татарстанда күп кеше бу мөмкинлектән файдаланыр идеме?

— Мин Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә күп еллар яшәдем — анда да ике-өч, бигрәк тә дүрт хатыны булган ир-атлар сирәк очрый. Татарстанда күпләр икенче хатын ала башламас иде, әмма кемдер барыбер мөмкинлектән файдаланыр иде. Бәлки, ир-атлар хыянәт итмәс, яшерен мөнәсәбәтләр булмас, балалар рәсми рәвештә туар иде. Бу яшерен мөнәсәбәтләргә караганда яхшырак, шуңа күрә рәсми рәвештә рөхсәт итүдә бернинди начарлык күрмим.

Ир-ат өчен бу — өстәмә мөмкинлек. Ә хатын-кызлар өчен, бу — билгеле бер көндәшлек, ягъни үзеңне икенче хатыннан яхшырак, матуррак, эшчәнрәк итеп күрсәтүгә этәргеч. Икенче хатын — ничек кенә яңгырамасын, хатын-кыз өчен иң көчле мотивация.

“Күпхатынлылык — ул легальләштерелгән хыянәт түгел”

— Дүрт хатыны булган ир-ат — бу уңышмы, эгоизммы, әллә ялгызлыктан качумы?

— Дүрт хатыны булган ир-ат — бу, әлбәттә, бер үк вакытта уңыш та, билгеле бер дәрәҗәдә эгоизм да. Чөнки һәр кеше — эгоист, бары тик кемдер аны яшерә, кемдер үз теләкләрен ачыктан-ачык үти. Кайберәүләр өчен зур гаилә, күп бала — үзен мөһим итеп тою, уңыш формуласы. Мәсәлән, мин бер татар кешесен беләм: ул Стокгольмда яши, ике гаиләсе бар, һәркайсында — җиде баладан, барлыгы 14! Минем үземнең 12 балам бар.

Күпләр “көнчыгыш традициясе” дип атый. Әмма чынлыкта Көнбатышта да күп ир-атның берничә хатыны яки партнеры бар, тик аларга “хатын” дип әйтмиләр. Беренче хатынның реакциясеннән, җәмәгатьчелек фикереннән куркалар. Шуңа күрә икенче хатын урынына яшерен сөяркә барлыкка килә. Ә бит ул да хатын, балалар анасы була ала, тик кеәе сүзе аркасында бар да яшерен кала.

Кайчандыр Советлар Союзында шәхси эшмәкәрлекне “спекуляция” дип атадылар, тыйдылар, ә рөхсәт иткәч, барысы да гади әйбергәәйләнде. Күпхатынлылыкка да шул ук кагыйдә: тыймасалар, икейөзлелек, яшерен гаиләләр булмас иде.

— Ул беренче хатынын икенчесе белән, икенчесен өченчесе белән, өченчесен дүртенчесе белән, дүртенчесен беренчесе белән “хыянәт итә” булып чыгамы?

— Юк, бөтенләй алай түгел! Ир-ат һәр хатынына да хокуклы. Тик бер шарт бар: ул бөтен хатыннарына да тигез итеп, чиратлап, ирле-хатынлы бурычларын үтәргә тиеш. Бу — кагыйдә.

Күпхатынлылык — ул легальләштерелгән хыянәт түгел, ә намуслы, ачык гаилә формасы.

Әлбәттә, кайчагында ир-ат бер хатынын күбрәк ярата, икенчесен — ныграк хөрмәт итә, өченчесенә — аерым җылылык белән карый, дүртенчесенә — үзгә бер мәхәббәт белән. Кешенең хисләре күпкырлы: мәхәббәт, хөрмәт, кызгану, хәтта мәрхәмәт. Пәйгамбәр Мөхәммәд тә кайбер хатыннарына алар ялгыз калмасын өчен, рәхим-шәфкать йөзеннән өйләнгән, хатын-кызга теләк аркасында гына түгел.

Шуңа күрә ир-атта төрле хатыннарына төрле хисләр булырга мөмкин, һәм бу берничек тә хыянәт түгел. Татар традициясе дә исламга нигезләнгән. Хәтта христиан динендә дә күпхатынлылык ачык рәвештә тыелмаган: искә төшерик кенә — элек кенәзләрнең дә берничә хатыны булган.

“Ир-ат икенче, өченче, дүртенче хатын алсын өчен ярдәм чаралары да кирәк”

— Нурулла хәзрәт («Туган авылым» мәчете) бер интервьюсында “икенче, өченче, дүртенче хатыны булмаган ир-ат — зәгыйфь, булдыксыз ир”, диде. Сез моның белән килешәсезме?

— Ул үз фикерен бик кискен әйткән. Мәсәлән, минем бер генә хатыным бар, һәм үземне тулысынча ир-ат дип хис итәм. Хатыным да шулай саный. Икенче хатын алмыйм, чөнки бу миңа кирәк түгел. Минем инде 12 балам, 16 оныгым бар, Аллаһка шөкер.

