Архивы бәрәңге - Tatar Today - татар яңалыклары.

Бакчачы киңәшләре: помидор яфраклары ник саргая, карбыз-кавынны ничек үстерергә?

kadria — Mon, 06 Jul 2020 14:58:14 +0000

Саба районы Шәмәрдән бистәсендә яшәүче тәҗрибәле бакчачы Мөнир Зариповтан файдалы киңәшләр.

Помидорны ничек тукландырырга?

Томат кәлшәләрен күчереп утырттык, алар азмы-күпме үсте. Хәзер нишләргә? Иң беренче эш итеп, туфракка тиеп торган берничә яфракны кисеп алабыз. Кәлшәләрне утыртканда ук аз гына чокыр формасында төрле уңдырышлы катламнар салыр өчен урын калдыру яхшы. Туфракта әлегә бернинди дә файдалы матдәләр юк, шуның өчен тукландыра башлыйбыз. Беренче кат итеп кәлшә тирәли тирес салына. Моның өчен бер ел чамасы суалчаннар ярдәмендә эшкәртелгән тирес кирәк. Эшкәртелмәгәне бакча өчен зыянлы, анда төрле бөҗәкләр булырга мөмкин, суалчаннары да бик әз була.

Яхшылап тирес белән томат төпләрен каплыйбыз, төбен өеп тә калдырырга мөмкин, тик безнең әле тагын берничә катлам саласы бар.

Икенче кат — печән. Ул фитофтороз авыруын барлыкка китерми. Эш шунда ки, печәндә күгәрек ярдәмендә печән таякчыклары үсеш ала. Ә печән таякчыклары фитофтороз белән дус түгел. Шуның өчен печән җәю мөһим. Узган елгы печәнне салабыз, анда инде күгәрек бар. Күгәрек ярдәмендә печән таякчыклары барлыкка килеп, фитофтороз авыруы юк ителәчәк. Печән туфрактагы дымлылыкны саклау, артык кояш нурлары үтүеннән саклану һәм җирдә яшәүче микроорганизмнарга микрофлора булдыру өчен дә ярдәм.

Өченче кат — салам. Печән таякчыклары кипмәсен һәм яфраклар юеш җиргә тиеп тормасын өчен бик мөһим бу.

Помидор яфраклары ник саргая?

Монда сәбәпләр күп булырга мөмкин. Беренчесе – күпләр кибеттән алынган туфракка гына утырта. Кибет туфрагына, көздән бакчадан алып, әзерләп куелган туфрак катнаштырырга кирәк.

Икенчедән, помидорларны күчереп утыртуга күп су сибүчеләр бар. Бу очракта аларга кислород җитми, тамырларын су баса, шуңа саргая башлыйлар. Помидор ул бәрәңге кебек. Бер атнадан артып китте, су сипкәнем юк, дымы бар. Күбрәк су сипсәм яхшырак үсә дип уйларга кирәкми. Минем помидорларның төпләре печән, салам белән дә капланган. Ул да дымлылыкны яхшы саклый. Су сипкән саен алар һаман өскә үрмәлиләр, озын булган саен бәйләргә дә уңайсыз. Шуның өчен, кирәкле туфракка утыртырга һәм су сипкәндә игътибарлы булырга кирәк. Мин үзем туфракны юкә агачы астындагы җирдән әзерлим. Аңа тирес, торф һәм иң мөһиме — известь кушам.

Карбыз һәм кавын утырту

Кечкенә стаканнарга әзерләп куелган туфракларга аз гына су салып чыгабыз. Таякчык ярдәмендә һәр стакандагы туфракка чокырлар төртәбез. Туфрак коры булса, бу эшне башкару кыен, шуңа башта әз генә су сибеп алдык.

Карбыз, кавын орлыкларын дымландыру күпкә китсә, орлык тамыр яки аерчалар чыгара башлый. Күчереп утыртканда аларга зыян килергә мөмкин. Шуңа дымландыру өчен бер тәүлек тә җитә. Орлыкларны туфракка яхшылап төртеп кертәбез, өстен балчык белән каплыйбыз. Карбыз орлыгын утыртканда бик игътибарлы булырга кирәк. Бу җиләк-җимеш үзәк тамырына зыян килүне яратмый. Җиргә күчереп утыртканда, карбызны озак вакыт дымландырган булсагыз, зыян килүе ихтимал. Шуңа күрә карбызның тамырын саклыйбыз.

Моның өчен аның орлыгын газета яки торфтан ясалган стаканнарга утыртырга киңәш итәм. Кәлшә шул савыты белән бергә җиргә утыртылачак, бу очракта тамырга зыян килми. Тамыр җәю буенча да кыенлыклар тумаячак. Тамырга зыян килсә, карбыз мул уңыш бирми. Бер-ике генә карбыз бирергә мөмкин. Ләкин мондый ысул белән эшләп карасагыз, бер төптән биш-алты карбыз уңышы алу да ихтимал. Карбыз суны күп яратмый. Кыярга дымлы туфрак кирәк, ә карбызга киресенчә. Кавын белән карбызны тәрбияләү өчен калган ысуллар кыярныкы кебек.

