– Эльвира, китап кем, нәрсә турында?

-Китабым – сәяхәтләрдән көндәлек форматында. Ул Хакасия, Тыва, Казахстан, Кыргызстан якларына сәяхәтләрем турында. Хакасиягә эш буенча барган идем, беренче баруымда аларның культурасын, тарихи җирләрен өйрәндем, эш беткәч тә сәяхәт итеп йөрдем әле. Андагы шаманизм белән христианлыкның бергә яшәве миндә зур кызыксыну уятты. Аннары бер ай да үтмәде – Тывага чакырдылар. Тывада буддизм белән шаманизм бергә яши. Аны өйрәнү дә бик кызык булды. Алардан кайтып, үз тәэсирләрем белән уртаклашып утырганда, бер танышым Казахстанга баргач, мәрхүмнәрнең җаннары белән аралашулары турында сөйләде. Кызык бит инде! Мин казахларны мөселманнар дип беләм, мәслән. Ә алар анда, каберлекләр буенча сәяхәт итеп, үлгән кешеләрнең җаннары белән сөйләшеп йөри икән. Бу да бит шаманизмның бер чагылышы. Казахстаннан соң Кыргызстанга барып кайттым. Китапның бишенче бүлеге Татарстанга багышланган. Әгәр кызыксыну уятса, ахыргы бүлекне аерым китап итеп, тагын да киңрәк язарга уем бар.

-Татарстанда да шаманизм бар мыни?

-Бездә изге җирләр буенча йөрүче төркемнәр бар икән. Алар да корбан чалып, Габделмансур, Габделхафиз һәм башка аталарның каберенә йөриләр, Иске Казанга баралар… Ул бүлектә мин Татарстандагы биш изге урын турында гына яздым, ләкин безнең республикада андый җирләр 200ләп.

-Иң үзенчәлекле урыннар кайсысы булды?

-Казахстан белән Кыргызстанда һәр көн бер тетрәнү булды: анда төн саен зиратта кунулар, корбан чалулар… Бер кызны корбан сарыгының каны белән коендырдылар… Минем өчен шок кичерә торган вакыйгалар күп булды анда. Шуларны язып бардым, тупладым һәм чыгардым инде. Төрле җирдә мондый кешеләр төрлечә атала: бакшы, акку, кам… Алай дисәм, беркем дә аңламас иде, шаман дигәч, аны бөтен кеше аңлый һәм, ахыр чиктә, аларның барысының асылы бер бит инде.

-Башлаган вакытта да ул китап буларак планлаштырылган идеме, әллә, журналист буларак, моннан мәкалә генә әзерләмәкче идеңме?

-Китап итеп язарга уемда да юк иде. Мин аны үзем өчен көндәлек итеп кенә теркәп бардым. Көндәлекләрем бик күп. Журналистикага укырга кергәч, Илдар абый Низамов көндәлек язарга мәҗбүр итте: һәркөн язарга дигән таләп куйды. Мин моны кайчан да булса бер зачетка кирәк булыр дип шүрләп язып бардым, шуннан сеңеп калган гадәтем. Көндәлекләремне җыештырдым да китап булды. Кыргызстанда бер бакшы: “Син бу юл турында китап язачаксың!” – дигән иде. Ул сүз бөтенләй онытылган, эшемнең азагында гына исемә төште…  Сәяхәтләрем турында газетага мәкаләләр дә язылды инде, ләкин анда күпме генә мәгълүмат сыя.

– Тиражы күпме? Үз акчаңа чыгардыңмы, әллә китап нәшрияты ярдәме беләнме?

-1000 данә, үз акчама чыгардым. Чыгаруы да минем өчен бер азарт, уен, эксперимент иде. Редактор, верстальщиклар эзләү, рәссам, тышлык дизайнеры табу бик кыен булды. Бу минем өчен берничек тә таныш булмаган өлкә. Әле типографияләр белән сөйләшүләр, ахыр чиктәге килешүләр, кәгазь боткасы… Ул коточкыч күп эш икән, җылы өйдә китап язып утыру иң җиңеле икән!

– Үзең шаманнарга ышанасыңмы?

-Мин элек андый нәрсәгә көлеп карый идем. Хакасиядә, Тывада аларның сүзләренә колак сала торгач, үзем генә белгән әйберләрне дә алар төп-төгәл әйтеп биргәч, ышана башладым. Казахстанда бөтенләй галәмәт хәлләр булды – ышанмыйча берничек тә булдыра алмадым. Анда безнең нәселдә үлгән бер кешенең җаныннан хәбәр әйттеләр: “Сезнең нәселдәге бер кешене су алып киткән, аның җаны минем янымда тора. Ул сезгә бик рәнҗи, чөнки сез аны догаларда искә алмыйсыз икән”, диде. Сәфәремнән кайткач, ул кешене әбиләрдән сораштыра-сораштыра, шәҗәрәләрне актарып эзләдек һәм чынлап та таптык. Бөек Ватан сугышы вакытында, Днепрны кичкәндә, безнең бер туганыбызны су алып киткән булган. Ничектер ул нәселебездәге әрвахларның исемлегенә керми калган. Без аны ул исемлеккә кертеп, догалар багышладык. Аннары Кыргызстанда да ышанырлык булды инде… Суфый мөселманнарда мистика бик күп, әлбәттә, аларның йолаларын белеп тору татарларга да кызык булыр дип саныйм.

