Илсөя Бәдретдинова бәхәстә җиңелгәне өчен сәхнәдә тамашачы алдында шпагатка утырып, микрофонга “муу”, дип кычкыра. Бу хәл Татарстанның Норлат районында концерт вакытында булган. Әлеге мизгелдән видео белән җырчының концерт директоры Гүзәл Карамиева Инстаграмда уртаклашкан.  

View this post on Instagram

A post shared by ⚡️TATAR TODAY агентлыгы⚡️🌍 🔊📺 (@tatar_today)

Запись Илсөя Бәдретдинова бәхәстә җиңелеп, менә нинди адымга бара [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Җырчылар арасында аңлашылмаучанлык туган кебек. “Бу җырны Радик миннән сорап алмады. Мин аны тыңлап карадым, башка төрле җырлый инде барыбер. Ярый, җырласын. “Гомерләр үтә”не барыбер “Рафаэль Латыйпов” җыры” диләр”, ди Рафаэль Латыйпов Акчарлак газетасына.

View this post on Instagram

A post shared by Акчарлак газетасы [121 000] (@akcharlak_official)

“Акчарлак” газетасы аудиториягә сорау да биргән: “Кем башкаруында сезгә җыр күбрәк ошый?”. Җавап бирүчеләр шактый. Комментарий бирүчеләр бераз бәхәсләшеп тә алган.

Менә кайберәүләре: “Килешәм. Инде күптән онытылган иде ул җыр. Радик янартып җырлый башлагач, Латыйпов җыры икәне искә төште кешенең”; “Радик Салават җырын җырлап үзенә игътибар ала алмагач,башка җырчылар таныткан җырларга тотынган инде. Үзенең ни тавышы, ни моңы юк. Бу минем шәхси фикерем, Радикның фанатларына миңа ябырылырга да кирәкми. Һәр кеше үз фикерен язырга хокуклы. Мин шәхсән Латыйпов иҗатына да тыныч карыйм”; “Шушы булыр инде. Бер-берсенең ипи ашаганына көнләшеп яшиләр. Барыгызга да җитә бит инде. Шөкер бит, дия белмиләр”; “Ул Радикның үзенең җыры гел юк. Кеше җырларын җырлап йөри. Элекке хитларны”; “Кеше җыры җырлап, гомере үтә икән”; “Бик күп җырларны хәзер өчәр-дүртешәр җырчылар башкара. Нигәдер Радикны гына күрәләр. Бәйләнмәгез шул балага. Аны безнең балалар тыңлый. Яшьләр өлкән яшьтәге җырчыларны белмиләр дә”; “Латыйповның җырда ни эше бар? Автор үзе биргән, җырлар инде! Бер җырны мең артист җырлый. Үләләр инде җыр бүлеп. Радик килеп чыкмаса, күп җырчыларга мәшәкать булмас иде, мескеннәр!”, дип язганнар.

Фото: "Акчарлак"ның Инстаграмыннан алынды

Запись “Гомерләр үтә” җырын кем яхшырак башкара: Elvin Greу’мы, Рафаэль Латыйповмы? [бәхәс куера] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татар җырчылары Татарстанда татар телен укытуны ата-аналар теләгенә калдыруга каршы. “Тел югалса, татар эстрадасы да югалачак”, “татарларга бетү куркынычы яный”, “иң башта татар теле укытылырга тиеш” дип әйтүчеләр дә бар. //Азатлык//

Өлкән буын җырчылар арасында татар милләтен татар җыры, татар моңы саклап калды дип әйтүчеләр дә бар. Бүген Русия мәктәпләрендә милли телләрне укыту вазгыяте кискенләшкәндә, әле дә күп кенә татар җырчылары тулы заллар җыя. Татарча сөйләшкән, татар җырын яраткан тамашачысы булганга алар көн күрә, акча эшли.

