​Халык ташкынына Тукай һәйкәле кырыенда Җәлил театрының мәрмәр плитәләре дә чыдамады, чәчәк салганда алар кубып төште. Ябыштырулары шулкадәр генә булганмы?

Кызганычка каршы, шигърият бәйрәменә килгән өлкән язучылар урындыклар булмауга зарлана. Алар таш өстенә утырырга мәҗбүр. Язучы Нәҗибә Ихсанова бу хакта элегрәк Татарстан язучылар берлеге җитәкчеләренә әйткән булган, әмма нәтиҗәсе юк ди.

Запись Тукай көнендә “чәчәк атырга” килгән өлкән язучылар урындыклар булмаганга ташта утыра… [фотогалерея] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов 2017 елның Тукай бүләген Мәдинә Маликовага, Розалина Шаһиевага, Харис Салиховка тапшырды да китте. Салихов 90 яшьтә булуга карамастан джинс чалбар кигән дип елмашты залдагылар. Язучы Мәдинә Маликова “бу көннәрдә беренче китабым чыгуга 50 ел тулды” дип белдерде.

Элекке елларда Тукай бүләгенә ияләр 26 апрель “Шигърият бәйрәме”ндә игълан ителеп, түштамгалар Татарстан бәйсезлеге көнендә – 30 августта тапшырыла иде. 2015 елдан бирле Җәлил театрында үткәрелгән тантана вакытында Тукай бүләкләре дә тапшырыла башлады. Быел бөтен чаралар да президент җаена көйләнгәнгә бик ашыгычлык белән үтә.

Тантанада чыгыш ясарга килгән артистлар Азатлыкка “режессерлар, продюссерлар мәш бетә, кап-караңгы, берни күренми, програмны да элмәделәр” дип белдерде. Җәлил театрындагы тантанга артистлар, сәнгатькәрләр Казан вакыты белән 8 тулганчы ук җыела башлаган. Уфадан Руслан Сәфетдинов, Казаннан Рөстәм Асаев, Рузил Гатин театрга беренчеләрдән булып килгән иде. Сәхнә түренә Тукай рәсеме эленгән. Әмма тантана турында русчы гына язылган.

Артур Исламов (с), Рузмл Гатин һәм Рөстәм Асаев иртән булуга карамастан тавышлар ачылды, без җырларга әзер дип белдерә

Тукай һәйкәленә чәчәк салу чарасында катнашканнар президент машинасы артыннан Җәлил театрына ашыкты. Машинасызларга автобус бирелгән иде.

Язучылар Камил Кәримов (с), Гәрәй Рәхим Җәлил театрына ашыга

Президент чәчк салырга килгәннәр белән күрешә

Тукайга чәчәк салганда президент янында гадәттә башка елларда бүтән республикалардан, илләрдән килгән кунаклар да була иде. Мисал өчен, 2014 елда ТӨРКСОЙ оешмасы җитәкчесе Дүсән Касәинов, Дөнья Кырымтатар конгрессы рәисе урынбасары, эшкуар Ленур Ислямов (ул вакытта Кырым вице-премьеры) Татарстан президенты белән бергәһәйкәлгә чәчәкләр салды.

2015 елның 24 ноябрендә Төркия чиген бозган өчен Русиянең Су-24 хәрби очкычы бәреп төшерелгәч, ике ил арасындагы мөнәсәбәтләр начарланды. Русиянең төрки республикаларына ТӨРКСОЙ беблән хезмәттәшлек тыелды. Хәзер мөнәсәбәтләр җайга салынды, әмма Русия мәдәният министры Владимир Мединский төрки республикаларның ТӨРКСОЙ оешмасы белән хезмәттәшлеген теләми.

Русия Кырымны аннексияләгәч кырымтатарларның күренекле шәхесе Ленур Ислямовка ватанына керү, ул оештырган ATR телеканалын ярымутрауда күрсәтү тыелды.

