Әмир белән биш ел йөргәннән соң өйләнештек. Матур итеп зурлап туй ясадылар. Әмирне чын ярату белән яраттым. Аннан башка тормыш юк сыман тоела иде. Бераз вакыт узгач аның әти-әнисе дә Казанга безнең янга күчеп кайттылар. Шулай итеп, кайнана, кайната белән бергә яши башладык. Байлыкларының чикчамасы юк. Тик бөтен нәрсә исәптә. Тегендә утырма, монда барма. Нәрсә эшләсәң дә кайнанадан рөхсәт сорарга кирәк. Ашарга пешерә башласам йә күп саласың, йә әз пешергәнсең дип гаеп табарга гына тора. Җае чыккан саен кемнәргә, нинди затлы кешеләргә килен булып төшкәнемне искәртеп тора. Кайнананың законы буенча ир төнлә ничәдә эштән кайтса да, аны ишектән каршылап, ашатып, юындырып яткырмыйча мин аяк өстендә йөрергә тиеш идем. Мине өлкәннәр талашырга, бәхәсләшергә өйрәтеп үстермәделәр. Ярар инде, аныңча булсын дип, барысын да эшләргә тырыштым.

Яши-яши иремнең дә кем икәнен аңлый башладым. Мин үземне бу гаиләдә ят кеше итеп тоя идем. Әмир дә әнисенең сүзеннән чыкмады. Ирнең акчасын да күргән юк, тора-бара миңа кул да күтәрә башлады. “Чын татар ире шулай булырга тиеш инде ул. Хатын-кызны урынына утыртып тормасаң, шаша ул”, – дип, кайнана улына көч бирә торды. Биш ел егет белән кыз булып йөргәндә мин аның кем икәнен бөтенләй белмәгәнменме, әллә күзем томаланган булды микән?!

Бер елдан артык шулай газапланып яшәдем. Әти-әнигә әйтәсем килмәде. Бәлкем, авырга узсам бөтенесе дә яхшы якка үзгәрер әле дип өметләнеп, үз-үземне юата килдем. Вакыт уза, ә бәби юк. Ир дигән кеше үз-үзен тотышы, ямьсез гамәлләре белән күземә шайтан булып күренә башлады. Яңадан белдем: үзенә сөяркә тапкан булган икән. Әти белән әни минем хәлемне белергә килгән вакытта Әмир бер кыз белән өйгә кайтып керде. “Бергә эшлибез”, – дип таныштырды да, берни булмагандай, теге оятсызы да өстен салып, өстәл янына килеп утырды. Минекеләр бер-берсенә карашып сүзсез генә аңлашып утырдылар да, киемнәремне җыеп, мине алып кайтып киттеләр. Яңадан байлык бүлеп, судлашып йөрмәдем. Котылганым хәерлерәк булыр дип уйладым. Тора-бара тормышым җайланыр әле дип гел өметләнеп яшәдем. Әллә кайгырып, әллә инде теге байлар нервыларымны бетергәннәр – каты авырып сырхаунәгә эләктем. Табиблар: “Сиңа бала табарга кирәк, алайса операциядән соң булмаска мөмкин”, – дип утка салдылар. Бераз дәваланганнан соң эшкә чыктым. Син көткән чагында бәхет дигәнең киләмени әле ул. Нишләргә дә белгән юк. Колак төбендә врачларның сүзләре яңгырап тора. Вакыт дигәнең уза. Матур, сәламәт балалар алып кайтырлык ышанычлы ирне кайдан табарга? Шул сорау белән йокларга ятам, шул уй белән уянам.

Беркөнне мәктәп елларында бергә дус булып йөргән сабакташым чылтыратты. Минем ялгыз икәнемне белгәч, кинога чакырды. Шул көннән соң мин аның белән очраша башладым. Тормышымда ниләр булганын барысын да түкми-чәчми сөйләп биргәч, бераз сүзсез торды да: “Язылышмыйча гына бергә яши башласак ничек булыр икән?” – дип минем ризалыгымны сорады. Хатын-кызларны җәлеп итәрлек яклары күп булса да, мин аңа гашыйк булмадым. Беренче иремнән соң минем күңелемдә бушлык иде. Шулай да тагын бер кат бәхетемне сынап карарга булдым.

Ярты ел бергә яшәгәч, мин авырга уздым. Миңа шул гына кирәк тә иде инде. Арслан белән бүтән яшисем килмәде. Үзе дә сүз әйтмәде. Дусларча гына аерылыштык. Шуннан бирле аны күргәнем дә, аралашканым да булмады. Мин аннан тупырдап торган малай таптым. Бөтен куанычым улым булды. Сабыем бераз үсә төшкәч, операция ясаттым. Бөтен тормышымны улым Тимерҗанга багышладым. Бик акыллы, сөйкемле бала булып үсте ул. Чираттагы ялымда гел аның белән ял итәргә чит илгә бара идем. Инде ялгыз яшәвемә риза булган идем. Эшем дәрәҗәле, хезмәт хакым әйбәт, үземә фатир, машина алдым. Янымда балам бар. Тагын нәрсә кирәк инде миңа дип, гел үз-үземне тынычландырып яшәдем. Яңадан кияүгә чыгу турында уйлаганым да булмады, чөнки табиблар операциядән соң миңа бүтән бала таба алмыйсың дигән иделәр.