Иртә өлгерә торган ысул белән бәрәңге утырту

Әлеге ысул өчен берәр зур булмаган полиэтилен пакет кирәк (бакчачы булгур ярмасыннан бушаган пакетны кулланган). Пакетка туфрак салып, гадәти ысул белән эченә бәрәңге утырабыз, теплицада калдырабыз. Бакчага бәрәңге утырту вакыты җиткәндә әлеге бәрәңгеләр берникадәр үсеш алган, тамырланган була. Пакетыннан алып җиргә утыртабыз. Суыклар булган очракта яфракларын туфрак белән өеп каплыйбыз. Суык көннәр үткәч, яфракларын кире туфрак астыннан чыгарабыз. Әлеге ысул белән утыртылган бәрәңгеләрдән уңышны иртәрәк җыярга була.

Чыганак: Интертат

Запись Бакчачы киңәшләре: помидор яфраклары ник саргая, карбыз-кавынны ничек үстерергә? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Карантиннан кайткан кызны бәрәңге шаккаттырган

kadria — Sun, 05 Jul 2020 13:42:35 +0000

Франциядә яшәүче бер хатын-кызны өч ай буе кухнясында яткан бәрәңге куркыта. Яшелчә озын чабышларын диварлар буйлап җибәргән була.

Кыз бәрәңгене март аенда сатып алган, ә карантин кертелгәннән соң, яшелчәләрне кухняда калдырып киткән. Кайтып керүгә аны куркыныч тамаша көтә иде.

«Мин ишекне ачкач, кухняның арткы өлешендә сәер нәрсә күреп алдым. Ут сүнгәнлектән, мин аның бәрәңге икәнен шунда ук аңламадым”, – дип сөйләде ул The Sun.

Хатын -кызның сүзләре буенча, үскән бүлбеләрне берничә сәгать җыештырырга туры килгән.

Чыганак: Звезда

Запись Карантиннан кайткан кызны бәрәңге шаккаттырган впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Йодрык кадәрле булсын дисәң, бәрәңге утыртканда нәрсәгә игътибар итәргә?

Лейла — Fri, 24 Apr 2020 06:00:15 +0000

Авылларда халык акрынлап бәрәңге утыртухәстәрен күрә башлады. Күпчелеге орлыкка үз бәрәңгесен калдыра. Сорт яңартыр өчен дип сатыпалучылар да бар. Шулай да безнең республика өченниндисортлар яхшы? Орлыгы булмаган кешегә аныкаян сатып алырга мөмкин? Без шул хакта белештек.

«Күбрәк бакчачылар ала»

Узган ел «икенче икмәк» уңышы яхшы булгач, халыкүзләреннән арткан бәрәңгене нәрсә эшләтергәбелмиаптырады. Көзен күпләр төрле җаен табып, җыючыларгатапшырды да инде. Ләкин кыш чыккач та, базда шактыймул уңыш бар әле.

Апас районының Тәүгелде авылында яшәүче Резидәханым әнә шулай ди:

– Узган ел бәрәңге бик уңды бездә. Бар халыкныкы да. Кая урнаштырырга белми аптырап беттек. Баз, идән аслары тулды. Кыш чыккач та күп калды әле.

Менә шушы көннәрдә авылга килеп, җыеп йөрделәр. Авылда бик күп кеше тапшырды. Килограммын 8 сумнан бирдек. Бер баздагы бәрәңгене бушатып бетердек диярлек. Аннан тыш та тагын бер баз бар әле. Интернетка да: «Кирәк кеше булмасмы?» – дип белдерү куеп караган идем. Эре бәрәңгене – 10, орлыкка дигәнен 15 сумнан тәкъдим иттем. Шалтыратучы булмады. Кешенең үзендә дә күптер инде.

Әйе, халык үзеннән артып калганын малга бирә, чебешләргә ашатачакбыз, диючеләр дә бар. Авыл халкы утыртыр өчен бәрәңгене сатып алмый инде ул. Сорт алыштырырга булса гына алып кайтырга мөмкин. Аның каравы бакчачылар ел саен сатып алып утырту җаен карый.

Тукай районында яшәүче Минталип Минеханов – бик күп халыкны яшелчәле иткән данлыклы фермер. Әле дә ул гаиләсе белән бу юнәлеш буенча зур эшләр башкара.

– Бездән бәрәңгене орлыкка дип тә, җитештерү өчен дә күбрәк зур хуҗалыклар ала, – ди ул. – Якын-тирә районнардагы мәктәп ашханәләренә китә. Шәхси хуҗалыклар да бакчаларына утыртырга дип сатып ала. Бакчачылар да күп. Ел саен утыртыр өчен кимендә 30 – 40 тонна бәрәңге сатыла. Төрлечә күләмдә алалар. Бер сутый җиргә 2 чиләк бәрәңге кирәклеген искә алсак, бер-ике генә капчык алучылар да бар. Көзен басудан бәрәңгене җыеп алгач, бер-ике көн җирне сөрми торабыз. Кешеләр шуннан да калган бәрәңгене җыеп алалар. Безнең тирәдә генә берничә бакчачылык ширкәте бар. Шуннан күп килеп җыялар.

Бүген алар халыкка бәрәңгенең килограммын 10 сумнан саталар.

– Яшелчәләребез эшкәртелгән, бөтен авыруларга каршы чаралар үткәрелгән. 20 – 25 сутый җирдә эшләүчеләргә бәрәңгеләрен үзебезгә тапшырырга тәкъдим итәбез, чөнки кибетләр бер размердагыларны сорый. Безгә дә, аларга да яхшы бит, – ди ул.

