View this post on Instagram

A post shared by ТАТАР ТУДЕЙ / ТАТАР БҮГЕН (@tatar_today_116)

– Бабаемның ашында төшерелде. Туган нигез, туган йорт бу. Бабаемның көндә тыңлаган радиосы, стенада туктап калган сәгате, өстәл, урындыклары,үзе ясаган тәсбихе – барысы да үз урында, сине хәтерләтә кебек! – дип бабасын матур, гади сүзләр белән искә ала Гөлчирә ханым.

Сез дә видеоны карагыз әле. Чын татар мохитендәге пөһтә өй, ишегалды, эче нинди матур. Бөтен җире чиста, барысы да шундый гади, чын үзебезчә, авылча!

Сезнең туган нигез сакланып киләме? Еш кайтасызмы анда?

Запись “Үлгән бабамның куеп калдырылган тәсбихенә кадәр тора” [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Кайда ачкан бит әле ул аны…Үзе яшәгән, игелекле гомер йомгагын барлаган йортында. Бу күренешкә тап булу – үзенчә бер күркәмлелек өлгесе булды.
Әдәби музей шөһрәтле якташ, каһарман шагыйрь Мөҗәһит Хәйретдиновның горур исемен йөртә. Биредә корылма стеллажлар, китап-иллюстратив күргәзмәләре урын алган. Бай эчтәлекле генә китапханә дә бар. Җирлекнең һәм күрше шәһәрләрнең, төбәкләрнең үзешчән язучылары үзнәшер юлы белән чыгарган китаплар да тулыландыра киштәләрне. Кул эшләре осталары исә үзләренең күңел җәүһәрләрен бүләк итеп, почта аркылы Татарстаннан да җибәргәннәр.
Әлбәттә, бәлки, музейның мәдәни әһәмияте дә читендер, ләкин ул бар һәм балкый. Яшьләр дә, мәктәп укучылары да килеп ватанпәрвәрлек сәгатьләрендә катнаша, осталык дәресләре ала. Димәк, мәгънәви яктан йогынтысы, тәрбияви үрнәклелеге гаять олуг!

Мин үзем бу шәһәрдә еш кына булсам да, әлеге йортка беренче тапкыр тап булдым. Шулай булсам да, ниндидер бер илаһилык көче сизелде.
Музей турында язганда, оештыручысы хакында да әйтеп үтмәү дөрес түгел. Нурия Закир кызы гап-гади хаклы ялдагы экономик фәннәр кандидаты, докторлык диссертациясен яклау хыялында. Әдәби иҗатта әллә ни көчлелеге булмаса да, тырыша шәхес. Аңа хас булган бик бер гүзәл сыйфат – тәнкыйтьне кабул итә белә, аның өстендә эшләргә омтылышы бар. Оештыру таланты чиктән ашкан, “әдәби фатирник” форматындагы кичәләр дә үткәрә. Миһербан һәм мәрхәмәт җанлылыгы тирә-юненә фикердәшләр, иҗатчыларны җәлеп итәргә ярдәм итә. Шактый күләмле итеп язып булыр иде аның турыда, әмма үзе туплаган шәхси музей, аның булдыклы хезмәтенең татлы җимеше дә, дәлиле дә. Бер барып күрү, танышу яхшырак вә хәерлерәк бу очракта.
Юлай Низаев.

Юлай Низаев.

Запись Туймазыда үзе яшәгән йортта бер ханым әдәби музей ачкан [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by ТАТАР ТУДЕЙ / ТАТАР БҮГЕН (@tatar_today_116)

– Шикәр диабеты, йөрәк-кан тамырлары авырулары, стенокардия чире белән интегүчеләргә бер дәва бар – ул да булса топинамбур чәчәкләреннән төнәтмә ясап, шуны кайнатып эчү. Аның сабакларын исә мунчага алып кереп, кайнар суда батырып торырга һәм шунда аякларыгызны тыгып утырырга киңәш итәр идем. Алар арыганлыкны да бетерә, аяк сызлавын да киметә. Шушы сабаклар белән төнәтмәдә аякларыгызны 10 көнләп тыгып утырсагыз, үзегез үк аякларыгызның җиңеләеп калганын сизеп алачаксыз, – дип сөйли Маһинур Шәйхетдинова.