Тормыш дигәнең син уйлаганча гына бармый икән ул. Беркөнне йомышы төшеп, университетта бергә укып йөргән танышым минем эшемә килеп керде. Сүз ара сүз чыгып, тормышыбыз хакында да сөйләшеп алдык. Аннан соң бер хәбәре дә булмады. Бер елдан кабат очраштык һәм ул миңа кияүгә чыгарга тәкъдим ясады. Бөтен яктан килгән ир-егет булса да, муенына асылынып ризалыгымны бирмәдем. “Син бик яхшы кеше, минем улыма әйбәт әти дә булырсың. Безгә җил-яңгыр тидермичә дә яшәтерсең, ләкин мин бит башка бала алып кайта алмыйм. Тора-бара син дә үз сабыең булуын теләрсең. Юк, мин сине бәхетсез итә алмыйм”, – дип җавап бирәсемне ул, бәлкем, көтмәгән дә булгандыр. Сүзсез калып бераз боегып басып торды да: “Әйдә, алайса дуслар булып кына очрашып йөрик”, – диде. Ләкин бу дуслыгыбыз тора-бара чын мәхәббәткә әйләнер дип кем уйлаган? Мин аннан авырга уздым. Бу сөенечтән икебез дә нишләргә дә белмәдек. Тиздән ЗАГСта язылышып та кайттык. Уртак куанычыбыз булып улыбыз туды. Олы улыбыз Тимерҗан да энесе туганга бик шатланды. Шул көннән башлап минем катлаулы тормышым йөз процентка үзгәрде. Гомәрем белән генә яши башлагач хатын-кыз бәхетен тойдым. Аның көчле иңсәләренә сыенып яшәве ни тора! Көн саен күземне ачу белән миңа шундый бәхет биргәне өчен Ходай Тәгаләгә мең рәхмәтләремне укыйм. Хәзер минем иртәгә буласы көнем өчен күңелем тыныч. Балалар белән минем язмыш ышанычлы кулларда. Бу мәхәббәт дигәнең әллә нинди көчләргә ия икән. Югыйсә табиблар миңа күптәннән хөкем чыгарган иделәр инде. Без хәзер өченче балабызны көтәбез. Өметләре югалган хатын-кызларга үземнеке кебек бәхет телим.

Татарстан яшьләре

Запись “Өйдә кайнана хуҗа иде. Нәрсә эшләсәң дә кайнанадан рөхсәт сорарга кирәк” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

-Әни, иртәгә кайтырга иде. Берәр тәмле әйбер пешереп куймассыңмы икән, – дигән иде.

Шул сүзне ишеткәч, Сания бөтен осталыгын жигеп, бәлеш пешерергә булды. Бәлеше пешеп чыгуга, Булат кайтып керде.

• Әни, бер генә минутка эшләреңне куеп тор әле, – дип әнисен кочаклап алды ул.- Ә хәзер күзеңне йом да, мин әйтмичә ачма.

Сания ни булганын аңламаса да, улын тыңлады, күзен йомды.

• Әәә-нии, күзеңне ач!

Сания әкрен генә күзен ачты да сүзсез калды. Аның алдында уртача буйлы, кара чәчле, искитәрлек чибәр бер кыз басып тора иде. Хатынны   бигрәк тә аның күзләре әсир итте. Бу күзләрдә ниндидер моң да, сагыш та, шул ук вакытта өмет, ышаныч чагыла иде.

• Әни, кайчаннан бирле өйлән дә өйлән, яшең үтеп бара, дип башны катыра идең. Менә шул хатаны төзәтергә булдым. Таныш бул – минем кәләшем Галия.

-Бигрәкләр дә мактап йөрисез икән. Рәхим итегез! Бәлешем дә бүген нык уңды. Сез парлап кайтырга булган икән. Хәзер чәем кайнап чыга, Кыз алып кайтачагыңны нигә кичә әйтмәдең соң? Әзерләнебрәк торыр идем , – дип өтәләнде каушап калган Сания.

Чәй эчкәндә Сания балаларының киләчәккә планнарын сорады. Кызның кайсы яктан, кем кызы булуы белән кызыксынды.

Галиягә 12 яшь тулганда әти-әнисе, туганы аварияда һәлак булган, шуннан кыз балалар йортында тәрбияләнгән. Шуңа күрә, туй ясап тормыйча, ЗАГСка барып язылышырга гына сөйләшкәннәр.

Санияга кыз бик ошады. Ягымлы, тыйнак, сүзен олыларча, уйлап сөйли. Укып беткән, улы белән бергә эшләп йөриләр.

-Иң якын туганнарны гына чакырып булса да, никах укытып алмый булмас инде, – диде Сания. – Килен белән таныштырырга кирәк бит.

-Без риза,- диделәр балалар. – Ә хәзер без йөреп кайтыйк әле. Галияне авыл белән таныштырыйм.

Балалар чыгып киткәч, Сания уйга чумды. Менә бит шатлык! Аның улы да өйләнергә булган! Кызы нинди чибәр, акыллы күренә бит әле. Озак куанычка булсын инде, ходаем. Хәзер аңа бианай гына түгел, әни дә булырга кирәк булачак бит. Галия болай да күп кайгылар күргән кыз. Әти-әнисен, туганын югалткан. Балалар йортындагы тормыш та бик жиңелдән булмагандыр. Аңа таяныч, киңәшче була алырмы ул?

Сания үзенең бианасын искә төшерде. Усал кебек күренә иде ул яшь киленгә. Хәзер генә аңлый, акыллы усал булган икән бит. Күп нәрсәләргә өйрәтте ул киленен, аның яхшы киңәшләре авыр вакытларда гаиләне саклап калгандыр да, бәлки.

Бүгенгедәй хәтерендә, кызларына 3-4 ай гына чагында тормыш иптәше Самат клубка чыгарга теләде. Сания арыган булгандырмы, баланы калдырып китәргә кыенсынгандырмы, каршы килде. Шуннан Самат берүзе кинога чыгарга жыена башлады. Шулвакыт биеме Санияне чакырып алды да:

-Килен, картайганчы тигез, бәхетле яшисең килә икән, иреңне бервакытта да берүзен клубка да, кунакка да жибәрмә. Аздырырга торучылар дөнья тулы. Бар киен, бергә барып кайтыгыз. Мин бала карап тора алмыйммени, – диеп, икесен бергә чыгарып жибәрде. Сания биеменә мең рәхмәтле шул киңәше өчен.

Яшь чакта Сания да бигрәк иркә, үзсүзле иде шул. Тормыш иптәше белән ачуланышсалар, тизрәк үзенә аерым урын жәя башлый иде. Берничә тапкыр шулай кабатланганнан соң, биеме әйтеп куйды.

-Килен, уртак түшәгегезне суытмаска тырыш. Бер суынса, яңадан жылытуы кыен була ул.