Китапны әлегә нибары бер ноктадан: Тукай урамы, 23 йортта урнашкан китап кибетеннән генә алырга мөмкин.

Чыганак: "Идел" журналы сайты

Запись Журналист Эльвира Фатыйхованың 1нче китабы чыга: “Мин аны үзем өчен көндәлек итеп кенә теркәп бардым” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ясалма мәдхияләрдән соң, күңелем тартмаса да, үз-үземне мәҗбүр итә-итә, мин дә укып чыктым. Юк, шедевр түгел. Татар дөньясына һәм татар гаиләсенә пычрак пародия. Зөләйханың ире Мортаза – бер генә уңай сыйфатка да ия булмаган кыргый җанвар. (Шундук сорау: алай икән, ник Зөләйха аның үле гәүдәсе янына да менеп, тәүлек буе кочаклап ята; түшәктә бик шәпле ир булганы өчен сагынуданмы әллә?) Унбиш ел буе бер түбә астында яшәгән һәм бер табактан ашаган кайнанасы – шулай ук, ягымлылык, миһербанлык, мәрхәмәт дигән сыйфатларны белмәүче кыргый әби, “Убырлы карчык” икән. (Алайса, нигә шундый өйдә түзеп яшәгән соң, ник асылынып үлмәгән?) Һәм бу гаиләдә гомер иткән Зөләйха үзе дә – ир-атны һич кенә дә үзенә тартып китерә алмастай шыксыз, назсыз вә җансыз бер өрәк. Ул үзенең ничә ел буе кияүдә яшәвен дә хисаплап чыгара алмаслык дәрәҗәдә надан, укый-яза, урысчаны да белми, җитмәсә, ирен сөендерә, гаиләне бәхетле итә алмаучы, тугач бер айдан да артык яшәми торган чирле балалар гына таба торган имгәк хатын. Өстәвенә, карак. Чормага иреннән каклаган каз һәм җиләк каклары яшереп куйган, нәфесе купкан саен, качып кына, шуларны сыйпап-ялаштырып йөри, ә как кисәкләрен, татар мифологиясендә гомумән булмаган басу капкасы иясенә дип, җил уңаена ыргыта да әле. Мондый хатын – кочып назлау, учта йөртү түгел, әйләнеп төкерергә дә ярамас буп-буш капчык, юкса…

Ә мәскәүлеләр бу китапны ниләр өчен күккә чөяләрме? Татар милләтен әнә шулай мескен, томана, кыргый иткән өчен. Роман ахырында Зөләйханы урыс иренә ябыштырып куйган өчен. Мескен, томана Зөләйханың күзләрен урыс Иваны – Игнатов ача. Шул Иван “мәрхәмәте” белән улына да исемне Йосыф түгел, Юзуф дип куша ул. Шул канэчкеч Иван Игнатов аны үлемнән коткара, шул ук җәллад Иванны күргәч кенә татар Зөләйхасы сөю хисе белән яши башлый. Иван Игнатов очрамаса һәм әгәр ул аның ире Мортазаны атып үтермәгән булса, мескен татар хатыны бәхет һәм азатлык та татый алмас иде. Хәтта, тәүге яшәгән авылы Юлбаш дип аталса, “бәхет” тапкан җире Рәсәй туграсына менгән Сәмруг аның. Сәмруг белән Иванга дан вә машалла!

Инде Г.Яхина һәм аны күккә чөйгән Л.Улицкаяларның тел төбе аңлашыламы? Татар хатын-кызларына тормышта сөю-сәгадәт татып яшәү өчен туган туфрагыңны – Сәмругка, татар иреңне – Иванга, Вәлиев Йосыф дигән изге исем белән аталырга тиешле улыңның атын да Иосиф Иванович Игнатовка алыштырып куярга кирәк икән. (Яхина безнең балаларны урыс егет вә кызлары белән кавыштырырга үгетләү өчен соңга калган, татар балаларының 40-42 проценты болай да урыс-марҗа белән кушыла, Җир шарында газиз балаларын бу рәвешчә чит-ятларга өләшә торган башка бер милләт юк). Ә мәскәүлеләр өчен милләтеңне сату кебек китап-инструкция – искиткеч зур табыш. Җитмәсә, Рәсәй хөкүмәте милли мәктәпләрне ябып, тик урысча укыту, барча “вак” милләт вәкилләрен “россиянин” итү һәм йотып бетерү өчен көрәш алып бара. Безнең Яхина – алар тегермәненә тонналап су коючы. Шуның өчен менә сиңа җиңү, менә бүләк!