Күпхатынлылыкны ир-атлык үлчәме итеп карарга ярамый. Монда легализация мөһим түгел — иң мөһиме — ихлас ихтыяҗ һәм мотивация.

Мәсәлән, Әмирлекләрдә болай: ир-ат өйләнә — беренче, икенче, өченче яки дүртенче хатын булсын, мөһим түгел — аңа йорт сатып алу өчен процентсыз кредит бирәләр. Бер миллион дирһәм (якынча 300 мең доллар). Гадәттә, бу акча яңа хатын өчен аерым торак сатып алуга тотыла, чөнки анда яңа хатынны ата-аналар йортына, яки инде туганнар яши торган фатирга кертү кабул ителмәгән.

Беренче бала туа — кредитның яртысын гафу итәләр, икенче бала туса — калган суммадан тагын 50% юкка чыга. Өченче бала туганда дәүләт бурычны тулысынча гафу итә! Дәүләт мәҗбүри икенче, өченче, дүртенче хатын алырга кушмый, моның мөмкинлек икәнен күрсәтә.

Бездә гаилә таркалуга еш кына матди як сәбәпче була. Ә Әмирлекләрдә матди хәлне яхшырту өчен өйләнәләр. Әмма чынлыкта бу мөмкинлектән бик азлар гына файдалана — чөнки полигамия чынбарлыкта сүздәгегә караганда күпкә авыррак. Бу ир-атның “җитешсезлеге” күрсәткече түгел. Кемгәдер кирәк түгел, кемне дә барысы да канәгатьләндерә, кемгәдер бер хатын да җитә — һәм бу бернинди хурлык түгел. Иң мөһиме — кешеләрнең сайлау мөмкинлеге булуы.

Мәсәлән, Европада традицион булмаган ориентацияле кешеләр бар, аларга өйләнешү тыелмый. Дәүләт андыйларга рәсми рәвештә юл ача икән, нигә соң ир-атка да бер генә түгел, ә икенче, өченче, дүртенче хатын алырга да рөхсәт итмәскә? Әгәр дәүләт бер процентка якын кешеләрнең физиологиясен таный, ник ир-атларның табигый полигамиясен дә танымаска?

Сүз барлык кешене мәҗбүр итү турында түгел, ә бу чынлап та кирәк булганнарга комачауламау турында. Путин традицион булмаган ориентациялеләргә каршы түгел дип белдерде. Әгәр хәтта Россиядә дә бу тыелмый икән, ни өчен ир-атның табигый күпхатынлылыгын игътибарга алмый?

Әгәр ир-ат икенче, өченче, дүртенче хатын алырга уйлый икән — аңа моны гына рөхсәт итеп калмыйча, бәлки мотивация дә булдыру кирәк: гаилә ачлы-туклы яшәмәсен, балалар кыерсытылмасын, хатын-кызлар үзләрен якланган итеп сизсен.

“Күпхатынлылык булмаса, татар бетәр бит!”

70нче елларда Советлар Союзында якынча 250 миллион кеше яши иде. Беренче урында руслар, аннан соң украиннар, белоруслар, ә аннары татарлар, үзбәкләр, казахлар һәм башкалар. Татар, үзбәк, казахлар — һәрберсе 5 миллионлап булган, ягъни 50 ел элек без бер дәрәҗәдә идек. Ә хәзер?

Бүген үзбәкләр — 40 миллион, казахлар — 20 миллион, ә татарлар хәтта кимегән: якынча 4 миллион гына калган!
Шуңа күрә, мин Татарстанда күпхатынлылыкны рөхсәт итеп кенә калмас идем, ә бәлки махсус мотивация дә булдырыр идем.

— Сезнеңчә, Татарстанда күпхатынлылык рөхсәт ителергә мөмкинме?

— Минемчә, кайчан да булса барыбер рөхсәт итәрләр. Моның үз логикасы бар, бу — гаделлек, һәм проблемадан чыгу юлы.

Мәсәлән, 30 ел элек Британиядә мөселманнар 1% кына булган, хәзер кайбер шәһәрләрдә мөселманнар саны җирле халыкны узып киткән. Мин Стокгольмда яшим — шәһәр үзәгенә кемнедер күзен бәйләп алып килеп, аннары ачсаң, кеше үзен мөселман илендә дип уйлар иде: һәркайда хиҗаб, никаб кигән хатын-кызлар, чалма, түбәтәй кигән сакаллы ирләр. Казанда да хәзер күп хатын-кызлар яулык бәйли башлады, совет чорында алай түгел иде, хәзер бар. Татарстанда андыйлар әзрәк, ә Парижда, Берлинда — күп. Швециянең Мальмё шәһәрен инде бөтенләй мөселман шәһәре дияргә була — атлаган саен мәчетләр, җирле халык юк диярлек. Стокгольмның кайбер районнарында шведлар юк дәрәҗәсендә: берәр урыс килеп дуңгыз ите сатып алырга теләсә, таба да алмый, кибетләр хәләл.