Запись Маһинур әби Шәйхетдинова аяклар сызлавыннан ничек котылып булуын өйрәтә [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Иң элек җитәкче эшләнгән эшләр, җыеп алынган уңыш, фермерларга бирелгән ярдәм турында хисап тотты. “Агростартап” программасы буенча грант алырга 132 кеше гариза тапшырганлыгын, шуларның 103е дәүләт ярдәмен алганлыгын әйтте. Ә менә “Башлангыч фермер” программасы буенча грант алырга дәгъва кылучы 82 кешенең нибары 42сенә генә бәхет елмайган икән. Бу саннар комитетта утырган депутатларда сорау тудырды. Алар ни өчен күпчелек кешенең гаризасы канәгатьләндерелмәве белән кызыксынды.   

– Әлеге программада төп шартларның берсе – фермерларның Росреестр аша теркәлгән биналары, җирләре булу. Кызганыч, эш башлаучы кешеләрнең күбесенә җирләрне теркәү авыр. Аннан соң грант отар өчен тагын бер шарт үтәлергә тиеш.  Дәгъва кылучының үз счетында бирелә торган ярдәмнең 40 проценты булуы кирәк. Күпчелегендә тиешле сумма булмау сәбәпле, алар грант ота алмый, – дип аңлатты аларга министр урынбасары.      

Аның сүзләренә караганда, бүген авыл хуҗалыгы сәнәгате тармагында 67 мең кеше эшли. Аларның нибары тугыз проценты гына – яшьләр. Уйландырырлык саннар, шулай бит? Теләгән кешегә эше дә бар. Вакантлы урыннар буш тора, дип тә ышандыра җитәкчеләр. Хәер, хөкүмәт яшьләргә ярдәм дә итеп тора. Авылда калучыларга субсидияләр, өстәмә акча да бирелә. Киләчәктә бу ярдәмнәр тагын да зуррак булачак.

– Моңа кадәр “2013–2020 елларга Татарстан авыл хуҗалыгын үстерү һәм продукция, чимал һәм җитештерү базарын җайлау” дәүләт программасы эчендә “Авыл территорияләрен үстерү” программасы эшләп килде. 2003–2019 елларда әлеге программаны финанслау 20,8 млрд сумны тәшкил итте.  Ул 11 юнәлешне үз эченә ала. Авылда торак белән тәэмин итү, инженерия челтәре, социаль-мәдәни объектлар, сәламәтлек саклау, мәйданчыкларны комплекслы төзекләндерү, юллар. Быел ул тәмамлана, – ди Ришат Хәбипов.

Әлеге программа нәтиҗәсендә 14,2 мең гаилә яшәү шартларын яхшырткан, авылда 1270 мең квадрат метр торак сафка баскан. Киләсе елдан исә “Авыл территорияләрен комплекслы үстерү” дип аталган яңа программа эшли башлаячак. Җитәкче аңлатуынча, әлеге программа өчен 2020–2025 елларга 2 трлн 300 млрд сум акча каралган. Шул исәптән, 1 трлн сумы федераль казнадан бүлеп биреләчәк.

– Программада төрле юнәлешләр бар. Шулай да алар арасында безнең өчен иң куандырганы – яшьләрне торак белән тәэмин итү. Авыл хуҗалыгы министрлыгына бик зур рәхмәт. Алар финанслауны өч тапкырга арттыра алган. Республикада бу программа эшли башлагач, үзгәрешләрне авылларыбызда сизәчәкбез, – диде Дәүләт Советы депутаты Таһир Һадиев журналистлар белән аралашкан вакытта.  

Зөһрә Садыйкова

Мәгълүмат: vatantat.ru

Запись Авыл халкына зур ярдәм булачак впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Әле бит болар бөтенләй яшәүдән туктаган авыллар гына. Кеше саны аз калган, үлемгә дучар ителгәннәре Россия күләмендә тагын да күп. Татарстанда да авыллар картая. Эреләндерү, опти­мальләштерү сәясәте нәти­җәсез калмый, алар авыллар язмышында турыдан-туры чагылыш таба.