Тагын бер нечкәлек. Безнең халык телевизор экранына кап ланып утырырга бик ярата. Шыр-томана булмаса, чамаларга тиеш. Әйтик, һичьюгы “Тап-тач” конкурсының казыйлар өстәле артына кемнәр тезелешкән, эстрада сәхнәсе бүген кем кулында? Шул ук шома-әрсез кавем хәзер рус әдәбиятына да йөгән кидермәкче. Безнең Яхина талантлы булган өчен бүләк алгандыр, дип нәтиҗә ясарга ашыкмагыз әле. Тегеләрнең урыс әдипләрен күтәрәсе килмәгәнгә генә, бүләк безнең татар хатынына килеп эләккән, дип мыекка чолгасагыз, шул гаделрәк булыр. Ягъни, ике үгез сөзешкән вакытта Мәскәү сәясәтенә файдалы булган өчен, очраклы рәвештә генә майлы калҗа эләктергән уенчы ул.

Яхинага китабын оештырып, зур бүләкләр биргән кавем әһелләре аны кыска йөгәндә тотарга да онытмый. Яхина, нәкъ үз герое Зөләйха шикелле үк, чиста куллы түгел. Ул романындагы 25 меңче Денисов образын М.Шолоховның “Күтәрелгән чирәм” әсәреннән турыдан-туры, оялмый да суккан. Балтыйк матросы булуы, “факт” дип сөйләшүләренә чаклы гел Давыдов. Яхина бу Давыдов образын күчерү белән шултиклем мавыккан ки, хәтта романының 148 битендә Давыдов фамилиясен Денисов дип үзгәртеп язарга да “оныткан”, үзен-үзе саткан. Әмма мин китапны оештырып чыгаручы шома кавем бу хатаны йә үзләре махсус ясагандыр, йә Яхина җибәргән хатаны төзәтми калдыргандыр, дигән нәтиҗәгә киләм. Яхина борынын күккә чөя башламасын һәм кемнәргә рәхмәтле булып яшәргә тиешлеген оныттырмау өчен шома кавемгә шулай отышлырак…
Китабына чумсаң, андагы татар өстенә өелгән пычрак чиркандыра. Мортаза белән Зөләйха – ашлыкларын газиз балаларының каберенә яшереп саклаучы ике ерткыч. Әле каберләре кайда икәнлеге дә аңлаешлы түгел. Болар балаларының каберләре янына урманның иң ерак юллары аша урап бара. Хәтта куян вә кош эзләре дә ярылып күренә һәм боларның гамәлен сата торган карлы кыш уртасында агач көрәк белән туңган җирне казып, газиз балаларының җәсәдләре яткан кабер эченә чәчүлек орлык яшерә. Минем татар дөньясында авылдан биш йөз адымнан да ерактарак урнашкан сыңар гына да зират күргәнем, ә балаларының җәсәден казу-кымшату кебек кыргыйлыкка барган тилемсә ата-ана турында, гомумән, ишеткән юк. Гүзәл Яхина фәкать үз милләтен кимсетү, аны башкалар каршында кыргый, томана, кансыз итеп тасвирлау өчен генә менә шундый пычрак сурәтләүгә бара, аңа газиз туганнарын җиргә сатып таптау берни тормый! Бу ханымның күңеленә һәм җанына газиз милләтенә, изге Ислам диненә мәхәббәт-хөрмәт дигән сыңар гына орлык та салынмаган.

