Хәтта Европадан да киләләр

Мин халык дәвалаучыларына, күрәзә итүчеләргә һәм экстрасенсларга әллә ни ышанып җитмим, монда мөгаен, кызыксынудан бардым. «Вконтакте» социаль челтәренең бер төркемендә дәвалаучы хатынны таптым, анда Түбән Тәкәнеш авылына – Зөлфирә апа янына кайчан килергә мөмкин булуын ачыклаган язма калдырдым. Миңа шул ук көнне SMS-хәбәр килде, анда сеансларның даталары һәм сәгатьләре күрсәтелгән иде. 

Сүз уңаеннан, “Вконтакте”дагы бу төркем бик популяр – анда 13,5 мең язылучы бар. Шул язылучыларның кайдан булуын да карап чыктым, аларның бөтен Россиядән икәне ачыкланды: Мәскәү, Санкт-Петербург, Казан, Екатеринбург, Самара, Яр Чаллы һәм башка шәһәрләрдән булуын белдем. Моннан тыш бу хатын янына Себер, Ерак Көнчыгыш, Кавказ, Урта Азия, хәтта Европа якларыннан да киләләр икән.

Машина куярга бер буш урын юк

Яр Чаллыдан Түбән Тәкәнешкә кадәр – 128 чакрым, ә бу кайдадыр сәгать ярым юл дигән сүз. Барганда, төркемдә язылган мәҗбүри саналган кайбер эшләр турында укып бардым. Сеанс барышында шуларны үтәү мөһим икән! Менә шуларның кайберләре генә: проблемалар турында түгел, ә аларның нәтиҗәләре турында уйларга, түземле булырга – чиратта төртелергә ярамый, авырлы хатыннарны, балалы гаиләләрне, өлкәннәрне, сәламәтлекләре чикле кешеләрне уздырырга кирәк…

Авылга килеп кердек. Иң гаҗәпләндергәне – машина куярга якын-тирәдә урын юк! Кыйммәтле чит ил машиналарыннан алып үзебезнең ил машиналарына кадәр утызлап автомобиль санадым. Капка төбендә халык күп, алар алты сәгатьлек сеанс беткәнне көтеп басып торалар иде.

Зөлфирә апаның йорты – иң гади бер катлы, кызыл кирпечтән салынган өй. Ишегалдында килгән бөтен кешене хуҗаларның эте каршы ала, ул өрми, күп кешегә инде ияләшкәне күренеп тора. Аяк астында ягымлы песи ятканына да игътибар иттем.

Халык дәвалаучысы янына гади кешеләр дә, түрәләр дә килә

Иртәнге вакыт. Сәгать 7.30. Билгеләнгән вакытка безне керттеләр, ләкин сеанс 8:00дә түгел, ә 9:30да башланды, чөнки Зөлфирә апа белән беренче төркемнән булганнар шәхсән аралашырга теләп, янына ук барганнар иде. Көткән арада сеанслар өчен бинаны карадым – ул шактый иркен, керү ишеге өстендә шамаил урнаштырылган, мәчет төшерелгән картина бар, тәрәзә төпләрендә орхидеяләр күп. Кондиционер бар. Килүчеләр эскәмияләргә утырыша, сигез сәгатьлек сеанс барышына утыздан артык кеше җыелды. Кием-салымга килсәк, һәммә кеше дә үз кошелегына карап киенгән: менә бу гаилә пары кыйммәтле фирма киеме кигән, икенчесе – иске әйберләрдә. Монда син ярлы, ә син бай дип, аерып тору юк. Бөтен кеше бертигез!

Беренче төркемнән соңгы кеше чыккач, дәвалаучы ханым күрше бүлмәгә чыгып китте, бераз ял итәргә булса кирәк – безгә кадәр утызлап кеше кабул итте бит. Ул кире әйләнеп кергәч, өске киемнәрен салмаган кешеләрдән гади генә итеп, шаяртып алды, ни өчен дигәндә, ул киемнәрне салырга шкаф бар бит. Аннары кулларыбызны тез өстенә куеп, күзләрне йомуны сорады. Һәм дога укый башлады – татар сүзләрен дә, гарәп сүзләрен дә ишеттем мин. Дөресен әйтим, нәрсә барганын күрү өчен, күзләремне ачтым, бераз гына булса да күзәтү үткәрдем (һәм мин генә түгел!). 

Укыган вакытта Зөлфирә апа һәр кеше янына килеп, ике кулы белән баштан, иңбашлардан, умыртка сөяген сыйпап йөрде. Кайвакыт ул тирән сулыш алырга һәм тирән итеп сулыш чыгарырга кушты. 