Бүген авылларда яшәү­челәр генә моның белән килешергә теләми. Сәясәтне дә, авылдан шәһәргә агылучы яшьләрне дә аңлап бетер­мәүчеләр күп. Юкса бу инде бүгенге генә проблема түгел. Элек тә яшьләр шәһәр­гә тартылган. Аларны туктату өчен ул чактагы урыннардагы җитәкчелек комсомол юлламасы белән дигән “битлек” астында чыгарылыш укучыларын сыйныфлары белән авылда мәҗбүри калдыру адымына барган. Документларын бирмәү, рөхсәтсез кит­кәннәрнең әти-әнилә­ре­нә “көн күрсәтмәү” ише за­лим­лекләр дә күп кылынган. Шушы алым дәвам иткән елларда авылларда кадрлар белән проблема булмаган, мәҗбүрият ничектер гадәти төсмер алган (әле дә шул елларда калучылар – төп көч). Дөрес, “чыбыркы” янә­шә­сен­дә “прәннек” тә кулланыл­ган: авылда калучы яшьләргә мөмкинлекләр дә, өстенлек­ләр дә булдырырга тырыш­кан­нар, авыл саен кибетен, мәктәбен, клубын, колхоз үзәкләренә балалар бакчалары төзегәннәр, аларга дип төзелгән фатирлар белән яңа урамнар да барлыкка кил­гән…

Башка районнар белән чагыштырганда Балтачта әле дә хәлләр түзәрлек, авыллар төзек, юк-юкта яшьләр дә калмый түгел. Кайтучылар да бар. Әм­ма инде соңгы елларда бу проблема биредә дә сизелә башлады. Район, авыл җи­тәкчеләрен дә шактый борчуга сала бу хәл. Күптән түгел урыннардагы җитәк­челәр, яшьләр, активистлар катнашында шушы темага зур сөйләшү дә үткәрделәр. Бер­гәләшеп, ни өчен яшьләр авыл­да калырга теләми, аларны ничек калдырырга, кайтарырга, дигән сорауга җавап эзләделәр. Ниятләре, фикер-тәкъдимнәрне өй­рә­неп, конкрет чаралар күрү иде.

Башта ук шунысын әйтим: сәгатьләр буе барган бу сөй­ләшүдән әзер рецепт табылмады. Хәер, юк та бугай андый рецепт. Фикерләр төрле булган кебек, аны чишү юллары да төрле, ахрысы.

“Безнекеләр – үзебезгә”

Гаҗәп бит, бер авылда нинди генә мөмкинлекләр булса да, яшьләр калмый. Шул ук вакытта шул ук авыл янәшәсендә бер үк шартларда диярлек яңа урамнар барлыкка килә.

– Бездә элекке гадәтләр югалмады, авылыбыз егет­ләре күбрәк үзебез­некеләр бе­лән гаилә кора, читтән алып кайтучылары, үзләре читтә эш­ләүчеләр дә йортны авылда җиткерә, әнә шундый яшь гаиләләребез белән соңгы елларда гына өр-яңа бер урам барлыкка килде, – ди район­ның бердәнбер мари авылы булган Улисьял старостасы Валентин Максютов. – Бездә халык җирдән аерылмады, бер сәбәп, мө­гаен, шундадыр.