Бездә милләтен һәм динен саткан кешеләр булды инде. Безнеке, татарныкы, дип күкрәк сугып мактый торган Софья Гобәйдуллина да, Иисус Христос турында ораторияләр язып, хәтта Европа күләмендә дә бөеккә әверелде. Шунысы гына гаҗәп: иманын һәм денен алыштырган андый шәхесне нишләп җитәкчеләр безнеке дип саный һәм ни сәбәпле аның алдында тәлинкә тота икән? Софья ханым да, Гүзәл Яхина да һич безнеке түгел, аларга бездән котылу өчен, нәкъ роман герое Игнатов әтмәлләгәнчә, паспортларын вә исемнәрен генә алыштырасы калды.
Гүзәл Яхина үзенең тамырларыннан да һич хәбәрдар түгел, ил һәм татар тарихын бөтенләй дә белми. Алтын Урда, Олы, Ак вә Күк Урдалар, бүгенге Россия, Урта Азия, Кавказ, Украина, Белоруссия, Молдавия җирләренә җәелеп, 260 ел буена хөкем сөргән. Ләкин Яхина шәхси сандыгыннан ниндидер Кызыл Урда атлы ил чокып чыгарган, гәрчә андый дәүләт тарихта, гомумән, сыңар гына кешегә дә мәгълүм түгел. Һәм, Яхина уйлаганча, Алтын Урдалылар берчакта да үзенә буйсынган халыкларны акыртып таламаган, иң күп дигәндә дә байлыкның уннан бер өлеше күләмендә генә ясак җыйган. Бүген Мәскәү халыкка тиешле хезмәт хакының 47 процентын ачык һәм яшертен юллар белән талап ала. Әле аны да азсына, ЖКХ, транспорт, мәктәп, балалар бакчасы, медицина, сәүдә челтәрләрендәге бәяләрне ясалма рәвештә күтәрә-күтәрә, халыкны талавын дәвам итә. Алтын Урда чорында урман-яланнар, елга-күлләр, агач, күмер, тозлар асыл мәгънәсендә халыкныкы, бушка булса, бүген елга ярларына, урманнарга, электрга, суга, җир астыннан чыккан нефть-газга, һәр төр мәгъдәннәргә, ком вә гравийга – һәммәсенә карак олигархлар хуҗа, без хәтта сулаган һава өчен дә салым түлибездер сыман. Икешәр институт тәмамлаган ханым моның ише хакыйкатьне генә бәяли белергә тиеш инде. Һәм Яхина ут уйнатып теткән бөек Алтын Урда – әллә кемнәр дәүләте түгел, ә барча Европаны дер селкетеп тоткан безнең газиз бабаларыбызның шанлы Ватаны ул! Шома кавем кулында курчак хәленә калган Яхина моны белми, менә шуңа, шомалар файдасына, үз бабаларының йөзенә төкерә дә…

Яхина гашыйк булган урыс Иваны – Игнатовның Сталин тегермәненнән исән-имин калуы да гаҗәп. Ул тиешенчә кайгырта белмәгәнгә күрә поездның мал ташый торган вагоннарында 400 дән артык тоткын вафат була, 50 дән артыгы бөтенләй качып китә. Ахырда ул тагын 300 дән артык кешене кораб белән елгага батырып үтерә. Һәм, ни гаҗәп, ул сыңар чәч бөртеген дә югалтмый, мондый “каһарман”ны җәзага тартучы да булмый. Ә бу Сталин үзе меңәрләгән хөкем карарларын, тоткыннар исемлеген шәхсән үзе тикшереп утырган һәм корычтай контрольдә тоткан заманда бит! 750 ләп тоткынны юк иткән Игнатовка гына Яхинаның уйдырма романында берни дә юк, ул иң төп казый һәм төп хөкемдар кыяфәтендә балкып, хәтта әле сөяркәләр белән күңел ачып яши. Әкият, сафсата! Сталин җәлладлары Игнатов ише ачык авызны мондый җинаятьләре өчен тереләй көе яндырыр, кисәкләргә өзгәләп ташлар иде!

Гомумән, Яхина ханым әкиятләр язарга үтә һәвәс. Аның романында үз гомерендә кулына тәүге тапкыр мылтык алган Зөләйха беренче ядрәсе белән үк аюны атып үтерә. Икенче тапкырында санаулы секундлар эчендә алты явыз бүрене юк итеп өлгерә ул. Зөләйхага да, Яхинаның үзенә дә мондый елгырлык өчен мидәл тагарга гына кала. Һәм, күрәбез, милләтеңне сатып сурәтләгән роман өчен мидәл алалар да!..

Зөләйханы үз милләтен сөймәс герой итеп сурәтләүдән чәчләр үрә тора. Аларның авылы Юлбаштан унбиш гаиләне “кулак” тамгасы белән Казан төрмәсенә куып алып китәләр. Зөләйха авылдашларының язмышы белән кызыксынып та карамый! Сәләхетдин мулла юлда үзләрен элеккеге мәчет бинасына кертеп бикләү хурлыгына түзә алмыйча җанын тәслим кыла. Ә шушы ук изге мәчет бинасында, мәет янәшәсендә Яхина үзенең кумиры Игнатовны Настасья исемле айгырдай таза хатын белән тәмләп-озаклап зина кылдыра (авторда дини тәрбия атлы байлыкның хәтта эзе дә юк). Соңыннан Сәләхетдин мулланың хатыны – абыстайны Зөләйха белән бер вагонда Себергә озаталар, бераздан алар Сәмруг авылында гомер итә башлый. Зөләйха сыңар гына тапкыр да аның хәлен барып белми, күз буяу өчен генә, сәдака рәвешендә генә булса да, сыңар кабымлык ризык та илтеп бирми. Сәмругка икенче партиядә куып китерелгән Кырым татарларының хәтта исемнәрен сорап та, язмышлары белән кызыксынып та карамый ул. Зөләйха үзенең улы Юзуфта туган теленә һәм газиз милләтенә мәхәббәт тәрбияләп вакланмый. Икейөзле сәясәтчеләрнең ялган җырына кушылган Яхина Зөләйханың яңа ватанына әверелгән Сәмругны “тыныч, күңелгә хуш”, дип бәяләүдән тарсынмый. Сәмруг җиренә, урыс җиренә барып кергәч, Зөләйха фәкать урыс ирләренә карап кына авыз шапылдата, тәһарәтләр алып, ул кич саен немец докторы аны үзенең ятагына чакырганны көтә, ул – фахишә, аңа татар кебек “вак-төякнең” инде кирәге юк. Зөләйха – эчке киемнәрен салып ташлаган гына түгел, ә әхлакый йөзен, иманын, кешелеген алыштырган елан!..