Менә шулай, әрләмәде, нәсихәт укымады, кыска, аңлаешлы итеп әйтте дә куйды. Озын сүздән кыскасы яхшы, дигәннәре шул буладыр инде.

Яшь килеш кияүгә чыккан Сания күп эшнең рәтен дә белми иде, жайлап кына биеме бар һөнәргә дә өйрәтте. Балалар йортында үскән Галиягә дә киңәшләр кирәк булыр инде ул, дип уйлап куйды булачак бианай.

Искә төшерә башласаң, юкка ачуланышулар да, үпкәләшүләр дә яшь чакта булгандыр инде ул. Үз сүзеңне сүз итәсе килә, тик син генә дөрессеңдер кебек була бит кайчакта. Хәзер, олыгайгач кына, шуларны ныграк аңлыйсың. Өлкәннәр барыбер акыллырак, аларда тормыш тәжрибәсе бай шул. Вакытында ишетергә генә теләмибез.

Гомергә исендә калган бер вакыйга булган иде. Саниянең аны мәңге онытасы юк.

Шулай бервакыт ул эштән иртәрәк кайтты. Башка көннәрне килененең эштән кайтуын бианасы чәен кайнатып, тәрәзәдән күз алмыйча көтеп тора иде. Бу көнне тәрәзәдә биеме күренмәде. Сания әкрен генә ишекне ачып өйгә керде. Шунда аның колагына ниндидер сөйләшкән тавыш ишетелде. Хатын жай гына басып, килеп тыңлый башлады. Баксаң, өйдә биеме берүзе, диванга утырып алган да, Санияне әрләп утыра. «Бигрәк акча тота белми, ир бай дигәч тә, аңа да күктән яумый бит. Шул акчасы өчен генә яшидер дә инде ул. Эштән дә кайбердә соңлап кайта, иптәшләре белән гүләйть итеп йөридер әле. Балаларын мин ашатам, мин карыйм. Пенсиямә дә хужа булып алдылар…» Сания ни эшләргә дә белми аптырап калды. Менә сиңа әйбәт бианай! Кереп әрләшергә дә жыенган иде дә, нәрсәдер туктатып калды. Тавышсыз гына тышка чыкты да, әзрәк тынычланып, кире керде. Бу юлысы ишекне каты итеп япты, бөтен өйгә ишетелерлек итеп.

Ишек тавышына бианасы бүлмәсеннән йөгереп чыкты:

-Бәәй, килен, кайтып та життеңмени. Бүген иртәләгәнсең, чәйне дә куймаганмын бит әле. Хәзер син өсләреңне алмаштырганчы кайный ул. Коймак та пешергән идем, тәмле итеп чәй эчәрбез, – дип, кухняда бөтерелә башлады.

Сания ни әйтергә дә белмәде. Монда әрләшә дә алмыйсың. Каршыңда синең өчен өтәләнеп йөргән кешегә ничек начар сүз әйтәсең инде?! Аптырагач, ничек 5 минут эчендә кеше шулкадәр үзгәрә ала икән, дип көлеп жибәрде. Берсенә дә ишеткәннәре турында дәшмәде. Икенче көнне эштә шул турыда гына уйлап йөрде. Ничек, кайсылай итеп бианасына каты итеп әйтәсен кат-кат уйлап, күз алдына китерде. Кайтканда апасына кереп, ишеткәннәрен сөйләп бирде, ачулана-ачулана, кызып-кызып сөйләде. Шуннан ничектер тынычланып калды.

-Сания, синең биемеңнән начар сүз ишеткәнең бармы?

-Юк, апа.

-Аның синең турыда урам тутырып сөйләп йөрегәне бармы?

-Бер дә ишеткәнем юк. Урамда да йөрми ул.

• Синең биемең бик нечкә психолог икән бит. Миңа бер психологның лекциясен тыңларга туры килгән иде. «Әгәр синең берәр кешегә бик нык ачуың килсә, каршыңа урындык куй да, урындыкта шул кеше утыра дип күз алдына китереп, бөтен ачуың белән әрлә. Шуннан тынычланып калырсың, ачуың да бетәр. Ул кеше белән арагыз да бозылмас» дигән иде ул. Ә монда башлангыч класс белеме дә булмаган кешенең акыллылыгына хәйран калырлык! Синең биемең дә жыелып килгән ачуларын кеше күрмәгәндә үз-үзенә сөйли дә, тынычлана. Ә сезнең алда ай да кояш. Ачу килгән чаклар һәркемдә дә була инде ул. Кешегә ай белән кояш та ярамый диләр түгелме соң. Мин дә бием белән яшим бит. Төрле чаклар була. Кайбердә берәр эшкә тотынсам, бианаем килеп ярдәм итә башлый. Эй, ачу килә инде, тагын кысыла, дип. Ә кайбердә эшкә тотынасың, ашыгасың, ә ул ярдәм итми чыгып китә. Ярдәм дә итми ичмасам, дип, тагын ачу килә. Менә шулай ул тормыш, туганым. Берничек тә кешегә ярый алмыйсың. Кешене ничек бар, шулай кабул итә белергә, түзәргә кирәк.

Сания апасыннан тынычланып кайтып китте, ә биеме өйдә чәен куеп көтеп тора иде.

Шулар исенә төшкәч, Сания юксынып китте шул бәхетле елларын. Өй тулы кеше иде: түр башында бианасы, биатасы утыра, янында балалары йөгереп йөри, тормыш иптәше һәрчак ярдәм кулы сузарга әзер. Шушы бәхетле тормышта бианасының да өлеше булган бит. Сания үзе дә балаларның тормышына кысылмый гына дөрес юнәлеш бирә алырмы икән? Һичшиксез тырышачак ул яхшы бием булырга. Килен — кайна туфрагыннын, диләр бит.