Шуннан соң ул кешеләр үзләре белән алып килгән әйберләрне карады. Монда нәрсә генә юк: машина ачкычлары, кәрәзле телефоннар, тоз, варенье, шампуньгә хәтле бар иде. Зөлфирә апа алар өстендә дога укыды, озак итеп күзен йомып торды.

Зөлфирә апа бөтен кеше белән дә татар телендә генә аралаша

Зөлфирә апа, намазын укып бетергәч, ашыкмый гына үз урынына – кулына каләм һәм бер төргәк стикерлар тоткан иске эш өстәле янына барып утырды. Үпкәләр булдырмас өчен, чиратны берничә өлешкә бүлә: беренчеләрдән булып аның янына балалар белән гаиләләр килә, икенчеләр – кем беренче тапкыр килми шулар (әйе, кайберләренә ул эффект булсын өчен берничә тапкыр килергә киңәш итә), өченчеләре – ир-атлар, дүртенчеләре – хатын-кызлар. Башта мине чит-ят кешеләр күп булган җирдә шәхси кабул итү алып барылуы аптырашта калдырды. Ләкин соңыннан аңладым: күпчелек кеше, нигездә, чит проблемаларга колак салмый, аларга үзләренеке дә җитә.

Мин исә берничә вакыйганы тыңладым һәм башка тыңларга да, ишетергә дә теләмәс идем, чөнки бик авыр… Боларның барысын да дәвалаучы ханым ничек күтәреп бетерә ала икән – шул сорау борчыды… Карап торышка, Зөлфирә апага алтмыштан артык яшь. Бераз аның артыннан күзәтеп, шуны әйтә алам: ул медицина белән яхшы таныш, бәлки, элеккеге медицина хезмәткәре, яхшы психолог, аның тормыш зирәклеге, тормыш тәҗрибәсе бар.

Зөлфирә апа төрле сорауларга җавап бирә. Сеанска килүче ир-атларның берсе бизнес буенча сорау белән мөрәҗәгать итте. Аның кибетләр челтәре бар, аларның бер өлеше акча китерми, әмма ир-ат шул ук вакытта аларны ябарга кыймый. Зөлфирә апа аңа эшләрен, гомумән, туктатырга киңәш итте. 

Сүз уңаеннан, дәвалаучы барлык килүчеләр белән татар телендә генә аралаша. Күпләр, рус теллелеләр, аның алдына диктофон куялар, аннары шуны күчерәләр һәм нәрсә әйткәнен белә алалар.

Минем чират

Безгә дә чират җитте, мин машина йөртүче белән кергән идем. Мин аның машина йөртүчегә нәрсә әйтәчәген тыңламаска булдым. Әңгәмәнең ахырына якынлашканда алар янына барырмын дип уйладым. Зөлфирә апа шуны көткән булса кирәк. Машина йөртүчегә шундук: “Син монда килергә теләмәдең бит, – дип кырт кисте. – Син монда эш буенча. Син монда кеше алып килдең бит. Кемне?” – дип әйтте. 

Күпмедер вакыттан соң миңа хәтта кызыксынып та аның янына барып утырасым килмәде! Минем тормышымда казынуларын теләмәдем. Ләкин башланган эшне ахырына кадәр җиткерергә кирәк иде. “Син минем өчен сораулар әзерләдең бит, әйдә, бир шуларны”, – дип шаккаттырды тагын мине Зөлфирә апа.

Әйе, сорауларны, чыннан да, әзерләгән идем. Алар бу бинада утыручы күпчелек кешеләрнеке кебек үк – сәламәтлек, гаилә, балалар, еш күченүләр һәм эшне үзгәртергә теләк турында иде. Һәм менә үзем турында нәрсә ишеттем: “Синең характерың начар, тиз кызып китәсең, аннары сукранасың. Синең тормыш юлың шулай язылган: син дөньяны карарга тиеш, син барыбер барысын да ташлап китәчәксең. Минем сиңа киңәшем шул: калырга тырыш, шулай яхшырак булыр, юкса, кире кайту мөмкинлеге булмас. Үкенәчәксең. Уйларга ярты ел вакытың бар. Сине бер урынга бәйләүчеләр булачак – бу ике бала. Синең яныңда ир кеше булыр. Ә сәламәтлегең әйбәт. Бернәрсә дә эшләмә. Эшләгәнеңне кат-кат уйла! Кызма!”.

Чыгып киткәндә ни әйтергә дә белмәдем. Мине рентген аша карадылар кебек тоелды…

Киткәндә иганә тартмасына акча салалар. Бу акча изге эшкә китә, – Зөлфирә апа туган авылы Югары Козгынчыда мәчет төзегән, аны әнисе Вәсигабикә хөрмәтенә атаганнар.

