Беренче эш итеп, җиләкнең саргайган, кызарган яфракларын кисеп чыгыгыз. Кайбер бакчачылар җиләкнең яфракларын чалгы белән чабып ала. Моны уңышны җыеп алуга ук эшләсәң генә – 20 июльгә кадәр. Соңгарак калсагыз, яфракларның бары тик саргайганнарын гына өзегез, чөнки көзгә кадәр ул яңа яфраклар чыгарып өлгермәячәк.

Августта күчереп утыртырга ниятләмәсәгез, мыекчаларын да кисегез. Әгәр дә җиләкне үрчетергә ниятләсәгез, 1-2 мыекчаны калдырып, розеткасы формалашкан урынга уңыдырышлы туфрак тутырылган тәбәнәк савыт куегыз. Шулай итсәгез, яшь үсентеләрнең тамырлары көчлерәк була. Савыт кулланмыйча, мыекчаларны үз түтәлендә дә тамырландырырга мөмкин. Шулай да чүпләрдән арындырып, туфракны йомшартып, су сибеп, уңай шартлар тудырырга кирәк.  Бар көчен уңышка тоткан куакларны җиләген җыеп алып бетерүгә үк яхшылап тукландыру да кирәк. Чөнки киләсе елда уңыш бирәсе чәчәк бөреләре быелдан ук формалашып кала. Моның өчен куакның көче җитәрлек булырга тиеш.  Иң яхшы ашлама – табигый ашлама. Болар – тавык тизәге, тирес ачыткысы. Тавык тизәгеннән ашлама 1 өлешкә 20 өлеш су кушып ясала, тирес ачыткысы ясау өчен 1 өлешкә 10 өлеш су кушыла.  Комплекслы минераль ашламаларның да нәтиҗәсе яхшы. Аммофоска, наитроаммофоска, суперфосфат, калий сульфаты, мочевина, аммиак селитрасы яхшы.

Бакча җиләген ашлау өчен хлорны ашлама кулланырга ярамый.  Көз көне исә җиләккә азотлы ашламалар кертмиләр. Көзен бары калийлы һәм фосфорлы ашламалар гына кулланыла.  Мул уңышның тагын бер шарты – җиләкләрне җыеп бетергәч, куакларны авыруларга каршы препаратлар белән эшкәртү. Мәсәлән, бакыр купоросы бөркергә мөмкин. Ул ончыл чык, соры черек авыруыннан коткара. 10 литр суга 2 аш кашыгы бакыр купоросы алына. Бу эшне коры, җилсез көнне башкаралар.

Чыганак: Сөембикә

Запись Киләсе елга җиләк күп булсын өчен… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ул көненә 2-3 чиләк җиләк җыя. Фахирә әби җиләккә таң белән йөри. Җыярга иң рәхәт вакыт әнә шул, ди. Табигать байлыгына үрелгәнче, башта дога укый, Аллаһы Тәгаләгә сәламәтлек һәм шушы ризыкларны биргәне өчен рәхмәт әйтә. Ияреп барасың икән, сөйләшергә ярамый, дикъкатеңне җиләккә бирергә, башыңны юк-бар уйлардан арындырырга кирәк.

Һәр бирмеш көннең кадерен белгән бу апаның язмышы да гыйбрәтле. Яшь чагында туган авылыннан эш эзләп, нужа кушып Себер якларына чыгып китә, шунда кияүгә чыга, дүрт бала үстерәләр. Әби гомер буе авыр эштә, башта заводта, аннары тимер юлда эшләгән. Әмма ул елларны да шөкер итеп искә ала:

– Тимер юлларны урман, Объ елгасы буеннан салганга, табигатьтән кайтып кермәдем. Буш вакытта кара җиләк, мүк җиләге, күк җиләк, нарат җиләген яратып җыйдым. Ул еллар төштәге кебек кенә инде хәзер. Олыгайган көнемдә туган туфрак тартканга, мәңгелек йортымны монда табыйм диеп, авылыма кайттым менә…
Фахирә әби Себер якларында төпләнеп калган балаларына җибәрер өчен җиләктән кайнатма да ясый, киптерә дә. Без Фахирә әбидән җиләк файдасы һәм кайнатма ясау ысулларын белештек.