Татар халкы арасыннан әле Г.Яхинага кадәр дә урыска ярарга, алар әдәбиятында урын яуларга тырышучылар аз булмады. Ринат Суфиев, Рифкать Маликов атлы кайберләре, хәтта исем-атларын Роман Солнцев, Михаил Львовларга алыштырып булса да, урысның Распутин, Астафьев, Быков, Евтушенколары белән бер рәткә басарга ымсынып карады. Алар хаталанды, бүреләр өере хәтта үтә ялагай һәм икейөзле эт балаларын да үз оясына кертми, анда вожак яки тигез партнер булырга ирек бирми, чәйнәп төкерәләр. Золушкалар һәм аккошка әверелгән йолкыш бәбкәләр әкиятләрдә генә туа. Яхина да – елгыр кавем кулындагы вакытлы бер уенчык…
Кайсыдыр “ушлысы” матбугатта “Зөләйха…” романына тел тидергән тәнкыйтьчеләрне хөсетлек һәм көнчелектә гаепләп чыгарга ашыкты. Ул “ушлы” мәхәббәт һәм нәфрәт, хөсетлек вә милләтеңне сөю кебек сыйфатларны бутый.

Үз милләтен күккә чөя, дөньякүләм мөнбәрләргә күтәрә белгән Чыңгыз Айтматов, Олжас Сөләйманов, Фазыл Искәндәр кебек талантлардан гына көнләшәләр, алар биеклегенә менеп басасы, газиз милләтеңне дә дөньякүләм һәм богаусыз мәйданнарга чыгарасы килә, бик килә ул! Ә Гүзәл Яхина асыл әдип өчен көнләшү өлгесе булудан гаять ерак тора. Каз фәлән малга иптәш түгел, ди бер мәкаль. Газиз милләтеннән йөз чөергән Яхина кебек дүңгәләкләр хәленә калудан, маңкортлыктан Ходай Тәгалә берүк саклый күрсен!

View this post on Instagram

A post shared by ⚡️TATAR TODAY агентлыгы⚡️🌍 🔊📺 (@tatar_today)

Запись “Татар өстенә өелгән пычрак чиркандыра” – Язучы Вахит Имамов “Зөләйха күзләрен ача” турында впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татарстанның һәм Башкортстанның атказанган артисты, “Туган як” җырчысы Вәсилә Фәттахова 2016 елның 26 гыйнварында, нибары 36 яшендә, бала тудырганда өзлегү сәбәпле вафат булды.

Журналист һәм җәмәгать эшлеклесе Ханис Хаҗимов күренекле җырчының тормыш юлы һәм иҗади мирасы турында “Вәсилә Фәттахова” дип аталган китап бастырган. Китапка җырчының туганнары һәм якыннарының, коллегаларының истәлекләре тупланган.

Мәгълүмат Кызыл Таң
Фото Башинформ.рф

Запись Вәсилә Фәттахова безнең арада… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Зифа апа, бүген Казанда сезнең иң беренче язган әсәрегез буенча спектакль күрсәтелә. Сез бит иҗатка 49 яшегездә генә килгән кеше. Менә бу «Сагынырсың, мин булмам» әсәрен ничек яза башлаган идегез?