Европада да моны аңларлар: мөселман гаиләсендә өч бала — минимум, югары чик юк. Кайбер гаиләләрдә 20-30 бала да бар. Дәүләт аларга ярдәм итә, пособиеләр, бушлай белем бирә. Әйтүемчә, минем дә 12 балам бар, бәлки тагын да булыр. Минем танышым Рөстәм — миннән яшьрәк, ике гаиләсе, һәркайсында җиде бала. Әле тагын булыр ди. Монда көндәшлек зур роль уйный: берәр хатыны авырга узса, икенчесе дә шундук бала табарга тели, чөнки көнләшә, ире күбрәк вакытын нарасыена бирер дип уйлый. Бу — көндәшлек, конкуренция, һәм бу демографияне яхшырта, ир-атка ихтирам арта. Ибраһим пәйгамбәрнең (г.с.в.) беренче хатыны авырга узмый. Икенче хатыны узгач, беренчесе дә уза.

Күпхатынлылык өчен сәбәпләр төрле — бары тик полигамия генә түгел.

Хәлең авыр булса – икенче, өченче, дүртенче хатын ал!

Мәсәлән, пәйгамбәр (с.г.в.) тормышыннан бер вакыйга: бер ир-ат килеп, авыр матди хәлдә булуын әйтә. Пәйгамбәр аңа: “Өйлән!” — ди.
— Ничек өйләнергә, үземне дә көчкә тәэмин итәм, — ди ир-ат.
Пәйгамбәр тагын: “Өйлән!” — ди.
Ул өйләнә, ярты елдан яңадан килә:
— Мин өйләндем, икебезне дә тәэмин итәргә авыр. Нишләргә?
Пәйгамбәр янә: “Өйлән!”
— Мин бер хатынны да көчкә карыйм бит!
— Шулай да өйлән!
Ир-ат өченче хатын ала, хәл тагын да авырая, инде чарасызлыктан тагы килә, пәйгамбәр: “Өйлән!” — ди. Ул дүртенче хатын ала. Ярты елдан ул шат, бай, матур киемдә килеп чыга. Пәйгамбәр сорый:
— Хәлләр ничек?
— Дүртенче хатыным келәм туку остасы булып чыкты, без барыбыз бергә эш башлап баедык, — ди ир-ат.

Шуңа күрә күпхатынлылык турында “коллык” дип әйтү дөрес түгел. Бу күбрәк кооператив кебек. Хатын-кыз көнләшүне җиңә алса, хәтта күбрәккә дә ирешеп була: башта авыр, аннары ияләшәләр, хәтта бер коллектив кебек яши башлыйлар, менә шундый колхозга әйләнә, ир-ат — “колхоз рәисе” кебек. Бер хатын китсә, бөтен система җимерелә, шуңа күрә барысы да бер-берсенә ябышып ята башлый.

Күпхатынлылык Европада да рөхсәт ителер, чөнки алар хәзер көнчыгыш хатын-кызларына пособие бирә. Җирле халыкта гадәттә бер хатын, бер бала. Европада күпхатынлылыкны рөхсәт итәргә генә түгел, кешеләр моңа кызыксынсын өчен чаралар күрергә туры киләчәк, чөнки башкача демография проблемасы хәл ителмәячәк.

ТАТАР ТУДЕЙ ТЕЛЕГРАМ КАНАЛЫ - https://t.me/tatartoday

Запись Татар юкка чыкмасын дисәк, күпхатынлылыкны рөхсәт итәргә кирәк! – 12 балалы ир фикере впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Мәрьям апа! Сез тумышыгыз белән кайдан? Әти-әниегез кем?

– Чыгышым белән мин Үзбәкестаннан, шунда туып 17 ел яшәдем. Әтием – Шахмамедов Әнвәр, Үзбәкстан кешесе, әнием – Шахмамедова Фирдәүсә, Казаннан. Гаиләдә алты бала үстек. Кияүгә  17 яшьтә чыктым. Әти-әнием 1997 елдан бирле Казанда, Мирный бистәсендә яшиләр.

– Рәшидә абыстай оныгы булуы авырмы?

– Юк авыр түгел, күңеллерәктер. Мин аның беренче кызы Фирдәүеснең беренче кызы булам инде. Минем дәү әниемнең алты баласы булган: Фирдәүес, Рабига апа, Рәмзия апа, Исламия апа, Рушания апа, Госман хәзрәт. Әбием биш кыз  һәм бер малай үстергән. Ул елга бер мәртәбә кунакка килә иде Үзбәкстанга. Безгә килгәч, гел үзенең үгет-нәсихәтләрен калдырып китә иде безгә: Намазлы булыгыз һәм икенче күрешкәндә менә шушы догаларны яттан белегез, – дип биремнәр калдырып китер иде. Соңыннан имтихан алыр иде дә Машалла, дип әйтер иде. Киләсе очрашуга кабат бирем калдырып китә иде…

– Ирегез белән кайда, ничек таныштыгыз?