Ольга Степанова.

Запись “Дәвалаучы Зөлфирә апа яныннан чыкканда үземне рентген аша караганнар кебек хис иттем” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Апас районының Каратун нефтебазасында яшәүче Гөлсинур апа үзе турында әнә шулай дип сөйли. Аның кем булуын Апас районында гына түгел, күрше район-республикаларда да яхшы беләләр. Ул догалар ярдәмендә кешеләрнең авыруын чыгара.

«КҮРӘЗӘЧЕЛЕК ИТМИМ»

Үзендә кешеләрне дәвалау сәләте барлыгын Гөлсинур ханым 2нче класста укыганда аңлап ала. Сау-сәламәт әнисе тик торганда йөрәк өянәгеннән интегә башлый аның. Кыз кулы белән килеп тотынгач, өянәк туктый торган була. Шулай да, әнисе мәрхүмә була – аңа бозым кертелгән булуын соңыннан гына белеп алалар.

– Әни үлгәч: «Үскәч, бозык чыгара алсам иде», – дип гел тели идем. Үземнең гади бала булмавыма төшенә башлаган идем. Әллә нинди шәүләләр миңа исемем белән эндәшәләр, чакыралар, торыр вакытым җиткәндә уяталар: «Гөлсинур, тор, укырга барыр вакытың җитте, сыер савып кер», – диләр.

Дәвалаучы ханым әйтүенчә, алар фәрештәләр булган. Бераздан үлгән адәмнәрнең рухлары килә башлаган.

– 19да кияүгә чыктым. Мондый сәер нәрсәләр минем белән еш кабатланырга тотынды. Рухлар: «Гөлсинур, сиңа адәмнәрне дәваларга кирәк», – дип кабатлыйлар. «Ничек дәваларга соң, мин бит дәвалый белмим», – дип алар белән гел бәхәсләшә идем. Соңрак ирем белән Үзбәкстанга күченеп киттек. Анда мин үземә остаз таптым, булган хәлләрне сөйләп бирдем. Ул өлкән яшьтәге бер ханым иде. «Кызым, синең чынлап та биотогың бик көчле, рухлар дөресен әйтә – дәвалый башла син», – диде. Шуннан соң, остазыма ияреп, кешеләр дәваларга тотындым. Инде 25 ел буе шушы эш белән шөгыльләнәм, – ди Гөлсинур апа.

Иң беренче дәвалаган кешесен әле дә хәтерли ул. Байтак еллар буе кулы күтәрелми интеккән карчык килә аның янына. Кан тамырларын борып, кулын кире элеккеге халәтенә кайтара Гөлсинур ханым.

Бездә халык еш кына дәвалаучыларны күрәзәчеләр белән бутый. Кем әйтмешли, шайтан башка, җен башка – Гөлсинур апа диндәге кеше, намазлар укый, шуңа күрә «күрәзәчелек итмим, догалар белән дәвалыйм» дип сөйли.

– Кешенең кай җире авыртканын сизенәм – үземнең шул төшем сыкрарга тотына, ләкин әйткәнемчә, күрәзәчелек итү – гөнаһ. Шуңа күрә килгән кешеләрдән кай җирегез авырта дип башлап үзем сорыйм. Иң төп таләбем шул – алар ялганларга тиеш түгел. Әгәр кеше авыруы турында сөйләгәндә нәрсәдер ялганлый икән, догаларым кабул булмый.

«АВЫЗЛАРЫННАН БАКА ЧЫГА»

Гөлсинур апаның кешеләрне дәвалый торган урыны – өе. Килгән кешеләр өчен аерым бер карават бар. Килеп керүгә, алар шунда ята. Догалар белән генә түгел, биотоклар белән дә сәламәтләндерә кешеләрне Каратун дәвалаучысы. «Ничек була соң ул биоток белән дәвалау?» – дип сорыйм. Гөлсинур ханым моны миңа гади тел белән аңлатып күрсәтте: кешенең авыруын башта үзеңә аласың, аннары үзең аша чыгарасың. Кешенең тәненнән чирен тартып алганда ул салкын һава булып бәрелеп чыга икән. Кеше үзе бу вакытта йә тирли, йә туңып калтырый башлый. «Әгәр дә кешегә бозым ясаганнар икән, бу вакытта ул кычкырып елый ук башларга мөмкин. Кемнәрдер аңнарын югалта яки бозымнарын косып чыгара», – ди Гөлсинур апа. Укшып чыгарган әйберләр арасында бака, чыпчык кебек әйберләр дә очрый икән.

