Русия гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан буенча матбугат хезмәтендә билгеләп үтүләренчә, баланың кулы тимер чыбык белән тишелә һәм үзе коймага эленеп кала.

Яшь казанлының бәхетенә, аны узып баручылар күреп ала. Алар коткару хезмәтенә шалтырата.

Урынга оператив рәвештә ГТХМ хезмәткәрләре килә. Алар бензорез ярдәмендә тимер чыбыкны кисеп малайның кулын тартып чыгаралар. Баланы «ашыгыч ярдәм»гә тапшыралар.

Фото: ГУ МЧС РФ по РТ

Чыганак: НТР-24

Запись Татарстанда 9 яшьлек бала коймада эленеп кала, ә кулын тимер… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ике яшьлек Регина Аптеева сирәк очрый торган генетик чирдән интегә. Татарстан хисабына дәваланырга тиешле сабыйга республика ярдәм итүдән баш тарта.

Диагнозны 2018 елда белдек. Аннары озак вакыт дару эзләдек. Кирәкле дару безнең илдә юк иде. Чит илгә чыгып китмәкче идек. Ләкин безгә виза бирмәделәр. Аннары май аенда махсус програмга (“Расширенный доступ” програмына) эләктек. Шушы даруны җитештерүче фармацевтик ширкәт Русиядәге 42 баланы бушлай дару белән тәэмин итте. Без дә бу исемлеккә эләгә алдык.

— “Нусинерсен” (Спинраз) даруын куллангач баланың хәле яхшырдымы?

— Әйе, бала күзгә күренеп яхшырды. Регина үзе әйләнә башлады. Аның озак вакыт утырып тора алу мөмкинлеге барлыкка килде. Үзе ашый ала, чынаягын тотып чәй эчә башлады. Сулыш алу белән проблемнары бетте, тешләре белән ризыкны чәйни алды. Бар яктан да хәле яхшыра башлады.

Резедә кызы белән шөгелләнә

Безгә бушка бирелгән дару 45 млн сумга төшә. Аның бер уколы 8 млн сум тора. Беренче елны 6 инъекция алырга кирәк. Аннан соң гомер буе ел саен өчешәр укол аласы. 2019 елда әлеге дару Русиядә теркәлде. Әгәр дә бу даруны табиблар билгели икән, һәрбер төбәк үз авыручысын шуның белән тәэмин итәргә тиеш. Регинага быел ике ампула кирәк. Беренчесе 28 августта була, аннан 28 декабрьда кадалырга тиеш. Аның бәясе 16 млн сумга төшә. Ә киләсе һәм аннан соңгы елларда өчешәр ампула кирәк булачак. Ел саен 24 млн сумлык дару дигән сүз бу.

— Бу даруны кулланмасагыз, баланың хәле ничек үзгәрәчәк? Табиблар нинди нәтиҗә ясады?

— Мәскәүдә федераль комиссия ясаган нәтиҗәләрдән күренгәнчә, баланы бу дару белән дәвалаудан туктасаң, ул үлемгә китерәчәк. Башта аның хәле начарлана башлаячак. Аннан ул дару кулланганчы булган халәтенә кире кайтачак. Шулай итеп хәле начарланып, бала үләчәк.

— Сез Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгына мөрәҗәгать иткәнсез. Алар ни өчен бу даруны бирергә теләми?

— Әлеге дару 2019 елның августында теркәлде. Мин сентябрьдә федераль комиссия ясаган нәтиҗә кәгазен кулыма алдым да аларга мөрәҗәгать итә башладым. Безнең табиблар шул даруны билгеләде, без програмда катнашабыз, безне бюджетка кертегез әле дип хат яздык. Чөнки һәрбер төбәк аны үзе тәэмин итәргә тиеш. Ләкин җаваплар төрле булды. Башта безнең сорау билгеләнгән вакытта каралачак диелде. Аннан гыйнвар аенда бу дару бюджетка кертелмәгән дигән җавап килде. Соңгы хатларында федераль бюджеттан дару биреләчәк диделәр. Аларның җаваплары гел үзгәреп тора, инде үзләре дә буталып беттеләр бугай. Нәрсә дип алдаларга белмиләр.

Пикет күренеше

Русия сәламәтлек саклау министрлыгына да хат җибәрдем. Алар Татарстан министрлыгы тәэмин итәргә тиеш диде.

— Сез Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгын мәхкәмәдә отып чыктыгыз. Ләкин алар бу карарны шикаять итә алды. Алга таба нәрсә эшләргә уйлыйсыз?