«Бердәмлек» кооперативы бәрәңгене халыкның үзеннән дә җыя, ләкин бик сайлап кына.

– Бу мәсьәлә язын бик актуаль түгел инде. Халык үзләреннән артканны малларга ашатса, яхшырактыр. Без исә яхшы итеп эшкәртелгән, диаметры 5 сантиметрдан да ким булмаган яшелчәне генә кабул итәбез. Бу бездән генә тормый. Сәүдә челтәрләре шундый таләп куя. Аларның таләпләре зур. Кооператив аша шактый зур хуҗалыкларга да, шәхсиләренә дә ярдәм иттек. Быел без «Гала» дигән сортка өстенлек бирәбез, – ди Минталип Минеханов.

Фермер фикеренчә, бәрәңге утырту эше тәрбияви әһәмияткә дә ия:

– Бәрәңге чүбен утаган, кәтмәнләгән балалар җиргә якыная, яшелчәләрнең ничек үскәнен күреп, белеп үсәләр. Бездән авыл кешеләре бәрәңгене күп сатып ала. Миңа кызганыч түгел. Ләкин аларга мин һәрвакыт: «Гаиләгезне, балаларыгызны эш белән тәрбияләгез. Орлык алыгыз да үзегезнең бакчаларыгызга утыртыгыз. Сатып аласыгыз килмәсә, җирне сөргәнче кырдан үзегез җыеп алып, әзерләп куегыз, дим.

Авыл хуҗалыгы белгече, Татарстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты директоры Марсель Таһиров әйтүенчә, алар шулай ук халыкка симәнә бәрәңгеләрен тәкъдим итә. Бу көннәрдә аларны Лаеш районының Зур Кабан авылындагы базага барып алырга мөмкин.

– Авыл халкы сирәк килә. Күбрәк бакчачылар ала, әлбәттә. Ел саен 60 – 70 тонна бәрәңге сатыла. Халык күбрәк «Ред Скарлет», «Жуковский» сортларына өстенлек бирә. Бәяләре төрлечә, – диде ул безгә.

Нинди сортларга өстенлек бирергә?

Минталип Минеханов:

Бәрәңгене һәр кеше үз теләкләрен искә алып утырта. Мөмкинлек булса, бакчага «Гала» сортын утыртырга киңәш итәм. Ул ашау өчен дә тәмле, яхшы да саклана. Механик чистарту өчен дә әйбәт. Моннан тыш та безнең республика өчен туры килә торган сортлар күп.

Озаграк сакларга телиләр икән, «Розара» сорты яхшы. Ул – кызыл, озынча, файдалы бәрәңге. Тиз өлгерә. Уңышы да яхшы була. Җиргә салмыйча үсентеләр җибәрми.

«Ароза» сорты да бик уңышлы. Корылыкка чыдам. Ашарга бик тәмле.

Саклау өчен шулай ук «Романо» сорты да әйбәт. Ул – кызыл бәрәңге.

«Удача» сорты – ашар өчен тәмле, ләкин йомшак бәрәңге. Шунлыктан, аз гына бәрелсә дә, җәрәхәтләнә.

Бездә шулай ук шәп уңыш бирә торган «Зекура» сортлы бәрәңге утырталар. Кызыл, эре «Родригес» сортын да яратучылар бар. «Лабелла», «Лили» сортлы «икенче икмәк»ләр дә ашар өчен тәмле. Соңгысы бездә киң таралмаган әле.

Үсентеләрне каян алырга мөмкин?

Урамда яз, димәк, бакчада эшләү, түтәлләр казу, үсентеләр утырту вакыты җитте. Әмма коронавирус үз төзәтмәләрен кертә. Хәзер урамга чыгып йөреп булмый, зур кибетләргә йөрергә ярамый. Ә кешеләргә яшелчә, җиләк-җимеш үсентеләре кирәк.

Закон буенча, базарларда һәм кибетләрдә бакчачылык өчен үсемлек орлыклары, үсентеләр, үрентеләр, ашламалар, грунт һәм башка товарлар сату рөхсәт ителә. Мәсәлән, Казаннан ерак түгел «Нармонка» агрофирмасында быел шактый күп күләмдә үсентеләр әзерләргә уйлыйлар. Агрофирма җитәкчесе Олег Солягин аңлатуынча, аларда хәтта кавын һәм карбыз үсентеләре дә бар. Гадәти культураларның: томат, татлы борыч, баклажан, кабак, ташкабак үсентеләре әзер инде. Моннан тыш, сатуда төрле чәчәк үсентеләре булачак. Ә иң популяр культура – кәбестә шушы көннәрдә махсус кассеталарга чәчелгән һәм бик әйбәт тишелеп чыккан.

25 апрельдән соң үсентеләрне «Нармонка» агрофирмасының чатырында (Лаеш районы, Нармонка авылы) алырга мөмкин булачак. Үсентеләр узган елгы бәяләрдән сатыла. Мәсәлән, башлы кәбестә, кызыл, төсле кәбестәләр, савой кәбестәсе, брокколи һәм кольраби үсентеләрен 10 сумнан алырга мөмкин. Томат, кыяр, борыч, баклажан, ташкабак, кабак, карбыз, кавын һәм чәчәкләр үсентеләрен 20 сумнан саталар.