– Ирем белән Казанда туганнар таныштырды. Үзбәкстанда мәктәпне тәмамлагач, 1991 елда, Казан дәүләт педагогика институтына инглиз-гарәп телләре бүлегенә укырга керергә, дип килдем. Бөтен документларымны тапшырдым да Бөгелмә шәһәрендәге апаларга куннакка киттем. Аннан Бөгелмәдәге әниемнең сеңлесе – Рабига абыстай һәм ире – Сөләйман хәзрәт белән Оренбург өязе Богырыслан шәһәрендәге туганнарга кунакка юл тоттык. Шунда Исмәгыйль абыең белән таныштырдылар. Бер айдан соң инде кияүгә чыктым. Исмәгыйль кунаклар өчен туйга бер самолет яллап алды. Шул самолетта Богырыслан, Ульян, Самара, Мәскәү, Татарстан, Башкортостан якларыннан кунаклар бөтенесе туй мәҗлесенә Самарадан Ташкентка очтылар. Гөрләтеп Чирчик шәһәрендә 500 кешелек туй уздырдык. Никахны Сөләйман һәм Госман хәзрәтләр укыды. Шундый онытылмас мизгелләрдән соң, мин Шәңгәрәева булдым. Ун ел Богырыслан шәһәрендә яшәдек, шуннан соң Мәскәүдә тормыш иттек, хәзер инде 2006 нчы елдан бирле Берләшкән гарәп Әмирлекләрендә яшибез.

– Әниләреннән ятим булып калган балаларны якын итеп кабул иткәнсез. Үз балаларыгыз тугач, тәрбия өлкәсендә каршылыклар булмадымы?

– Тәрбия өлкәсендә каршылыклар булмады. Исмәгыйльнең олы апасы – Рәйсә алдан ук җайлап, балалар белән үтемле итеп сөйләшкән, аңлаткан: “Әниегез мәрхүмә, шуңа күрә әтиегез икенче әни ала сезгә”, – дип. Аллага шөкер, шуннан бирле “әни” дип йөрттеләр. Әлхәмдулилләх, ирем дә бөтен тормышны берсулышта, яхшы итеп алып барды, балаларга да, миңа да авырлык төшмәде. Бер баланы икенчесеннән аерырга вакыт та булмады, килем-китем(кунак) мәшакате күп булды. Андый вак-төяк проблемалар булмады, шөкер.

– Бала тәрбияләүдә сез нәрсәгә өстенлек бирәсез?

– Әлбәттә, дини тәрбиягә өстенлек бирелә. Балаларны шәригать кануннары буенча тәрбиялибез.

– Балаларыгыз ничә яшьтән намаз укый башлый?

– Аңлый башлагач. Ә болай 2-3 яшьтән үзләре басалар намазга. Күреп үсә бит ул аны.

– Күрүемчә, монда гарәп хатын-кызлары ашыкмыйлар, алар салмак, җайлап кына яшәүгә күнеккән, шикелле. Бу нәрсә белән бәйле?

–Дини тормыш белән. Без андый тормышка өйрәнәбез, ә аларның балачактан ук гадәтләренә кергән инде андый тормыш. Шуна күрә алар ашыкмыйлар, дулкынланмыйлар, чөнки иманнары нык, бөтен эшне Ходайга тапшыралар, язмыш алдан язылган, дип кенә карыйлар. Рәсәйдәге халык эшләренең унышлы булуы алардан гына, аларның тиз эшләүләреннән генә тора дип фикер йөртәләр, шуңа күрә ашыгалар, кабаланалар… Ә мондагы халык эшен Ходайга тапшыра… җитешмәсәләр дә исләре китми. Ходайдан шулай хәерлерәктер, дип тыныч кына уйлап куялар. Аларның да бардыр инде авырлыклары, безгә генә бер проблемасыз, ашыкмыйча йөриләр кебек тоеладыр… Тыштан гына күренми безнең мәшәкать аларга, аларныкы безгә. Тормышта бар нәрсәгә күнегәсең, күнегергә кирәк тә.

– Барлык баларыгыз бер-берсен хөрмәт итәләр… олысын – олы итеп, кечесен – кече итеп күрәләр, тәүфыйклы вә иманлы балалар булып үссеннәр өчен, нинди тәрбия алымлнары кулландыгыз? Ишле гаиләне бердәм итеп туплау өчен нишләргә кирәк?

–Беренчедән, балалар өчен син үзең үрнәк булырга тиеш. Ата-ана өйдә нинди – балалар шуны сеңдереп үсә һәм киләчәктә сине кабатлый. Юкка гына “Бала оясында ни күрсә, очканда шуны күрсәтер” дигән мәкаль яшәми халыкта. Икенчедән, өйрәтәсең инде бу – абыең синең дип, монысы апаң, энең, сеңлең, дисең. Ирем белән Һәрвакыт балалар бер-берсенә абыем-апам, энем-сеңлем диеп дәшсен, дип өйрәтәбез. Мөһим түгел: бер елга олыракмы яисә бер айгамы, йә бер генә көнгәме. Бу синең абыең, аны хөрмәт итәргә, тыңларга, аңа кашы дәшмәскә, кычкырмаска, өлкәннәр белән талашмаска кирәк, дибез. Бу татарда өлкәннәргә хөрмәт йөзеннән эшләнелә торган, язылмаган канун дип әйтәсем килә.