Татарстан Дәүләт киңәшчесе, республиканың беренче президенты Миңтимер Шәймиев тә килде. Аның янында Татарстан дәүләт шурасының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе Разил Вәлиев. Тукай бүләгенә ияләргә карата Шәймиев: “Лаекларны сайлау җиңед эш түгел”, ди.

2017 елның Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Дәүләт бүләге бүген Җәлил театрында Мәдинә Маликовага (“Арыш тәме: роман, повесть, хатирәләр” китабы), сәнгать белгече Розалина Шаһиевага (Татарстанның милли мәдәни мирасы турындагы “Мәңгелек гөлчәчәкләре: татар һәм рус телендәге мәкаләләр җыелмасы”) һәм Харис Салиховка (“А.Пушкин, Г. Тукай иҗатында дөньяви һәм дини мотивлар һәм бүгенге көндә әхлакый тәрбия бирү проблемнары”, “Дин һәм фән” китаплары өчен) тапшырылачак.

Тукай һәйкәленә чәчәкләр салу чарасы

​Сәнгатькәрләр, язучылар Казан үзәгендәге Тукай һәйкәле янына җыела башлады. Татарстанда Тукай туган көнне, Ана теле көнен бәйрәм итү нәкъ әлеге һәйкәл янында башланып китә. Чарага Казанның 15нче, 26нчы мәктәп, 126нчы гимназия укучыларын да алып килгәннәр. Укучыларның кайберләренең нинди бәйрәм булуын белмәве ачыкланды. Һәйкәл тирәсе тимер рәшәткәләр белән уратып алынган, гади халыкка чарага якын килү мөмкинлеге юк күрәсең. Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановны көтәләр.

Запись 26 апрель – Тукай көне. Кайбер укучыларның нинди бәйрәм булуын белмәве ачыкланды… [репортаж] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

1913 елның 15 апрелендә (иске стиль белән 2 апрель) татар шагыйре Габдулла Тукай вафат була. Азатлык данлыклы әдипнең үлеменә бәйле аз кеше белгән, мөһим 7 фактны барлады. //Azatliq.org//

1. Тукай сәламәтлеген нәрсә какшаткан?

Тукай Казанга килүгә үк язган беренче хатларында Казандагы һава торышына һәм бүлмәсенә зарлана. Ул яшәгән салкын бүлмә һәм башка шартлар аның сәламәтлегенә агу була. Инде бу вакытта аның йөткерүе аның чир эләктерүен аңлата, ләкин диагноз бары тик 1912 елда Петербурда куела. Табиблар чирнең Тукайга ныклап ябышканын аңлый, дәвалану, савыгуга өмет калмаган.

Тукайның соңгы көннәре бик авыр уза. “Вакыт” газеты язганча, соңгы көннәрендә ул көчкә генә сөйләшә, аның янында тәүлек буе дуслары кизү тора. 1913 елның 2 апрелендә кичке сигез тулгач шагыйрь бакыйлыкка күчә.

Габдулла Тукай Клячкин хастаханәсендә ята, үлеменә 1 көн кала

2. Шагыйрь үлеме хәбәре тиз тарала

Тукай кичке сигездә вафат булса, инде 9-10да бу хәбәр бөтен шәһәр буйлап тарала. Шул ук төндә бу кайгылы хәбәр телеграф баганалары ярдәмендә төрле шәһәрләргә һәм Русиянең төрле төбәкләренә җиткерелә.

Хәсән Туфан үз хатирәләрендә Сабантуйга әзерләнә торган авылында гармуннарның һәм җырларның кинәт тынуын искә төшерә. Кечкенә егетләр дә, беренче язгы үләнгә ятып, җирне кочаклап үкереп елады, дип яза Хәсән Туфан.

3. Күпсанлы матәм чаралары

Казан, Кырым, Кавказ, Урта Азиядә татарларның иҗтимагый һәм мәдәни тормышы берничә көнгә туктый. Гәзит сәхифәләрендә күп кенә китап сатучылар, нәшриятлар, сәүдә йортлары 3 һәм 4 апрель көннәрендә ябык булачагын хәбәр итә. Татарлар яшәгән барлык урыннарда матәм чаралары уза. 3 апрель көнне исә күп кенә татар мәктәпләре гадәти дәресләрне үткәрүдән баш тарта, аның урынына Тукай шигырьләре укыла, аның рухына багышлап Коръән аятьләре яңгырый. Татар матбугатында хәтта ул көнне дәресләр үткәргән мәктәпләр тәнкыйтькә дучар була.

