– Алсу Әнвәровна, соңгы елларда пациентларыгыз арасында нинди авырулар киң таралган?

– Район үзәк хастаханәләрендә тар юнәлештәге белгечләрне бетерделәр. Шуңа да күп авырулар безгә килгәндә өзлеккән була. Әйтик, маңгайга үлек җыелып, шул башка китә, менингит (баш мие сүрү ялкынсыну) күзәтелә, баш миендә эренле шеш үсә. Элек абсцессларны, ягъни эренле шешләрне, гадәти хирурглар яра иде. Хәзер дәүләт стандартлары буенча аларга бу эшне башкарырга ярамый. Ә инде авыру кешегә кичекмәстән ярдәм күрсәтелмәсә, тамак төбе шешү дә абсцесс белән тәмамланырга мөмкин. Шешне вакытында тамак эченнән кисмәсәң, ул муенга, аннары үпкәгә төшә. Алга таба медиастинит дигән авыруга әйләнә: күкрәк читлегенең урталык клетчаткасы ялкынсына. Бу – бик куркыныч чир. Хәтта пациентның гомере өзелү очраклары бар.

Муен флегмонасы дигән авыру да еш очрый. Бу вакытта тире асты клетчаткасының төгәл чикләнмәгән үтә көчле үлекләп ялкынсынуы күзәтелә. Гади итеп кенә әйткәндә, муен шешеп чыга. Пациентка гомуми наркоз ясап шешне ярабыз. Андый авырулар бик нык тәрбия сорый. Яраны юарга, бәйләвечләрен даими алыштырырга, сырхау кеше белән иң киме унбиш-егерме көн шөгыльләнергә кирәк. Трахея стенозы шулай ук еш очрый башлады. Тайпылыш көпшәсыман әгъзаның тулысынча яисә аның тышкы тишеме тараюны аңлата, ягъни тын юлы кысыла. Әйтик, кеше авариягә эләгеп, аны авыр хәлдә хастаханәгә китерсәләр, реанимациядә аппарат ярдәмендә сулыш алдыру өчен махсус көпшә куялар. Бу халәттә озак ятса, көпшә кергән урында җәрәхәт барлыкка килә һәм трахеяның ике стенкасы бер-берсенә ябыша, кеше сулый алмас була.

– Тамак әз генә кызарса да, бераз гына шешсә дә күбебез моңа әллә ни әһәмият бирми, узар әле, дибез. Димәк, сәламәтлеккә шул рәвешле битараф булу җитди тайпылышларга китерә?

– Тамак авыртып, авыз ачылмый башлый икән, кичекмәстән лор-табибка барырга кирәк. Юкса, әйткәнемчә, авыру муенга төшеп, өзлегү башланудан берәү дә сакланмаган. Кайберәүләр гаймориттан башы авыртса да белгечкә күренүне кирәк санамый. Болай йөрү фронтит дигән авыруга әйләнү белән хәтәр, ягъни маңгай куышлыгының лайлалы тышчасы ялкынсына. Хәер, район җирләрендә андый авыруларны дәваларга, маңгайны тишеп, үлекне агызырга әсбаплар да, белгечләр дә юк. Шуңа да өзлегүләр еш кабатлана. Тире белән сөяк арасына үлек җыелып, сөяк йомшый башлый. Ул чагында зарарланган сөякне дә алабыз, зыян күргән урынны чистартабыз. Маңгайның чокырланып калуы да ихтимал. Әлбәттә, мондый төр авыруларның күбесе инфекция эләгү сәбәпле килеп чыга һәм вакытында дөрес итеп дәваламагач аза, катлаулана.

Моннан тыш, тавыш бәйләвечләрендә дә фиброма, кытыршы җөй барлыкка килү очраклары ешайды. Тумыштан бугазда папилломатоз булган пациентлар бар. Монысы – бигрәк мәкерле авыру. Ул булганда лайлалы ярыда бер урында бик күп папилломалар барлыкка килә һәм аны бетерү мөмкин түгел. Андый пациентларны лазер, нур ярдәмендә дә дәвалыйбыз, Мәскәүгә дә җибәрәбез, тик барыбер авыруның тамырын корытып булмый. Папилломаларны алабыз, ә алар янә үсә. Бу авыруны галимнәр хәтта вируслы чир дип саный.

– Кайберәүләрнең тамагы еш шешә, аларга аны юдырып та карый, тик барыбер ахыргача, дәваланып, савыгып бетә алмыйлар. Ни өчен?