– Менә карап торам: тыңламасаң хәзер абыең белән апаңа әйтәм дисез, балалар куркалар һәм шунда ук рәткә киләләр бер шул гади сүздән. Нәрсә белән бәйле бу?

–Белмим. Күрәсең, бер-берсе белән күбрәк аралашалар, сөйләшәләр һәм үтемле итеп аңлаталардыр яшьләр (көлә). Әмма әйткәлим шулай – монысы хак.

– Ирегез тәрбия эшендә ни рәвешле катнаша?

–Тәрбия әти ягыннан бик нык бара. Күп нечкәлекләрне тәрбия өлкәсендә мин иремнән өйрәндем. Эштә булганда шалтыратып сораша: балалар нәрсә әшли, нәрсә белән шөгельләнәләр, татарча сөйләшәләрме, дип күздән ычкынрмый. Олы балалар белән  –  олыларча, сабыйлар белән – сабый телендә әңгәмә кора. Рәхәтләнеп кечкенә балалар белән уйнап та утыра әле. Аның үз ысуллары. Мәсәлән, җомга көнне, барыбыз җыелгач, ул безгә әдәп, әхлак дәресләре бирә: ничек сөйләшергә, кешеләр алдында үзеңне ничек тотарга, ничек тормыш алып барырга. 

– Балаларыгыз нинди мәктәптә укыдылар, укыйлар? Нинди югары уку йортларын тәмамладылар? Тел белән кыенлыклар тумыймы?

–Хәдия, Җәлил, Мөхәммәд, Кәүсәрия чит ил мәктәпләрен, Ислам белән Мөслимә Мәскәү мәктәбен тәмамладылар. Ә башкалары үзебезнең янда Расельхайм әмирлегендә урнашкан мәктәптә укыйлар әле. Кызлардан кала бөтен улларым өчен югары уку йорты ул – әтиләре инде, әтисенең эшләре. Олы кызым читтән торып, Мәскәү университетын тәмамлады, экономист. Ә кечесе Шарджа әмирлегендә менеджмент юнәлешен сайлады, әлегә шунда укый.

– Балаларыгыз ничә тел белә?

– Дүрт тел беләләр: татар, рус, инглиз, гарәп телләрен.

– Алар өчен татар теле нәрсәгә кирәк дип уйлыйсыз?

– Үзен хөрмәт иткән һәр кеше ана телен белергә тиеш. Татар теле – ана теле ул. Шуңа күрә алар телебезне, буыннан буынга килгән гореф-гадәтләребезне, йолаларны белергә тиеш. Мин –  милләт анасы! Шуңа күрә  җәмгыятькә, татар халкыма тугры, динле, нык иманлы, дәүләтебезгә файда китерә торган тәүфыйклы балалар үстерергә тырышабыз. Милләтне телсез саклап калып булмый. Шуңа күрә татар телен онытмыйк, дуслар!

– Кием мәсьәләсенә килгәндә, сезгә нинди стиль якынрак: гарәп стилеме, яисә татарныкымы?

– Икесе дә якын. Элек-электән иң мөһиме хатын-кызның гәүдәсе капланган булырга тиеш. Библиядә дә әйтелгән бу хакта, коръәндә бигрәк тә. Гарәп илендә урамда артык күзгә бәрелмәс өчен кара күлмәк киям. Ә инде Рәсәйдә мин татарларыбызга хас тыныч-якты төстәге күлмәк киергә тырышам. Аерма шунда гына.

– Балаларыгыз үсеп беткәч, аларның читкә китүләренә, яшәүләренә ничек карыйсыз? Ничә балагыз аерым бер гаилә булып яши, кайда?

– Яхшы карыйм. Насыйп ярларын табып аерым тора башлыйлар икән – без шат кына. Өч балам тормыш корып, гаиләләре белән аерым яши. Кызым Мөслимә ире һәм дүрт баласы белән Мәскәүдә яши. Ислам һәм Җәлил улларым гаиләләре белән Аджман әмирлегендә үз фатирларында торалар.

– Балага исем сайлаганда нәрсәгә игътибар итәсез?

–Чын мөселман исеме булырга тиеш. Безнең балаларның бөтенесендә иске татар исемнәре, ә иске татар исемнәре алар барысы да коръәндә язылган. Балага нинди исем кушсаң – тормышы шундый була. Безнең бурыч – балага мәгънәле исем бирү. Бездә балаларга исемне минем белән киңәшләшеп, Исмәгыйл абыегыз сайлый.

– Мәрьям апа, ничек итеп инсафлы, анасына да, җәмгыятькә дә, киләчәк буыннарга да сөенеч китерә торган бала тәрбияләргә мөмкин?