– Тормышымның шул кадәр авыр бер мизгеле иде. Гаиләдә, тормышымда чишеп булмастай тоелган проблемалар басып киткән. «Нишләргә?» – дим. Төн иде бу – сәгать төнге бер. Әмма йоклап булмый. Берәрсенә хат булса да язармын, дип, кулыма ручка белән кәгазь алып, аш бүлмәсенә чыгып утырдым. Мәктәптә укыган вакытта да, яшь чагымда да язган кеше түгел мин үзем. Бу – бәлки Аллаһы Тәгаләнең миңа коткару юлын күрсәтүе булгандыр. Сәгать төнге бердән алып, иртәнге җидегә кадәр – утыз бит яздым мин аны. Ничек яза башлавымны белмим дә, хәтерләмим дә. Үтерсәң дә хәтерләмим. Язам-язам… Иртәнге җидедә эшкә киттем. Бу әйбер минем башыма кереп утырды, дәвам итәсе килә, эштә уйлап йөрим-йөрим дә, кайтып тиз генә утырып язам. «Балалар күрмәсә ярар иде», – дип, оялам үзем. Шул ук вакытта гаиләдәге булган үземнең төп проблеманы онытып, әсәремдәге Сөмбелнең язмышын көйләргә тотындым. «Ничек соң бу кешене бәхетле итәргә?» – дим. Ул бала бәхетсез иде, аның тормышын җайларга кирәк иде. Кичтән ятып, иртән торуга бәхетсез кеше тик торганнан гына бәхетле булып уяна алмый. Нәрсә дә булса эшләргә кирәк. Бу Сөмбелне дә ничек итеп бәхетле итәсе соң? Үз алдыма әнә шул сорауны куеп, шуңа җавап эзләп язылган әсәрем иде бу минем. Мин үземне беркайчан да танылган, популяр булырмын, бигрәк тә язучы булырмын, дип уйламадым. Без бит фермада үскән, сыер савучы балалары. Сыердан ары китәргә хыялланмый да идем мин. Язу ул үзем өчен, кызык өчен генә дип башланган әйбер, мин аны киләчәктә кемгәдер кирәк булыр, дип уйламады. Яздым да, таныш-белешләргә укырга бирдем. Күршеләр алып торды укырга, тегеләй китте, болай китте… Китап итәрмен, халыкка чыгарырмын дип, беркайчан башыма да килмәде.

– Иң беренче булып кемгә укыттыгыз сез аны?

– Кызыма. Аннан соң кайсыдыр бер туганыма бирдем. Ә иремә көч-хәл белән, ике айдан соң гына укыта алдым. Укымый. Принципиаль рәвештә укымады, чөнки ул аңлый – үзе бик укымышлы кеше иде, шуңа күрә аның әйткән сүзе яки үтерә, яки калдыра. Минем киләчәгем аның бер сүзеннән тора иде, ул да моны аңлый иде. Кешеләр укыгач, мактый, үз фикерләрен белдерә башладылар. Шуннан бер көнне үзе сорап алды: «Кая, укыйм әле!» – ди. Укыганда үзе елый, мышык-мышык килә, мин читтә ятып, шым гына күзәтә идем. Укып бетергәч, азактан әйтте: «Яз Зифа, тагын яз! Мин «в шоке», – диде. Аннан соң ул минем киңәшчем була башлады, китап язганда, аңа алып киләм дә: «Менә бу җирен укып кара әле» дим. Ә үзем читтән генә аның эмоциясен күзәтә идем. Кайвакыт: каян аласың син моның сюжетларын, дип аптырый иде… Хәзер ирем мәрхүм булды инде…

– Чынлап та, ул идеяләрне каян алдыгыз?

– Язу процессы барганда, үзеннән үзе алдыма килеп төшә иде кебек. Сюжетлары шап итеп өстәлгә килеп төшкән кебек була. Өстән бирелдеме икән ул, мин белмим. Кайбер вакытта, «Мин моны болай язам, тегеләй язам», – дип утырасың, ә утырып яза башлагач, ул бөтенләй башка төрле булып китәргә мөмкин. Бик серле бер процесс ул, мин бит болай теләмәгән идем, моны башкача язасым килгән иде, дим. Әмма ул үзенчә бара.

– Сезнең китапларны хатын-кызлар гына түгел, ирләр дә укый, сезнеңчә, моның сере нәрсәдә?

– Ниндидер максат куеп, ирләрне дә елатыйм, дип язу түгел инде бу. Әмма ирләр дә укыганын беләм, алар кычкырып әйтми, колакка гына: «Зифа, китабыңны укыганда еладым», – ди. Берсендә, минем «Язмыш сынавы» әсәре буенча куелган спектакль бара. Мин бүгенге кебек, коридорда утырып торам. Бер ир атылып килеп чыкты, фуражкасы белән битен каплаган, урамга ук чыгып йөгерде. «Ай Алла, бу кешегә шулай авыр микәнни?» – дим. Аннан соң карыйм – бер хатын чыкты. Ярсып елый да елый, туктый алмый. Мин куркып кайтып китәрдәй булдым – бу ни хәл соң бу, дим. Күрәсең, һәр кешенең тормышта шундый очраклары була торгандыр. Мин дә бит китапларымда әллә нәрсә турында язмыйм – гаилә, авыл, шәһәр тормышы турында язам. Билгеле, анда язылганнар кемнеңдер тормышында була да торгандыр. Менә шушы гади темаларга язылганга күрә, бәлки мине ирләр дә укыйдыр.