– Тамак төбен тонзиллор дигән җайланма белән юдырганда, аны миндальсыман бизләргә ябыштырып куялар. Бер көпшәсе тамакны юдыра, икенчесе эремәне суырып тора. Бу вакытта шулай ук ультратавыш белән дә тәэсир итәләр. Әлеге процедурадан соң тамак ялкынсыну бетте, тамак авыртмый, тән температурасы тәртиптә, буыннар сызламый икән, аңкау бизенә кагылмыйлар. Әгәр инде кеше ел дәвамында берничә мәртәбә үлекле ангина белән чирли икән, бу йөрәк, бөер, буыннар өчен бик зыянлы. Шуңа да андый очракта аңкау бизен алдырырга киңәш ителә. Абсцесс булып, тамак төбен ярганда да ул бизләрне алдыру хәерле. Чөнки анда куышлык барлыкка килеп, үлек җыелып тора һәм авыру кабатлана.

– Күпләр алдырырга курка…

– Әлбәттә, һөнәре тавышына бәйле кешеләргә, әйтик, дикторларга, артистларга, җырчыларга, хөкемдарларга һ.б. миндальсыман биз бик кирәк һәм алдырмасалар яхшы.

– Бугазда әйбер үсүнең нинди билгеләре бар?

– Тавыш утыра, карлыга, яңгырап тормый.

– Кемдер еш томаулый. Дәваланмасаң, ул тамак төбенә төшә, колакка зыян саламы?

– Борын әйбәт итеп сулаганда гына урта колакка дөрес басым килә һәм кеше яхшы ишетә. Борын ни өчен суламауның сәбәбе исә төрле: борын эченә полип үсү, аллергия, борын сөяге кәкрәю. Соңгы тайпылыш тумыштан килергә дә, имгәнү нәтиҗәсе дә булырга мөмкин. Борын суламау кешегә уңайсызлык тудыра, яшәү яме югала. Чөнки борын суламагач, организмга кирәк кадәр кислород керми, башы авырта, тиз арый, тавышы ямьсезләнә. Балаларда аденоид хәтта акыл үсешен тоткарлый, тешләмне (прикус) боза. Хәзер борын эченә киста үсүчеләр, казналык куышлыгында (гаймор куышлыгы) гөмбәчек үрчегән очраклар бар. Әлеге тайпылышны дәвалау өчен, казналык куышлыгы сөяген ватып, чистартырга туры килә. Гөмбәчек исә антибиотиклар күп эчкәч яки тешне дәвалаганда өскә пломба материалы керсә үсә башлый.

– Алайса тешне вакытында дәвалату да борын-колак сәламәтлеге өчен мөһим инде?

– Алтынчы, җиденче, сигезенче тешләр гаймор куышлыгының астында утыра. Шуңа да алар черек икән, гайморит башлануы бик мөмкин. Ул тештән киткән гайморит дип атала. Дәвалану өчен тешне алулары да ихтимал. Шуңа да вакытында теш табибына күренеп, җитешсезлек булса, аларны төзәтү хәерле.

– Еш күзәтелә торган колак авырулары турында да сөйләгез әле.

– Соңгы арада үлекле мастоидит еш кабатлана. Әлеге авыру булганда чигә сөягенең имчәксыман үсенте сөяк тукымасы һәм аның ояларының лайлалы тышчасы ялкынсына. Авыруның билгеләре дә авыр уза: кешенең баш әйләнә, ул коса. Борында тайпылышлар булып, ишетү көпшәсе аша колакка үлек китә икән, башта барабанда җыела, аннары сөяккә күчә. Тишелеп акмаса, колак артындагы сөяк йомшый. Операция ясап шулай ук чистартабыз.

– Газета укучыларга нинди киңәшләр бирер идегез?

– ОРЗ белән авырганда табак төбе кызару, ягъни ларингит башлану бөтен кешегә дә таныш. Андый вакытта сөйләшмәскә, тавыш бәйләвечләрен сакларга кирәк. Чөнки аларга көч килеп, җөй хасил булу куркынычы бар. Кеше олыгайган саен лайлалы яры корый. Шуңа да кайнар ризык ашамау хәерле. Тешне көнгә ике мәртәбә тешне чистарткан кебек тамак төбен дә һич югы бер тапкыр чайкату зарур. Чөнки анда микроблар җыела. Әлбәттә, бөтен авырулардан да сакланып булмый, ләкин шулай да сәламәтлекне саклау, ниндидер җитешсезлек сизелүгә табибка мөрәҗәгать итү – һәммәбезнең дә бурычы.

Фото: cnyhealth.com

"Ашыгыч ярдәм" газетасының 2016 елгы архив саннарыннан алынды.