– Иң беренче чиратта сабырлык кирәк. Баланы ачуланганда, ул үз хаталарын аңламый да, аңларга теләми дә. Чүгәләп, янына утырып, тыныч кына аңлата белергә кирәк. Психология ягыннан карасаң да, пәйгамбәребезнең сөннәте буенча да баланы җиде яшькә кадәр ачуланырга, аңа сугарга, кыйнарга, әрләргә ярамый. Коръәндә язылган бу хакта. Тиккә әйтмиләр бит: “Психология – развернутая книга ислама”, – дип. Бер көнне балам Ибраһим әйтә: Әнкәй, син беләсеңме, мелатонин гармоны кешенең организмында кичке 21.00 сәгатьтән 2.00 кадәр барлыкка килә икән, ди. Бу нәрсәне аңлата? Медицина белән дин бик нык бәйләнештә тора һәм алар арасында каршылыклар юк дигән сүз. Пәйгамбәребезнең сөннәте бар:  ястү намазын укыгач, ятып йокларга дигән. Күпчелек белә, әмма дөрес итеп үтәмибез. Ә шәригать кануннары буенча тәрбия барса, бу шартлар бөтенесе дә үтәлә: балаң инсафлы да, анасына да, җәмгыятькә дә сөенеч китерә торган була.

– Бүгенге көндә Татарстанда тел мәсъәләсе ата-ана ихтыярында калды. Татарстанда да кайбер татар гаиләләре ана телен кирәксенмичә, укытуда рус телен сайладылар. Бу хакта сезнең фикерегез нинди?

– Безнең балалар өчен татар телендә мәгълүмат кабул итү авыррак, чөнки балачактан ишетеп үсмиләр татар телен. Шуңа күрә башка фәннәр белән берьюлы татар телен дә өйрәнсәләр яхшы булыр иде үзләренә. Әмма мәктәп дәресләре генә җитми, гаиләдән башларга кирәк туган телне өйрәнүне. Үземне дә әти-әниләр өйдә татарча сөйләшегез, дип үстерделәр. Без дә үзебезнең балаларга өйдә татарча сөйләшегез дигән таләп куябыз. Өйдә татар телендә генә аралашканга күрә, балаларыбыз ана телен онытмыйлар.

– Катнаш никахларга мөнәсәбәтегез нинди? Балаларыгызның чит милләт кешесе белән гаилә коруына риза булыр идегезме?

–Тискәре. Мин моңа каршы. Тормышыңны үз милләт кешесе белән бәйләргә кирәк. Динебез Ислам нинди чиста, пакь, дөрес дин бит! Ислам динендә булса, кайбер очракларда ризалашыр идем дә, әмма киләчәгеңне, якыннарыңны күздән кичереп, барысын да алдан уйлап эшләргә кирәк. Гаиләле балаларым әлегә бөтенесе татар кешеләренә өйләнделәр, кияүгә чыктылар. Иншаалла, алга таба да шулай булыр!

– Татарстандагы татарларга нинди теләктә Сез?

–Балаларыгызны татарча сөйләшергә өйрәтергә тырышыгыз. Якын булыгыз аларга. Эш артыннан гына кумыйча, ким дигәндә ике сәгать вакытыгызны балага гына багышлагыз. Чөнки  берни дә эзсез калмый. Соңыннан үкенерлек булмасын!

Әңгәмәгез өчен рәхмәт!

Әңгәмәдәш – Алсу Җиһаншина, 

Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, Дубай

Запись Гарәп Әмирлекләрендәге атаклы Шәңгәрәевләр гаиләсенең җаны – Мәрьям Шәңгәрәева ишле гаилә серләрен ача. [ИНТЕРВЬЮ] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Опираясь на богатый международный опыт создания национальных диаспор в дали от Родины, в ОАЭ создана социокультурная площадка, объединяющая представителей татарского и башкирского народов, и, при этом, открытая для представителей всех народов Российской Федерации.

В развитие российско- арабского диалога
Ассоциация татаро-башкирских диаспор, в отличие от многих подобных структур – открытая система, нацеленная на объединение народов России вокруг задач культурного единства, содействия расширению и углублению российско-арабского диалога, конструктивной работы евразийских и российских общественных организаций в ОАЭ.

И поэтому представляется закономерным, что руководители российских общественных организаций: Светлана Константиновна Смирнова — председатель Совета Ассамблеи народов России, Первый Заместитель Генерального секретаря – Руководитель Генерального секретариата Ассамблеи народов Евразии и Валерий Давыдович Рузин – Председатель Совета по кино- видеовизуализации культурно исторического пространства Евразии, совместно с почетным Председателем Ассоциации татаро-башкирских диаспор в ОАЭ Исмагилом Каямовичем Шангареевым и Председателем Ассоциации татаро-башкирских диаспор в ОАЭ Исламом Исмагиловичем Шангареевым, встретились с Председателем Консультативного совета Эмирата Шарджа госпожой Khawla Abdelrahman Almulla.

Переговоры в Консультативном Совете эмирата Шарджа (13 декабря, 2018 г.)

Стороны обсудили вопросы налаживания российско-арабского диалога на постоянной основе между Ассамблеей народа Евразии, Ассамблеей народов России и Консультативным Советом эмирата Шарджа, который является одним из культурных центров ОАЭ.

