– Һичбер нәрсә өмет итмичә һәм кызганмыйча, бары Аллаһ ризалыгы өчен башкаларга үз малыннан өлеш чыгараган кеше дин буенча юмарт санала. Аллаһы тәгалә Коръәндә юмарт кешеләр турында болай дип хәбәр бирә: “Алар әйтерләр: “Без сезне, фәкать, Аллаһ ризалыгы өчен генә ашатабыз, сездән бер түләү дә, рәхмәт әйтү дә өмет итмибез” (“Инсан” сүрәсе, 9нчы аять). Безгә үрнәк булган сөекле Пәйгамбәребез дә (Аллаһның аңа мактавы һәм сәламе булсын) бик юмарт булган, башкалар өчен бернәрсәсен дә кызганмаган, Ибн Габбас исемле сәхабә аның хакында: “Пәйгамбәребез бик юмарт иде, ә рамазан аенда юмартлыгы тагын да арта иде”, – дип әйтеп калдырган.

– Юмарт булуны һәркем үзенчә аңлый бит. Аның билгеле бер чиге бармы?

– Юмартлыкны сәдака, акча бирү белән генә чикләп карарга кирәкми. Әйе, бу да аның бер төре, әмма юмартлык үз эченә әле бик күп нәрсәләрне ала. Мәсәлән, бер кешенең кайсы да булса бер өлкәдә гыйлеме, тәҗрибәсе бар ди. Һәм ул, үз вакытын кызганмыйча, ихлас рәвештә калганнар белән әлеге гыйлемен бүлешә икән, бу да юмартлыкка керә. Ягъни ул кеше гыйлемгә юмарт дигән сүз. Яки кайчан һәм нинди генә ярдәм сорасаң да, берәү килеп, сиңа булышып китә икән, ул да юмарт кешеләрдән була, чөнки үзенең көчен, вакытын кызганмыйча ярдәмләшә. Берәрсе синнән киңәш сорады икән, сүзеңне, вакытыңны кызганмыйча яхшылап аңлатып бирүең дә юмартлыкка керә. Кызганыч, арабызда хәтта киңәшкә дә бик саран кешеләр бар бит. Мөрәҗәгать итәсең аларга, ә ул белгәнен дә белмим, дип, синнән качу ягын карый. Шулай ук кешеләргә елмаю да – сәдаканың бер төре, кешләрне мөлаем, көләч йөз белән каршы аласың икән, аларга да рәхәт булып, күңелләре йомшарып китә, сиңа да әҗере була, елмаюга юмарт кеше буласың. Мондый мисаллар бихисап. Әмма шуны аңларга кирәк: болар барысы да ихластан, әлеге юмартлыкка җавап итеп бернәрсә дә өмет итмичә эшләнергә тиеш. Әгәр кеше чын күңелдән эшләгәненнән, биргәненнән, сөйләгәненнән, ярдәм иткәненнән рәхәтлек, шатлык табып яшәсә, ул чын мәгънәсендә юмартлардан була.

– Кешене кунак итү дә юмартлыкмы?

– Әлбәттә, кунакны хөрмәт итү, аны иң тәмле ризыклар белән сыйлау да шуның бер күрсәткече булып тора. Пәйгамбәребез дә үз өммәтен кунак кешегә юмарт булырга өндәгән. “Аллаһка һәм Кыямәт көненә ышанучы кеше кунагына сый-хөрмәт күрсәтсен”, – дигән ул бер хәдисендә. Кызганыч, элекке заманнардагы кебек, хәзер кеше кунакчыл түгел. Бу эштә зәгыйфьлек күрсәтә башладык. Борынгыдан килгән шушы күркәм гадәтебезне саклап калсак хәерле булыр иде.

– Юмартлык күрсәткән өчен нинди әҗер-саваплар языла?