Бу урында Кукмара районындагы Пчеловод авылын да мисалга китерәсе килә. Без инде әлеге искитмәле керәшен авылы кешеләренә сокланып, берничә тапкыр яздык. Аларда да нәкъ Улись­ялдагыча: бар халык эшле, шөгыльле, кызлар үз авылы егетенә кияүгә чыга, егетләр үз авылы кызына өйләнә… Нәтиҗәдә олы юлның теге ягында инде икенче Пчеловод барлыкка килә…

– Без авылларда очрашкан саен шушы теманы кузгатабыз. Яшьләр еш кына, калыр идек, авылда эш юк, ди­ләр. Шул ук вакытта районда 200гә якын вакансия бар. Безгә бигрәк тә төзелешкә, авыл хуҗалыгына эшчеләр җитми. Юкса төзелеш – шактый акчалы тармак, авыл хуҗалыгында да хәлләр начар димәс идем. Районга ки­рәк булган һөнәрләр буенча укытмыйбыз, балалар дөрес һөнәр сайласын өчен дөрес юнәлеш бирү җитми, – ди район Советы рәисе урынбасары Наил Сабирҗанов.

– Миңа калса, мәктәптә үк һөнәр бирү юнәлешен кө­чәйтергә кирәк. Укытучылар үзләре үк имтиханнарга тырышып әзерләнергә куша, нәрсә, авылда каласыгыз киләмени,  дип куркыта. Балаларны кечкенәдән авыл хуҗалыгы предприя­тиелә­ренә,  эш урыннарына экс­кур­­сияләргә алып бару да нәтиҗәле булыр иде. Алар анда бүген нинди шартларда эшләүләре турында белми дә бит. Дөрес, бу очракта алда барган, шартлары булган, эш тиешенчә оештырылган урынга алып барырга ки­рәк­тер, – дип үз фикерен белдерә Ләйсән.

“Егерме булса, җитәр иде”

“Кызыл юл” хуҗалыгы җитәкчесе Фердинанд Хәй­руллин унбишенче ел рәис булып эшли. Аңа кадәр шәхси эшмәкәр булган.

– Без Нөнәгәр мәктәбендә укыганда мәктәпнең иске генә “ДТ” тракторы бар иде. Ел буе шуның белән мәш килдек. Мәктәпне тәмамлаганда механизатор таныклыгы алуыма шундый сөенгән идем. Хәзер балалар мәктәп елларында техниканы күрми дә. Аларда бу кызыксыну каян килсен? Авылда яшьләр калмауда эш урыннары, тиешле шартлар булмауны бер сәбәп итеп күрсәтәләр. Бездә, мә­сәлән, теләгән кешегә эшнең беткәне юк, һаман киңәябез, зураябыз, әйтик, бүген 1000 башлык савым залы булган ферма төзелә. Эшчеләр дә, яшь белгечләр дә кирәк. Бер дигән фатир салып куйдык. Киров өлкәсен­нән ирле-хатынлы белгечләр килде. Хуҗалык белән таныштырдык, балалар бакчасын, мәк­тәпне күрсәттек. Аларның бер­се – элеккеге рәис өе, икенчесе  – Киров өлкәсен­нән моннан фәләнчә ел элек күчереп салынган бина. Шуларны күрделәр дә: “Монда бит безнең балаларга бернинди уңайлыклар юк”, – дип китеп бардылар. Дөрес, алардан соң тагын бер гаилә күченеп яши башлады. Мин аларга яңа бакча һәм мәктәп вәгъдә иттем… Авылларда яшьләрне менә шушындый шартлар тудырмыйча, калдырып, кайтарып булмый. Сүз уңаеннан, быел гына авылыбызга өч гаилә күченеп килде, әле тагын килергә җыенучылар бар. Хезмәт хакы да бу очракта шактый зур роль уйный. Мин эшкә килгән яшь белгечтән: “Күпме хезмәт хакы кирәк?” – дип сорыйм. “Егерме булса, җитәр иде”, – диләр. 24 мең сум түлибез. Бу исә гомере буе эшләгән белгечләрдә бераз ризасызлык тудыра инде, аларны да аңлап була, әмма яшьләрне башкача кызыктырып булмый, – ди ул.

“Шәһәр һәм клуб ерак, хезмәт хакы аз”

Әлеге гаять четерекле мәсьәләгә карата респуб­ли­каның башка районнарында яшәүчеләрнең дә фикерлә­рен белештек. Алар да шул ук сүзләрне кабатлый. Мәсәлән, Азнакай районының Мәнә­вез авылында яшәүче өч бала әнисе, мәдәният йорты директоры, районның иң актив кешеләренең берсе Гөлназ Исламова фикеренчә, яшь­ләр­гә шәһәрдәге кебек үк шартлар тудырырга, инфраструктураны үстерергә ки­рәк.