Запись Отоларинголог Алсу Газизова “Тамак төбе шешү дә абсцесс белән тәмамланырга мөмкин” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Рамазан ае ахырына якынлашып килә. Мөселманнар, төнге сәгать 1 тулганчы сәхәр ашап, кичке 20 сәгать 30 минутларга кадәр диярлек бер тәгам ризык, бер йотым су эчмичә, бер ай ураза тотты. Уразадан соң ашкайнату системасына зыян китермичә, гадәти туклануга ничек дөрес итеп күчәргә кирәклеге турында “Интертат” электрон газетасы хәбәрчесенә Республика клиник хастаханәсе гастроэнтерологы Миләүшә Фәтхиева сөйләде.

Гөлнар ГАРИФУЛЛИНА әзерләде

Запись Уразадан соң гадәти туклануга ничек дөрес итеп кире кайтырга? [табиб киңәше] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Әнә, чәчләренә чал кунган кайбер өлкәннәр дә: ике балаң булдымы, өченчесен таба күрмә берүк,- дип киңәш бирә. Күбебез карындагы бала гомерен өзү- кеше үтерүгә тиң гонаһ икәнен дә белә. Аклану өчен, бөтен гаепне заман авырлыгына сылтыйбыз. Ә өлкән буын бездән авыррак заманда, ачлык елларында курыкмыйча дистәләп бала тәрбияләгән бит. Соңгы вакытта илдә демографик кризис дип тә лаф орабыз. Чөнки, үлүчеләр саны туучыларга караганда күбрәк, диләр.

Бала төшерүнең медицина күзлегеннән караганда да никадәр зыянлы булуы хакында безгә Казан шәһәренең 3 нче бала тудыру йорты гинекология бүлеге мөдире Сания Хәкимҗанова сөйләде.

-Аборт наркоз белән ясала, шуңа күрә күпләр, аның бернәрсәсе юк, дигән фикердә тора,- диде ул. – Бүген нәфис затларның күбесе җаннан җан яралуны түзеп булмаслык газапка, ә йөрәк астында бала йөртүне авыруга саный. Шуңа күрә, бер генә тапкыр һәм бары тик наркоз астында гына бала табарга мөмкин дигән фикердә тора алар.

-Сания ханым, безнең әбиләребезнең җидешәр һәм аннан да күбрәк бала тапкан. Ни өчен шулай “сыек” икән соң бүгенге буын?

-Мөгаен, аңлату, тәрбия җитмәүдәндер. Кыз балага әни булуның нинди зур җаваплылык, шатлык икәнен, һәм бала тудыру- үлем белән күзгә- күз очрашу түгел, ә табигый күренеш икәнлеген аңлатып, алдан әзерләү кирәк.

-Димәк, аборт- тәрбиясезлек галәмәте?

Хатын- кызларның өчтән бер өлеше (32 проценты) җенси тормышны 18 яшькәчә, гаилә корып тормыйча гына, ә 16 проценты 16 яшькәчә башлаган икән, һәр ун хатын- кызның берсе чит ир- ат белән очраша икән, биредә әхлак турында сөйләп тә торасы юк. Моның өстенә хатын- кызларның 60 проценты йөклелекне өзүне тыюны кеше хокукын бозуга тиң, дип саный. Нинди хокук? Үз карыныңда яралган нарасыйны үтерү “хокукымы”?

— Еш кына яралган җанны якты дөньяга тудырмаска бәяләрнең котырып үсүе, хезмәт хакын вакытында ала алмау, гомумән, фәкыйрьлек мәҗбүр итә,- диләр.

-Хәерчелектән куркып, яралган җанны кыючыларның 73 проценты никахсыз җенси тормыш белән яшәүчеләр. Әмма яшәү шартлары начар, дип никадәр генә зарланмасыннар, хатын- кызларның 70, 1 проценты түләүле медицина хезмәтенә генә мөрәҗәгать итә. Әле бер тапкыр да бала табу могҗизасын кичермәгән хатын- кыз бала тәрбияләүне үзенең тормышында кирәксез эш, артык мәшәкатькә саный. Иң аянычлысы- аборт ясатырга күбрәк яшьләр, студентлар килә. Уку йортларына килүчеләр, бала укырга комачаулый, кыенлык тудыра, дип аклана.

Аборт ясатканнан соң башка балага уза алмау куркынычы барлыгын аңламыйлар микәнни?

Ә куркыныч зур. Бүгенге көндә бездә саклануда яткан, баласын югалтудан курыккан булачак аналарның 28 проценты кайчандыр бала төшерткән. Ә әле ана булудан бөтенләй мәхрүм калган күпме хатын- кыз безгә мөрәҗәгать итә, дәвалана, бала тудыруына өметен өзми. Һәм озак еллардан соң гына баласы туган аналар да бар бит.