Әкълимә Әхмәтова

Мәгълүмат Өмет газетасы

Запись “Килен, уртак түшәгегезне суытмаска тырыш…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Соңгы арада кайнанам төшемә кергәне юк. Аның белән бит хәзер төштә генә очрашабыз. Бу якты дөньядан киткәненә дә быел тугыз ел була…

Гомере кыска булды газиз кайнанамның. 70 яше дә тулмаган иде. И, яшәтәсе килә иде дә бит, тәкъдирне без язмыйбыз… Һәр кешенең Җирдәге ризыгы санап куелган…

Ниһаять, кайнанам төшемә керде. Имеш, урамда басып торабыз. Ихатага кереп булмый, кар баскан. Урам капкасы да ачылмый… Карыйм, өйдә ут янып калган икән. Өй ишеге дә ачык, лабаса. “Әнкәй, без китәргә чыктык бит, кире кермим, бар инде зинһар, утны сүндереп, ишекне бикләп чык”, – димен. Кайнанам бер сүз дә дәшми кереп китте. Урамдагы тәрәзәдән карап торам, кайнанам бәләкәй якка керде дә, өстәлдән күчтәнәчләр алып безгә төйни башлады. Мин түзмәдем, өйгә кердем. Кайнанам башына минем яулыкны бәйләгән, үзе шундый моңсу, боек, башын аска игән. “Әйдә, әнкәй, безнең белән”, – димен. “Бездә торырсың, кыен була башласа, Алсуларга керерсең”. (Алсу- олы килендәш, зур улының хатыны). “Нәрсә генә эшләп торам инде сездә?” – ди кайнанам. “Сөйләшеп утырырбыз, сине туйганчы күрә дә алганыбыз юк. Ашык-пошык кайтабыз да китәбез, Яңа елны да бергә каршыларбыз, без кайтуга тәмле коймакларыңны пешерерсең, мин көн дә эштән соң кайтам”, – димен. Кайнанам шатланып китте, йөзе балкып китте, ярар, алайса, әйдәгез, дип ризалашты…

Уянгач, төшем тәэсирендә тора алмый, кайнанамның әйткән һәр сүзен, йөз чалымнарын искә төшереп  яттым.

Кайнанамның язмышы җиңел булмаган. Унике кыз арасында үскән бердәнбер малайга кияүгә чыга ул. Кайнатабыз белән өч малай тәрбияләп үстерәләр. Гомерләре буе колхозда хезмәт итә, кул белән сыерлар сава.

Олыгайгач төнлә торып кулларын уып утыра иде. Салкын су белән флягалар юуу үзенекен иткән күрәсең… Кайната белән ял көннәрендә безнең авылга кайтуны бәйрәм кебек көтеп торалар иде. Икесе дә бик ихлас, гади кешеләр булдылар. Тормыш авыр булуга бер дә зарланмый, һәрвакыт булганына шөкер итеп яши белделәр. Аларның йортында һәрвакыт кунаклар була иде. Кайнанабыз кунакларны хөрмәтләп каршы ала белде, безне дә шуңа өйрәтте.

Кайнанам үләргә ярты ел калгач (без аның үләсен һич кенә дә алдан сизмәдек) мәчеткә йөри башладым. Дәресләрдә укытучыны тыңлап утыру йөрәгемә, күңелемә, кальбемә шулкадәр хозурлык, тынычлык бирә иде. Кайнанам үлгәннән соң шулкадәр зур кайгыны күтәрергә минем мәчеткә йөрүем генә коткарды…

Кайнананы югалту барыбыз өчен дә чын дәрәҗәсендә зур югалту булды. Иртән эшкә баргач кул үзеннән-үзе телефонга сузыла, “Әнкәй, ничек хәлләрең?” – дип сорыйсы килә…

Иремнең туган йортын ташламыйбыз, без әле дә кайтып йөрибез. Тик безне бикле капка, бикле ишекләр каршы ала. Һәр почмак кайнана белән кайнатаны хәтерләтә. Баскычка барып життем дигәндә генә, кырмыскалар оясын күреп, туктап калдым. Әнә бит ничек мәш киләләр! Өебез ныграк, зуррак булсын диптер инде, тырышып эшлиләр. Кайчандыр безнең йорт та шушы кырмыска оясын хәтерләтә иде бит. Без йөргән ишегалдында шушы бөҗәкләрдән башка җан иясе булмас дип, ул вакытта күз алдына да килмәде шул…

Буш йортның тәрәзәләре: “Нигә туган оягызны ташлап чыгып киттегез?” – дип, шелтә белән карыйлар сыман тоела. Язмыш юллары алып чыгып китте шул безне. Бүген дөнья мәшәкатьләре аркасында туганнар белән аралашырга да вакыт табып булмый.

Бер каннан, бер жаннан булган туганнар, бер-берегездән ераклашмагыз, бердәм булып яшәгез! Туган йортка сукмак өзелмәсен, анда кырмыскалар гына хуҗа булып калмасын иде…

   Әсәдуллина Эльвира

Мәгълүмат Өмет газетасы

Запись “Әнкәй, ничек хәлләрең?” – дип сорыйсы килә… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

22 сентябрь Фирдүс Тямаевның Башкортостанның Яркәй районында узган концертында улына килен табылган.

Җырчы инстаграм аккаунтына  Алинә исемле кызның сәхнәгә менеп:”Алла бирса үзем булам Тямаевның килене!” дип җырлаганын урнаштырды. Әлеге видео астына җырчы: “Киленебез бар” дип язып куйган. Шулай булгач, таныша торыгыз!

Ә җырны кем өйрәткән дип уйлыйсыз? Сорауга җавап видеода!

View this post on Instagram

A post shared by Фирдус Тямаев (@firdustyamaev_official)

Видео "Инстаграм"нан алынды.

Запись Таныш булыгыз – Фирдүс Тямаевның килене Алинә? [ВИДЕО] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Без өч брат. Зур абый армиядән соң ук Ульянга китеп урнашты. Уртанчы абый белән мин районда калдык. Икебез дә өйләндек, йорт салып чыктык. Бер-беребезгә гел булышып кына торабыз без. Кечкенәдән әти-әни шулай үстерде безне. “Бер-берегезгә терәк булыгыз, кешедән көлдерттереп яшәмәгез”, – дип үстерделәр.