Чыганак: Ватаным Татарстан

Запись Йодрык кадәрле булсын дисәң, бәрәңге утыртканда нәрсәгә игътибар итәргә? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Күршеләрне шаккатырып” – болай утырткан бәрәңге яхшы үсә, тиз өлгерә, мул уңыш бирә

Лэйсирэ — Sat, 27 Apr 2019 09:18:47 +0000

Утыртасы бәрәңгенең «иммунитетын» ничек күтәрергә? Һәр якның үз гадәтләре. Безнең Саба районы Төбәк авылы да бу яктан бик үзенчәлекле, дип яза ШК.

Бездә утыртасы бәрәңге бүлбеләренә аерым игътибар бирәләр, бик кадерлиләр. Апрель азакларында базда кышлаган бәрәңгене чыгарып, өскә, түбә белән түшәм арасындагы арага менгерәләр. Көннәр җылынганчы өшемәсен дип, өстен туннар, иске киемнәр беләп каплап торалар.

Аннары җылыткач, капламыйча да тоталар. Элек мунча башына менгерәләр иде. Хәзер инде махсус печәнлекләр булгач, шунда урнаштыралар. Ул анда «антенналарын» озын сузмый гына (алар бәрәңгене хәлсезләндерә), күзәнәкләрен җанландырып, матур гына бөреләр үстереп ята. Яктыда яшәрсә, тагын да әйбәт: авыруларга, вирусларга каршы тора алу сәләте арта. Болай кадерләгән, иммунитеты арттырылган бәрәңге әйбәт тишелә, яхшы үсә, тиз өлгерә, мул уңыш бирә. Хәзер авылыбызның бу тәҗрибәсен шәһәр яны бакчабызга да күчердек.

Күршеләрне шаккатырып, иң башта яңа бәрәңгене без ашыйбыз. Кемнәрдер эше күбрәк була дисәләр дә, нәтиҗәсе дә куанычлы. Тиздән тагын бәрәңгегә шундый «кадер-хөрмәт» күрсәтер чак җитә. Мул уңыш алырга теләүчеләр безнең тәҗрибәне кулланып карасыннар дип яздым бу хатымны. Көз көне миңа рәхмәт әйтеп ашарсыз бәрәңгеләрегезне.

Наилә Гыйниятуллина, Казан.

Фото: пиксабай

Запись “Күршеләрне шаккатырып” – болай утырткан бәрәңге яхшы үсә, тиз өлгерә, мул уңыш бирә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«Бәрәңгене каен яфрагы бер сумлык тәңкә кадәр булганда утыртыгыз»

Лэйсирэ — Thu, 18 Apr 2019 14:09:04 +0000

Бер төп бәрәңгедән бер чиләк уңыш алып буламы? Тырышканда – ничек кенә әле! «Органическое земледелие» клубы җитәкчесе Рөстәм Ибраһимов Шәһри Казанга күп итеп бәрәңге алу серләре турында сөйләде.

– Чәчәр алдыннан бәрәңгене дезинфекцияләргә кирәк. Бу очракта күбебез марганцовкадан файдалана, аңардан кала башка биологик препаратлар да, шул исәптән химик препаратлар да бар. Бәрәңге сакланган подвал, базда черек бәрәңге булмый калмый, шуңа да авыру тудыра торган микроблардан котылырга кирәк. Орлыкка дигән бәрәңгене сеткалы чиләк яки яшелчәләр өчен махсус ясалган пластик тартмага тутырасың да марганцовкалы су салынган зур гына тазга манып аласың. «Фармайод», «Сияние», «Ризоплан» препаратларын да кулланырга була, алар патоген микробларны бетерә һәм тамырның туклану сыйфатын яхшырталар.

– Чыбык личинка (аны икенче төрле каты корт диләр, русчасы – проволочник) белән зарарланган бәрәңгене утыртырга буламы?

– Каты корт известь күп керткән туфракта була. Бәрәңгене алгач, горчица сибегез яки бәрәңге утыртасы чокырчыкка горчица түбен (жмых) салыгыз. Каты корт күп булмаса, бер-ике кашык җитә. Шактый зарар китергән туфракка – ярты стакан чамасы. Горчица үзенең исе белән каты кортны, май коңгызын (хрущ) куркыта. Тик шуны да истә тотыгыз: авыл җирендә күпләп утыртучыга бу ысул кыйммәткә төшә. Туфракка махсус препаратлар да кертергә мөмкин. Бәрәңге утырта торган чокырчыкка кыш буе җыеп киптереп куйган мандарин яки әфлисун кабыгын да салып калдыра аласыз. Суган кабыгы да булыша.

– Бакчачылар йомырка кабыгы, көл дә салып калдыралар дип беләм.

– Алары да ярый. Көл туфракны калийга һәм фосфорга баета. Йомырка кабыгында кальций бар. Болар – өстәмә тукландыру чарасы, чөнки бәрәңгене ел да бер урынга, бигрәк тә авыл җирендә һаман шул бер бакчасына утыртып торалар. Җирне ял иттереп тору юк. Ә туфрактан исә кирәкле микроэлементлар юыла. Шуңа да җир өстәмә тукландыруга мохтаҗ. Көл исә авылда яшәүчеләр өчен дефицит әйбер түгел, акча да түләп алырга кирәкми.