– Бервакыт Чувашиядән бер ханым ахирәтен алып килгән. Теләр-теләмәс кенә килгәне күренеп тора дус кызының. «Миндә бернинди дә чир юк, бар да яхшы», – ди бу, керә-керешкә. Шулай да яткырдым моны. Буылам мин монда, чыгып китәсем килә, ди. Юк инде, чыкмыйсың, синдә бозык бар – дәваларга кирәк, дидем. Утыруы авыр бит дип зарланса да, чыгып китмәде тагын үзе. Кайтканда шул ханым 5-6 бака коскан. Аннары ышанып, рәхмәтләр әйтеп китте. Әле тагын бер ханым килгән иде. Башта тукран башына охшаган нәрсә косып чыгарган, аннан соң, тагын коскач, канатлары да килеп чыкты ди. Бу әйберләр чыккач, кешенең бозымы да чыккан дигән сүз. Бәлки кемнәргәдер әлеге әйберләр әкият кебек тоелыр – ышанган кешегә генә сөйләп була мондый нәрсәне, ышанмаганнарга көлкедер. Ләкин бозым дигән әйбер бар ул. Әгәр бозымны вакытында чыгармасаң, ул яман шешкә әйләнә, – ди дәвалаучы.

Кайберәүләр бозымын йоклап та чыгара икән. Өйләренә кайткач, берничә сәгать тоташтан тирән йокыда булалар, ди.

Гөлсинур апаның нинди авырулардан дәвалавы турында сорашам. Кысылган кан тамырларын һәм умыртка баганаларын турайта, билдәге бүсерләрне (грыжа) дәвалый. Югары яки түбән кан басымы булган, йөрәк өянәгеннән интегүчеләргә ярдәм итә. Балага уза алмый интеккән парларга да булыша.

– Кайберәүләрнең сигезәр ел балалары булмый – килеп дәвалангач, корсакка узалар. Чувашиядән дә, Казаннан да килгәннәре булды – аларның бүгенге көндә икешәр балалары бар. әле яңа гына 45 яшендәге хатынны алып килгәннәр иде, ике айлык авыры бар хәзер.

Өлкән яшьтәгеләрнең тез капкачларына тоз утырып, аяклары сызлый һәм йөри алмый башлыйлар – дәвалаучы андыйларны да карый.

«ДӘВАЛАУ МИННӘН ГЕНӘ ТОРМЫЙ»

Күз тия дип, яңа туган балаларның маңгайларына иннек сылау гадәте бар. Янәсе, кечкенә бала матур була, артык сокланып карагач, ул авыруга сабышырга мөмкин. Сокланып караганда гына күз тими икән.

– Бигрәк ямьсез кеше бу дип карасаң да, күз тия ала. Күз тиюләрнең төрлесе бар. Кемнәрнеңдер күзләре җиңел, вакытында чыгармаган очракта, кайберәүләрнеке үлемгә дә алып бара. Күз тию генә түгел, зәхмәт дигән әйбер дә бар бит. Чокыр-чакырлар арасында да йөрергә туры килә, теләсә кая барып утырырга да мөмкинбез. Ышансак-ышанмасак та, җеннәр бар, һәм кайвакыт без аларның өсләренә басабыз. Шуның аркасында аягыңны йә кулыңны авырттырып калдырасың – бу зәхмәт була да инде.

– Дәвалавының файдасы юк диючеләр буламы?

– Сирәк. Кайберәүләр бозымын чыгара да, шуның белән бетте дип уйлый. Әмма бозык чыкса да, үз артыннан берәр авыру калдыра. Шул авырудан да дәваланырга кирәк. Ә кемнәрдер кабат килми. Аннары, дәвалау миннән генә тормый, Аллаһы Тәгаләдән дә тора. Кешенең гөнаһысы күпме-юкмы, Аллаһы Тәгалә шуңа карап, сихәтен дә җибәрә.

– Кайсы доганы укып кеше үз-үзен өшкерә ала?

– «Әлхәм» белән «Колһуаллаһ» догасын укырга кирәк. Алар бик булыша. Аннары кеше күп булган урыннарда йөреп кайтканнан соң, начар энергияне бетерү, күз тиюләрдән котылу өчен, тәнеңне бисмилла әйтеп, тоз белән ышкырга, аннан соң су белән юып төшерергә кирәк.

– Сез бөтен чирләрдән дә дәвалыйсызмы, әллә дәвалый алмый торганнар да бармы?