— Аптырагач, Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгын 21 апрельдә мәхкәмәгә биргән идек. Мәхкәмәдә без оттык. Анда кичекмәстән дару бирелергә тиеш диелде. Мәхкәмә карары булуына карамастан дару белән безне тәэмин итәргә җыенмадылар. 14 июльдә алар шикаять итте һәм җиңеп чыкты. Имеш, безнең беренче мәхкәмәнең кәгазьләрендә ниндидер процессуаль хаталар киткән. Шуңа күрә безнең эшне яңадан беренче инстанциягә җибәрделәр. Хәзер без 4-5 ай вакытны югалтачакбыз. Юридик яктан кулларны бәйләп куйдылар.

— Сезнең адвокат кем һәм ул бу мәхкәмә эшендә җиңеп чыгуны ничек бәяли?

— Безнең адвокат Фәрит Әхмәдуллин Русия күләмендә эшли. Ул июньдә Благовещенскида шундый ук мәхкәмә эшендә җиңеп чыкты һәм июльдә ул баланы дару белән тәэмин иттеләр. Ә без апрельдә оттык, ләкин Татарстан шундый әйберләр эшләп ята. Фәрит Әхмәдуллин шок хәлендә. Ул бөтен Русиядә шундый мәхкәмәләрдә җиңә. Ләкин Татарстан – аерым дәүләт бит инде.

— Сез Дәүләт шурасы каршында өч көн пикетка чыктыгыз. Депутатлар һәм түрәләр игътибар иттеме?

— Безгә бик күп түрәләр игътибар итмәде. Плакатны күрәләр, укыйлар, ләкин безне күрмәмешкә салышып китәләр. Кайберләре телефоннан сөйләшеп уза, йә күзләрен яшерә. Берсе миңа башын селкеп китте. Имеш, монда басып торып туйдырдың инде дигән сыман. Ике депутат яныма килде. Ул Марат Әхмәтов һәм КПРФтан Артём Прокофьев. Марат Әхмәтов безнең үтенечне Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгына җибәрде. Ләкин әле министрлыктан җавап юк. Прокофьевка да без хат юлладык.

Адвокат Фәрит Әхмәдуллин һәм Регина Аптеева пикет вакытында

Миңа беркем дә ярдәм итәргә вәгъдә итмәде. 8 млн сум турында ишеткәч, бөтен кеше башын селки. Без кая гына язсак та, бөтенесе Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгына җибәрә, чөнки бу аларның эше. Ә министрлыкның фикере – безне берничек тә дәваларга теләмәүдә. Мин шуңа аптырыйм, бу министрлыкка беркем дә йогынты ясый алмыймы соң? Әллә бу бер үк системмы? Мин Татарстанның баш прокуроры, бала хокукы буенча вәкаләтле вәкиле белән очраштым. “Сез Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгына берничек тә тәэсир итә алмыйсызмы?” дип сорау бирдем. Миңа җавап бирүче булмады. Бер кеше дә берни вәгъдә итми, катлаулы сорау гына диләр.

— Русиянең башка төбәкләрендә мондый проблем бармы? Аларда бу даруны бирәләрме?

— Бөтен кеше дә дәүләт сатып алулары сайтында “Спинраз” даруын кемнәрнең алуын кереп карый ала. Чуашстан, Краснодар крае, Красноярски, Ставрополь крае, Башкортстан, Мәскәү, Мәскәү өлкәсе һәм башка төбәкләр бу дару өчен акча бүлеп бирә.

— Татарстанның акчасы юкмы? Ни өчен республика сезгә ярдәм итми дип уйлыйсыз?

— Кызык сорау. Мин дә бу хакта уйлап йөрим. Безнең юрист әйтүенчә, Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгының гына да 1 млрд сум күләмендә резерв акчасы бар. Ул гадәттән тыш хәлләр өчен диелгән. Алар безнең хакта сентябрьдән бирле беләләр. Без быелның бюджетына керергә тиеш идек. Бу бит махсус кертмәгәннәр дигән сүз. Йә акчаларын жәллиләрдер, йә министрлыкның үз бизнесы бардыр. Мин чып-чынлап шулай дип уйлыйм.

Регина Аптеева

— Татарстан президенты Миңнехановка мөрәҗәгать итмәдегезме?

— Инде ике тапкыр мөрәҗәгать иттем. Сәламәтлек саклау министрлыгына төшерә дә җибәрә. Шәхси хат та яздым. Контрольгә алыгыз, хәлебез авыр, министрлык акча бүлеп бирми дидем. Шуны аңлый торып, президент миңа хатның министрлыкка җибәрелүен язган.

— Мондый диагноз куелган кешеләр Татарстанда күпме? Хәбәрдәрме сез?

— Татарстанда 24 кеше бар. Алар әле берсе дә дәвалана башламаган. Без генә бу програмга эләгә алдык. Калганнар әле көтеп утыра. Аларның мәхкәмә эшен махсус сузуларын сизәм.

