Русиянең төп пропаганда каналларының берсендә “Могҗизалар кыры” тапшыруында яңа ел алдыннан Кыш бабайлар ярышты. Төрле милләт, халык Кыш бабайлары үз телләрендә халыкны котлады, алып баручы Леонид Якубовичка бүләкләр бирде. Татар Кыш бабае да килгән иде. Татар Кыш бабаеның ябыштырылган сакалы каерылып төшәм дип тора. Үзе “20 миллион” татардан берәр сум акча сорый, миңа резиденция кирәк ди, титрлар белән шуны тәрҗемә итәләр, бүләккә коточкыч итеп ясалган Шүрәле киеме алып килгән. Татар Кыш бабае анысы милли бизәкләр белән бизәлгән киемнән инде. Әмма урыс Кыш бабаеннан ул берни белән дә аерылмый диярлек. Кемгә ничектер, миңа калса, күңелгә ятышлы әйбер түгел. Шүрәлесе дә һич кенә дә урман сарыгына охшамаган. Куркыныч, зәвыксыз. Мондый Шүрәле тагын “Яңа гасыр” каналындагы урысча балалар тапшыруында гына бар. Балаларны татарлыктан биздерер өчен махсус эшләнелмәгәндер инде ул, совет заманыннан калган зәвыксыз бер курчак киемедер.

Бүген кайберәүләр татарга яңа ел кирәкми дисәләр дә, аны 99 процент татар билгеләп уза. Кыш бабаен да чакыра, үзе дә киенә, өстәлен дә әзерли. Совет чорының тәэсирен кеше тормышыннан кисәк кенә алып ташлап булмый. Кирәкми дә. Шулай да, совет чоры гынамы икән? Татарның бит әле узган гасыр башларына кадәр билгеләп үтелгән Нардуганнары бар. Шундагы әкияти Нардуган бабай, Карурман бабай, Аксакал бабайлары бар. Тәңречелек чорыннан калган матур мифларыбыз, әкиятләребез бар. Димәк, татарга кышкы челләдә бәйрәм итү алай ук ят гадәт булмаган.

Ә “Могҗизалар кыры”ндагы татар Кыш бабае урыстан күчермә, калька иде. Шүрәлесе ямьсез иде. Үзе хәерче иде. Шул уңайдан бер-ике фикер:

1. Татар Кыш бабаена резиденцияне нигә Казандагы “Әкият” курчак театрына бирмәскә? Нигә “20 миллион” татардан берәр сум теләнергә?
2. Бүген бик креатив фикерләр белән чыккан, аларны гамәлгә ашырган татар яшьләре форумының берәр эш планына татар мифлары, андагы геройларына багышланган берәр креатив чара ясамаска? Моннан тыш, бу ямьсез Шүрәлеләр, урыстан күчерелгән Кыш бабай киемнәренә җавап итеп яшь дизайнерлар арасында мифик персонажларыбызның заманча гәүдәләнешенә багышлап бәйге уздырмаска?
3. Кыш бабай гына түгел, Карурман бабайларны, Аксакал бабайларны, Шүрәлеләрне, мишәрнең тәңречелек чорына ук кайтып калган Аздякы (Аждаһа), cебертатарларның Пиценнәрен (урман иясе) актуальләштермәскә?

Әлбәттә, янә фольклорга кайтып калабыз дип әйтүчеләр дә булыр. Әмма бүген татар башкаларга иярепме, башкачамы, зурлап яңа еллар уздыра икән, бу эш мәктәпләрдә, балалар бакчаларында, өйләрдә, авыл-шәһәрләрдә массалы рәвештә бара икән, бу бүгенге тормышыбыз булып чыга бит. Ә нигә аны татарлаштырмаска? Яңа образлар, яңа формалар, яңа персонажлар, яңа дизайнер эшләре белән баетмаска?

Азатлык хәбәрчесе 31 гыйнвар төнендә Казан урамында татар телле Кыш бабай белән Кар кызын очратты. Болар Камал театрыннан Ирек Кашапов белән Гүзәл Сибгатуллина (ТНВда баручы “Тапшырылмаган хатлар” фильмында төп рольне уйнаучы) булып чыкты. Алар таныш-белешләре аша чакыру килгәч, Яңа ел белән котлап кайтырга булган. Ирек белән Гүзәл бу көнне татар гаиләсенә юл тотты, аннан инвалид кызны да котлыйбыз диделәр.