– Калкансыман биз (щитовидка) авыруларына җиңеллек бирәм, әмма ул 100 процент бетми, аңа табиб дәвалавы кирәк. Аннан соң яман шештән дәвалый алмыйм. Андый авырулар килә миңа, авыртынуларын вакытлыча туктатып кына тора алам. Беренче стадиясендә генә ярдәм итеп була бу чиргә. Күз күремен тулысынча кире кайтарып булмый. 50 процентка гына яхшырта алам. Дөрес, миңа күзенә операция ясатырга дип әйтелгән кешеләр килгәләде – аларны дәвалагач, күзләре яхшырды, операция кирәк түгел дип әйткәннәр.

Гөлсинур апа исерекләрне дә дәваламый. Андыйларны дәвалаганда авыздан аракы тәме килә башлый дип аңлата. Дәвалаучы янына тормыш кора алмый интеккәннәр дә килә икән. Гөлсинур апа андыйларның бәхетләре бәйләнгән була ди. Ә моңа беренче чиратта кеше үзе гаепле була: кемнәрдер гомер буе «мин ямьсез, миннән булмый инде, миңа юньле кеше очрамас инде» дип яши бит.

– Андыйларның бәхет юлларын ачып җибәрәм. Гомумән, килгән бер кешене дә борып җибәрмим. Миңа ышанмаганнарны да карыйм. Соңыннан килеп, үзләре үк рәхмәт әйтеп китә. Мин дәвалаган өчен беркемнән дә акча сорамыйм. Шунысы гына бар – җомга көннәрендә беркемне дә кабул итмим. Бу изге көн санала, – ди дәвалаучы.

P.S. Гөлсинур апаның чынлап та дәвалау сәләте барлыгына инанып кайттым. Бик күп еллар элек җәйге лагерьда ял иткәндә җилкәмә 9 яшьлек баланы утыртып йөргән идем. Атна буе муеным шешеп, башымны бора алмый интектем. Бераздан шеш бетсә дә, муеным сул якка тулысынча борылып бетми иде. Гөлсинур апа урындыкка утырткач та, иң беренче булып «муеныңның кан тамыры кысылган» дип диагноз куйды. Аннары үзенең шифалы куллары белән башымны боргалап, кысылган тамырны үз халәтенә кайтарды. Казанга шатлыгымнан юл буе уңга-сулга боргаланып кайттым. Әгәр сезне дә ниндидер авыру борчыса, Гөлсинур апаның телефон номерын редакциягә шалтыратып сорый аласыз. Сүз уңаеннан шунысын да әйтим: соңгы арада умырткасына бүсер чыгып интегүчеләр турында еш ишетергә туры килә. Бу авырудан котылу өчен Гөлсинур ханым төнлә йокларга ятканда бүсерле урынга бал сыларга киңәш итә. «Бал – бүсергә каршы иң яхшы көрәшү чарасы», – ди ул.

Безнең гәҗит

Запись Гөлсинур апа: “Бозым чыгарганда бака, чыпчык кебек әйберләр дә чыга кешеләрдән…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

27 ел авыл китапханәсендә эшләгән Гөлчирә апа бүген лаеклы ялда. Исеме генә ял инде аның, чынлыкта ял итәргә вакыты юк. Телефоны бер минут тын тормый: әллә кайлардан шалтыраталар, әллә нинди даруларга заказ бирәләр.

АГУЛЫ ҮЛӘННӘРДӘН ДАРУ ЯСАГАН

«Мин кечкенәдән үләннәрне, чәчәкләрне бик яраттым. Бала вакытта печәнгә баргач, ял иткән арада, кочагыма хуш исле үләннәр җыям да: «Их, нигә кеше үлә икән? Шушы чәчәкләрне кушып, үлемгә каршы берәр дару ясап буладыр бит инде?!» – дип уйлана идем», – дип сөйли башлый әңгәмәдәшем.

Гөлчирә апаның икенче бер «чир»е – газета-журнал, китап җыю. Укымаган китабы, яздырмаган матбугат чарасы калмый аның. Газета-журналларны почта тартмасыннан алып керүгә, иң беренче эш итеп, файдалы киңәшләр язылган битне эзли, аларны пөхтәләп кисеп, җыеп бара. Күчтәнәч төреп керткән газеталарны да тотып атарга ашыкмый: файдалы киңәшләре юк микән? Соңрак энциклопедияләр кулга төшә башлый, Гөлчирә апа аларны да укып бара.