– Төрле ышанулар буенча бәрәңгене, имештер, чәршәмбе һәм шимбә көнне, тал песие уянган атнада утыртырга ярамый. Бу сынамышларга ышанырга кирәкме?

– Тал песие уянган вакытта әле салкын була. Моны шуның белән аңлата алам. Ә чәршәмбе һәм шимбәгә килгәндә, берәүнең ул көннәрне чәчәсе килмәгәндер, күршеләренең дә иртәрәк утыртуын теләмәгәндер. Шуңа бу сынамышны уйлап чыгаргандыр дип кенә әйтергә кала инде.

– Үзегез кайчан утыртырга киңәш итәсез?

– Каен яфрагы бер сумлык тәңкә кадәр булганда гына утыртырга була. Салкын туфракка утыртсаң, ул тик туңып ята, шытып китә алмый. Кояш астында тотып, борынлатып утырткан бәрәңге салкында стресс кичерә. Шытымнары авырырга мөмкин. Иң яхшысы: ашыгып чәчкәнгә караганда соңга калып утырту. Туфракта дым да булырга тиеш, әлбәттә. Әгәр дә туфрак җылынмаган икән, дым булганда утыртып калам дип ашыгырга кирәкми. Ул барыбер тиз генә үсеп китә алмаячак. Бәрәңгене утырткач ук, өстенә карабодай яки горчица чәчегез. Алар бәрәңгегә караганда тизрәк үсеп китә һәм туфрактагы суны парга әйләнүдән саклый. Салам да сибәргә була өстенә. Бакча зур булса, салам сибү мәшәкатьлерәк эш, әлбәттә, шуңа да сидерат чәчегез. Бәрәңге төбен өйгәндә, матыйк белән горчицаны да алып атасыз. Ул органик ашлама да булып тора. Туфракның өстен йомшарту да дымны сакларга булыша.

– Бәрәңге шытымнарын өскә каратып утыртырга тырышабыз. Аска каратып куелса, озаграк тишеләме?

– Ничек тә утыртырга ярый. Аска каратып утыртсаң, бүлбе барлыкка килү өчен урын иркенрәк була. Срогына килгәндә, бер-ике көнгә соңрак чыгарга мөмкиндер. Моннан әллә ни югалтмыйсыз.

– Бәрәңгене бүлеп утыртыргамы, бөтен килешме?

– Утырту материалының күпме булуыннан тора. Азрак булса, бүлмичә булмый. Эре бәрәңгене дә бүлеп утыртабыз. Гадәттә, без орлыкны көз көне бәрәңге уңышын җыеп алгач әзерләп куябыз, утыртырга булыр дип, аерым базга аерым төшерәбез. Ашар өчен иң эреләрен сайлыйбыз. Орлыкка дигәненә вагракларын яки бөтенләй вагын аерып куябыз. Яхшыдан яхшы була дигәндәй, әйбәт уңыш алу өчен эре булган, авыру билгеләре күренмәгән сәламәт орлыкларны алырга кирәк бит югыйсә. Бәрәңгене алганда ук күп итеп чыккан бәрәңгене оясы белән орлыкка алып куегыз.

– Бәрәңгене «Престиж» препараты белән эшкәртүгә ничек карыйсыз?

– Аның чынлап та нәтиҗәсе бар, моны кире кагып булмый. Колорадо коңгызлары бу препарат белән эшкәртелгән бәрәңге сабагына килми. Ә ни өчен? Бәрәңге кортына каршы препаратлар бик күп. Аларның беришләрен кортның үзенә сиптерәсең, ул шуннан агуланып үлә яки агу сибелгән бәрәңге яфрагын ашап үлә. Бу препаратларның берничә көннән тәэсире бетә дә, аларны кабат та сиптерергә була. Бар тагын системалы препаратлар. Аларны бер тапкыр сиптерәсең дә, ул үсемлек структурасына сеңеп тарала һәм кортлар шуны ашап агулана. «Престиж» да шул системалы препаратлар исемлегенә керә. Без утырту материалын шуның белән эшкәртәбез дә утыртып куябыз. Бәрәңге сабагы үсә, кортлар килми. Шул рәвешле дүрт ай буе препарат үсемлекне саклап тора. Димәк, аның концентрациясе бик көчле дигән сүз. Аны җитештерүчеләр, таралып бетә, дип ышандыра. Дөрестән дә, тараламы икән? Миндә шундый сорау туа. Бер бакчачы миңа «Престиж» белән эшкәртеп утырткан бәрәңгене киләсе елга утыртырга дип саклавын һәм аны кабат шул препарат белән эшкәртеп тормыйча гына чәчүен, нәтиҗәдә колорадо кортларының бәрәңге сабагына килмәвен сөйләде. Мин аның препаратны күпме күләмдә куллануын белмим, бәлки ул, кирәгеннән артык кулланып, технологиясен бозгандыр. Анысын әйтә алмыйм. Бакчачының бәрәңгесен кортның ике ел рәттән ашамавы факт. Мин үзем бәрәңгене болай итеп утырту ягында түгелмен.

Запись «Бәрәңгене каен яфрагы бер сумлык тәңкә кадәр булганда утыртыгыз» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бәрәңге утыртырга ярамаячак

Лэйсирэ — Wed, 11 Jul 2018 13:28:37 +0000

“Россельхознадзор” идарәсе башлыгы Андрей Лушников карары буенча, “икенче икмәк”не махсус кибеттән сатып алмыйча, үз базыңнан алып утыртсаң, 500 сум күләмендә штраф салынырга мөмкин, дип яза Лента.ру сайты.