Татар телен укытуга куркыныч янаганда татар телен мәктәпләрдә мәҗбүри укытуны таләп иткән “Татар ата-аналары” төркеме оешты, анда инде өч меңнән артык кеше теркәлгән. Дөнья яшьләр форумы да үз мөрәҗәгате белән чыкты. Әлегә кадәр бу вазгыятькә карата күренекле җырчылар дәшми. Азатлык аларның үзләренә шалтыратты.

​Гүзәл Уразова:
– Без үскәндә атнасына өч тапкыр татар теле дәресенә керә идек. Балаларым татарча аңлый, тик дуслары белән узара русча аралашалар. Минемчә, татар телен мәктәптә элеккечә укытырга кирәк. Факультативка калдырмаска.

​Фирдүс Тямаев:
– Әлбәттә, мәктәптә татар теле булырга тиеш. Күбрәк тә укытырга кирәк әле. Татар теле язмышы мине бик борчый. Үзем дә телне үстерү юнәлешендә яңа проект уйлап йөрим. Чөнки кечкенә улым да русчалатып сөйләшә башлады. Бүген балалар гына түгел, хәтта без дә гел татарча гына аралашмыйбыз. Татар телен, татарча китаплар балаларга ешрак укырга, тарихыбызны өйрәтергә кирәк. Моны мәктәптән башка күз алдына китереп тә булмый. Мәктәптә татар теле бетсә, гомумән татар теленә, татарларга бетү куркынычы яный.

​Зәйнәп Фәрхетдинова:
– Факультатив итеп кенә дә калдырырга ярамый, телебезне хөрмәт итүчеләр, безнең кебек татар җанлы кешеләр нишләргә тиеш соң, авылларыбыз татарча укый, аларга кая барырга? Моныңчы дәүләт югарылыгындагы хәл ителгән мәсьәләне җиңел генә туктатып калдырырга ярамый. Бүген телебез, иртәгә республикабыз булмас, үз илең – үз нигезен дигән сүз.

Татар телен укыталар икән, дөрес таләпләр кирәк. Телне хөрмәт итсеннәр дисәк, минемчә, дәреслекләрне дә кызыклы, мавыктыргыч итеп үзгәртәсе иде. Бик катлаулы итеп язып күңел кайтарырга ярамый.

​Дилә Нигъмәтуллина:
– Хәзер сәяси вазгыять тә бик четрекле. Мәскәү Кремле хупламый, ә безнең татар теленә каршы килгән халыкка шул гына кирәк иде кебек. Көтеп кенә торганнар диярсең.

Татарстанда 10-15 ел элек “Татар теле – дәүләт теле”, дип урыс балаларына фән буларак кертеп, програмы бик авыр булу сәбәпле укучыларны һәм әти-әниләрне киресенчә биздерделәр. Нәтиҗәдә бөтен урыс ата-аналары каршы килә. Әгәр дә програмны җиңелерәк биргән булсалар, алай булмас иде. 

Гомумән әйткәндә, телне урыс балаларына татар телен мәҗбүри укытып сакламыйлар. Татар кешеләре шапылдатып урысча сөйләшә бит хәзер. Балаларны өйрәтеп булмый. Татар төркемнәрендә татарча сөйләшмиләр. Менә бу – проблема.

Безнең татарлар гомер буе таркалып яшәде. Бер-берсе белән сугышып ханлыклар таркалды. Бүген инде тел дә югалып бара, тел югалса татар эстрадасы да югалачак. Миңа калса, безнең тарих кабатлана, ханлыклар таралгандагы кебек чор килә килә.

​Раяз Фасыйхов:
– Татар теле болай да бетеп килә бит. Әгәр дә мәктәпләрдә татар телен укытмасалар, телебез гомумән бетәчәк. Һәм иң мөһиме – өйдә балалар белән дә татарча аралашырга кирәк. Ата-аналар балалары белән русча аралашалар да, соңыннан татар теле кая китә, дип баш ваталар.