Бала төшерү- Ислам дине күзлегеннән караганда зур гөнаһ. Илдүс хәзрәт Фәиз бу фикерне тәфсилләп аңлатып бирде.

-Бисмиллаһир-рахманир- рахим! Аллаһы Тәгалә әйтә: “Мин сезгә баланы бүләк итеп бирәм. Сез күпме генә тырышсагыз да, әгәр минем рәхмәтем төшмәсә, бала булмый,”-ди.

Бу мәсьәләдә Коръәннән Ибраһим галәйһис-сәләмне мисалга китерегә мөмкин. Раббыбыз: “Ибраһим галәйһис- сәләмгә Исмәгыйль белән Исхакны бүләк иттем,”- ди. Зәкәрия галәйһис- сәләм дә: “Мин инде картайдым, хатыным да гакыйрә(ягъни, бала тапмас) яшькә җитте. Әй, рәхмәт кылучы Аллаһ! Минем нәселемне дәвам иттермәссеңме?!”- дип сорый. Аллаһы Тәгаләдән әмер килә. “Яхья исемле, Аллаһының иң тугры сүзле, тиңнәре булмаган бала белән шатландырам,”- ди.

Аңлавыбызча, Аллаһы Тәгалә кемгә тели- шуңа гына бала бирә. Аның бүләк икәнен балага уза алмый интеккән хатыннан сорагыз, ул әйтер. Әнә, АКШ кебек алга киткән илдә дә һәр ун гаиләнең алтысы нәселен дәвам итә алмый. Моны Раббыбызның бер гыйбрәте, бер каһәре дими ни дисең?

Бездә дә, ун гаиләнең дүртесе, хәтта бишесе балалы булудан мәхрүм, дип сөйлиләр бит.

Хак Тәгалә: “Мин сезгә баланы бүләк итәм, сез аны ашата, тәрбияли алмабыз, дип куркасыз,”- ди. Коръән Кәримнең бер аятендә: “Балаларыгызны ачлыктан куркып үтерә күрмәгез, без үзебез аларны һәм сезне ризыкландыручы,”- диелә. Ана карынында яралгыга 4 ай булган вакытта Аллаһы Тәгалә аның язмышын яза, җан иңдерә һәм иң беренче итеп күпме ризык җыясын яза. Бала әти- әни өлешенә дә керми. Бөек Аллаһ биргән өлеш белән канәгатьләнә. Шуңа күрә, “хәерчеләр арттырасыз”,- дип әйтүчеләргә: “Аллаһ Тәгалә үзе ризыкландыра Ул!”- дип җавап бирегез.

-Илдүс хәзрәт, балага җан иңгәнче аборт ясату- баланы үтерүгә керәме?

— Аллаһ Тәгалә әйтә: “Кешенең җаны үзеннән алда туа, ул 4 айлык яралгы булгач кына түгел, бәлки, аннан да алдарак тереклек итә башлый,”- ди. Димәк, шушы вакытта гына аңа җан керә, шуннан соң гына аны үтерү- үтерүгә санала, дип акланучыларга Раббыбыз: “Сез күрмисезме- бер тамчыдан кан бөртегенә, кан бөртегеннән чәйнәлгән иткә, аннан сөяккә әверелеп, кешегә әйләнә, ягъни җан белән тән тоташа,”- ди.

Галимнәр арасында саклану чаралары да беркадәр үтерүгә якын, хәтта орлыкны үтерү дә үтерүгә керә, дип игълан итүчеләр дә бар.

Бала ничә айлык булуга карамастан, ана карынында тереклек итә башладымы, аннан котылу- үтерүгә керә.

Пәйгамбәребез Мөхәммәд Мостафа салләллаһу галәйһи вәссәлләм бер хәдисендә болай ди: “Һәрбер бала үзенең табигый иманы һәм Аллаһ Тәгалә биргән фитраты белән туа. Шуңа күрә балаларыгыз Аллаһ Тәгаләдән бүләк- әманәт булып тора. Аны тиешенчә тәрбияләргә кирәк.”

Абортлар саны буенча Россия дөньяда иң алдынгы урыннарның берсен били: биредә мең хатын кызга 83 аборт туры килә. Әгәр дөньяга килгән һәр йөз балага ничә аборт туры килүен чагыштырсак, без АКШны -8, Англия һәм Францияне -10, Голландияне 20 тапкырга узып китәбез. Илдәге өч йөклелекнең бары тик берсе генә бала табу белән төгәлләнә. Ел саен 170 мең хатын- кыз беренче көмәнен төшертә, бу исә еш кына киләчәктә баласызлыкка китерә…

Запись «Бала тудыру – үлем белән күзгә-күз очрашу түгел ул»[табиб белән әңгәмә] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..