– Аллаһы Тәгалә Коръәннең “Бәкара” сүрәсендә безгә болай дип хәбәр итә: “Аллаһ юлында үзләренең малларыннан өлеш чыгаручылар мисалы — җиргә орлык чәчүчеләр мисалы кебек. Орлыктан җиде башак үсеп чыга, һәр башакта йөзәр данә орлык була. Аллаһ Үзе теләгәннәрнең изгелекләрен тапкырлап арттырып тора. Аллаһ – Киңлек һәм Гыйлем Иясе. Аллаһ юлында үзләренең малларыннан өлеш чыгаручылар, чыгарган маллары артыннан ук битәрләүләр белән рәнҗетүләр кулланмасалар, Раббылары каршында әҗерләргә ирешерләр. Алар бернәрсәдән дә курыкмаслар, һичнәрсәгә кайгырмаслар”. Бу аятьләрдән аңлашылганча, Аллаһы Тәгалә юмартлык ияләренә алар биргән сәдакаларның әҗерен бик күп мәртәбәләргә арттырып кайтарып бирәчәк һәм мондый кешеләр борчу-кайгыда булмас. Шушы ук сүрәнең 274 нче аятендә Раббыбыз Аллаһ янә кабатлап әйтә: “Малларын төнлә һәм көндез, яшерен рәвештә һәм ачыктан-ачык өлеш итеп чыгаручылар Раббылары каршында әҗер-саваплы булырлар. Алар бернәрсәдән дә курыкмаслар, һичнәрсәгә кайгырмаслар”. Шулай ук Пәйгамбәребез дә: “Дөреслектә, Аллаһы Тәгалә – юмарт һәм ул юмарт булучыларны ярата” әйтеп калдырган. Әйе, һәрберебез дә Аллаһның яраткан бәндәләреннән булырга омтылабыз бит, менә ул яхшы форсат – юмартлык сыйфатын үзебездә тәрбиялик.

– Аллаһы Тәгалә Коръәндә мөселманнар турында: “Алар күзгә күренмәгәннәргә ышана, намазларын дөрес итеп укый. Без биргән малларын Аллаһ юлында сарыф итә”, – ди. Аллаһ юлына сарыф итү ул ничек була?

– Хәерле, изге гамәлләр юлында тотса, мохтаҗ кардәшләребезгә, тол калган хатыннарга ярдәм итсә, яки, мисал өчен, авыру кардәшләргә дару алып бирсә, дәвалану курсларын түләсә яки мәчет-мәдрәсәләр төзелешенә ярдәм итсә, ягьни Аллаһ биргән малыннан ярдәмгә мохтаҗ булган кешеләргә өлеш чыгарса, болар барысы да Аллаһ юлында сарыф ителгән мал була.

– Сәдакаңны ихлас күңелдән бирмәсәң, савабы да шуның кадәр генә буламы?

– Шуны аңларга тиешбез: нинди генә гамәл-гыйбадәт кылмыйк, ул изге гамәлебез Аллаһ каршында кабул булсын өчен, аның бик мөһим шарты бар. Ул да булса – ихласлык, ягъни җавап итеп кешедән бернәрсә дә көтмичә, киресенчә, Аллаһтан әҗер-савап өмет итеп, Аллаһ ризалыгы өчен генә эшләү. Моны Аллаһы Тәгалә безгә Коръәндәге “Бәйинә” сүрәсенең 5нче аятендә әмер итте: “Аллаһ тарафыннан боерылды – Аллаһ ризалыгы өчен генә, Аллаһка гына гыйбадәт кылырга…” Шуңа да без калган кешеләр арасында мактану нияте белән, менә күрсеннәр әле минем нинди юмарт икәнемне, күпме сәдакалар бирәм бит, дип бирәбез икән, Аллаһ бу гамәлебезне кабул итми. Әйе, ярдәм иткән кешегә файдаң тиячәк тиюен, ярдәмең белән хәлен дә җиңеләйтәчәксең, билгеле, әмма үзебез буш калабыз. Чөнки беренче урынга Аллаһы Тәгаләне түгел, ә кешеләр рәхмәтен куйдык. Ә менә инде ихластан эшләсәк, ике яктан да файда була: мохтаҗ кешегә дә ярдәмебез тия, үзебез дә отышта калачакбыз, Аллаһның рәхмәтенә ирешеп, әҗер-савап алабыз.