Киптерү

Моның өчен җиләкне бик иртә, чык төшкәнче яки кич җыярга кирәк. Аннары коры, эссе урында киптерәсе. Кемдер газ мичендә киптереп ала. Мин алай яратмыйм, мич табигый тәмне үзгәртә. Кипкән җиләкне чәйгә кушып җибәрергә, я булмаса кайнар су коеп төнәтмә ясарга була. Мин балалар чирләгәндә, тән температурасы югары булганда җиләк төнәтмәсе эчертеп, дәвалый идем. Сөяк авыруларыннан, кан басымыннан файдасын күрәм. Аның өчен ярты литр суга бер аш кашыгы кипкән җиләк салырга кирәк. Аллергиядән интеккән кешеләргә бу төнәтмәне кулланырга ярамый.

Биш минутлык кайнатма

Бер өлеш җиләккә бер өлеш шикәр комы алырга. Кәстрүлгә төпләреннән чистартылган, юылган җиләкне салабыз һәм өстенә әзерләп куелган шикәрнең яртысыннан күбрәген салып куябыз. Җиләкнең суы чыккач, кайнатырга куябыз һәм биш минут кайнатабыз. Кайнап чыккач, уттан алабыз да, өстенә калган шикәр комын кушып, эреп беткәнче болгатабыз. Кайнар килеш банкаларга тутырып капкачлыйбыз. Биш минут кына кайнаткан җиләк үз төсен югалтмый.

Кайнатма

Бу ысул белән әзерләгәндә, кайнатма куерак була. Моның өчен 1 кг җиләккә 1,3-1,5 кг шикәр комы аласы.
Башта җиләккә шикәр комы кушып, суы бүленеп чыкканны көтәбез. Аннары акрын утта шикәре эреп беткәнче тотабыз. Шикәр эреп беткәч тә, 20-25 минут кайнатабыз, күбекләрен җыеп торабыз. Уттан алгач, азрак болгатып утырсаң, кайнатма желе сыманга әйләнә. Озагракка сакларга теләгәндә 2 г лимон кислотасы кушарга була.
Фахирә әби үләннәрне дә яратып, тәмен белеп җыя. Балаларына дип мәтрүшкәне күпләп әзерли.
– Балакаем, ул якларда мәтрүшкә бик юк ул, булса да безнеке кебек хуш исле түгел. Җырдагыча инде, туган якныкының исе дә, тәме дә үзгә…

Гөлинә Гыймадова

Чыганак: Ватаным Татарстан

Запись Көненә 2-3 чиләк җиләк җыючы 87 яшьлек Фахирә әби: «Җир җиләгенең сөяк авыруларыннан, кан басымыннан файдасын күрәм» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Чия, кура җиләген шикәр комы белән катнаштырырга. Желатин белән шикәр комын болгатып, чияле-җиләкле массага өстәргә. Шикәр комы эрегәнче, көчле утта кайнатырга. Әзер була башлагач, кайнтаманы сүрән утта 10 минут тотарга. Кайнатманы банкаларга тутырырга.

Чыганак: Ватаным Татарстан

Запись Чияле-җиләкле кайнатма ясау ЫСУЛЫ [рецепт] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Нурсинәнең әнисе Фатыйма апа әйтүенчә, җиләк җыярга иртәнге сәгать өчтә торып китәләр дә, алтыга инде кайтып та җитәләр. Кияүләре Марат җиләк җыярга бигрәк тә хирыс икән. Без бер чиләк җыйганчы, ул өч чиләкне тутырып куя, ди Фатыйма апа. Яфизовлар җиләк җыеп сату белән өч ел элек шөгыльләнә башлаган. Моннан шактый гына акча да эшләп була ди. Быел атна-ун көндә генә 50-60 мең сум акча эшләгәннәр. Иш янына куш дигәндәй, гаиләләре белән эшләп тапкан акчаны хуҗалыкта төзелеш эшләренә тоталар.