Кайчак акча кирәк була: безнең беркайчан да күршедән яки башка туганнардан сорап торган юк. Беребезгә акча кирәк икән, икенчебез биреп тора, ул гына җитмәсә, өченче брат кушыла. Кайчак безнең серләрне хатыннар да белми. Алар өч килендәш шулай ук бер-берсе белән дуслар. Мин, мәсәлән, үземнең хатынның озаклап башка килендәше белән сөйләшүенә каршы түгел. Сөйләшсеннәр, алар да безнең сыман дус булсыннар дим. Алайса, килендәшләр арасында төрле хәлләр булгалый бит ул. Бер-берсен сөймичә, гайбәт сүзләр таратып яшәүчеләр бар. Мин хатыныма алдан ук әйтеп куйдым: кеше каршында, эштә, башка җирдә минем туганнарны сөйләштән булмасын дидем. Син дә хәзер безнең гаиләнеке, шуны бел дидем. Абыйлар да хатыннарына шул сүзне әйтеп торалар.

Уртанчы абый дүртенче елын себергә йөреп эшли. Моңарчы бар да әйбәт иде, андый-мондый сүзләрнең булганы булмады. Ә быел әллә ничек әле. Абыйның хатыны йөри кебек. Берсендә үзем күрдем: көпә-көндез бер машинада узып киттеләр. Мин дә машина белән идем, каршыларыннан узып киттем дә, абыйның хатынын күргәч, сызгыртып туктадым. Теге машина да туктады. Шоферы да таныш кеше, өйләнгән ул. Абыйның хатыны белән бергә эшлиләр икән, обедка кайтышлары икән, бу ир безнең киленне өенә илтеп куя икән.

“Малларга саласы бар бит, тиз кирәк”, – диде килен. Аларның дүрт баш үгезләре бар. Абый булмаганда аларны хатыны карап тора. Икесенең кайтып барганнарын күргәнне үземнең хатынга әйткән идем, алар бит бер урамда яшиләр, туры килгәндә гел алып кайта ул аны, ди. Хатынның “гел алып кайта ул аны” дигәне колагыма кереп утырды да, тынгылык бирми хәзер. Абый булмаганда, чит ирләр белән шаярып ята күрмәсен дип борчылам. Кем белгән бит ул хатын-кызны. Абый бер айга, ай ярымга кадәр калып эшли. Хатынының даны чыкса, табы барыбызга да төшәр дип куркам.

Язмыш кочагы

Запись “Абый өйдә булмаганда, хатыны чит ирләр белән…” [тормыш хәле] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бер дә күңелсезләнеп яшәгәнем юк. үзем дә аларга еш барам. үземне үзем карый алам ич әле, кибеттән нәрсә яратам, шуны алып кайтам, яраткан ризыкларымны әзерләп ашыйм. Аерым торгач, малай белән киленнең, кызым белән кияүнең үзара мөгамәләрен күрмим дә, кысылмыйм да. Минем өчен иң мөһиме — үзара аңлашып, әйбәт яшәсеннәр”.

Хак сүзләр. Тормыш үзгәрде бит хәзер. Кечкенә генә өйләрдә, кысан фатирларда яшь гаилә­ләрнең әби-бабайлар, ата-аналар белән яшәү заманы онытылып бара инде. Шуңа да башлы-күзле булуга яшьләр аерым яшәргә омтыла. Йә фатир арендалыйлар, йә ипотекага кереп чумалар, авылда исә башка чыгалар. Шулай да ата-аналары белән яшәүче яшь гаиләләр дә җитәрлек әле. Безнең татарда килен бе­лән кайнана темасы мәңгелек тема инде ул, ә әби белән кияү мөгамәләсе ул кадәр кискен тормый. Менә шушы танышым ип­тәш хатынының зарлануы турында да сөйләп алды әле. Имеш, килене аның эштән кайтып кергән улын матур итеп каршы алмый, янында бөтерелеп йөрми. Малае кулын юып өстәл янына килгәндә аш та бүлеп куелмаган була.

“Тапкансың борчылыр нәрсә, килен гел улың кар­шында биеп тормас инде. Ул әзер пешкән ашны малаең кәстрүлдән үзе дә бүлеп алала торгандыр бит? Шул юк кына нәрсә өчен килен белән сүзгә килә күрмә тагын. Күрмә син аны-моны, бүлмәңә кер дә үз эшеңне кара”, — дип әйттем аңарга да ди.

Хәзерге киленнәр кайнаналарга бирешә торган түгел анысы, сүз әйттереп тормыйлар. Нык бәйләнә торганнарына: “әнә алай­са, малаең белән икәүләп яшәгез”, — дип ташлап чыгып китүчеләр дә булгалый. Элегрәк үзем эш­ләгән оешмада эшләүче яшь ханым шулай кайнанасы белән килешә алмаганлыктан, баласын алып үзенең әнисе янына кайтып киткән иде. Ире кире кайт дип янына килсә дә, кайтмады ул, югыйсә биш ел буе йөреп өйләнешкәннәр иде бит. “Соң, — ди торган идем, — шул биш ел буе йөргәндә булачак кайнанаңның холкын белмәдең мени? Аннан соң, озак еллар йөреп өйләнешкән ирне ничек ташламак кирәк, өйләнешкәнче үк сез инде бер-берегезгә күнегеп беткән булгансыздыр бит?” Килен белән кайнана арасындагы низаг акчага бәйле булып чыкты. Кайнаның гаилә акчасын үз кулына җыясы килгән икән, янәсе яшьләр акча тота белмиләр. Килен исә ире белән икесе эшләп тапкан акчаны үзенчә тотарга теләгән. Шушы юк кына сәбәп аркасында яшь гаилә аерылышкан.