4. Соңгы юлга озатырга 5 меңнән артык кеше җыела

2 апрель кичендә үк Габдулла Тукайны соңгы юлга озату комитеты оеша. Җеназа уку, җирләү чарасы 4 апрельдә уза. Иртәнге 10да шагыйрь вафат булган Клячкин хастаханәсенә янына кешеләр җыела башлый Аннан озату йөреше зиратка кадәр сузыла. Теләүчеләр соңгы тапкыр шагыйрь йөзен күрә ала.

Күмү йөрешендә, төрле мәгълүматләргә караганда, 5-10 мең кеше катнаша. Хәтта 5-6 мең кеше катнашса да, бу татар шәхесен җирләүдә күрелмәгән хәл ди Михаэль Фридерих. Йөрештә Казанның барлык муллалары катнаша. Җеназаны Галимҗан Буради уздыра. Кабер өстендә доганы Фатих Әмирханның әтисе Зариф хәзрәт Әмирхан укый.

Тукайны соңгы юлга озату

5. Төрле төбәкләрдән кайгы уртаклашу хатлары килә

Татар матбугаты төрле яклардан килгән кагыйнамәләр белән тула. Алар Русиянең төрле шәһәр-төбәкләреннән, төрки-мөселман илләреннән килә. Мәсәлән, “Кояш” газетында басылган соңгы кайгы уртаклашу хаты Кытай Төркестаныннан була, аны 23 кеше имзалаган. Шуннан соң газет мондый хатларны бүтән бастыра алмаячагын белдерергә мәҗбүр була. “Вакыт” газетында исә май башына кадәр махсус “Тукаев рухына” дигән рубрика дәвам итә.

6. Тукай үлемен сәүдәгәрләр уңышлы куллана

Тукайның үлеме “табышлы” булып чыга. Шагыйрьне җирләгән көндә чәчәкләр сатып алырга теләүчеләр чиратлары озын була. Инде 28 апрель көнне Тукай шигырьләрен граммофон тасмасына яздырып, аларны сата торган сәүдәгәрләр пәйда була.

1914 елда инде “Габдулла Тукай” исемле сабын сатыла башлый. Бер сабынны 10 тиеннән саталар. Татар нәширләре дә Тукай исеме белән шактый баей: күпсанлы китаплар, әсәрләр чыга башлый. Шулай ук Тукай фотопортретлары, тәбрикнамәләр чыга башлый. Хәтта “Тукай” кәнфитләрен җитештерүчеләр дә була. Шагыйрьнең җыр текстлары булмаса да, оста маркетологлар “Тукай җырлары” дигән тәлинкәләр сатып та акча казана.

7. Тукай исемендәге стипендия фонды оеша

Тукай әсәрләренең берсендә аның исеменнән стипендия оештыру васияте бар. Шул стипендия акчалары аның әсәрләрен сатудан килергә тиеш була. Сүз ул вакыттагы 500ләп сум турында бара. 1913 елның 7 апрелендә “Йолдыз” газетасында бу стипендия фондына акчаларны хәйрия буларак тотарга чакыру басыла. Һәм, чыннан да, күпмедер вакыт дәвамында аерым шәхесләр һәм оешмалар шагыйрь фондына акчалата сәдәка бирә.

Бу фонд акчалары белән махсус комиссия идарә итәргә тиеш була. Ләкин аны оештыру бәхәсләре озак бара, сузыла. Берничә ай узуга татар матбугатында моның турында искәртүләр юкка чыга. Соңрак “Кояш” газетында хәйрия ителгән акчаларның кая китүе турында һәм фонд нигә эшли башламады дигән сораулар белән мәкалә чыга, ләкин аннан соң матбугатта моның турында сүзләр күренми диярлек.