View this post on Instagram

A post shared by Нурсина Яфизова (@nursik_yafizova)

– Кызым Нурсинә кафеда, киявебез Марат тракторда эшли. Эшкә кадәр дә, аннан соң да тиз генә җиләккә менеп төшәләр. Өч бала тәрбиялиләр, олысы белән уртанчысы да әти-әниләре белән җиләккә йөри. Лаеш якларына ук барып җыялар, үзләре генә белгән урыннары бар. Быел каен җиләге аеруча күп булды, җыймыйча да түзеп булмый бит. Сатмый кала алганнары юк. Баштарак олы юл буена чыгып саталар иде, өч ел эчендә клиентлары барлыкка килде. Кукмарадан хәтле килеп алалар, – дип сөйләде Фатыйма апа.

Чыганак: Шәһри Казан

Запись Атна-ун көн эчендә, каен җиләге сатып, 50-60 мең сум акча эшләделәр впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Саба районының атаклы шәхесе Җәүдәт Миннәхмәтов Мингәр авылы болыннарындагы җиләкләрне күрсәтә.

“Җиләк күп монда, берәр чиләк җыегез инде,” – ди ул шаяртып.

View this post on Instagram

A post shared by ⚡️TATAR TODAY агентлыгы⚡️🌍 🔊📺 (@tatar_today)

Фото zelenyjmir.ru

Запись Җәүдәт Миннәхмәтов иң күп җиләкле урыннарны күрсәтә [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Җир ачылуга, җиләк түтәлләре өстенә көздән таратып калдырылган агач ботакларын, үсемлек сабакларын, яфракларны тырмалап алып, компост чокырына салам. Корыган яфракларын, чирле сабакларын кисеп алып яндырам. Фокин кискече ярдәмендә төпләрен 4-5 см, рәт араларын 8-10 см тирәнлектә йомшартам. Сабаклары көчле, сәламәт, җиләкләрем эре, татлы булсын өчен, ап­рельнең 25ләрендә үк, үсемлекләрне тукландыру белән беррәттән, туфракны зарарсызландыру чарасын күрәм. Язын үсемлекләр аеруча азотка мохтаҗ, ә суперфосфат — тамырларын үстерә, үсемлеккә көч кертә, көл уңышка нигез сала, гөмбәчек чирләреннән, корткычлардан сакланырга ярдәм итә.

Составы аптекада сатылучы арзанлы препаратлардан торган, бу чорда викторияләр өчен бик файдалы ашлама ясау һәм куллану әмәле белән таныштырып үтәм. 1 литр шау кайнар суда 4-5 гр бор кислотасы эретәбез, ул 40-50 градуска кадәр суынгач, шуңа 10-15 тамчы йод болгатабыз, 2 гр марганцовка эретәбез, ике аш кашыгы 10 процентлы нашатыр спирты өстибез. Составны 10 литр суга салып бик әйбәтләп болгаткач, вак тишекле лейкадан җиләк куакларын коендырып, шул исәптән төпләрен дә чылатып сибеп чыгабыз. Бер чиләк сыек ашлама гадәттә 5-6 квадрат метрлы түтәлгә җитә. җиләклекне эшкәрткәнче түтәлне яхшылап сугару мәҗбүри. Сыек ашламаны яңгырдан соң кертү аеруча отышлы. Нашатыр спирты — азот чыганагы, ул үсешне тәэмин итә. Йод белән марганцовка куакка, туфракка дезинфекция ясый, кышлаган корткыч личинкаларын, гөмбәчекләрне юк итә, бер үк вакытта үсемлекне микроэлементларга баета. Бор кислотасы чәчәк бөреләре яралуга, җимшәннәр ясалуга җирлек тудыра, шул рәвешчә уңдырышлылыкны арттыра. Бакчабызда иртә өлгерүче “Даренка”, безнең төбәктә киң таралган, чагыштырмача талымсыз “Фестивальная”, җиләкләре бик эре була торган “Гигантелла Максима”, соң өлгерешле “Лорд” сортлары үсә. Иртә өлгерешлесенең сусыл җиләкләрен июньнең беренче атнасында ук татыйбыз.