Баш авыртканнан дәва, ютәлне, ашказаны чирен бетерә торган төнәтмә… Дару эчмәскә тырыша Гөлчирә апа, шул үзе ясаган төнәтмәләрне эчеп сихәтләнә. Тик үләннәрен кешегә бирми. Кешенең ниндие булмас, йә ошатмаслар, йә файдасын тапмаслар, дип уйлый. Ә көннәрдән бер көнне онкологиядән дару ясап карарга була. «Агулы үләннәрдән әзерләнә ул: түндербаш, канлы үлән, чага гөмбәсе (кара каен гөмбәсе)… Ясадым мин моны. Сыналмаган әйберне тота-каба кешегә биреп булмый, хайван түгел бит ул. Шуңа күрә башта үзем эчеп карарга булдым. Курка-курка гына ярты стакан суга бер тамчы тамызып, иртән ач карынга эчтем, берәүгә дә әйтмәдем. Күңелем болгана башлады, ашыйсым да килмәде, шул килеш эшкә чыгып киттем. Икенче көнне – ике, өченче көнне өч тамчы эчтем, шул рәвешле кырык көнгә кадәр җиткердем. Күңелем дә болганмады, хәлем дә начараймады. «Менә сиңа алма, тик чамалап аша – аның сихерләнгән булуы ихтимал», – дип биргән алманы ашасаң – косасың, мин дә шуның шикелле куркып һәм шикләнеп кенә тотынганга, беренче көнне күңелем болганган инде», – дип искә ала Гөлчирә апа. Үзеннән соң даруны ире Гомәргә дә эчерә. Шулай итеп, дару сынауны уза.

Ә беркөнне Нәҗметдиновларга бер хатын килеп керә. «Гөлчирә апа, онкологиядән дару ясавыңны ишетеп беләбез, бер күренекле кешенең туганында яман шеш, дару кирәк», – ди бу. «Мин бит кешегә бирмим, дим. Аягыма ятып елый-елый сорый башлады бу. Шуннан алты айга җитәрлек итеп биреп чыгардым. Алты ай үткәч, әлеге хатын тагын килде. Теге авыру кеше рәтләнә башлаган икән. Бу юлы даруны бер елга җитәрлек итеп биреп җибәрдем», – дип сөйли Гөлчирә апа. Менә шул вакыйгадан соң аны белә башлыйлар, Наласага кеше агыла.

АТНА БУЕ РӘХМӘТ УКУЧЫЛАР ДА БАР

Прокуратура, хәрби комиссариат, район хакимияте аша эзләтеп табалар Гөлчирә апаны. Башта каушап кала ул: шул хәтле кешегә җитәрлек даруы да булмый бит. Аннан соң инде заказлар кабул итеп, күпләп әзерли башлый. Зур-зур кешеләр дә, Самара чегәннәре дә килеп кага аның ишеген, табиблар да дару сорап килә. Бер табиб әнә даруның нинди үләннәрдән ясалганын белешә дә: «Монда җыен әшәке үлән икән бит, апа. Чирне шул әшәкесе үтерә инде аның», – дип әйтә. Бервакыт Гөлчирә ападан Сургуттагы бер авыру егет өчен дару алган булалар. Ул егет аягына баса. Шул вакыйгадан соң Төмән табиблары онкология табылган кешеләргә Гөлчирә апаның телефон номерын бирә башлый.

«Бервакыт бер кеше килде, мин онкология больницасында эшләүче табиб, ди. Туктале, энем, торып тор, дидем дә, кухняга кереп су эчеп чыктым. «Нәрсә булды, апа, агарып киткәнсең», – ди мин чыккач бу табиб. Сез миңа килерлек булгач, безнең шикелле кешеләргә кая барасы соң, энем, дип аптырадым. Чарасызлыктан килгән икән. «Танышымда икенче стадия рак. Химиянең файдасы тимәде», – дип, мин ясаган даруны алып китте», – дип сөйли Гөлчирә апа.

Беренче һәм икенче стадиядәге онкологияне дәвалап була, ди дәвачы апа. Кайвакыт 20, 10, хәтта 7 көн гомере калган кешеләргә дә дару сорап киләләр икән. «Андыйларга дару эчерүнең файдасы юк – чир инде бөтен организмга таралган була. Тик бата башлаган кеше саламга ябышкандай, көннәре санаулы гына калган кешеләр өчен дә дару сораучылар бар. Алып китәләр, тик күпчелек очракта эчерә дә алмый калалар – авыру үлеп китә», – ди әңгәмәдәшем.

Начарны түгел, якты хатирәләрне генә искә алырга ярата ул. Менә шундый хәлләрнең берсе: берничә ел элек бер егет Гөлчирә апага рәхмәт әйтеп шалтырата. Бу бик каты авырган, Гөлчирә апаның даруы гына аякка бастырган икән. «Нәрсә эшлим сиңа?» – дип сорый егет. «Бернәрсә кирәкми, рәхмәтең җитә», – ди Гөлчирә апа. Бу хәл иртән була. Ә кич белән егет яңадан шалтырата, яңадан рәхмәт укый. Шулай иртәле-кичле атна буе шалтырата бу, елый-елый рәхмәт яудыра. 30 яшьлек егетне, авырый башлагач, йөргән кызы да ташлаган булган икән. Гөлчирә апа анысына да сүзен таба, тынычландыра. Берникадәр вакыттан егет тагын шалтыратып рәхмәт әйтә: тормышы җайланган, бик яхшы бер кыз белән дә танышкан була.