Киленнәр кайнаналарының һаман да уллары белән җитәкчелек иткәнне дә, ягъни өйрәткәннәрен яратмыйлар. Кайбер киленнәр фикеренчә, егет аңа өйләнгән икән, инде ул аны гына тың­ларга тиеш. Дөрес фикер түгел, әлбәттә, ана кешегә бала гомере буена бала булып кала. Киңәш­ләре, өйрәтү­ләре һаман да шул улының тормы­шын кайгыртып әйтелә бит инде. Акыллы малай-киленнәр әни кешене тыңлыйлар, киле­шәләр, әмма кирәк булса җайлап кына үзләренчә эш итәләр. Ике як та канәгать, тавыш та чыкмый.

Хәзер ялгыз гына бер, күп булса, ике бала үсте­рүче ханымнар еш очрый. Бергә эшләгән бер хезмәттәшемнең малае әнисе белән генә үскән кызга өйләнгән иде. Хезмәттәшемнең малай белән киленен үзләрен генә яшәтәсе килә, ә кодагыеның һич кенә дә кызыннан аерыласы килми икән. “Ме­нә бит, әле 50 яшькә дә җитмәгән кодагый ике бүлмәле фатирында рә­хәт­ләнеп яшисе урынга, фатирын сатып, малайның гаиләсенә яшәргә күчәргә җыена. Янәсе кызыннан башка яши алмый. Яшьләрнең үзләре генә яшисе килүен ничек аңламый икән ул кодагый?” — дип, зарланып ала иде хезмәттәшем.

Шулай да үзара килешеп яшәүче килен белән кайнаналар тормышта ешрак очрый шикелле. Киленнәрен үз кызлары кебек кабул итүче кайнаналар да җитәрлек. Шулай булырга тиеш тә, килен бит ул ана кешенең табып үстергән малаен гомерлек ир итеп сайлаган. Киленнәр тапкан балаларда нәсел дәвам итә. Ир ягына да, килен ягына да Ходай биргән иң зур бәхет әнә шулдыр.

Җәүдәт ХАРИСОВ. Чаллы.

tatyash.ru

Фото: пиксабай

Запись “Имеш, килене улын эштән матур итеп каршы алмый, янында бөтерелеп йөрми” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Әмма авыл җирендә эшләмичә генә торып булмый бит. Бакчаны карыйсы, утырткан әйберләрне үстерергә кирәк. Әле аннан соң да хатын-кызга күпме эш кала. Көз көне бәрәңге алган чорда тагын шул бил тотып алды. Авыр әйбер күтәрергә ярамаганын да беләм. Әмма нишлисең, уенчык чиләк белән йөреп булмый бит инде. Зур су чиләген дә күтәрәсең, көрәк тә тотасың. Кайчак капчыкларны да тартырга туры килә. Эш кызган чакта яңгырга китмәсен, яшелчәләр юешләнмәсен дип, тиз-тиз эшләп бетерәсе дә килә бит әле ул.

Мин дә, онытылып китеп, катырак эшләп җибәрдем. Чиләк күтәрү түгел, иелеп бәрәңге дә ала алмый башладым. Әле ярый туган-тумача бар. Тиз генә өмә ясап, алынасын алып бетереп, бушатасын бушатып, казыйсын казып, эшне бетереп киттеләр. Бил бер “ычкындымы” – тиз генә рәткә килми ул. Уколлар да тиз генә булышмый.

Әле ярый ирем әйбәт минем, күз тимәсен. Андый көнәрдә булышырга гына тора ул миңа. Шулай берсендә ирем аякларымны юып торган чагында ишектән кайнанам килеп керде. Мин диванда туры гына итеп утырып торам, аякларым тазда, ирем иелеп шуларны юып тора. Кайнанам шушы күренешне күреп, телсез калды. Билем авырткан чак булмаса, ир гомердә дә аякларымны юып утырмый инде минем. Әйбәт дигәч тә… Кинода гына бит ул әллә ниләр күрсәтәләр. Ә авылда кайсы ир тик томалдан хатынының аягын тазда юып утырсын?

Кайнанам да бил авыртканнан гына шулай булганын белә. Әмма шушы хәлдән соң мине бөтенләй сөймәскә әйләнде. Кешеләргә дә, үзләренең туганнарына да әллә ниләр сөйләп йөри. “Ирен юкка чыгарып бетерә инде”, “Эшләмәс өчен шулай кылана”, “Малайга гына салынып яши” ди икән. Миңа да телен тешләп яшәми инде. “Дүрт бала да таптым, колхоз басуыннан кайтып кермәдек, утынны да чыгып ярдым – билнең кай турда икәнен дә белмим”, – ди. Минем бил авыртканга ышанмый, янәсе. Малаеның минем аякны юып утырганын күреп, чистый зур кайгыга батты кайнанам.

Каян гына килеп кергәндер? Бер биш кенә минут соңлап керсә дә, күрми калыр иде. Ә хәзер бөтен авыл сөйли: аягын да иреннән юдырта бит ул, диләр. Аны бит аңлаган кеше аңлый, аңламаганы – юк. Мин үзем өчен түгел, ирем өчен борчылам. Ирләр бер-берсен төрттерә бит ул, кызык итеп көлүчеләре дә бардыр. Әле беркөнне кайнана тагын әйтеп тора: иреңне чүпкә чыгардың чистый, ди. Чүпкә мин чыгармадым инде аны, кайнана үзе чыгарды. Аягымны юганны мин түгел бит, ул чыгып сөйләгән. Дәшмәсә, берәү дә белмәс иде.

Язмыш кочагы
Фото: Счастливые родители

Запись “Иремне чүпкә мин чыгармадым, кайнана үзе чыгарды” [тормыш хәле] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Шәһәргә чыгып китеп тә, кемне көтеп торалар? Эше булса, ярты акчасы юлга чыгып бетә бит анда, әле яшәргә дә кирәк. Кредит алсалар, аны гомергә түләргә. Менә минем кыз белән кияү йорт салганда кредит алганнар иде, ун еллап түлиләрдер инде, әле һаман ябып бетерә алганнары юк. Йортны да да гел төзәткәләп кенә торырга кирәк. Сала башлаганнан бирле салалар инде, болай гына итеп әйткәндә. Әле ярый шунда яшиләр тагын. Ай буе кредиттан кредитка гына яшиләр инде. Оныклар авырып-мазар китсәләр, кызым өйдә ятмый, миңа кайтаралар. Чөнки кредит түлисе бар.