Үсемлекләрне югарыда тасвирлаганча эшкәртүгә, төпләрен мүлчәлим, рәт араларына компост таратам. “Даренка” түтәле өстенә дугалар бастырып, 60 мм.лы тукылмаган материал тарттырып куям. Тернәкләнеп килүче җи­ләкләремне төнге суыклардан, кыраулардан, корткычлардан саклап, җылытылган кар суын мулдан сибеп үстерәм. Көннәр җылынып, бал кортлары, серкәләндерүче бөҗәкләр оча башлаганчы, япманы ачмыйм. әлеге түтәлдәге үсемлекләр бик тиз формалаша, сабаклары озын, чәчәкләре күп, уңышы мулдан була. Иң мөһиме — уңышы гадәттәгедән ике атнага иртәрәк өлгерә. Сезонга берничә мәртәбә ашлыйм, даими сугарам. үсемлекләр чәчәккә бө­реләнгәндә микроэлементлар белән тукландыру, уңыш биргән вакытта минераль һәм органик ашламаларны, ачытылган тирес һәм үлән суларын, көл төнәтмәләрен чиратлаштырып сибү зарур. җиләкләр ярала башлагач, уңышны пычранудан, черүдән, гөмбәчек чирләреннән саклап калу җәһәтеннән, түтәлләрне туралган салам, коелган ылыс белән калын итеп мүлчәләү, җылы суны даими сибү — тиешле гамәл. Бакча җиләге кояшлы урынны үз итә, янәшәсендә борыч, бәрәңге, помидор үскәнне өнәми, былтыр бәрәңге утырткан түтәлдә үзен яхшы хис итә. Виктория уңышы аңа суны ничек сибүеңә карый. Көннәр кызу торганда, атнасына 2-3 мәртәбә, тирәндәге тамырлары чыланганчы, мул итеп сугару зарур. Ә чәчәк ату чорында бу эштән тыелып торырга туры килә, чөнки аны бал кортлары, бөҗәкләр, җылы коры җил серкәләндерә. җиләкләре формалаша башлагач, ачытылган сыер тиресе, тавык тизәге, чүп үләннәләре төнәтмәләрен, комплекслы минераль ашламаны чиратлаштырып сипсәк, чамасын белеп кенә микроэлемент­лар да өстәп җибәрсәк эре сусыл татлы җиләкләр белән сыйланырбыз. җиләккә кошлар, лайлачлар, җимешкисәр бөҗәкләр, аю чикерткәләр зыян сала. җиләк түтәленең кошлардан саклау өчен, берсенең өстен юка япма белән томалыйм, икенчесенә җилдә әйләнеп торучы ялтыравыклы уенчык кадап куям, өченчесе өстендә иске кассета тасмалары җилферди. Бакчабызда керпе, кәлтәләр, бака яши, дусларым бакчага күп файда китергәнгә күрә, аларның җиләк белән сыйланганына күз йомам. Ә лайлачларны бака тота.

Хәмидә ГАРИПОВА. Казан.

tatyash.ru

Фото: пиксабай

Запись Авыз тутырып ашыйсыгыз килсә, викториягә ашыгыч ярдәм ясагыз впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Кыш көне менә дигән деликатес була ул, исе җәйне искә төшереп тора! – дип аңлата моны Айгөл.

Күп китаплар авторы Гөлсинә Галимуллина үзен атналар буе җиләккә йөри торган чын җиләкче дип атамый. Аңа табигать белән күзгә-күз очрашу иҗат кешесе буларак мөһим икән.

– Әсәрләремне язганда табигатьнең үзенчәлекле бизәкләрен үз төсе белән тасвирлау өчен генә дә җиләккә барам, – ди Гөлсинә ханым.

Гөлсинә Галимуллинаның туган авылы Эзмә биек һәм текә Калатау итәгенә урнашкан. Авыл халкы шул тауга җиләккә, гөмбәгә, шифалы үләннәр җыярга йөри икән. “Җиләк тауның башында түгел, итәгендә күп. Чиләккә сабагыннан җиләкне учлап сыдырып сала-сала тауга күтәреләсең…Нинди хозурлык!” – ди язучы. Җыйган җиләкләрне нишләтәсез, дигән соравыма, ул:

– Өйгә кайту белән аларны салкынча су белән юып, иләктә саркытам. Кышлыкка төрлечә әзерлибез. Ике кат иттарткычтан чыгарып, шикәр комы белән туглап та, өстенә шикәр комы сибеп, махсус савытларга салып та суыткычка куябыз. Табигать хәзинәсен кышын ашыйбыз, – дип җавап кайтарды.