Ирек һәм Гүзәл әйтүенчә, татар телле Кыш бабайны өйгә чакыручылар елдан-ел арта икән. Бу тенденцияне безгә Кыш бабай буелып йөрүче алып баручы Илнар Яркәев, журналистлар Нияз Рахман һәм Радик Сабиров та раслады.

“Аллага шөкер, быел көткәннән дә күбрәк булды. Болай ук булыр дип көтмәгән дә идем. Өч-дүрт гаиләгә генә урысча кердек. Дөрес, шуның берсе генә чиста урыс гаиләсе иде, калганнары урыслашкан татарлар. Шуңа да андыйлар белән урысча аралашырга туры килде. Көтелмәгән хәлләр дә булды, әйтик, анасы урысча сөйләшергә ди, ә баласы шигырен чатнаттырып татарча сөйләп бирә. Баксаң, боларның әтиләре татарча аңламый икән. “Күбрәк русча сөйләрсең инде” дигән гаиләләрдә дә рәхәтләнеп татарча аралаша алдык. Шәһәрдә саф татар гаиләләрендә саф татарча сөйләшү, уйнау күңелгә рәхәтлек бирә”, диде безгә Радик Сабиров. Ул татар җырчы-артистлар гаиләләрендә булып, аларда менә дигән татар кызлары, егетләре тәрбияләнә дигән нәтиҗәгә килгән. Җырчылардан Иркә, Азат һәм Алсу Фазлыевлар гаиләләрен телгә алды.

_{Иркәдә татар Кыш бабае}

Берничә ел Кыш бабай булып йөрүче Илнар Яркәев тә татар артистлары гаиләләрендә еш булган. Мисал өчен, ул быел Яңа елны каршылау төнендә Данир Сабиров, Дилә Нигъмәтуллина балаларын өйләренә барып татарча котлап кайткан, аңа кадәр декабрь урталарыннан Яңа ел бәйрәмнәре беткәнче Кыш бабай булып йөри.

​“Балалар бакчаларында быел Яңа ел бәйрәмнәре күбрәк татарча булды. Киләсе елга катнаш балалар бакчаларында да тулысында татарча гына булачак дип әйттеләр. Өйгә чакыручылар бу юлы яртылаш татарча, яртылаш урысча сөйләргә сораса да, киләсе елга татарча гына телибез диючеләр бар иде. Татарлар да, урыс гаиләләре дә чакырды”, диде Илнар. Ул да Радик Сабиров кебек татар Кыш бабаена ихтыяҗ артуын әйтә.

Әмма шәһәр күләмендә үткән “Халык Кыш бабае” (“Народный Дед мороз”) бәйгесендә татар телле Кыш бабайны игътибарсыз калдырулары аның күңеленә тигән. Ул анда татар-урыс телләрендә әйбәт сөйләшкән Кыш бабай булып, башкалар белән көч сынашкан. Әмма 100 мең сум бүләкне урыс Кыш бабае алган.

“Халык кыш бабае” бәйгесендә бер урыс җиңде. Татарстанда үткәрелеп урыс җиңсен инде! Халыктан тавыш җыю да дөрес булмады, танышларым миңа тавыш бирә алмауларын әйтте. Гәрчә берничә ел Кыш бабай булуымны йөзләгән кеше белеп, алар тавыш бирергә әзер иде”, диде Илнар Яркәев.

Яңа ел төнендә Кыш бабай белән Кар кызын өйгә чакыру 5-7 мең сум иде, калган көннәрдә 3-4 мең сум. Кайберләре әле Иске Яңа елга кадәр чакырулар барлыгын белдерде.