Шулай итеп, Русия халкы бәрәңге орлыгын махсус кибеттән сатып алып утыртырга тиеш була. Бу уңайдан Административ хокук бозулар кодексына төзәтмәләр дә кертелгән.

Үз запасларыңны файдаланганыңны берәрсе күреп, тиешле урынга хәбәр итсә, штраф түләргә яисә уңышыңны җыеп алып, чүплеккә ташларга әзер тор дигән сүз.

Фото: pixabay.com

Запись Бәрәңге утыртырга ярамаячак впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Илшат Вәлиев бәрәңгене “яңача” утырта [видео]

Лэйсирэ — Wed, 23 May 2018 04:56:26 +0000

Җырчы Илшат Вәлиев инстаграмга кызыклы видео урнаштырган. Бәрәңгене “яңача” – заманча технология кулланып утырталар. Кадрлардан күренгәнчә, кулдан ясалган өч япьле тимер торбалар ярдәмендә җирдә тишек ясап кына баралар. Бәрәңгене шунда салып, артыннан күмеп кенә куясы.

Видео күп кенә комментарийлар да җыеп өлгергән. Бу ысулны күреп барысы да шакката. “Кайда бу?”, “Мин дә сатып алыр идем”, дип язалар. “Бәрәңгене тирән утыртмагыз, тирән утырткач вак була” дип киңәш бирүчеләр дә бар.

Менә сиңа яңа технологияләр….болай итеп бәрәңге утыртканнарын күргән юк иде әле???

Публикация от Ильшат Валеев (@ilshat.valeev) 21 Май 2018 в 1:20 PDT

Запись Илшат Вәлиев бәрәңгене “яңача” утырта [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татарстанның 14 районында бәрәңгедә карантин авыруы бар

Лэйсирэ — Thu, 26 Apr 2018 13:15:08 +0000

Татарстанның 14 районында бәрәңгедә карантин авыруы (алтынсыман бәрәңге нематодасы) ачыкланган. Бүген агымдагы елның беренче кварталында ТР буенча Россельхознадзор идарәсе эшчәнлеге нәтиҗәләре буенча хокукый җайга салу тәҗрибәсе нәтиҗәләре хакында фикер алышу барышында ведомство җитәкчесе урынбасары Ленар Фәттерахманов шул хакта хәбәр иткән, дип яза Татар-информ.

Аның сүзләренчә, 21 торак пункттагы бакча яны кишәрлекләрендә алтынсыман бәрәңге нематодасы ачыкланган.

«Тиздән республикада бәрәңге утырта башлаячаклар. Шуңа бәйле рәвештә, утырту өчен бары тик яхшылап тикшерелгән бәрәңге орлыгын гына кулланырга кирәк», – дип искәрткән Фәттерахманов.

Нематодага бирешми торган сортлар үстерү, шулай ук чәчү әйләнеше (әйтик, бәрәңгене күпьеллык үләннәр яки горчица белән чиратлаштырып утырту) карантин авыруына каршы көрәштә төп алым булып тора.

Запись Татарстанның 14 районында бәрәңгедә карантин авыруы бар впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бәрәңге кортларын ашаучы күркәләр, агу кулланмау ысуллары [киңәш]

Чулпан — Tue, 11 Jul 2017 09:33:58 +0000

Колорадо коңгызы һәм аның личинкалары аксым һәм протеиннан тора. Бу тавыклар семьялыгына керүче күркә һәм цесарка (Мисыр тавыгы) өчен бик кирәк. //Интертат//

Әмма әлеге “деликатес”ка ияләштерү өчен, тавыкларны бәрәңге бакчасына көтүе белән куып чыгарырга кирәкми. Иң элек аны кошларның төп ризыгына кушып бирәләр. Шулай итеп аны көндәлек рационга кертәләр. Порцияне арттыра барырга кирәк. Тәмен белсен өчен кортны аерым ризык итеп тә ашату мөһим.

Шуннан соң гына аны бәрәңге бакчасына чыгарырга ярый. Коңгызның тәмен бер татыган кош аны үз итә.

“Безнекеләр ашамады”
Саба районының Миңгәр авылында яшәүче Шәйхиевлар цесарканы өч ел асраган.
–Бәрәңге кортын юк итә икән дип сөйләгәннәр иде, мин дә эшләр җиңеләер дип көттем, – ди гаилә башлыгы Наил әфәнде. –Әмма безнекеләр ашамады. Бакчада йөрделәр үзләре. Ялгыш кына бер тапкыр да корт чүпләгәннәрен күрмәдем. Хуҗалык өчен цесарканың файдасын тапмадым. Тавышы матур, ите тәмле – шул гына. Колорадо коңгызын күркә юк итә дигәнне дә ишеткәнем бар. Тик бу ысулны сынамадым. Күркә зур бит ул, бәрәңге арасына кертсәң, бөтен сабакны сындырып бетерер, – диде ул.

“Катысын ярата, йомшагын юк”
Апас районының Идрәз авылында яшәүче Алсу Гыйззәтуллина да берничә ел буе цесарка тавыклары асраган.
–Мин шулай төрле кош-кортлар үрчетеп карарга яратам. Мисыр тавыкларын да шул кызыксынуым белән алган идем. Әмма ошатмадым аларны. Тавышлары каты, очып йөриләр, күршеләрдән дә уңайсызланып бетә идем. Колорадо коңгызын да ашаганын күрмәдем.