Хәмдүнә Тимергалиева:
– Беренче урында татар теле укытылырга тиеш. Рус балалары өчен дә, татарлар өчен дә. Бу теләк кенә түгел, закон буенча шулай булырга тиеш.

Илгиз Шәйхразиев:
– Минемчә, татар теле дәресләре мәктәпләрдә бүленергә тиеш. Әйтик, татарларга катлаулырак програм биреп, рус балаларын җиңелрәк рәвештә укытырга кирәк. Мин үзем татар лицеен тәмамладым.

​Иркә:
– Татар теле мәктәптә даими укытылырга тиеш. Без гаиләдә татар телендә аралашабыз. Ирем, өйләнешкәндә, татарча бер сүз белми иде, хәзер исә рәхәтләнеп сөйләшә. Балаларыма килгәндә, олы кызым Айсылу авылда үсте, шуңа күрә татар телендә камил сөйләшә.

Сәйдә Мөхәммәтҗанова:
– Минемчә, татар теле укытылырга тиеш, чөнки ул безнең ана телебез. Бүген татар телен укучылар онытып бара, хәтта татар теле дәресләрендә укытучыга русча җавап кайтаралар, тәнәфесләрне әйтеп торасы да юк. Безнең мәктәптә татар теле атнасына өч тапкыр керә. Мин бу аз дип уйлыйм.

Айдар Галимов:
– Татар теле республика дәрәҗәсендә булса, башкалар да аны өйрәнер инде. Укытуга килгәндә, татар телен Татарстан мәктәпләрендә укытып кына аны саклап була. Татар телен башка милләтләр алдында күтәрәсе иде. Гаиләләрдә балалар белән ана телендә аралашырга кирәк. Минемчә, бу табигый күренешкә әйләнергә тиеш.

Җәвит Шакиров:
– Безнең татар балалары русча укый бит, рус балаларына да татар теле дәресләре керсен. Күп тел белү беркемгә дә зыян итмәс. Ә инде факультатив кына булып калса, тел чыннан да бетте дигән сүз. Тора-бара факультативтан да төшереп калдырырга мөкиннәр. Шуңа күрә дә безнең Татарстаныбызда да шул эш хәл ителмәсә, бу – оят. Факультатив вакытында гына татар теленең бөтен мәгънәсен, асылын аңлатып бетереп булмый. Сәнгать, милләт, татар яшәсен дисәң, татар теле дәресләре тулы булырга тиеш.

Мәктәпләрдә татар теле дәресләрен факультатив фән итеп кенә калдырырга мөмкиннәр, дигән соңгы арада таралган шушы хәбәр бик күпләрне тетрәндерде. //Tatar today//

Татар теленең язмышына битараф булмаган  кешеләр социаль челтәрләрдәге сәхифәләрендә бу мәсьәләгә карата үз фикерләрен белдерде: мәктәптә укыган татар теле дәресләре турында хатирәләрен яздылар, “Әлифба” китабын тотып төшкән фотоларын урнаштырдылар. Бу флешмобларга эстрада вәкилләре дә кушылды. Татар теленә куркыныч янавына карата җырчылар нинди фикердә? Татар теле дәресләре укытылмый башласа, милләтнең киләчәге нинди булыр, татар җырларына ихтыяҗ калырмы? Шушы сорауларны җырчыларга бирдек.

Айгөл Бариева татар телен бөтен кеше дә укырга тиеш, яшәгән җирлегең телендә сөйләшүне табигый дип саный ул. Әмма татар җырчылары тыңлаучысыз калыр дип борчылмый Айгөл ханым. “Җырчылар һәм җырлар сыйфатлы булса, нинди телдә яңгыравына карамастан, сәнгать һәрвакыт яшәячәк”, ди ул.

Алинә Сәфиуллина исә милләтне саклап калуда татар теленең өлеше бик зур дип саный. Тулы дәресләрне факультатив белән генә алмаштыру куркынычы булуына борчылуын җиткерде җырчы. “Авыл мәктәбендә белем алгач, барлык фәннәрне дә татарча укыдым. Аның каравы русча да яхшы сөйләшәм, уңайсыз хәлдә калганым юк әле”, ди Алинә Сәфиуллина үзенең мәктәп елларын искә төшереп.