– “Сәдаканы күбрәк биргән саен, Аллаһ сиңа тагын да күбрәк бирә”, – дип әйткәннәрен ишеткәнем бар…

– Бу нәкъ шулай, сәдаканы күбрәк биргән саен, малыңда бәрәкәт арта, Аллаһы Тәгалә биргән сәдакаңны артыгы белән башка төрле юллардан кайтара. Тормышта моңа мисаллар күп. Әле бер көнне генә бер кардәш сөйләде. “Бер мохтаҗ кардәшне күрдем дә, кесәмдә булган 500 сумны аңа бирергә булдым, – ди бу. – Аннан соң үз юлым белән киттем. Юлны чыгуга, бер машина туктады да, анда утыручы берәү “бу сиңа ярдәм” дип, үземә 2000 сум акча биреп китте”. Боларны бик хисләнеп, күңеле тулып бәян иткән иде ул. Пәйгамбәребез дә безгә: “Сәдака малны киметми”, – дип өйрәтеп калдырды. Без мөселманнар өчен бу сүзләр сәдаканың малыбызга бәрәкәт бирә торган сәбәпләрнең берсе икәнлегенә зур бер дәлил һәм этәргеч булып тора.

– Юмартлыкны киләчәккә инвестиция, диләр…

– Пәйгамбәребез: “Ашаганың юкка чыга, киемең туза, ә биргәнең кала”, – дигән. Ягъни, әгәр ихластан булса, изгелек юлында биргән сәдакаларың кала, аның әҗер-савабы бер дә кимеми, Аллаһы Тәгалә аны кыямәт көнендә иң яхшы рәвештә кайтарып бирәчәк.

– “Сәдака җәрия” дип аталган сәдака да бар бит әле…

– Ул ахирәт көненә чынлап та көчле инвестиция булып тора. Хәтта без вафат булганнан соң да аның әҗере килеп тора, эшләмәсәк тә, безгә савабы бара. Нәрсә ул инвестиция? Берәр сәүдә эшенә акчаңны бирәсең, эшләр уңышлы гына китсә, Аллаһ ярдәме белән, син үзең эшләмәсәң дә, әлеге акчаң сиңа эшли, үзеңнең өлешеңне алып ятасың, шулай бит. Сәдака җәриягә килгәндә дә нәкъ шулай. Әйтик, үз малыңнан кое казыттың, ди, кешеләр бу коедан һәрдаим кулланалар, кеше ул коедан су алган саен, сиңа да әҗере бара. Гомерең бетеп вафат булсаң да, сиңа савап килүдән туктамаячак. Мондый мисалларны күп китереп була: бер агач утырттың, ди, кешеләр, кошлар аның җимешләрен ашаган саен сиңа әҗере бара, чөнки бу агачның үсүенә син сәбәпче булдың. Мәчеткә келәм алып бирдең, ди, анда килеп кардәшләребез намаз укыган саен сиңа савап бара. Аяклары авырткан яки бөтенләй йөрмәгән кардәшкә утырып йөрү өчен махсус арба (коляска) алып бирсәң, ул аңа утырып йөргән саен сиңа әҗер-савап язылачак.

Чыганак: Шәһри Казан

Запись Юмартлык күрсәткән өчен нинди әҗер-саваплар языла? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Сорап алынган хәер акча хәерсез юл белән чыгарга, әйтик, даруга һ.б. китәргә мөмкинме?

– Хәзер Казандагы күп мәчетләр төбендә хәер сорашучыларны күрәбез. Алар азан әйтелгәч тә мәчеткә кермиләр, намаз укымыйлар. Коръәни Кәримдә Аллаһы Тәгалә: «Чын иманлы мохтаҗ кешене сез авырлык белән табарсыз. Чөнки алар ояты һәм Аллаһтан куркулары сәбәпле мохтаҗлыклары хакында әйтмәсләр, сөйләмәсләр», – ди. Андыйларны табып, ярдәм кулы сузу әҗер-савапны күп мәртәбә арттыра. Мәчет төбендә сорашуны кәсепкә әйләндерүчегә акча биреп китү кем өчендер саваптыр, ләкин чынлап торып ярдәм итәсең килсә, мохтаҗларны эзләргә кирәк.

– Мәчет әһелләре алар белән ничек көрәшә?

– Хәзрәтләр чыгып куа инде. Ләкин киткән булалар да, әйләнеп киләләр.

– «Дини йолаларны башкару өлкә­сендә районыбыз икегә бүленгән дип әйтергә була. Абыстайларның бер төркеме – бер якка, икенчесе – икенче якка йөри. Ялгыш яки өлгермәгән очракта, берсенең ягына икенче төркем абыстае килсә, «безнең эшне алдыгыз» дип ызгышалар. Мондый көндәшлек саваплы гамәлме?»