Ни дип авыз ачсак та, кредитка килеп төртеләләр. Кунакка-фәлән, туйга-мазар барасылары булса да, кредитны сөйләшмичә калмыйлар. Чөнки кешегә буш кул бармыйсың бит, күпме салсак, кредитка җитәрлек булыр микән, дип уйлашалар алар. Шуңа да, әзер өй була торып, улымның да шул кабалага эләгүен теләмәдем. Йорт зур безнең, бүлмәләр аерым-аерым. Мин киленемә юк-барга бәйләнмим. Хәзер элеккеге заман түгел бит. Башта гына ул кайнаналар усал иделәр. Ә хәзер кайнана үзе килен ролендә ул. Ә киленнәр – кайнана сыман. Әйбәт кенә яшәсеннәр дип торабыз инде, кая ди ул алар арасына кереп өйрәтү.

Минем килен эштән кайта да, шактый вакыт бүлмәсендә ятып тора. Кулыннан телефоны төшми инде, минем шуңа эчем поша. Эштән кайтуга диванына ята да, сәгать буе шундагы уеннарны уйнап ята. Ни кызыгы бардыр инде шуларның. Аннан соң гына торып йөри башлый. Әнисе белән дә әйбәт алар, кодагый өйдәге бөтен хәлләрне минуты белән белеп тора. Югыйсә, безнең белән яшәгәч, киленгә бераз гына телен дә тешләп торырга кирәк тә соң.

Кайчак килен белән минем фикерләр дә бик үк туры килеп бетми, кайчак улым белән дә үпкәләшеп алалар. Артык зурга җибәрмәсәк тә, берәр хәл булса, кодагый икенче көнне үк килеп җитә. Турыга бәреп нидер сорамый, хәлләрегезне белеп китим әле, әйбәт кенә ятасызмы, дип сораштыра. Юк-бар үпкәләшүләрне минем аңа сөйләп тә торасы килми инде.

Кара-каршы утырып чәйләр эчәбез дә, сөйләшеп утырабыз да, ул китеп бара, мин озатып калам. Әмма шулай тикшереп йөрүе миңа ошап бетми шул. Ераграк яшәгән булсалар, ике арада шулай еш йөрелмәс иде ул, якын бит, якын. Кызы бер генә зарланып шалтырата, кодагый җыена да башлый. Килен болай артык зарланмый да ул аңа, минем ишетеп тә торганым бар. Әнисе хәлләрен сорый да, кызының кәефсезрәк чагы туры килсә, ә-әй, дип кенә көрсенеп куя. Кодагыйга шул җитә дә. Кызын монда рәнҗетеп яшиләр дип борчыладырмы инде.
Турыга бәреп сорамагач, мин дә артыгын куертмыйм. Йөгерә-йөгерә өстәл хәзерлим дә, күбрәк итеп сыйларга тырышам, күчтәнәчләр биреп җибәрәм. Бигрәк хәзерче яшиләр икән, авызларыннан өзәләр икән дип китмәсен дим. Бер тирәдә яшәгәч, сүзгә китеп тавышланып яшисе дә килми бит әле ул.

Язмыш кочагы
Фото: Чужая свадьба

Запись “Башта гына кайнаналар усал иделәр. Хәзер кайнана килен ролендә, ә киленнәр – кайнана” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ләкин тормыш без уйлаганча гына түгел шул. Иремнең аяклары йөрми башлады. Ул вакытта улыбыз Ленар туган иде. Авыру ирем белән кечкенә баламны карыйм, өйдә никадәр эш. Тормышы да бит ачлы-туклы дигәндәй. Ирем дә эшләми. Ул вакытта миңа егерме бер тулган гына иде. Минем дә иркәләнәсем, матур тормышта яшисем килгәндер. Өч ел яшәгәч ирем үлеп китте. Аяклары тишелеп, чери башлаган иде.

Кайнанам янында яшәргә калдым. Әти-әни янына кайтсам да, анда мине көтеп тормаганнарын белдем. Миннән соң ике энекәш бар. Авылдагы өй дә кечкенә. Кайнанам белән унбиш ел яшәдек. Төрле чак булды. Әйберләремне җыеп чыгып китимме әллә дип уйлаган вакытларым да булды. Тик улым хакына дип түздем: ни дисәң дә, кайнанам Ленарны яратты. Мин көннәр буе эштә булганда улымны мәктәбенә алып барды, ашарына әзерләде. Кызу канлы булса да, начар кеше түгел иде ул. Урыны җәннәттә булсын.

Ленар урта мәктәпне тәмамлаган елны кайнанам үлде. Йөрәге чирле иде. Улым техникумга укырга керде. Әбисе белән үскәнгәме, тыныч, тыйнак бала булды. Өч ел әйбәт кенә укыды. Вертолет заводына эшкә урнашты. Шул елны безгә фатир бирделәр. (Үзебезнең йортларны сүттеләр). “Өйләнсәң, аерым торырсың. Үзем дә гомерем буе кайнана белән яшәдем”, – дип, төрле йортлардан берәр бүлмәле фатир алдык. Улым өйләнгәч, берәр яхшы кешесе очраса, бәлки кияүгә дә чыгармын дип өметләндем. Мин дә бит кайчан булса да ир рәхәте күрергә тиештер?! Ләкин кем әйтмешли, бер бәхетең булмаса, юк икән инде.

Егерме ике яшендә Ленарны кыйнадылар. Эштән кайтканда урамда сагалап торганнар. Яңа районга күчкәч, мондагы бандит малайлар белән аралашмаган өчен. Улым башы авыртып өч ай сырхауханәдә ятып чыкты. Тик баш авыртуы бетмәде. Вакыт-вакыт бөтенләй сәерләнә иде, сүзен оныта, фикерен бутый. Озын буйлы, чибәр Ленарыбыз шулай авыруга сабышты да куйды. Алланың рәхмәте киң икән, улыма кәләш таптык. Люция исемле кыз белән таныштырдылар. Озакламый өйләнештеләр дә. Ун ел яшиләр инде. Балалары юк, табиблар табарга кушмый. Бала авыру булып туарга мөмкин диләр.