Алсу Фазлыева да бу мәсьәләгә карата бик нык борчылуын әйтте. Күптән түгел җырчының үзен дә татар теле дәресләрен калдыру яклы булган кешеләр оештырган социаль челтәрдәге төркемгә чакырганнар. “Ничек инде Татарстанда татар теле бетә? Бу башка сыя торган әйбер түгел!” ди Алсу ханым. Гаиләдә татарча сөйләшсә дә, урамда, мәктәптә рус телендә аралашкан балалары татар теле дәресләрен укымаса, телне онытачаклар дип уйлый ул. “Татар теле дәресләрен факультатив итеп кенә калдыру – безнең җитәкчелек тарафыннан зур хата. Аннан соң аны кире өйрәтеп булмаячак. Нинди генә төбәкләрдә булмадык, һәрберсе үз телләрендә сөйләшәләр. Казахлар, мәсәлән, русча сөйләшмиләр бит! Башкортларны карагыз, алар да үз телләрендә аралашалар. Инде ничә еллардан соң көчкә татар телендә укый башлаганнан соң дәресләрне бетерү, әйткәнемчә, бик зур хата”, дип белдерә Алсу Фазлыева. Ә татар җыры мәсьәләсенә килгәндә: “Сөйләшү онытылгач, җырын тыңламыйлар да тыңламыйлар инде”, диде җырчы.

Раилә ВӘЛИУЛЛИНА

Запись Татар җырчылары: «Тел югалса, татар эстрадасы да югалачак» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«2017 елның көзендә «Татнефть-Арена”да һәм «Уфа-Арена”да ике датаны билгеләргә тәкъдим итәм. Ике дата сезгә һәм ике – миңа (тик административ көчләрдән башка, “чиста” итеп, билетларны хезмәт хакы хисабына көчләп сатмыйча һ.б.). Алга барыргамы, бер урында торыргамы – халык хәл итсен!»  дип язган башкаручы «ВКонтакте»дагы рәсми битендә.

«Минем адреска сезнең тарафтан даими сарказм җиткерү сезнең кебек хөрмәтле кешегә килешми. Минем укытучыларым – җирле остазлар. Мин татарча һәм башкортча ничек итеп дөрес җырларга икәнен күз алдына да китерә алмыйм, мин  – бары аранжировкалаучы һәм композитор. Йөрәгем кушканча, күңелем тойганча җырлыйм»,  дип билгеләп үткән Радик Юльякшин.

Исегезгә төшерик, Элвин Грей тәхәллүсе белән чыгыш ясаучы уфалы Радик Юльякшин 2016 елда Татарстан мәдәниятында «Ел кешесе» булды һәм үз чыгышы белән «Татар жыры» гала-концертын йомгаклады. Гадәттә, ел да “Татар җыры” концертын йомгаклау өчен Салават Фәтхетдинов чакырыла иде. 

Запись Радик Юлъякшин Салават Фәтхетдиновны көч сынашырга чакыра впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татарстанның атказанган спорт остасы, билбаулы көрәш буенча Русиянең атказанган спорт остасы, билбаулы көрәш буенча берничә тапкыр дөнья чемпионы Раил Нургалиев хөкемдарлар тарафыннан үзләренә басым булганын да яшермәде. “Мин абсолют батыр өчен көрәштә Фәрхәт Фәйзуллин җиңде дигән фикергә кушылам. Көрәш кагыйдәләре нигезендә эшләдек дисәләр дә, Түбән Новгородта билбаулы көрәш кагыйдәләре буенча көрәштеләр. Мәйдан хуҗалары кычкырмас та иде, алар бит татарча көрәшне белми! Садыйков Рөстәм Фәрхәтнең өстендә калгач, алар Рөстәм җиңде дип уйлыйлар. Аларны да гаепләп булмый, чөнки, әйткәнемчә, кагыйдәләрне белмиләр. Дөрестән дә, Русиядә көрәшне үстерү өчен күп нәрсә эшләргә кирәк әле. Әгәр дә бер алымнан соң ук алым ясаучы көрәшчегә кисәтү бирә башласак, бернинди үсеш турында да сөйләп булмаячак. Әйдәгез алайса без дә балаларны басып торырга, көндәшең артына ятканын көтеп торырга, шул рәвешле генә җиңәргә өйрәтик. Андый көрәш матур булырмы икән?”