— Алга таба нәрсә эшләргә уйлыйсыз?

— Пикетка чыгачакмын. Бөтен җиргә хатлар язам. Хәзер Дәүләт думасында махсус шура оешкан диимме соң. Алар бу дару белән федераль дәрәҗәдә тәэмин итәргә тели. Ләкин ул бер-ике елдан гына булачак. Аңа кадәр төбәкләр тәэмин итәргә тиеш.

Видео/ Фото Азатлык радиосы сайтыннан

Запись Республика ярдәм итүдән баш тарта. Ике яшьлек авыру балага кем булышыр? [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Мохтаҗларга ярдәм итү өчен, немецлар металл коймаларга азык-төлек һәм тормыш өчен кирәкле әйберләр тутырылган пакетлар эләләр. Капчыкларда металл коймаларда икмәк, җиләк-җимеш, шәхси гигиена чаралары һ.б. бар, бу аеруча мохтаҗ кешеләргә ярдәм итү өчен кирәк.

Бүлəклəргə төрле телләрдә язылган кәгазь битлекләре дə беркетелгән, хәтта рус телендә дә. Шуларның берсе: «Торагы булмаган кадерле кеше! Бу ризыклар сиңа, нәрсә телисең – шуны ал”, – дип.

Мәгълүмат Новые Известия

Запись Германиядә йорт-җирсез кешеләргә коронавирус вакытында ярдәм итү ысулын уйлап тапканнар [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ире белән алдан ук килешәләр: авыру турында беркемгә дә әйтмәскә. Хәтта улларына да сиздермиләр. Өч ел буе шулай яшиләр. Әмма акчасызлык серне ачарга мәҗбүр итә.

– Табиблар янына барганда, чир азган, дүртенче стадиягә җиткән иде. Ул чакта мин бөтенләй урынга егылдым. Әле ярый, ирем таяныч булды. Тормышымның иң авыр вакытларында беренче булып ярдәм кулы сузучы ул булды, – дип сөйли Нурсинә. – Бу авыру безнең гаиләне тагын да берләштерде. Ирем мине баладай тәрбияли башлады. Табиблар кушкан дарулардан тыш, ул  мине үзенчә дәвалады. Кишер, чөгендер сулары әзерләп бирде. Аның ярдәмен тойгач, миндә дә яшәү теләге бетмәде.

Бер кечкенә миңнән башланган авыру тиз тамыр җәя. Метастазалар тәнгә тарала, куллары шешеп чыга. Хәтта кулларын да кисмәкче булалар. Нурсинә каршы килә. Шөкер, дәвалана торгач, шеше кимеп, куллары үз хәленә кайта.

Гайнуллиннарга дәвалану кыйммәткә төшә. Җитмәсә, Нурсинә хөкүмәт биргән бушлай дарулардан да баш тарткан була. Шуңа да барлык чыгымнарны үзләренә күтәрергә туры килә. Җыйган акчалары беткәч, ире үз исеменә кредит рәсмиләштерә. Исән булсак, түләнер әле, диләр. Тик бар да без уйлаганча бармый шул. Нурсинәнең хәле авырайгач, иренә эштән китәргә туры килә. Чүп өстенә чүмәлә дигәндәй, гаиләдәге мәшәкатьләр өстенә кредит бурычлары да өелә.

– Үзебезчә җиңел уйладык. Янәсе, алабыз да тиз генә түлибез. Ике елын түләгәч, миңа операция ясадылар. Бер-бер артлы дүртне кичердем. Кыйммәтле дарулар эчәргә куштылар. Шулай итеп, бурычка баттык. Хәзер бар да – Аллаһы Тәгалә кулында. Әгәр ул кредит минем исемдә булса, хәлемне аңларлар иде. Ирем алгач, бераз катлаулырак. Хәзер банк безне судка бирде. Нәрсә булып бетәр, билгесез, – ди Нурсинә.

Аңа һич кенә дә борчылырга ярамый. Җанына тынычлыкны ул дин аша таба. Намазга баса. Өч ел буе дәвалану бушка китми. Дүртенче стадиядәге авыруының артка чигенгәне ачыклана. Соңгы тикшерелгәндә, өченче стадия дип кайтаралар. Нурсинә тереләсенә өметләнә. Әле аның алда күп эшләре бар. Ике улын өйләндереп, аларның балаларын сөясе килә.

Табиблар белән киңәшләшкәч, аны Санкт-Петербургка җибәрәләр. Чирнең сәбәбен табалар. Менә тагын яңадан дәваланырга чакыралар икән.