– Балачагым урманга терәлеп торган җирдә – Кукмара районы, Октябрино авылында үткәнгәдер, җиләк җыярга бик яратам, – ди шагыйрь Ләбиб Леронның хатыны Фидания ханым. – Хәзер исә күбрәк Казан тирәсендәге урыннарга – Биектау районының вак, сирәк агачлы аланнарына җиләккә дип йөрибез.

Фидания ханым җир җимешенең төбен чистартмыйча гына, шулай ук блендер белән изеп, шуңа шикәр комы өстәп, кечкенә савытларга тутырып, туңдыргычка куя икән. “Катырган җиләк кыш көне күчтәнәчкә дә ярап куя. Кемгә бирсәң дә, куанып ала”, – ди ул. Ире Ләбибнең дә җиләк җыярга яратуын әйтте:

–Ул әле мәтрүшкәсен дә, бөтнеген дә җыя! Гаилә белән җиләк җыю күңелле.

Кәсеп итеп түгел, күңел өчен җиләк җыйган әңгәмәдәшләрем барысы да бу шөгыльне җанны ял иттерә, тынычландыра дип белдерде.

Чулпан ГАРИФУЛЛИНА

Запись Галимә, язучы, укытучы җиләк җыю серләре белән бүлешә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

 Җиләк вакыты җиттеме, Уфа-Казан арасындагы зур юлда җиләк базары башлана. Бигрәк тә Уразбахта, Урта Кирмән авылы кешеләре иртәдән алып кичкә кадәр олы юлда җиләк сата.

Җиләк вакыты озак түгел, ләкин быел яңгырлар булу нәтиҗәсеме, җиләк ыгы-зыгысы әле һаман да дәвам итә. Без ул җиләк сатучылар белән очрашыр өчен М7 дип аталган федерал трассаның Уразбахта авылы халкы җиләк сатучылары янына тукталдык. Сорау бирүчеләр аларга бик үк кызык түгел, җиләк алучылар кызык. Бүген сатуда каен җиләге дә, җир җиләге дә бар икән. Чиләкләре түбәләмә итеп тутырылган. Каен җиләгенең бер литры да, җир җиләгенең биш литрлы чиләге дә бер бәядә – 500 сумнан сатыла.

Гөлсу исемле ханым ире Илгиз белән чыккан җиләк сатарга. “Без икебез дә укытучылар, Мамадышта, район үзәгендә эшлибез, әле менә җәйге ялга кайтканнан бирле ял юк, җиләк җыеп сатабыз, – диде ул, – Башта каен җиләгеннән башлаган идек, хәзер инде җир җиләге чираты.

– Каен җиләген күпмедән саттыгыз соң?

– Аның бәясе кимеми дә артмый да. Бер литрлы савыттагысы 500 сум. Ә инде чиләк белән булса, ике мең ярымга да саттык. Алалар. Сатулашалар инде, ләкин алалар. Хәзер җир җиләген биш литрлы чиләкне биш йөздән сатабыз. Җир җиләге дә бетә инде, кибә башлады.

– Гөлсу ханым, күпмелек саттыгыз инде, санап барасызмы?

– Чуты бар инде аның күп инде, җитәрлек.

– Шулай да?

– Йөз меңнән артты инде.

– Нәрсәгә тотасыз ул акчаларны? Аз акча түгел бит.

– Безнең ике бала, мәктәп балалары. Менә аларны мәктәпкә әзерлибез инде, кием салым алабыз. Йорт өчен дә кирәкле нәрсәләр алына инде ул акчага.

– Сезнең авыллар данлыклы җиләк сатучылар инде.

– Әйе, безнең якта җиләк бик күп быел. Әле безнең авыл кешеләре, Мамадышта яшәсәләр дә, такси белән килеп, җиләк җыеп китәләр. Кемдер сатып ала, кемдер үзе җыя инде. Басулар иркен, иген чәчелми, бөтен җирдә җиләк үсә. Безнең монда экология ягыннан да бик чиста бит, завод мазар, химия ише нәрсәләр юк. Җыю авыр, әле елан да чаккан бер ханымны. Без ирем белән икәү җыябыз да, икебез бергә сатабыз да, әнә ул теге башта утыра.