– Бу – динне кәсепкә әйләндерүнең зур мисалы. Монда Аллаһы ризалыгы, адәм балаларының күңелендә иман нуры уянсын өчен дип эшләү юк, хәерле үрнәк түгел, диннең абруен төшерү генә. Әлеге абыстайлар дини тәгълиматтан да, Коръән-хәдистән дә ерак киткән. Гомумән, дин белән акча эшләп йөрү беренчел максаты булырга тиеш түгел. Мал җитми икән, бәрәңге үстереп яки кәҗә асрап, шуның сөтен сат, умарта асра. Пәйгамбәрләрнең дә кәсебе булган. Әйтик, Ибраһим пәйгамбәр көтү тоткан, Мөхәммәд сәүдә иткән, Әбү Хәнифә базарда тукыма саткан, шул ук вакытта үз заманының иң зур галиме саналган.

– Үлем-җитем турында ишетсә, абыс­тай үзе барырга тиешме, чакырганны көтү хәерлеме?

– Мәрхүмне юарга якыннары чакыра. Авыруның хәлен белергә, ярдәмләшергә теләсә, һәркем үз теләге белән бара ала. Үземнең дә бер мәеткә ике мәчеттән ике мулла килеп әрләшүләре турында ишеткәнем бар. Берсе шул мәхәлләнеке булган, икенчесен башка мәчеттән мәрхүмнең улы чакырган. Талаша башлагач, икесен дә куып чыгарган. Аллаһы Тәгалә: «Үзләренең илаһы итеп нәфесләрен сайлаган кешеләрне күрмә­деңме?» – ди. Дин юлында булсак та, күбебез нә­фескә табынуны дәвам итә, ә бу Аллаһы ризалыгына туры килеп бетми. Дин эчендә дә шулай. Вакыт-вакыт булса да калебебезгә ревизия ясарга кирәк. Четерекле мәсьәләләрдә Коръәни Кәримнән, Пәйгамбәребезнең сөннәтеннән, дини кануннардан тайпылмасак, «дөньяда фәкыйрь булам» дип куркып, шайтан коткысына бирелмәсәк иде. Әйе, ул хәерчелек белән куркыта, «бәяләр арта, сәдакаларыңны тизрәк җыеп кал» дип коткы сала, бу – аның коралы. Әмма ризыкны Аллаһы Тәгалә бирә.

– Кайчак укучыларыбыз да «авыл мулласы мәет озатырга килмәде, Коръән уку яки никах мәҗлесенә китте» дип зарлана. Авылда мәет бар, ләкин хәзрәт мәҗлескә чакырылган икән, иң элек кайсына барырга бурычлы?

– Мондый һөнәри проблемалар даими чыгып тора һәм хәзрәт аны гына җайлый алырга тиеш инде. Гаиләдә дә бит баланың тегендә барасы килә, шул вакытта кемдер авырып китә, үзеңә җыелышка чабарга кирәк. Әмма ничек тә тәртипкә салабыз, проблеманы хәл итәбез. Бу очракта да күрше авыл мулласын чакырырга мөмкин. Хәзер һәркем машинада йөри, кесәсендә – телефон, оешканлык кына сорала.

– Мәетне озату түгел, никах соңарса да халык хәзрәтне сүгә башлый, сабыр итү юк…

– Элек мәдрәсәгә укырга килгән шәкертләрдән мөгаллимнәр: «Ник килдегез?» – дигәч, тегеләр: «Гыйлем алырга, хәзрәт булырга», – дисә: «Чишенеп кычыткан арасына керә аласызмы?» – дип сорап куялар иде. Дин әһелләренең эше әнә шуннан да авыр. Бездә хәзрәт-абыстайларны төрле яклап тикшерергә генә торалар: яулыгының төсе, күлмәгенең озынлыгы, ашаган ризыгы, алган сәдакасы – берсе дә игътибарсыз калмый. Бай булсаң – карак, фәкыйрь икәнсең – булдыксыз әле син. Халыкка ярау авыр, моңа омтылырга кирәкми дә. Пәйгамбәребез дә ярарга тырышмаган, чөнки бу – нормаль хәл түгел. Турыдан, дөрес юлдан бару зарур.