– Моннан тугыз ай элек миңа химия терапиясе билгеләделәр. Тик кирәкле дару юк иде. Шулчакта халыктан ярдәм сорадым. Миңа кемнәр генә булышмады! Алар ярдәме белән дәвалана алдым. Барлык якыннарыма, туганнарыма, дусларыма, хәтта бер дә белмәгән мәрхәмәтле кешеләргә газета аша чиксез рәхмәтемне җиткерәм, – ди ул. – Якташларым шушы араларда мине Санкт-Петербургка җибәрергә акча җыю өчен хәйрия концерты да уздырмакчы иде. Тик әлегә ул чара коронавирус аркасында туктатылып торды. Шуңа да анда барырга ярдәм итүегезне сорап, сезгә мөрәҗәгать итәргә булдым.

Гөлгенә ШИҺАПОВА

Нурсинә Гайнуллинага булышырга теләүчеләр өчен исәп-хисап реквизитлары:

 Саклык банкы картасы: 2202 2008 5646 0264,

«Ак Барс» банкы картасы: 2200 5301 8274 3906.

 Сорауларыгыз булса, 89172531693 телефон номерына шалтырата аласыз.

Мәгълүмат Ватаным Татарстан

Запись Яман шеш белән көрәшүче Нурсинә Гайнуллина: “Аның ярдәмен тойгач, миндә яшәү теләге бетмәде” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Мәчет имамы Илдар Баязитов җитәкчелекнең әлеге проблема турында алдан ук белүе турында сөйләгән, ләкин чатырның әле күпмедер вакыт хезмәт итәчәгенә өметләнгән.

Яңа чатырны бик тиз төзергә туры киләчәк, чөнки Уразага кадәр өч айдан аз гына артык вакыт калып килә. Имам сүзләренчә, төзелешкә 7 млн. сум акча җыярга кирәк.

Запись “Ярдәм” мәчетендәге никах залы җимерелә [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

26 сентябрьдә Тимур Фазлыевка ярдәм итү максатыннан уздырылган хәйрия концерты малайның шушы өметле сүзләре белән башланып китте. Белгәнебезчә,Тимурның хәзерге көндә буынын алыштырырга кирәк. Әнисе Светлана бу сорау белән чит ил хастаханәләренә мөрәҗәгать итә. Бәхетенә, Германиядән җавап хаты килеп  ирешә. Операция өчен барлыгы 49 мең евро кирәк буласын белгәч, гаилә төшенлеккә бирелә. Мондый чыгымны үзләре күтәрә алмау сәбәпле, кешеләрдән ярдәм сорарга җәмбүр була алар. Шулай итеп, олы йөрәкле кешеләр тарафыннан акчалата ярдәм күрсәтелә башлый. җырчылар катнашында уздырылган концерт та әлеге максат белән оештырыла. Аңа үзләренең өлешләрен кертүчеләрнең һәрберсе дә сәхнәдә Тимурның талантлы егет икәнен әйтеп уздылар. Татарстан Республикасы  Дәүләт Советы рәисе урынбасары Татьяна Ларионова сүзен чарада катнашучы һәркемгә рәхмәтен җиткерүдән башлады. Шулай ук залда утырган сәламәтлекләре чикләнгән балаларга да игътибарны юнәлтте. Залда, чыннан да, авыру балалар шактый күренде. Аларның барысы да концертта яңгыраган җырга моңланды яки, киресенчә, көйсезләнеп дә алдылар. “Благодарение” фонды директоры Рүзилә Шәймәрдәнова фонд оештыручысы Сәлихов Ирек исеменнән рәхмәт сүзләре җиткерде. Шулай ук әлеге чараны берничә тапкыр оештыруларын да искәртте.

View this post on Instagram

A post shared by Тимур Фазлиев (@timfazliev)

Диагнозы буенча, Тимур сөйләшергә дә тиеш булмаган 

Концерт Тимур һәм Дилә Нигъмәтуллина дуэты белән башланып китте. Җырның беренче куплеты башлану белән залда утырган тамашачылар, күңелләре тулып, күзяшьләрен сөрттеләр. Чөнки алар җырлаган “Яшәр идем” җыры да Тимурның уй-кичерешләрен ачып салган кебек тоелды. Аның аякка басу теләге – һәр авазны сузып әйтүендә чагылып торды. Дилә Тимур белән еш аралашып торганнарын сөйләгәндә егетнең нечкә куңелле булуын, ә иң мөһиме тормышны яратуына басым ясады. “Тимур белән безне бер нәрсә аера – ул хыяллана белә. Без күргәнне күрмәсә дә, ул үзенең хыялларын күреп яши. Аны йөрергә өйрәтергә иде”, – дип тәмамлады сүзен Дилә.Тимур, чыннан да, бик иҗади һәм сәләтле бала. Ул Ресбуплика һәм Русия күләм уздырылган вокал бәйгеләрендә катнашып, дәрәҗәле урыннарга да лаек булган.