«ТАБИБКА КҮРЕНЕРГӘ КУРКАМ, ДИП ТӘ КИЛӘЛӘР»

Онкологиядән даруны ничә яшьлекләр сорап килә, дип кызыксынам. Гөлчирә апаның: «Бер яшьлек сабыйларга да дару сорап киләләр, сеңлем. 80не узганнар да килә. Чирнең яше юк», – диюеннән чәчләр үрә тора, бала йоннары кабара. Хәер, хәзер туганда ук онкология белән туучылар бар шул.

Иң куркынычы шунда: күпчелек очракта онкологияне башлангыч чорында белеп тә булмый. Әнә Гөлчирә апага килүчеләр дә барысы да бер сүзне кабатлый икән: «Күптән түгел генә диспансеризация үткән, тикшеренгән идек, бер чир тапмаганнар иде бит». Ә чир булган, әкрен генә организмны кимереп яткан… Шуңа күрә даруны профилактика өчен алучылар да күп икән. «Онкология дигән шигем бар. Тик табибка күренергә куркам, йә диагнозы расланыр да йөрәгем ярылып үләрмен», – дип тә киләләр ди. Гөлчирә апа андыйларга барыбер табибка күренергә куша, аннары табиб язып биргән кәгазьне сорый.

Кешеләрнең төрлесе бар инде. Диагноз язылган кәгазьне алып килергә кушсаң, телефоннан авыруның яшен, кайсы җирендә шеш булуын, ничәнче стадиядә икәнлеген сораша башласаң, «Нәрсәгә соң ул сиңа, ник тикшерәсең?» – дип сүгеп ташлаучылар да юк түгел икән. «Мин андыйларга үпкәләмим. Үзе авыру булган яки авыруны баккан кешенең нервлары бәйдән ычкынган була. Шуңа күрә аларга каты бәрелмим. Ә сорашуын даруны ничә тамчы билгеләргә икәнен белү өчен генә сорашам мин», – ди Гөлчирә апа.

Онкологиянең килеп чыгышы белгечләрдә һаман да төрле фикерләр уята. Гөлчирә апа Нәҗметдинованың да бу сорауга үз җавабы бар. «Уйлап карагыз: бәрәңгене агулап утыртабыз, сабак чыгаргач, тагын бер тапкыр агулыйбыз. Шуннан соң да әле: «Ник авырыйбыз икән?» – дип уйланып утырган булабыз. Хәзер бөтен нәрсә – агу. Кибеттән алган алма айлар буе бозылмый, кәгазь савыттагы сөт айлар буе әчеми – ә без шуларны ашыйбыз. Бервакыт күрше басуда ике хатын-кыз кукуруз чәче җыя. Туктап сорадым, даруга, диләр. «Җанашларым, сез соң әллә агу исен сизмисезме? Моннан җыймагыз, агу сибелгән бит бу басуга», – дидем. Икенче бер юлы берничә хатын басуда тукранбаш чәчәге җыя. Аларга да туктап дәштем: «Басуга агу сибелгән бит, болыннан җыегыз». Алар аты-юлы белән сүгеп калды. Мин яхшылык теләп әйтәм бит», – ди Гөлчирә апа. Ул үзе үләннәрне чәчүлек җирләреннән һәм машина юлыннан читтәрәк булган болыннардан җыя икән: «Ирем Гомәр белән ат җигеп чыгып китәбез. Әйдәле, чиста һавалы җиргә алып бар, дим. «Хәзер андый җир юк инде», – ди Гомәр. Һавасы начар шул».