Язма Михаэль Фридерихның “Габдулла Тукай как объект идеологической борьбы” китабы нигезендә әзерләнде.

Запись Тукай үлеме: шагыйрь турында кеше белмәгән 7 факт [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by Ришат Тухватуллин 🎶 (@rishat_thv)

Кызчыкның җырчының күңелен күтәрер өчен, тырышып-тырышып җырлавы, Ришатның үзен дә шатландыра. Кызның яралып килгән сәләте җырлавыннан күренә. Ул Ришат Төхвәтуллинга “С днем рождения” җырын башкара.

Запись Ришат Төхвәтуллинга иң кечкенә тамашачысы мәңге истә калырлык бүләк ясый [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by Данир Сабиров (@danir_sabirov87)

Запись Данир Сабировка 30 яшьлек юбилее нәрсә белән истә калган? [концерттан видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by Ильсия Бадретдинова (@ilsiiabadretdinova)

http://www.instagram.com/p/BQFAktGgL7X/?taken-by=ilsiiabadretdinova

View this post on Instagram

A post shared by Ильсия Бадретдинова (@ilsiiabadretdinova)

Шуңа хәтта тамашачылары язган котлауларның да барысын укып өлгерми бугай. “Рәхмәәәт. Һәр көнне туасым килә минем. Барыгызны да укырга өлгермим. Телефонымнан төтен чыга бүген! Ләкин иртәгә укыйм! Кем котламаган… бетте сезгә!” дип һәрвакыттагыча көлкеле рухта язган. 

View this post on Instagram

A post shared by Ильсия Бадретдинова (@ilsiiabadretdinova)

P.S. Илсөя Бәдретдинованы Татар тудей сайты гомер бәйрәме белән тәбрик итә! Һәрчак бәхет-шатлык нурларында, исәнлектә-саулыкта яшәп, имин тормыш кичерергә насыйп булсын! 

Запись Илсөя Бәдретдинова телефоныннан төтен чыгарлык нәрсә эшләгән? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by Фирдус Тямаев (@firdustyamaev_official)

View this post on Instagram

A post shared by Фирдус Тямаев (@firdustyamaev_official)

Запись Фирдүс Тямаев үзенең туган көнендә тамашачыларына бүләк ясаган: яңа җыр өлгерткән впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by Салават Закиевич Фатхутдинов (@salavat_fatkhutdinov_official)

“Хөрмәтле Татарстан Республикасының беренче президенты, Миңтимер Шәрип улы Шәймиевны бугенге гомер бәйрәме – 80 яшьлек юбилее белән тәбриклибез!”, дигән.

Миңтимер абый белән җырчының уртак фотосы астында: “Гыйнварда яхшы кешеләр туган”, “Кыш көне яхшы кешеләр туган” дип язганнар, Салават Фәтхетдиновның да гыйнвар аенда туганын истә тотып.

Исегезгә төшереп үтик, Салават әфәнде әле күптән түгел генә үзенең 57 яшьлеге уңаеннан, Филармониядә зур бәйрәм уздырды.

Запись Салават Фәтхетдинов Миңтимер Шәймиевны котлый, халыкның моңа үз фикере бар впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by Гузель Уразова певица (@guzelurazova)

“Туган көн бүләкләре әле һаман килә. Luxury roses Kazan матур чәчәкләрегез, котлауларыгыз өчен бик зур рәхмәт!”, дигән Гүзәл фотода оригиналь чәчәк бәйләмен тоткан килеш.

Оешмага рәхмәт әйтсә дә, кызыл розалар бүләк итүче сер астында ахры. Бәлки, Илдар Хәкимов хатынын көтелмәгән сюрприз белән шулай сөендерергә уйлагандыр.

Запись Гүзәл Уразовага исле бүләкне кем биргән? [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Шамил Абдюшев фотолары

Запись Салаватның туган көне гөрли: “Буран әбиләре”, Данир Сабиров, Зилә Сөнгәтуллиналар килә [фотогалерея] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..