Раил Нургаливека да шунда ук сорау бирелде: “Әгәр дә Рөстәм белән син көрәшкән булсаң, син аны ота идеңме?”

Раил Нургалиев: “Мин билбаулы көрәшне беләм, шактый көрәшәм, шуңа мин аны җиңә идем. Ләкин бу ярышлар алдыннан 100 килога керәм дип, алты кило авырлыкны “кудым”. Шуңа Фәрхәт белән көрәшкәндә авырга туры килде һәм аңа оттырдым”.

Әлеге очрашуда үз сүзен Түбән Новгородка көрәшчеләр командасы алып барган Теләче районы башлыгы урынбасары Айрат Фәтхуллин да җиткерде: “Әлбәттә, бу көрәштә барыбызга да билгеле татар көрәше кагыйдәләре белән хөкем итәргә кирәк иде. Кызганыч, матбугатка комментарийлар биргәндә матур булмаган фикерләр дә күзгә ташланды. Әйтик, шул ук Раил белән Фәрхәтләр турында чучело ата беләме икән, укый-яза беләләрме икән дигән мыскыллаулар да ишетелде. Раил Нургалиевның без ничек көрәшкәнен, ничек үскәнен, ничек бу дәрәҗәләргә ирешүен беләбез, еллар дәвамында күзәтеп киләбез. Бүгенге көндә андый көрәшчеләр бармак белән санарлык. Без үзебезнең көрәшчеләрдән һич кенә дә көләргә тиеш түгел”.

Хөкемдарлар ни әйтә?

Айрат Фәтхуллинның алдагы сүзләре һәм соравы исә залда утыручыларны тагын да кыздырып җибәрде: “Хөкемдарлар турында төрле сүзләр ишетелде. Мин Әнәс Хәлилов белән дә, Әүхәт Мөхәммәдиев белән дә сөйләштем. Россиянең көрәш федерациясе вәкиле тарафыннан Татарстан көрәшчесен төшереп калдырырга дигән фәрман да булган икән. Бу хакмы? Андый бурыч булдымы?”

Әүхәт Мөхәммәдиев: “Әйе, судьялар арасында Татарстан егетләре тагын машина бүлешергә килгән дигән сүзләр ишетелде. Кулымны йөрәгемә куеп әйтә алам: минем беркемгә дә сатылганым юк! Бер сатылдыңмы бетте инде: аннан даның тарала. Мин авылда яшим, менә шушы кулларым белән эшләгән эшем җитә миңа, малларын да асрыйм, бакчам да бар, балалар белән дә эшлим, башкасы да”.

Әнәс Хәлилов: “Мин – иманлы кеше, шуңа алдый алмыйм. Фәрхәт белән Раил көрәшкәндә шундый сүз булды: безнең егетләрне кысып чыгарырга. Ләкин без кагыйдәдә ничек бар, шулай хөкем иттек. Нәтиҗәне башкалар чыгарды”.

Рафил Әхмәтханов барлык гаепләүләрне кире какты һәм тагын бер тапкыр Рөстәм Садыйковның хаклы рәвештә машинада кайтып китүен ассызыклады. Шулай ук иман белән көрәшне бутамаска кирәклеген дә белдерде.

Татар-информ

Запись Көрәштә иманлы булып калырга мөмкинме? Федераль Сабан туе бәхәсе дәвам итә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..