– Нигә соң бергә утырмыйсыз, ул ераграк утырган?

– Сатып алучыларны беләбез бит инде. Алар берсе монда туктаса, икенчесе анда туктый. Аларның берсен дә җиләксез җибәрмәскә тырышабыз. Бу инде сату хәйләсе. Монда беркемнең дә озак итеп утырасы килми. Иң авыры җыю түгел, менә шулай сату. Чиләк күтәреп туктаган бер машина янына чабу. Рәхәт түгел инде.

Җиләкне күпчелек хатын-кызлар сатса да, бер-ике ар-ат та байтак кына чиләк тулы каен җиләге белән утыра. Аларга да берничә сорау белән мөрәҗәгатъ иттем. Ул көнне җиләк сатучыларның күбесе укытучылар булып чыкты.

“Мин үзем авылда укытучы булып эшлим”, – диде Фәрит исемле бер ир, – Җиләк вакытын көтеп торабыз инде. Бердәнбер зур керем кертә торган эш инде безнең өчен. Ул безнең бюджетка бер ел алдан язылып куя. Без бу эшкә барлык гаилә белән чыгабыз. Урманнан өйгә дә кереп тору юк, тизрәк шушында чабабыз. Тиз сатылса, яңадан урманга, җиләккә йөгерәбез.

– Башкаларда юк, сезнең каен җиләге дә бар икән. Аның вакыты үтте бит инде, каян таптыгыз?

– Урман эченнән инде анысы. Башта таяк белән капшалап чыгабыз, елан-мазар юкмы икән дип. Әнә Югары Якедә бер хатынны шушы көннәрдә генә чаккан елан, реанимациядә ята ди. Быел Мамадыш районында тугыз кешене елан чаккан дип әйтәләр. Без дә куркабыз инде, нишлисең, курыксаң да, барырга туры килә. Ходай саклар әле. Бу вакытта акча эшләп каласы килә.

– Уңайсыз булса да сорыйм әле, күпмелек саттыгыз инде?

– Без аны санамыйбыз. Җиләк җыя башлауга, җиләк саткан акчаларны бер җиргә җыя барабыз, карамыйбыз да, санамыйбыз да. Менә эш беткәч, гаилә белән утырып саныйбыз инде.

– Ярый, быелгысын санамадыгыз ди, башка елларда ничек була иде?

– Йөз меңнән дә ким булганы юк инде, кайчагында артып та китә.

– Зур акча инде, укытучылар өчен генә түгел, барыбыз өчен дә. Нәрсәгә тотасыз акчаларыгызны?

– Кредит каплыйбыз. Машина алабыз. Җиләккә йөрергә машина алабыз кредитка, җиләк акчасы белән кредит каплыйбыз. Менә шулай бара инде бу тормыш. Җиләк җыюы берни түгел аның. Менә шушы юл өстендә узган машиналарның тузанын йотып, көне буе шушы кояшта сатып утыруы бик авыр. Әгәр дә берәр җирдә, район үзәгендә оешкан төстә сатып алсалар, без аны 500гә түгел, 300 сумга да тапшыра алган булыр идек. Эшкә барган кебек барып җыяр идек тә, илтеп тапшырыр идек. Юк бит шундый эшкәртә торган урыннар.

– Бар җыйган җиләк тә сатыламы соң?

– Юк шул, кайсы көнне күтәреп кайтып та китәбез. Ул җиләкне инде икенче көнне сатып булмый, кеше алдый алмыйбыз бит инде, яңасын җыярга кирәк сатар өчен. Сатылмаганы үзебезгә кала инде. Шикәр комы белән туглап, суыткычка куябыз. Әрәм булмый, акчасы гына керми.

Ә менә Арташ авылыннан Сәвия апаны җиләктән кайткан чакта очраттым. Аның аягындагы киез итеккә игътибар итеп, нигә киез итек белән, еланнан саклану чарасымы? – дип сорадым.