Вручение Светланой Константиновной Смирновой госпоже Khawla Abdelrahman Almulla символического подарка куклы – «Русская красавица».

Председатель Совета Ассамблеи России Светлана Константиновна Смирнова вручила Руководству Консультативного Совета эмирата Шарджа символический подарок куклу – «Русская красавица» и иллюстративные материалы, в которых были отражены основные цели и задачи в области сотрудничества на Евроазиатском континенте, дан подробный отчет о работе Ассамблеи народов России по налаживанию диалога культур во имя мира и всеобщего процветания.

Общественно-политическая презентация Ассоциации татаро-башкирских диаспор

14 декабря 2018 года в зале отеля Аджман Палас (эмират Аджман) состоялось торжественное подписание Меморандума между Ассамблей народов России, в лице Председателя Смирновой Светланы Константиновны и Ассоциацией татаро-башкирских диаспор в ОАЭ, в лице Председателя Шангареева Ислама Исмагиловича.

Стороны поставили свои подписи и пожали руки в знак начала будущего сотрудничества.

Торжественный момент подписанияподписание Меморандума между Ассамблей народов России и Ассоциацией татаро-башкирских диаспор в ОАЭ.

Предметом подписанного Меморандума является осуществление сотрудничества и взаимодействия сторон в гуманитарной сфере, которое направлено на:
– поддержку общественных, государственных, миротворческих инициатив, мероприятий и действий по сохранению мира между народами;
– организацию конструктивного диалога между народами Евразии и содействие многосторонним отношениям во всех сферах общественной жизни,
– объединение усилий международного сообщества по защите духовных и культурных ценностей евразийских народов;
– совершенствование взаимодействия общественных институтов в области формирования и укрепления межнационального мира и согласия на евразийском континенте;
– реализацию социально-значимых программ, проектов и культурно-просветительских мероприятий в сфере международного сотрудничества и межэтнического согласия;
– содействие в разработке актуальных программ развития деятельности в сфере международного сотрудничества и в сфере национальных отношений.

Евразийская Академия Телевидения и Радио, в лице Президента Валерия Давыдовича Рузина и Ассоциация татаро-башкирских диаспор в ОАЭ, в лице Председателя Шангареева Ислама Исмагиловича подписали Меморандум о сотрудничестве, в котором особо прописана будущая совместная работа в области видеовизуализации жизни татарской и башкирской диаспор в ОАЭ.
Стороны поставили свои подписи и пожали руки в знак начала будущего сотрудничества.

Евразийская Академия Телевидения и Радио и Ассоциациятатаро-башкирских диаспор в ОАЭ подписали Меморандум о сотрудничестве.

Предметом настоящего Меморандума является осуществление сотрудничества в медиасфере, по следующим основным направлениям:

– стремясь к развитию и укреплению отношений дружбы и партнерства между народами, разработать совместную программу действий по видеовизуализации жизни татаро-башкирских диаспор в ОАЭ в уникальных условиях толерантности, национального и межконфессионального согласия;

– учитывая возрастающую роль культурно-информационного диалога на евразийском континенте, создать систему открытых творческих площадок для проведения работы по консолидации и сотрудничеству c татарской и башкирской диаспорами в ОАЭ в рамках совместных телепроектов, фестивалей, конференций и круглых столов;

– активно продвигая идеи патриотизма за рубежом, способствовать формированию политической культуры, чувства сопричастности к событиям в России, гордости за свою страну, организации акций патриотического содержания в священные для нашего народа дни – в День Победы 9 мая (включая, прохождение бессмертного полка), в День России 12 июня и др., содействия электоральной активности в дни выборов в Государственную Думу и выборов Президента Российской Федерации;

– принимая во внимание возможность получения целевых грантов, создание творческих рабочих групп для реализация совместных проектов, в том числе программ, посвященных межкультурному диалогу в ОАЭ.

На церемонии подписания Меморандумов о сотрудничестве присутствовалМуса Мансурович Гилязов – представитель АО «ВТК «КАМАЗ» Республики Татарстан в Дубае. В этом было нечто символичное, так как Муса Мансурович является внуком Гилязова Аяза Мирсаидович (1928-2002), народного писателя Республики Татарстан, видного татарского прозаика и драматурга.Представляя экономические интересы Республики Татарстан в ОАЭ, длявсех присутствующих на общественно-политической презентации Ассоциации Татаро-башкирских диаспор, Муса Мансурович, прежде всего, олицетворял непреходящие смыслы татарской культуры, Духа татарского народа.

Общественно-политическая презентация Ассоциации татаро-башкирских диаспор. Слева на право: В.И.Исхаков, В.Д.Рузин, М.М.Гилязов, И.К.Шангареев, И.И.Шангареев.

Программа действий татаро-башкирских диаспор в ОАЭ

Ассоциация татаро-башкирских диаспор в ОАЭ–это прежде всего, открытая система социокультурного объединения соотечественников из Татарстана и Башкирии, которые проживают в эмиратах Абу-Даби, Аджман, Дубай, Рас аль-Хайма, Умм-аль-Кувейн, Фуджейра, Шарджа. Ассоциация нацелена на решение задач опережающего развития в области освоения основ традиционной культуры, патриотического воспитания и расширенного образования, туризма, приобретения недвижимости в ОАЭ, открытия своего дела, успешной реализации бизнес планов и др.