Ә менә күркәләр ул яктан маладис. Бәрәңге бакчабыз бик зур. Күркәләр, гадәттә, бакчаның аскы ягында йөриләр. Төшәбез дә карыйбыз, аскы яктан бакчаның уртасына кадәр бер корт та юк. “Нигә болай икән, әллә аста бәрәңге сабагы тәмсезме?” – дип гаҗәпләнә идек. Күркәләр кеше күрсә, арттан тагылып йөрергә ярата бит. Шулай бервакыт бакчага чүп утарга чыктым. Күркәләрем дә иярде. Башымны аска иеп, бакча эшлим. Арттан “шарт-шорт” иткән тавыш ишетелә. Баксаң, күркәләр зур, каты кортларны ашый икән. Көнбагыш урынына, шартлатып ярып, рәттән ашап килә. Ә менә никтер кызыл личинкаларын яратмыйлар. Хәер, ана кортларны вакытында юк итеп торгач, йомырка салырга өлгермиләр дә, – ди ул.

Алсу ханым апрель башында өч көнлек 20 күркә чебеше алган. Ай ярымнан соң аларны иреккә, урамга чыгара. Күркәләргә хәзер өч ай. Инде алар чын бакча санитары булып җитешкән. Биш елдан бирле ул “бройлер күркә” ала. Болары терерәк икән.

–Узган ел гына алдап, гади күркә сатканнар иде. Күркә итен коры дип яратмаучылар бар. Мин аны иттарткычтан чыгартам, риызклар тәмле, сусыл килеп чыга. Ә менә цесарканың ите ошамады. Тиресе дә кызыл төстә, итен ашарга да күңелем тартмады. Иң яхшысы күркә. Бройлер төре очмый да аның, җирдә генә йөри. Хуҗалыкның башка эшләрендә дә ярдәмче менә. Бәрәңге кортына агу сипкәнебез юк. Чистарту эшен күркәләр башкара. Алардан калганын кул белән җыеп чыгабыз, – ди Алсу ханым.

Белгечләр колорадо кортына каршы көрәшү өчен өч-дүрт цесарка яки күркә җитә дигән фикердә. Әмма аларны башта коңгызга ияләштерергә кирәк.

P.S. Табигать – үзенчәлекле һәм бербөтен. Аллаһы Тәгалә һәр үсемлекне бер-берсенә ярдәм итәр өчен яраткан. Гади чәчәк, яшелчәләр дә авыру һәм корткычларга каршы тора ала. Мәсәлән:

Рәйхан (базилик) – черки һәм чебенне куркыта.

Бәрхет гөл (бархатцы) – нематода, роза, лалә һәм тюльпанны зарарлый торган авыруларга каршы тора.

Үлмәс гөл (бессмертник) – көягә каршы.

Аю баланы (бузина) – чебен, тычкан, күсе, алмагачтагы җимешашар кортына каршы.

Дәлия (георгин) сарутны юк итә. Аны 2-3 ел рәттән сарут баскан урынга утырталар.

Дельфиниум яшелчәне юк итүче корткычлар, бакыр кәлтәне куркыта.

Бәрәңге фасольгә төшә торган корт, кәбестә күбәләге, гөблә, көя күбәләге, талпанны кисәтә.

Кишер, суган чебенен куркыта.

Настурция (латыйн чәчәге) кимерүчеләрне, нематода, вируслы һәм гөмбәчек авыруларына, фитофторозага каршы тора.

Тырнак гөл (календула, ноготки) үскән җирдә нематода, гөблә, кура җиләге чебене, яфрак ашаучы кортлар булмый. Роза арасында үскән тырнак гөл аларны авырулардан саклый. Бу чәчәк үскән туфрак микроблардан арына.
Помидор гөблә, яфрак кимерүче кортларны якын китерми.

Ачы торма кыяр һәм помидорны үрмәкүч бетеннән (паутинный клещ) саклый.

Укроп исен борча яратмый.

Ак фасольне колорадо коңгызы өнәми.

Шомырт үскән җирдә черки булмый.

Сарымсак үскән тирәлекне кырмыскалар урап уза.

Шпинатны җиләк, алмагач төпләренә, түтәл башларына чәчегез. Ул барлык корткыч һәм авырулардан да саклый.

Чулпан ШАКИРОВА

Запись Бәрәңге кортларын ашаучы күркәләр, агу кулланмау ысуллары [киңәш] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бакчачы Нияз Сабирҗанов мул уңышлы бәрәңге сортларын тапкан [киңәш]

Габдулла Тукай — Tue, 02 May 2017 07:41:00 +0000

Быел нинди бәрәңге утыртырга уйлыйсыз? Яңарак сортны сынап карыйсыгыз килмиме? “Интертат.ру” электрон газетасы һәвәскәр бакчачы Нияз Сабирҗановның мул уңыш бирә торган бәрәңге сортлары турындагы язмасын тәкъдим итә. Нияз, яшь кенә булса да, Әтнә районы Олы Мәңгәр авылында бик оста бакчачы буларак танылган.