– Еланнан куркабыз инде куркуын, ләкин киез итекне мин өйдә дә киеп йөрим җәй көне дә. Аякка бик рәхәт. Мин бит егерме ел буе колхоз сыерларын сауган кеше. Әле колхозлар беткәч тә фермерларга саудым. Шул вакытта салкын кышларда, кара көзләрдә тәүлегенә өч тапкыр ферманың пычрагын резин итек киеп ерып йөргән вакытларда салкын үзәккә үткән, әле хәзер дә аякларның җылына алганы юк. Эшкә бит кыш булмасын, көз булмасын, иртәнге сәгать дүрттә бара идек! Шуңа күрә өй арасында йөргәндә дә, җиләккә барганда да, җәй дә салмыйм мин ул киез итекне.

– Җиләкне күп саттыгызмы быел?

– Болай якынча, кем әйтмешли кара күңел белән санасаң, илле меңнән артты бугай инде. Без бит җиләк сатуны олы кәсеп итмибез, күрше авыллар кебек. Аннан соң безгә олы юлга сатарга чыгарга да 6-7 чакрым барасы бит. Машинасы очрап торса ярый, булмаса, җәяү дә барырга туры килә. Быел җиләк вакыты уразага туры килде. Ул җиләкнең күплекләре басуда! Ходай тәгалә биргән нигъмәт бит ул! Сатарга кызым йөри. Ул өйдә утыра ике бала белән. Мин җыеп кайтам да, балалар белән калам. Ул сатарга китә. Кыйбат сатма дим. Анда утыручылар көне буе утырсалар да, чиләген 500 сумнан төшермиләр. Ә без350 дән саттык. Бушка килгән нигъмәт бит ул!

– Нәрсәләр алдыгыз соң җиләктән кергән акчага?

– Иң беренче чиратта печән чаба торган чалгы алдык. Бензин белән чабышлы инде ул, кул чалгысы түгел. Анысы да 12 мең тора бит. Пенсия акчасына кая аласың аны. Печән алдык сарыкларга. Акча бит ул тиз чыгып китә, күзгә дә күренми! Бәрәкәте юк бит аның. Җиләк җыюның шунысы да бар бит әле аның, авылның табигатенә сокланам. Шушы яшемә җитеп, табигатьнең матурлыгын күрми яшәгәнмен икән. Кая ул баш күтәрми эшләгәндә матурлыкны күрү. Хәзер менә шуларга карап, рәхәтләнеп кайтам басудан.

Шулай кемдер кәсеп итеп, кемдер уен итеп җиләк җыя, җиләк сата. Кергән акчасы бу авыр заманнарда үз урынын бик тиз таба ди авыл кешеләре. Әле җиләк җыю һаман да дәвам итә. Тиздән кура җиләге чираты да җитәчәк. Җиләк беткәч гөмбәсе башлана. Менә шулай ак карларга кадәр авыл халкы яшәү өчен көрәшә.

Запись Авыл халкы җиләк сатып 100 мең сумнан артык акча эшли [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Мамадыш районының Уразбахты һәм Дегетле авылы тирәсендә, халык җиләккә йөри торган урында була бу хәл. Районда эшләүче репортер җиләк җыярга туктый. Тапталган кыр аша урман янәшәсендәге посадкага китә.

Юлында җиләкле чиләкне күреп, янәшәдә генә хуҗасы да бардыр дип уйлый. Шуңа күрә агачлар арасында кыштырган тавышка да башта әллә ни игътибар итми. Әмма бераздан арткы аякларына басып, агачтан нәрсәдер алырга маташкан аюны күреп ала. Ир-ат исә машинасына утырып, тизрәк кайтып киткән.

Җиләккә йөрүчеләргә еланнардан гына түгел, аюлардан да сакланырга киңәш итәбез, дип хәбәр итә Мамадыш районының Нократ мәгълүмат сайты.

Запись Татарстан урманнарында аюлар йөри, җиләкчеләр сак булсын впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

 Республикада җәйге ялларын җиләк чорына махсус туры китереп алучылар бар икән. Быел бигрәк тә чит илгә китмичә районда, авылда ял итүчеләр шактый. Кайберәүләр гаиләгә, балаларга дип җыйса, икенчеләре җиләк җыеп, табигатьгә чыгып тәм таба, өченчеләре яшәр өчен, акча кирәк дип җыеп сату итә. Татарстанның Биектау районы Шигале авылы янында күп кешеләргә билгеле болыннарда без барып күргән, аралашкан җиләкчеләр үзләре, гаиләләре өчен җыюларын әйтте.