– Зифа апа, шундый вакытларыгыз буламы: әсәрне язасың-язасың да, ташлап калдырасың. Башка язасы килми…

– Була. Язасың язасың да, кемгә кирәк бу дип уйлыйсың, әйләнә-тирәдәге тормыш та шушы бит инде, дисең. Язуыңны ташлыйсың да, ул әсәреңә башка якын килмисең. Башланган әсәрләр бар ул, яртылаш язылган килеш яталар. Башыңа «кемгә кирәк ул» дигән уй килдеме, язасы килми. Минем соңгы китабым чыкканга да дүрт ел булды. Узган ел октябрь аенда яңасы чыгарга тиеш иде. Әмма көтелмәгән проблемалар килеп чыгып, ел ярымым югалды. Гаилә проблемалары, үзем чирләдем, әниемне дә инсульт сукты, аны тәрбияләдем, күптән түгел генә аны җирләдек, шуның белән бу әйберләр тукталды. Аның кайгысы калмады. Гаилә проблемаларыннан азат булмаганда язарга җай юк. Башта гаилә мәсьәләләрен чишәргә тиешсең. Шуңа күрә, хәзер китап язуга әкренләп кире керешергә уйлыйм. «Халык көтә бит», – дигән әйбер өстемдә басып торган кебек. Миңа бик күп язалар, бик күп сорыйлар – яңа китабың кайчан чыга да, кайчан чыга, диләр. Халык сорагач, язмый да булмый…

– Сезне бөтенләй татар китаплары белән кызыксынмаган яшүсмерләр дә укый…

– Әйе, аның хакында да беләм. Югары класста укучы балалар белән очрашулар вакытында еш бирә торган бер сораулары да бар: «Зифа апа, ничек алай була инде ул, сезнең китапларыгызда табигать матур, мәхәббәт шундый чиста һәм саф, хәзер юк бит ул андый матур мәхәббәт», – диләр. Минәйтәм, ничек булмасын, бар ул. Бары тик яшьләрнең көтәргә сабырлыгы җитми. Мин аларга аңлатам: менә чыбык, чыбыкның бөресе генә бар, аның бер матурлыгы да юк. Көтәргә кирәк – ул бит аннан соң яфрак яра, көтәргә кирәк аның чәчәк атканын да, ә аларның сабырлыклары юк. Алар бүген күрделәр, иртәгә ятакка яттылар… Бөрене төбеннән кисеп аткач, анда нәрсә үссен, бернәрсә дә калмый: яфрак ярмый, чәчәк атмый ул. Алар ашыга, әгәр дә тәрбия безнең әниләр заманындагы кебек булса, башкача булыр иде. Элек безнең ирләр хатын кызның беләк очын гына күрсәләр дә, башларын югалта торган булганнар. Кызларның матурлыгын күрәсе килеп, ул заманда ир-ат калтыранган. Ә хәзер яшьләрдә моңа караш башкача: монда барысы да әзер, хыялланыр әйбер юк, эх, мин моны чишендерсәм, әнә бу җирен генә күрсәм иде, дигән әйбер юк хәзер – бөтен нәрсә күз каршында. Яшьләргә ничек аңлатып бетерергә шушы әйберне… Бу хисләрне үтерә, тирән тойгыларга җиткерә алмый. Яшьлек бөредә килеш өзелә менә шушы әйбер аркасында.

– Әлегә кадәр Казан театрлары сезнең әсәрләрегезгә алынырга теләк белдермәде. Моның сәбәбе, сезнеңчә, нидә?

– Казанның үз язучылары күп бит аның…

– Әмма татарда Зифа Кадыйрова дигән исем бар бит…

– Кадыйрова әллә кем түгел инде ул, үземне беркайчан да әллә кем дип санамадым. Үземнән оста язучылар барын да беләм.

– Язучы булу табышлы эшме? Китап чыгару, аны сатудан керем күп каламы?

– Китапның керемен чутлап бармыйм. Аның шактые очрашулар вакытында бүләк итүләргә китә. Аннан соң, китап сатып кергән акчаңнан шунысын да чигерергә кирәк: корректорына, нәшриятына, рәссамына түлисең. Ул китапларны кибетләргә дә үзең таратасың, моның өчен машина йөртүче ялларга, бензинына түләргә туры килә. Менә шушы сатылган китаплар хисабына эшләнә болар барысы да. Минем бит башка керемем юк, 11 мең сум пенсиям генә бар…

Әңгәмәдәш – Айгөл ЗАКИРОВА

Безнең гәҗит

Запись “Аның кайгысы калмады…”: Зифа Кадыйрова ни өчен китап язуны ташлавын аңлата впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Китаплар арасында матур әдәбият, тарихи һәм фәнни популяр әдәбият, татар әдәбияты классиклары Һәм яшь авторлар әсәрләре, белешмә Һәм фәнни әдәбият, фотоальбомнар, бүләккә затлы басмалар, Татарстан шәһәрләре буйлап юлкүрсәткечләр һәм балалар өчен матур һәм кызыклы китаплар бар диелә. Китапларга өстәп, монда ачык хатлар, календарьлар, канцелярия тауарлары, нәниләр өчен уенчыклар һәм тагын күп әйберләр табарга мөмкин.