Олы Мәңгәрдә ел саен бәрәңгенең унга якын сортын утыртабыз. Шулар арасыннан бары өчесен генә орлыкка алып калабыз. Без мәктәптә укыганда күмәк хуҗалык басуларына “Невский” сортын утырталар иде. Хәзер бу сорт искерде инде. Аннан да сыйфатлырак һәм зуррак уңыш бирә торган сортлардан хәзерге вакытта “Удача” сортын саныйбыз. Ул корылыкка да чыдам, колорадо корты да аны бик яратмый. Алай гынамы соң, яфрагы бик куе булганлыктан, чүп үләннәренә дә басарга ирек бирми. Чыгышы яхшы, бәрәңгеләрнең тышы – сары, эче – ак. Чәчәге дә ап-ак.

2016 нчы елның 17 нче июлендә (моннан тугыз ай элек!) төшерелгән бу фотода ак чәчәк атканнары – “Удача” сорты. Ул бик иртә өлгерешле сорт түгел. Моны казып караган булсак, тавык йомыркасы зурлыгындагы бәрәңгеләр чыккан булыр иде. Нинди туфракта да үсә ала. Безнең климат өчен менә дигән!

Шул ук көнне, якшәмбе ялына кайткач, иртә өлгерешле бәрәңгене ашарга алдык. Ул чакта аны Колхоз базарында 30-35 сумга саталар иде. Бу сортны табуы читен түгел, аны ел әйләнәсе яңа бәрәңге дип супермаркетларда да саталар. Ул – “Гала” сорты. Шәхсән үземә тәме бик ошап бетми, чөнки ярмаланмый, боламыкка бармый, суынгач ката. Иртә өлгерешле булгангамы, бер гектардан бары 20-30 тонна гына уңыш алып була, диләр.

Өстәге фотода кызыл-шәмәхә чәчәк аткан бәрәңгенең сорты нинди дип сораучылар да табылыр. Анысы – Голландиядә уйлап табылган, “Рокко” дип атала.

Укучыларга аз гына мотивация өчен. Биш айда 500 мең сум, ягъни аена йөзәр мең сум акча эшләп аласыгыз киләме? Шушы бәрәңге сортын алып бер гектар җиргә утыртыгыз. Бер гектардан 50-60 тонна уңыш алып, килосын 9-11 сумга сатсагыз, бер машина алырлык акчаны биш айда эшләп тә алырсыз. Олы Мәңгәрдәге бакчабызда аның уңышы гектарга күчереп исәпләгәндә, шул чама булды. Бер квадрат метр – бер якка бер метр, икенче якка бер метр – шул җирдән чыккан бәрәңгене бер чиләккә салыгыз да, үлчәгез: 5 кило булса – гектардан 50 тонна дигән сүз, чөнки бер квадрат метр ул – гектарның ун меңнән бер өлеше; шулай булгач, бишне ун меңгә тапкырлыйбыз, уңыш 50000 кг килеп чыга. Алай гынамы соң, бездә бер төптән чыккан ике бәрәңгенең авырлыгы бер кило да җиде йөз грамм булды. Уртакулны, вакларны, киселгәннәрне басуда калдырып, бер төптән ике-өч кенә бәрәңге чүпләп чыксагыз – ике йөз мең сум акча кесәгездә дигән сүз инде.

Сортларның барысы да яхшы. Элита, суперэлита булса бигрәк тә. Әгәр быел орлыклык бәрәңге яисә сорт сайлап алмагансыз икән – бүген үк өй яныгыздагы супермаркетка йөгерегез. Аларда ел буе нинди генә бәрәңгеләр сатылмый: “Ароза”, “Ред скарлет”, “Импала”… Исемнәре бик күп, мин бер тапкыр “Монте Карло” дигәнен дә очраттым! Ниндиенә генә юлыксагыз да, шуларның өч литрлы банкага сыйганнарын тәрәзә төбенә яисә кояш нурлары төшә торган җиргә куегыз. Бәрәңге яшел күз төртсен, борынласын өчен! Болай эшләгәндә, уңышны тагын да тизрәк алачаксыз! Зурларын ярып утыртырга була. Бары бер кагыйдә: утыртыр алдыннан башта агуларга, аннары ярырга. Гадәттә, “Престиж” дигән пестицидны файдаланалар. Аны берүк базардан ала күрмәгез (су кушып саталар). Бер литр агуны бер чиләк (10 л) суга кушабыз һәм орлыклык бәрәңгегә бөркибез. Шушы бер чиләк бер тонна орлыклык бәрәңгене эшкәртергә җитә. Бер тонна орлык исә бер гектарлы басуның өчтән беренә чәчәргә җитәргә тиеш. Әгәр бакчагызда бәрәңгенең үзен тишкәли торган корт бар икән, дозаны аз гына арттырасы була. Бәрәңге тишкәләнү, гадәттә, күпьеллык үлән үскән җиргә утыртканда күзәтелә. Бездә, әлхәмдүлилләһ, бер корт та булмады. Колорадоныкы берән-сәрән генә күренгәләде, ләкин яфракка тимәде (фотодан күренә).

Борынлату өчен апрель уртасында бәрәңгеләрне Олы Мәңгәрдә менә шулай итеп банкага салып куйдык. Фотода: “Сантэ” сорты.

Нияз САБИРҖАНОВ

Запись Бакчачы Нияз Сабирҗанов мул уңышлы бәрәңге сортларын тапкан [киңәш] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..