Республиканың туризм комитеты быел Яңа ел бәйрәмнәренә Татарстанга 100 меңләп турист килер дип көтә. Узган ел 130 меңләп булган. Бәйрәм итәр өчен урыннар да билгеле, кунакларны Казан Кирмәне музей-тыюлыгы, Зөя утрау-шәһәрчеге, Болгар һәм Алабуга, Чистай шәһәрләре, Арчада урнашкан Кыш бабай резиденциясе кабул итәргә әзерләнә. Казанда Иске Татар бистәсендә бәйрәм ярминкәләре, Юркин паркка сәяхәт, ипподромда “Кышкы Сабантуй” уздырмакчылар. Азатлык туризм комитеты рәисеннән бу чараларның нинди телдә үтәчәген сорады. Чөнки башка елларда аларның күбесе урыс телендә генә алып барылды. Азатлык хәбәрчесе туризм өчен җаваплы түрәләргә үрнәк күрсәтеп сорауларны Татарстанның ике дәүләт телендә бирде.

– Сергей әфәнде, республикада үтә торган Яңа ел чаралары гомумән ничә һәм аларның ничәсе саф татар телендә булачак?

– Казандагы Яңа ел чараларын алып баручылар ике телдә, ягъни татар һәм рус телләрендә сөйлиячәк. Ләкин кайсысы һәм ничәсе нинди телдә үтәчәк икәнен төгәл генә процент белән күрсәтеп булмас. Шуны әйтә алам, документлар, чараларның исемнәре “Татарстан республикасының милли телләр” кануны нигезендә языла.

Яңа ел бәйрәмнәренең күбесе чит төбәкләрдән килгән туристлар өчен булачагы билгеле. Чынлап әйткәндә, чаралар күбесенчә рус телендә үтәчәк. Чөнки туристларның зур өлеше татар телен белми. Ләкин барлык интерактив програмнарда татар сүзләрен, биюләрен, җырларын өйрәнү өлеше дә каралган. Туристлар шул рәвешле бәйрәмне бик рәхәтләнеп кабул итәләр.

– Елдагыча үткәрелеп килгән “Президент чыршысы” ике дәүләт телендә дә узачакмы?

– Кызганч ки, “Президент чыршысы”н оештыру эшләрен алып бармагач, аңлатма бирә алмыйм.

– Кырлайдагы Кыш бабай никтер урысча гына сөйли, ул татар телен беләме? Чит төбәкләрдән килгән Дед морозлардан безнең Кыш бабай арасында аерма юк диярлек, икесе дә русча гына сөйләшә…

– Кыш Бабай безнең бер генә. Ул Яңа Кырлайда яши. Төрле Кыш бабайлар була алмый. (көлә) Ул берәү генә. Балалар нинди телне күбрәк аңлыйлар, шул телдә сөйли инде ул. Әгәр дә балалар Татарстаннан булып, 100 процент татарча сөйләшәләр икән, Кыш бабай да татарча сөйлиячәк.

– Кырлайда да, Кирмән яр буенда Яңа ел шәһәрчеге ачылды анда да Кыш бабай урысча гына сөйләшә, татар балалары нишләргә тиеш? Барлык чараларда да республикада ике дәүләт теле булган татар теле һәм рус теле тигез дәрәҗәдә кулланылачакмы, баланс сакланачакмы?

– Дәүләт програмнарына килгәндә, ике телнең дә тигез дәрәҗәдә кулланылачагы турында әйтә алам. Инде хосусый ширкәтләр үткәргән чараларны карасак, аудитория нинди – бәйрәм дә шул телдә була. Мәсәлән, Франциядән турист Татарстанга Яңа ел карарга килде ди. Без аңа хәтта програмны рус телендә биреп тә, дөрес эшләмиячәкбез. Аңа француз телендә аңлатма бирергә кирәк.

– Бу очракта, Татарстанның төп халкының милли үзенчәлекләрен ничеккүрсәтмәкче буласыз?

– Төгәллек кертәм, програмны француз телендә, ләкин татар аңлатмалары һәм сүзләре белән бирәчәкбез.

– Сезгә үтенечебез бар: безнең укучыларга Яңа ел белән татарча котлау-теләк әйтә алмассыз микән?

– Мин татар телен тиешле дәрәҗәдә белмим. “Яна ел белэн”нән башканы әйтә алмыйм.