Быел июнь уртасында Казанның Бауман урамындагы “Нур-маркет”та урнашкан китап кибете ябылуы зур шау-шу тудырган иде. “Күрәсең, финанс кыенлыклары сәбәпле, тартып бара алмыйлар”, дигән иде нәшриятның бер хезмәткәрләре.

Моннан өч ай элек нәшрият Камал театрындагы китап сату урынын да япкан. “Камал театры – татар көн дә җыела торган милләт йорты иде. Анда да татар китаплары сату урынын юкка чыгаргач, нәшрият җитәкчесенең гамәлләрен аңламыйм мин”, диде матур әдәбият бүлегендә эшли торган бер хезмәткәр. Нәшрият “Нур-маркет” үзәгендәге ябылачак кибете урынына Шәриф Камал музеенда кибет ачачак икән дигән имеш-мимешләр дә бар иде.

28 май Татарстан хөкүмәте бинасы каршында Казанның Бауман урамындагы татар китаплары кибетен япмауны таләп итеп ялгыз пикет та узды.

Татарстан китап нәшриятының тагын бер кибете Бауман урамындагы 19нчы йортта эшли.

Азатлык радиосы язмасы (чит ил агентлыгы)

Запись Казанда яңа кибет ачылды: татар китапларын каян алып була впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

11 март көнне, 15.00 сәгатьтә Татарстан республикасының Халыклар дуслыгы йортында адресы язучының иҗатына битараф булмаган кешеләрне көтеп калалар.

View this post on Instagram

A post shared by Разиль Камалов Баянист 🎵 (@razil_kamalov)

Запись Рәфинә Ганиуллинаның әнисе тәүге китабын тәкъдир итә [кайда, кайчан?] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Китап чыгаруда “Акчарлак” нәшрият йорты ярдәм иткән. Бу китапта авторның гаилә ыгы-зыгылары, яралы язмышлар, гыйбрәт алырлык хәлләр, мәхәббәт һәм хыянәт тарихлары турындагы хикәяләре кергән. 

https://www.instagram.com/p/BeIimp0H–U/?taken-by=rafinaganiullina

Запись Зөлфия Мансурның китабы дөнья күрде! впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бу хакта Зөлфия Мансур-Ганиуллинаның биш кызы Инстаграмдагы битләрендә хәбәр итте. “Ун елга якын иҗат итү дәверендә Зөлфиянең каләме чарланды,  шактый зур күләмдә тормыштан алынган кызыклы кеше язмышлары гыйбрәтле хикәяләр булып “Ирек мәйданы”, “Акчарлак”, “Себерке”, “Казан утлары” кебек халык яратып укый торган газета-журнал битләрендә даими басылып торды…” – дип язган кызлары.  Кайбер язмалары белән инде Вконтактеда, җырчы Рәфинә Ганиуллинаның шәхси битендә танышып була икән. 

Зөлфия ханымны хөрмәт итүчеләр, иҗатына битараф булмаган кешеләр әлеге хәбәрне куанып кабул итте,  “Көтәбез”, “Молодец, уңышлар”, “Бирешмә”, “Хәерле сәгатьтә, Зөлфия ханым” дигән хуплау сүзләрен яудырды. Китап кайчан чыгасы әле билгеле түгел. “Тиздән!” – дип кенә ышандыра Ганиуллиналар.

View this post on Instagram

A post shared by Рафина Ганиуллина (Rafina'D) (@rafinaganiullina)

Запись Биш бала анасы Зөлфия Мансурның иң зур хыялы чынга ашарга тора впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

6 декабрь Татарстанның Мәскәүдәге вәкиллегендә Татарстанның элекке президенты, дәүләт киңәшчесе Миңтимер Шәймиевкә багышланган яңа китап тәкъдим ителде. 600 биттән торган китапта Шәймиев президентлык иткән чордагы тарихи мәгълүматлар, үзе язган балачагы, тормышы, нәселе турында да язмалар һәм фоторәсемнәр бар.

Запись Миңтимер Шәймиев китабында: “Мин начар кеше түгел, ләкин шулкадәр яхшы да түгелмен” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by Гузель Уразова певица (@guzelurazova)

Аның иҗатын яраткан кешеләрнең “Кайда сатып алырга мөмкин?” сорауларына Гүзәл Уразова болай җавап бирде:
“Хәзерге вакытта китапны безнең концертларда алырга мөмкин. Тиздән Urazova.ru интернет-сайтыннан заказ биреп булыр”.

Запись Гүзәл Уразова үзе кебек популяр җырчы булу серен ача впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..