View this post on Instagram

A post shared by Тимур Фазлиев (@timfazliev)

Алып баручы Алмаз Мирзаянов әйтүенчә, Тимурның диагнозы буенча, ул бөтенләй сөйләшергә тиеш булмаган. Әлеге сынауны җиңәргә Фазлыевлар гаиләсенә логопед Лариса ярдәм иткән:

-Без барыбыз да Тимурның иҗатына кечкенә өлешебезне кертергә тырыштык. Минем эшем дә бик кечкенә генә ярдәм булды дип саныйм, – дип башлады ул сүзен. Лариса баланы бикләнгән тартмачык белән чагыштырды. Һәр ата-ана да әлеге тартмачыкның дөресен тапкан очракта гына, баланы якты киләчәк көтәсен әйтте. Тимурга игътибар итсәң, үз ачкычын тапкан дияргә дә була. Чөнки ул нинди хыяллар белән генә яшәмәсен, үз максатларына туры барырга тырыша. Ә иң мөһиме, аның үз аякларында йөрисе, күрәсе, һәм әлбәттә, яшисе килә. Бигрәк тә сәхнәгә кечкенә кыз чәчәк алып менеп биргәч, үзен бәхетле тойгандыр егет. Чәчәк белән менгән кыз да Тимурга сәламәтлек теләп, малайның кәефен күтәрде.

“Минем якын дустым ул Тимур”

Сәхнәгә Рифат Зарипов чыгасы игълан ителгәч, тамашачы бигрәк тә дулкынлану белән көтте. Чөнки Рифат инстаграмындагы битендә аның белән җырлап төшкән видеоны урнашытырып, Тимурның сәләтен күрсәткән иде инде. Алар бу юлы да “Сабырлык” җырын башкардылар. Рифат өч көн элек салкын тидерү сәбәплеме, Тимур белән җырлау күңеле тулгангамы, Тимурга кушылып барды. Аннары соң танышу тарихын сөйләде:

-Тимур белән быел җәйдә таныштык. Узган язда интернетта “Җырларыңнытыңлыйм”, – дип язган иде ул миңа. Шуннан соң Миләүшә Сафина җәй көне безне очраштырып, 3-4 сәгать сөйләшеп утырдык. Әлеге концертка да киләм дип вәгъдә иттем, авырып китсәм дә, килергә тырыштым. Чөнки Тимур – якын дустым ул минем. Рифат телгә алган Миләүшә Сафинаның әлеге хәйрия концерында өлеше шулай ук зур. Ул сәхнәдә популяр татар җырчыларны җыйган. Алар: Эльмира Гыйлфанова – Рафаэль Җәләлиев, Люция Мусина, Казан егетләре, Гүзәлия, Хәким, Алия Исрафилова, Рамил –Рамилә Хәйретдиновлар, Алсу Вәлиуллина, Нурзадә, Рамиль Шарәпов, Гөлназ – Илсур   Шәрипҗановлар.

Рәфидә Галимҗанова // Tatar-today порталы

Запись Дилә Нигъмәтуллина, Рифат Зарипов һәм башка җырчылар Тимур Фазлыевка аякка басырга ярдәм итә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Запись “Безгә ул авырлы булганда килде…Ярдәм иттек. Хәзер аякка басты ” [олы йөрәкләр] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Беренче ярдәм – ашыгыч ярдәм бригадасы килгәнче, зыян күрүченең гомерен саклап калырга ярдәм итүче чаралар җыелмасы. Ләкин бу беренче ярдәм дөрес күрсәтелгән очракта гына мөмкин. Кайбер хаталар хәлиткеч булырга һәм кешенең исән калу мөмкинлеген дә юк итәргә сәләтле.

Беренче ярдәм нинди дә булса дарулар кабул итүне һәм хирургия гамәлләре кылуны күздә тотмый. Сүз уңаеннан, әгәр сез зыян күргән кешегә үз белдегегез белән дару биреп, ул аңа начар тәэсир итсә, сезне мондый “ярдәм” өчен җаваплылыкка тартырга мөмкиннәр.

Авыруга ничек зыян салмаска? Бу сорау белән без FirstAid беренче ярдәм күрсәтергә өйрәтүче үзәк директоры Олег Ивановка мөрәҗәгать иттек.

Эпилепсия

Хата! кешене бер халәттә тотарга тырышып, аның казналыгын нинди дә булса предмет белән каерып ачу.

Нәрсә эшләргә?