Ассоциация татаро-башкирских диаспор в ОАЭ предвосхищает будущее путем:
– освоения основ традиционной культуры в процессе проведения национальных праздников, приобщения к народным обычаям и национальной кухне, участия в духовно-религиозных праздниках, в том числе, считающихся государственными в ОАЭ, организации проведения международных и, в первую очередь, российско-арабских конференций, симпозиумов, круглых столов на тему толерантности и гармонизации межнациональных отношений.

– формирования политической культуры, чувства сопричастности к событиям в России, гордости за свою страну, организации акций патриотического содержания в священные для нашего народа дни – в День Победы 9 мая (включая, прохождение бессмертного полка), в День России 12 июня и др., содействия электоральной активности в дни выборов в Государственную Думу и выборов Президента Российской Федерации.

– поддержки учащихся школ, лицеев и университетов из Татарстана и Башкортостана, выпуска книг и брошюр на русском и татарском языках, содействия проведению ежегодного Всемирного диктанта на татарском языке, выпуска литературы на арабском языке, знакомящей арабский культурный мир с российской и западноевропейской литературой и, прежде всего, ориенталистикой, активного привлечения молодежи к участию в национальных праздниках и международных форумах, проводимых Ассоциацией.

– содействия увеличению русскоговорящего сегмента в туристической сфере в ОАЭ, включения туристов из России, стран СНГ и Балтии в жизнь татаро-башкирской диаспоры (национальные праздники, татарская кухня), проведения экскурсий, оказания эксклюзивных услуг в области культурологического, экологического и семейного туризма, предоставления всего спектра риэл эстейт услуг для русскоговорящих соотечественников, желающих арендовать или приобрести недвижимость в ОАЭ, открыть свое дело, успешно реализовать бизнес планы и др.

Представители татарской и башкирской диаспор на встрече с Заслуженной артисткой России Марией Шукшиной

Подобный подход к определению миссии Ассоциации татаро-башкирских диаспор отвечает главным принципам общественно-политической и социокультурной жизни в ОАЭ, особой заботе руководства страны о сохранении духовного наследия, образования и воспитания подрастающего поколения, постоянно растущего индекса счастья (21 место в мире), открытости для всего мира, проверенной на практике идее о том, что культурная интеграция – безубыточна.
В мире немало ассоциаций тюркских народов Евразии, которые имеют долгую историю и бережно хранят народные традиции. Наша история начинается сегодня, но можно с уверенностью сказать, что в ней умещаются столетия.

Схожесть ментальности, культурных и религиозных особенностей миропонимания, владение большинством татар арабским языком, могут значительно расширить, и, одновременно, углубить российско-арабский диалог, открыть новые пути к взаимопониманию и сотрудничеству народов России и ОАЭ.

Юбилейные награды Ассамблеи народов России

Важным событием первых шагов Ассоциации татаро-башкирских диаспор по расширению партнерства стало награждение Почетного Председателя Исмагила Калямовича Шангареева Юбилейной медалью «20 лет Ассамблее народов России», которую торжественно вручила Председатель Совета Ассамблеи народов России Смирнова Светлана Константиновна. Этой высокой чести были также удостоены Председатель Совета по кино-видео визуализации культурно-исторического пространства Евразии Валерий Давыдович Рузин и Сопредседатель Совета по кино-видео визуализации культурно-исторического пространства Евразии Владимир Ильясович Исхаков.

Момент награждения Исмагила Шангареева Юбилейной медалью «20 лет Ассамблее народов России».

Начало работы Ассоциации татаро-башкирских диаспор в ОАЭ было отмечено еще одной редкой наградой. Исмагилу Калямовичу Шангарееву был вручен уникальный маркированный конверт, выпущенный к 20-летию Ассамблеи народов России. Конверт этот представляет большую ценность как уникальный в своем родефилателистический артефакт (оборот филателистического рынка – более 30 миллиардов евро).

Вручение уникального Юбилейного конверта «20 лет Ассамблее народов России»

Исмагил Шангареев писал: «В наши дни Татарский мир представляет собой глобальный цивилизационный феномен сетевой структуры, ядром которой является Республика Татарстан, далее практически все регионы Российской Федерации, страны Ближнего зарубежья и практически все континенты, где татарские диаспоры создают свой особый мир культуры, родного языка, народных традиций и обычаев».

Раздвигая границы Татарского мира путем создания Ассоциации татаро-башкирских диаспор в ОАЭ, мы прокладываем Путь для всех народов России в пространство культуры Арабского мира, реализуя тем самым важнейшую задачу евразийской интеграции в XXI веке.

Ленария Муслюмова махсус Online-news өчен


Партнерлар яңалыгы

Запись Татар-башкорт дөньясында мөһим вакыйга була впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..