Атна уртасында әле азрак булса, ял көннәрендә монда килүче машиналар саны дистәгә тула диде безгә әңгәмәдәшләребез. Араларында күрше авыл кешеләре дә, казаннар да бар. Җиләкчеләрнең күпчелеген хатын-кызлар тәшкил итә, ир-атлар да бу эштән читтә калмаган.

“Кичә җыйганын кайнаттык, бүгенгесен туңдырырга уйладык. Җиләк җыярга теләгән кешегә җиләк табып була. Без инде соңга калганбыз дип килгән идек, бар икән әле. Дөрес инде пешеп, көеп утыра, яңгырлар аз яуды бит”, диде Казаннан килүче Алсу ханым. Ул Шигале болынына беренче тапкыр аяк баскан, бу урын турында туганнарыннан ишетеп килгән. Җиләк җыеп арган кешеләр сары, зәңгәр мәтрүшкә җыя, бу болыннарда алар да үсә икән.

“Быел җиләк күп түгел. Карап торышка гына күп күренә, җыя башласаң – вак. Шәле якларында күп дип әйтәләр аны. Сатуга түгел, үзебез, балаларыбыз өчен җыябыз. Җыйганыннан кайнатма ясыйбыз”, диде җиләкче Әлфия ханым.

“Җиләкне изеп, шикәр комы белән бутап катырсаң, әйбәт була. Бу болында инде күп түгел, җыйганнар, ваклары гына калган. Ә бит халык арасында йөргәндә ишетәсең, “Бер чиләк җыеп кайтканнар, җиләк күп”, дип сөйлиләр дә, безнең дә алар кебек күпләп җиләк җыясы килә башлый. Кеше бит Габдулла Тукай шикелле, “Күз ачып йомганчы, һичшиксез, җыярсың бер чиләк”, дип сөйли. Чынлыкта алай түгел шул. Берничә сәгать буе бер чиләкне җыярга кирәк. Сатып алсаң да бәяле, бер литры 200 сум, чиләге 1000 сум дип әйттеләр”, ди Хәтирә ханым.

Шигале авылы болыннарыннан кайткач, таныш-белешләрдән дә җиләк җыючылар турында мәгълүматлар тупладык. Мәсәлән, чыннан да Мамадыш районы авылларында да болын тулы җиләкче булган икән. Алар җыеп Казан белән Чаллыны тоташтыручы олы юл кырыенда сату иткәннәр. Авылдагы күпчелек кеше җиләк өлгерүгә иртәнге биштән болынга, урманга йөри башлаган. Бала-чагалар да, хәтта өлкән яшьтәге әби-бабайлар да бу эштән читтә калмаган. Иң яшь җиләк җыючыларга 6-7 яшь, иң олыларына 70-75 яшь булган. Мамадышларның күбесе җиләкне сату өчен җыя. Кеше әйтүенә караганда, җиләк шактый гына керем дә китергән. Каен җиләгенең литры 400 сумнар тирәсе булса, җир җиләген 100-200 сумнан сатканнар.

Азатлык та җиләк сатучыларны күреп, бәяләрне белергә дип Казанның Чех базарына барды. Мари Иленнән килгән Галина ханым инде җир җиләген сатып бетергән иде, бер литры 200 сум диде. Үзе өлкән яшьтә булса да, яшәргә акча кирәк дип кура җиләге, карлыган, җир җиләге, каен җиләге сата. Балалары, оныклары җыярга булышкан. Тырышабыз инде, яшәргә акча кирәк бит ди ул. Галина ханым белдергәнчә, җыю бер мәшәкать булса, Казанга килеп, базарда урын табып сата алу икенчесе. Монда аларны урын бирмичә, штрафлар түләтеп, куркытып та җәфалыйлар икән.

Запись Татарстанлылар бер-берсенә ияреп, Тукай шигырьләрен сөйләп җиләк җыя [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..