– Мин – җаным-тәнем бе­лән туган ягыма береккән кешемен. Шуңа күрә Казанда укуны тәмамлау белән үк авылга кайтып төпләндем. Шушы авыл егетенә кияүгә чыктым. Ул да хәзерге вакытта Мәнәвездә эшли. Бүген авылда да рәхәтләнеп яшәргә мөмкинлекләр күп, дәүләт тә төрле яклап ярдәм итә. Мин дә, яшь белгеч буларак программада катнашып, миллион сум акча алдым. Аңа йорт салып кердек. Димәк, яшь­ләр­гә мөмкин кадәр күбрәк кызыксындыру чараларын уйлап табарга, мәктәпләрне торгызырга кирәк. Бала саны аз булса да, балалар бакчасы, башлангыч мәктәпләр ябылмасын иде. Ул үз авылында укыса, туган нигезе белән бәйләнеше көчлерәк булыр иде, – ди ул.

Әлмәт районының Бишмунча авылы җирлеге башлыгы, 33 ел дәвамында авыл хуҗалыгы өчен тырышып йөрүче Минфаяз Илалов әйтүенчә, бу – чыннан да, актуаль һәм һәр авыл кешесен борчый торган мәсьәлә.

– Яшьләр авылда калмый, чөнки хәзер аларны торак белән тәэмин итү программалары да юк. 2013 елда авылга мал табибы булып яшь егет кайткан иде. Тырышып-тырышып карасак та, менә шул булдыклы егетне йорт белән тәэмин итә алмадык. Соңгы елларда аннан башка бер генә белгеч тә кайтканы юк. Мәктәп укучылары, уку йортларын тәмам­лаучылар белән сөйләшеп-сөйләшеп карыйбыз да, кызыксыну күрмибез. “Шәһәр һәм клуб ерак, хезмәт хакы аз”, – дип әйтәләр. Авыл халкының күбесе күпләп мал асрап, җиде-сигез сыер савып, сөт саткан акча белән тормыш алып бара. Дөресен генә әйткәндә, әгәр һаман да шулай дәвам итсә, мин авыл­ның киләчәген күрмим. Инвесторлар җирләрне ала, ләкин берни дә утыртмый. Маллар да юк. Тугайлар, су буйлары буш. Авыл ягына караш төптән үзгәрергә тиеш. Авыл хуҗа­лы­гы гына яшь­ләрнең мән­фәгатен канәгать­ләндерми. Яшьләр өчен яңа программалар булдырырга кирәк. Моннан тыш, мәктәп­ләрне кыскарту, яңа төрле салымнар – барысы да авыл­ларның килә­чәгенә балта белән суга торган гамәлләр инде, – дип көрсенә Минфаяз Илалов.

Кайбыч районы башлыгы урынбасары Рәмис Хәялиев әйтүенчә, авылларны саклап калыр өчен “авылча тормыш рәвеше”н югалтмаска кирәк.

– Моңа гаилә, аның яшәү һәм эшләү рәвеше, социаль объектлар булуы, торак бе­лән тәэмин итү керә.  Ләкин ул кайчандыр әби-бабай яшә­­гән йорт та, ипотекага алынган фатир да булмаска тиеш. Һич югы 5–10 ел эш­ләгәннән соң бала-чагасы бе­лән үзенә кала торган шартларда би­релсә яхшы. Аннан соң, авылны саклап калуда авыл ху­җалыгы продукциясе бәялә­ренең тотрыклы булуы да зур роль уйный. Димәк, авыл халкын, яшьләрне кызыксындыру чараларын уйлап табарга кирәк, – диде ул.

Гөлсинә Хәбибуллина, Зөһрә Садыйкова

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 76, 25.05.2019/)

Фото: ВТ

Запись “Шәһәр һәм клуб ерак, хезмәт хакы аз”. Авылларны ничек сакларга соң? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..