– Баш астына мендәр кебек әйбер салырга;

– Зыян күрүченең кулларын, аякларын имгәтергә мөмкин булган предметларны читкә алып куярга;

– Өянәге беткәннән соң, теле артка таба китмәсен өчен, ян-ягына борып яткырырга, соңыннан аның сулыш алуын күзәтергә;

– “Ашыгыч ярдәм” чакырырга.

Күп очракта, бума өянәге кузгалган вакытта, калтырауны туктатырга тырышылар, ә болай эшләү катгый тыела. Чөнки мускулларның артык көчәнеше аркасында зыян күрүче үзенең сөякләрен сындырырга да мөмкин. Башны тотып тору муен умырткалыгы нервларының кысылуына сәбәпче була ала”, – дип сөйли Олег Иванов.

Коткаручы аңлатканча, өянәк вакытында кешенең барлык мускуллары да югары тонуста була, шуңа күрә теш казналыгын ачу “коткаручының” үзенең бармакларын яраларга яки авыруны тешсез калдырырга мөмкин. Бу вакытта тел “миксер” кебек эшли, мондый халәттә кеше берничек тә телен йота алмый, димәк, авызны ачтыруга да ихтыяҗ юк.

“Шундый очрак булган иде: зыян күрүченең авызын зажигалка белән ачтырырга тырышканда, ул авыз эчендә шартлаган, әле зыян күрүче аны чәйнәп тә бетергән. Пластик кыйпылчыклары авыз куышлыгына кадалып беткән иде, шул сәбәпле кан да бик күп булды. Өянәк туктаганнан соң, кешедә йоту рефлексы барлыкка килә, ягъни, ул шушы кыйпылчыклар белән тончыгырга да мөмкин иде”, – дип исенә төшерә Олег Иванов.

Яну

Хата! яраланган урынны бераз суытырга, майлы мазь сөртергә, кабарып чыккан җирне тишәргә кирәк. Әле тагын бәрәңге куярга була, ул зараланган урынны суыта.

Нәрсә эшләргә?

– янган урынны 15-30 минут дәвамында салкын суда тотып суытырга;

– дымлы бәйләвеч куярга;

– кирәк булганда медицина ярдәменә мөрәҗәгать итәргә;

– табиблар ярдәме таләп ителмәгәндә майлы мазь сөртергә;

– күп итеп су эчәргә.

“Еш кына кешеләр янган урынга шундук төрле мазьләр, майлар һәм каймак сөртеп куялар – бу бөтенләй дөрес түгел һәм янган өслекне зурайта гына. Кабарчыкларны тишәргә ярамый. Алар астында сакланмаган тире була, анда инфекцияләр бик җиңел үтеп керә. Кабарчык өстенә чиста бәйләвеч куегыз – ул барыбер үзе тишелә, ләкин бу вакытта инде аның астындагы өслек сакланган була”, – дип аңлата коткаручы.

Янган урынны тиешенчә суытырга – агып торган салкын су астында 15-30 минут тотарга кирәк. Әгәр болай эшләү мөмкинлеге юк икән, дымлы бәйләвеч куегыз – су парга әйләнеп тирене суытачак. Ә суынганнан соң мазь, каймак сөртергә була. Ләкин бу – яну җитди булмаганда һәм табиб ярдәме тәлап ителмәгән очракта гына куллана торган алым.

Хастаханәләрдә янган урыннарны дәвалау өчен су нигезендә ясалган майлар һәм мазьләр кулланалар, ә сөт продуктлары һәм мазь кебек өй чаралары составында майлар бар. Һәм аларны сөртер алдыннан майны алырга кирәк – бу янган тире өчен шактый көчле авырту булачак”, – дип аңлата Олег Иванов.

Диабет

Хата! кешеләр диабетикаларны исереккә санап, еш кына алар яныннан узып китә.

Нәрсә эшләргә?

Шикәр бәйлелеге булганда:

– Нинди дә булса баллы әйбер бирү (кола, сок, конфет, булочка);

– Тынычлык булдыру;

– “Ашыгыч ярдәм” чакыру.

“Еш кына хастаханәләрдә диабетикларга чир турында язылган беләзекләр бирәләр. Әгәр кешедә инсулин бәйлелеге икән, аңа даими рәвештә инсулин кадап торырга кирәк. Бу гади генә, шулай да аерым күнекмә тәлап итә. Әгәр кешедә шикәр бәйлелеге диабеты икән, аңа шикәр кирәк – өянәк вакытында аны башка бернәрсә дә коткармаячак. Кешенең организмында шикәр беткән икән, ул санаулы минутлар эчендә вафат булырга мөмкин. Теләсә нинди физик йөкләнеш организмдагы шикәрнең тизрәк кимүенә китерә, ягъни аңа максималь тынычлык, шикәр һәм медицина ярдәме кирәк. Шикәрнең иң яхшы чыганагы – диетик булмаган кола, шулай ук натураль соклар, баллы ризыклар бирергә була”, – дип сөйләде Олег Иванов.