– «Ашка килгән абыстайлар, акча янчыкларын алларына ук куеп, биргән хәерне тиз генә шунда шудырырга әзер утыра. Хәзер элеккеге кебек сабын, кәтүк, яулык, тукымага гына да риза түгелләр, акча кирәк! Ә бит кайбер карчыкларның туганнары булмый яисә пенсиясе үзенә дә җитми. Без кечкенә вакытта әбиләр хәерне оялып, сиздерми генә ала, «Аллаһы ризалыгы өчен булсын» дип әйтә иде. Кая ул күпме биргәннәрен карау!»

– Янчыкны кемдер хәер өләшү өчен дә чыгарып куярга мөмкин бит.

– «Бездә берничә яшь кыз бер караганда озын күлмәктән, яулыктан йөри, икенче юлы, кыска итәк киеп, кулларында сыра шешәсе тотып, тәмәке пыскытып тора. Балаларын җитәкләп, оялмыйча ифтарга да килә бит шулар. Бу тормыш авырайганда – Аллаһка, җиңеләйгәндә җенгә табыну буламы инде? Муллалар әлеге хәлне күреп-белә тора».

– Бервакыт сәхабәләр: «Арабызда бер кеше бар, көндез намаз укый, төннәрен караклык кыла», – дигәч, Пәйгамбәребез: «Намаз укуында дәвамлы булсын», – ди. Коръәни Кәримдә Аллаһы Тәгалә: «Дөреслектә намаз бозык гамәлләрдән тыя», – дип искәртә. Бу кызларга килгәндә, тәрбия бирү юк дияр идем. Абыстайлар әлеге темага багышланган дәрес уздырса, алар дин юлында кереп-чыгып йөрмәс иде. Аларга гыйлем, үрнәк җитми. Бу – күп төбәкләрдә очрый торган күренеш.

– Мәчеттә дорфа итеп сөйләштеләр, кычкырдылар, анда бүтән аягымны да басмыйм дип әйтүчеләр күп. Андый абыстай-хәзрәтләр янына яшьләр бармый бит инде.

– Коръәни Кәримдә: «Дин юлына өндәгәндә хикмәтле булыгыз яки матур вәгазь сөйләгез. Бәхәсләшсәгез дә хәерле рәвештә бәхәсләшегез», – диелә. Халыкка дини гыйлем бирергә теләсәң, син ул кешеләрне яратырга тиеш. Юкса, алар хакыйкатьне кабул итмәс. «Хүҗүрәт» сүрәсендә: «Кайбер халыклар без мөэмин булдык, ди. Юк әле, сез – мөселманнар. Иман калебегезгә кереп бетмәгән», – диелә. Күңелгә иман керсен өчен намаз уку, ураза тоту, хаҗ кылу гына җитми, Аллаһы кануннары буенча яшәргә этәрә торган теләк-көч тә кирәк, шул чагында гына мөэмин булачакбыз. Аннары мөхсин, мөҗтәһид дигән дәрәҗәләр китә.

– «Ашларда хәзрәтләр догаларны күп итеп, аңлатып укыр урында, сәгатьләр буе намазга басарга, ураза тотарга өнди. Аллага ышанганы, теләге булганы үзе дә намазга баса, уразага керә ул. Үзем дә 49 яшемә кадәр белгән догаларны гына укып йөрдем, ураза тотмадым, намаз укымадым. Барысына да үз теләгем белән, күңел кушканга килдем».

– Кайбер җирләрдә, киресенчә, доганы күп укыйлар, әз сөйлиләр, диләр. Хәзрәтләр Рәсүлебезнең: «Һәр сүзнең үз урыны, һәр урынның үз кешесе бар», – дигән хәдисен колакларына киртләп куйсын иде. Мулла кемгә нәрсә, күпме күләмдә сөйләргә икәнен чамаларга, фикерләргә тиеш, шаблон буенча гына барып булмый. Әйе, бу тәҗрибә белән дә килә, сиземләү, күңел күзе белән күрү дә кирәк. Мин исә мәҗлескә баргач, кайчак «Җәмәгать, ничек эшлик?» – дип сорыйм яки «Безнең программа ниндирәк?» дип уенын-чынын бергә кушып шаяртып куям. Шуннан кем алдында чыгыш ясаганыңны чамалыйсың инде.

Акчарлак

Фото: https://pixabay.com

Запись “Бездә абыстайлар хәерне сорап ала” [дәвамы] – Акчарлак впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..