Стрессның яман шеш китереп чыгаруы да сер түгел. Бервакыт Гөлчирә апаларга яшь кенә пар килеп керә. Хатынында кан рагы икән. Каян килеп чыкты икән бу чир, дип баш вата, ди. Гөлчирә апа үз фикерен әйтеп бирә: «Элек бөтен кеше дә бертигез иде. Ә хәзер кешеләр узыша-узыша мал җыя. Өйләнешкәч, яшьләр ипотекага фатир ала. Аннары икесенә дә машина алалар – кредитка. Аннары кыйммәтле җиһаз кирәк була башлый, анысы өчен ссуда алалар. Тик көннәрдән бер көнне ир йә хатын эшендә кыскартылуга эләгә. Шулай булса да тартып-сузып түлиләр әле. Ә беркөнне икенчесенең дә эшендә проблемалар килеп чыга. Килеп терәләләр. Әбием әйтмешли, барлык ялаштыра, юклык талаштыра. Китә ызгыш, китә талаш. Шуннан чир килеп чыга инде». Боларны тыңлап торган ир белән хатын түзми: «Сез күрәзәчеме әллә?» – дип сорап куя. Бактың исә, болар белән нәкъ Гөлчирә апа сурәтләгән хәл булган икән! Шөкер, агулы үләннән ясалган даруның файдасы тия – әлеге хатын терелә.

ДАРУНЫ НИЧЕК ЯСАСЫН ТӨШЕНДӘ КҮРГӘН

Онкологиядән генә дәваламый Гөлчирә апа. Ашказаны җәрәхәте, гастрит, баш авыртуы, тәнгә чуан чыгу, артрит, артроз, остеохондроз, ревматизм һәм башка чирләрдән дә дарулары бар аның. Күбесе безнең якта үсми торган үләннәрдән ясала. Бу эшкә керешүнең дә үз тарихы бар. Гөлчирәгә 15-16 яшь булганда, әнисенең Ташкентта яшәүче энесе кайтып төшә. Кызга юка гына бер китапчык бирә ул. «Моны кешегә күрсәтмә, үзең генә тот, югыйсә көче югалыр», – дип тә өсти. Тибет шаманнарының дәвалау ысуллары язылган була анда. «Һи, монда безнең якта үсми торган үләннәр язылган, бу даруларны ясап булмый икән», – дип уйлый Гөлчирә һәм китапны оныта. Ә әнисе аны дога китаплары белән бергә төйнәп, чормага менгереп куйган була. Гөлчирә апа шул төргәкне җыештырганда килеп чыга теге китапчык. Кызыксыну җиңә: шуннан хәрефләрен өйрәнеп, укып карый, безнең якта үсми торган үләннәрне кешедән соратып кайтарта башлый. «Хәзер ул китапчыкны төреп, кеше күрми торган җиргә яшереп куйдым», – ди Гөлчирә апа.

Казан яки Арча базарына барса, тизрәк көньяктан килгән халык белән танышырга ашыга икән әңгәмәдәшем. Сездә фәлән үлән бармы дип сораша, телефоннарын ала, заказ ясап кайтарта. Беренче тапкыр чит-ят җирдән күз күрмәгән үлән алып кайтып тоттыргач, хафага да кала ул: ә ялган үлән булса? Авылда бу үләнне белүче табылмый. Эзли торгач, Арчада бер бабай барлыгы ачыклана. Гөлчирә апа шуның янына барып: «Бу нинди үләннәр?» – дип сорый. Бабай әйткәннәр белән Гөлчирә апага үләнне сатып биргән кешеләрнең әйткәне тәңгәл килә бит! Шуннан соң гына ышанып эшли башлый ул даруларын. Әйтик, буыннар сызлаганнан ясала торган даруга 21 төрле үлән кирәк икән. Аларның күбесен Гөлчирә апа читтән кайтарта.

Дару рецепты төшемә дә кергәне бар, дип тә шаккаттырды әле әңгәмәдәшем. Бервакыт бер хатын ниндидер чирдән дару сорап килә, ә Гөлчирә апаның аны бервакытта да ясап караганы булмый. Ничек ясарга дип баш ватып йөргән көннәрнең берсендә төш күрә ул. «Бер бабай керде. «Менә шушы үләннәрне спиртка салып, дару ясарга кирәк», – диде. Төнге 3ләрдә уянып киттем дә, төштәге бабай әйткәннәрне язып куйдым. Төштә нәрсә кермәс – ул даруны ясарга ашыкмадым. Эзли торгач, бер чыганактан рецептын таптым бит мин моның. Нәкъ төшемә кергәнчә булып чыкты!» – ди дәвачы апа.

Танылу өчен дә, табыш алу өчен дә ясамый даруларын Гөлчирә апа Нәҗметдинова. Кечкенә чагыннан ук уйлана торган: «Үлемнән дәва бардыр!» – дигән фикерен тормышка ашыру һәм кешеләргә ярдәм итү өчен эшли халык табибәсе.

Безнең гәҗит

Запись Гөлчирә апа: “Чирнең яше юк, миңа дәваланырга хәтта нарасыйларны да алып киләләр…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Запись Сөембикә апа: “Булгария» батасын алдан күрдем. Кешеләр ышанмады. Аннан килеп еладылар…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..