Коткаручы аңлатканча, диабетик өянәк вакытында авыруны исерек кеше белән бутау бик җиңел: буталчык сөйләм, хәрәкәт координациясе югала, тирә-юньдәге хәлләргә карата адекват булмаган реакция. Кешенең күңеле болгана, хәтта косарга да мөмкин. Кешедә диабет икәнен кайвакыт ацетон исе килүеннән белергә була – ул глюкоза табу өчен организм тарафыннан таркатылган күзәнәкләр аркасында килеп чыга.

Алкогольдән исерү

Хата! “ашыгыч ярдәм чакырам” – табиблар аның белән нәрсә эшләргә кирәген белә.

Нәрсә эшләргә?

– уятырга;

– ян ягына борып яткырырга.

Әгәр юлда исереп яткан кешене очрату турында сөйлибез икән, табиблар чакырырга һәм аларның вакытын сарыф итәргә кирәкми, ди коткаручы.

“Алкогольдән исерү кеше гомеренә куркыныч тудырмый, шуңа күрә “Ашыгыч ярдәм” чакырырга кирәкми. Бу административ хокук бозу, ә медицина очрагы түгел. Табиблар мондый “пациентлар” белән бернәрсә дә эшли алмый. Хәтта токсикологиягә дә җибәрә алмыйлар, чөнки алкоголикларны анда кабул итмиләр. Алар бары тик килеп, алкоголь исереклеге диагнозы куячаклар да китәчәкләр, чөнки алар килми калырга хокуклы түгел. “Ашыгыч ярдәм” мондый “клиентка” вакытын әрәм иткәндә, кемдер чынлап та ярдәм көтеп ятарга мөмкин”, – дип аңлата ул.

Кеше өчен иң куркыныч халәт – аңсыз булу, исерек булу аркасындамы яки башка сәбәпләр беләнме – аркада яту халәте.

“Кешенең мускуллары көчсезләнә, йомшара һәм теле артка китеп тончыгырга мөмкин. Исерекләр турында сөйләгәндә исә, алар организмлары агулану аркасында косалар, авыз куышлыгы косык белән тулырга, шулай ук ул үпкәгә китеп, кеше тончыгып үләргә мөмкин. Исерек кешене ян ягына борып яткырырга яки аны уятырга тырышып карарга кирәк”, -дип сөйли Олег.

Йөрәк өянәге

Хата! әбием кабул икән даруны бирәм.

Нәрсә эшләргә?

– максималь тынычлык тәэмин итәргә;

– “Ашыгыч ярдәм” чакырырга.

“Иң киң таралган хата – кешегә нинди дә булса “тәмле” дарулар ашатырга тырышу. “Нитроглицерин терроризмы” дигән төшенчә бар. Ягъни, кешегә нитротөркем препаратларын бирәләр. Бездә мондый даруларны күп кенә гражданнар “бар төрле йөрәк авыруыннан да дәва” дип саный. Болар нитроглицерин, нитрокор, төрле нитроспрейлар, пластырьлар, шулай ук бар кеше дә ярата торган валидол, валокордин һәм башкалар. Чынлыкта исә, ЭКГ аппаратыннан башка, йөрәк өянәген түбән кан басымыннан аеру бик катлаулы”, – дип аңлата Олег Иванов.

Әгәр зыян күргән кешенең беркайчан да йөрәк өянәге булмаган икән, мөгаен, бу йөрәк проблемалары белән бәйле түгелдер. Бу түбән кан басымы булырга мөмкин, дип саный коткаручы.

“Әгәр кешегә кан тамырларын киңәйтә торган йөрәк даруы биргәннәр икән, моннан кан басымы тагын да ныграк төшәчәк. Мондый очракларда “Ашыгыч ярдәм” һәрвакытта да килеп өлгерә алмый. Кан басымы критик минимумга кадәр төшеп бетә һәм ашыгыч рәвештә кадалырга тиешле препаратны авыруның венасына кадый алмыйлар. Чөнки веналар инде күренмәслек хәлгә киләләр дияргә була”, – дип сөйли Олег Иванов.

Коткаручы киңәше буенча, йөрәк өянәгенә шик булганда, кешегә ашыгыч ярдәм чакырырга, максималь физик һәм психологик тынычлык булдырырга кирәк. Кеше мондый халәттә еш кына көчле стресс кичерә, шуңа күрә аның өчен ятып тору уңайлы түгел – әгәр ул тели икән, утырсын, хәтта басып торса да була. Күпме азрак хәрәкәтләнсә, шулкадәр яхшырак.