Үзем турында языйм. Малай белән килен аерым яши. Ленар өйләнсә, бәлки кияүгә чыгармын дигән теләгем тормышка ашты. Кырыктан узган бер ир белән таныштым. Тик аның белән бер елга якын гына яшәдек, бер-беребезгә яраклаша алмадык. Һаман акыл өйрәтеп, хатын-кыз эшенә кысылып йөрде. Әйтерсең, мин гомер итмәгән. Ияләшә алмадым мин аңа. Тәненә кадәр яратмадым.

Ике ел элек бер үзбәкне фатирыма керттем. Җиләк-җимеш белән сату итә. Ислам динендә булгач, карап торырга сөйкемле генә, аз булса да акчасын да бирер дип уйладым. Аның белән дә барып чыкмады. Алар шундый халык икән, берсе килсә, арттан иярләре белән икенчеләре дә килә. Эштән кайтам, диванда әле берсе йоклап ята, әле икенчесе. “Бу сезгә кунакханә түгел”, – дип күпме сүгеп карадым, файдасыз. Бер сүз әйтеп булмый: “Сез, татар хатыннары, бозык. Ирләр белән идарә итәргә өйрәнеп беткәнсез”, – дип мыскыллыйлар.

Шулай итеп, ялгызым яшәп ятам. Быел пенсиягә чыктым, эшсез бик кыен икән. Көн саен улым янына барам. Килен эштән кайтканчы ашарга пешерәм, фатирларын җыештырам. Ә ир бәхете күрергә язмаган, күрәсең…

Исемемне күрсәтмәгез. Бушану өчен генә яздым.

Татарстан яшьләре

Запись “Сез, татар хатыннары, бозык. Ирләр белән идарә итәргә өйрәнеп беткәнсез”, – дип мыскыллыйлар впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

…Сания белән Камил мәктәптә бер класста укыйлар. Үсеп, буй җиткәч, дуслыклары мәхәббәткә әверелә. Мәктәпне тәмамлап, икесе дә авылда калалар, колхозда эшли башлыйлар. Сания – авылдагы иң чибәр кыз, Камил оста гармунчы, авыл халкы бу парны сокланып күзәтә, кавышырлар дип көтә. Яшьләр, чыннан да, һәр кичке уеннан соң Санияләр капка төбендә хыяллана- хыяллана киләчәккә планнар коралар. Ләкин… Беркөнне Санияләр өенә күрше авылдан әти-әнисе белән бер егет килеп керә. Кыз сорарга! Сания ризалык бирмәсә дә, әтисе Габдулла абзый аны күрше авыл егете Марска бирергә ризалаша. Кызы елый-елый күпме генә ялварса да, әтисе сүзеннән кайтмый. Шуннан соң Сания янына килгән Камилне өйгә дә кертмиләр, кызларын аның янына чыгармыйлар – ни өчендер өнәмиләр алар үз авылларында үскән егетне.

Шулай итеп, Сания күрше авылга килен булып төшә. Элекке татар кызларына хас күндәмлегенә, сабырлыгына күрә, язмышымдыр дип, тормышы белән килешә. Беренче көннәрдән үк үзенең пөхтәлеге, чисталыгы, уңганлыгы белән күрше-тирәне, авыл халкын шаккатыра. Колхозда сыер да сава, чөгендер басуында да эшли. Ихатадагы тавык чүпләп бетермәслек эш тә аның җилкәсенә төшә. Шулай бөтен дөньяны җигелеп тартса да, усал каенанасы белән каенатасы аны һәрвакыт битәрләп, явыз телләре белән “чагып” кына торалар, бер эшеннән дә канәгать калмыйлар. Җитмәсә, улларын да хатынына каршы котырталар. Бу басымга тиз бирешкән ир яшь хатынына кул күтәрүгә үк барып җитә.

Шулай изелеп яшәгән көннәрнең берсендә Сания авырга узганын белә. Ләкин бу яңалык өйдәгеләрне сөендерми. Сания йөкле килеш эшләп йөрсә дә, акчасын күрми, чөнки бу йортта тәртип шундый – акчаны каенанага алып кайтып бирәсе. Улы, килене сораса да, каенана, юкка туздырасыз дип, аларга акча бирми. Акча гынамы, беркөнне килененең бакчадан яшел суган кыягын өзеп капканын күреп тә бик нык ачулана… Мондый кимсетүләргә түзә алмыйча Сания әти-әнисе йортына кайтып китә. Ләкин, төшкән җиреңдә таш бул дип, әтисе аны шул көнне үк яңадан ире йортына илтеп куя.

Бала табар вакыты җиткәч, Сания иптәш хатынына: “Туйдым мин бу тормыштан, мине кыерсыткан кебек, алар баламны да яратмаячаклар”, – дип үкси-үкси елый.

Ә беркөнне авылда: “Сания үлгән…” – дигән коточкыч хәбәр тарала. Авыл халкы шау итә: “Нишләп үлгән? Бәбәйләгәндәме? Ә бала?..” Яшь хатын, өйдәгеләрнең кыерсытуына түзә алмыйча, кислота эчә… Йөкле Санияне авылына алып кайтып җирлиләр. Аның яшьлек мәхәббәте Камилнең җирне тырмый-тырмый елавын күреп, вакытында кавыша алмаган бу парны кызганып, авылдашлары да яшь түгә.

Әлеге куркыныч мәхәббәт кыйссасын шаккатып, нәфрәтләнеп тыңладым мин: нинди кыргыйлык, рәхимсезлек, хокуксызлык, наданлык, тар күңеллелек… Хәзер дә усал каенаналар, усал ирләр бардыр, әмма мондый ук хәлне күз алдына да китереп булмый.

Татарстан яшьләре
Ләйлә СӘЛӘХОВА
Фото: Еvrikak

Запись “Туйдым мин бу тормыштан, алар баламны да яратмаячаклар…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..