Имгәнүләр (сыну, җәрәхәтләр, тартылулар, каймыгу)

Хата! сынган сөякне фиксацияләү өчен шина салам.

Нәрсә эшләргә?

– Зыян күргән очлыкны хәрәкәтләндермәскә;

– Салкын әйбер куярга.

Имгәнүнең төрен рентгенсыз гына ачыклау мөмкин түгел – тыштан алар барысы да бер төсле булып күренә: шешенке, кызарып тора, авырта. Тыштан карап, каймыгуларны гына аерып буладыр, дип сөйли коткаручы.

“Ниндидер шиналар уйлап чыгарырга, таяк яки башка берәр нәрсә урап куярга кирәкми, бигрәк тә авыртуны басмыйча боларны эшләргә ярамый. Бары тик зараланган очлыкны хәрәкәтләндермәскә генә кирәк. Аскы очлыклар, умрау сөяге, оча сөяге һәм умыртка сөякләре сынган вакытта “Ашыгыч ярдәм” чакыру һәм авыруны урыныннан кузгатмау яхшырак булыр. Куллар сынган вакытта табиб чакыру мәҗбүри түгел, травмпунктка мөстәкыйль рәвештә дә барып җитеп була. Мондый вакытта кулны бер халәттә тоту өчен яулыкка яки шарфка асып куярга мөмкин”, – дип аңлата Олег Иванов.

Шешүне һәм авыртуны бетерү өчен салкын әйбер куеп торыгыз. Каймыккан сөякләрне, үзегез, мөстәкыйль генә үз урыннарына утыртырга тырышмагыз – бу закон тарафыннан тыелган. Ачык сыну булганда жгут салырга ярамый.

“Көчле кан агу юк икән, кан сиптереп акмаса һәм зыян күрүче кеше астында күлдәвек кебек җыелмаса – бу куркыныч түгел һәм мондый вакытта жгут салу катгый тыела. Жгутны бары тик көчле кан агу булганда гына салалар. Яра өстенә чиста бәйләвеч куегыз. Хлоргексидин яки водород перекисе белән юдырырга да кирәкми – бу хирурглар эше. Әгәр сөяк кыйпылчыклары тышкы якка чәчелгән икән, аларны җыеп алырга һәм зыян күрүче белән бергә табиблар кулына тапшырырга кирәк”, – дип киңәш итә Олег Иванов.

Бал корты чагу

Хата! корт чаккан урынны туфрак белән сыларга яки водород перекисе белән юдырырга, ә зыян күргән кешегә аракы эчерергә кирәк.

Нәрсә эшләргә:

– Кортның угын алырга;

– Салкын әйбер куярга;

– Күп күләмдә су эчәргә;

– Антигистамин препаратлар кабул итәргә, аллергия булса, табибка мөрәҗәгать итәргә кирәк.

Бал корты яки башка бөҗәк тешләүнең куркынычы – алар аллергия бирергә мөмкин. Шуңа күрә, үзегездә аллергия бар икәнен белсәгез, үзегез белән һәрвакыт антигистамин препаратлар йөртегез.

Әгәр кеше шешенә, аңа суларга авыр була башлый, ә корт чаккан урын кызара икән, аңа һичшиксез аллергиягә каршы дару эчәргә ярдәм итәргә һәм кичекмәстән табибка мөрәҗәгать итәргә кирәк, дип киңәш итә белгеч.

“Иң беренче эш итеп, ярадан корт угын алырга кирәк. Чөнки ул укның очында агулы капчык кала, ул исә агу чыгаруын дәвам итә. Соңыннан чагылган урындагы шешне бетерү һәм авыртуны киметү өчен, салкын әйбер куярга кирәк”, дип аңлата коткаручы.

Корт тешләгән урынны туфрак белән ышкырга кирәк дигән фикер яшәп килә. Мондый ысул бәлки уктан котылырга ярдәм итәдер, ләкин чир эләктерү куркынычы тудырырга мөмкин. Алкоголь дә агуны зарарсызландырмый, ә киресенчә, аны организмга тизрәк таратачак.

Елан чагу

Хата! агуны ярадан суыртып чыгарырга, кисәргә, жгут салырга, ә яраны яндырып алырга кирәк.

Нәрсә эшләргә?

– Шешенү булганда антигистамин препаратлар кабул итәргә ярдәм итәргә;

– Зыян күрүчене хәрәкәтләндермәскә;

– “Ашыгыч ярдәм” чакырырга.

Кисем ясау, яндырып алу һәм жгут салу бөтенләй файдасыз. Мондый гамәлләр инфекция керүгә һәм агуның организмга тизрәк таралуына гына китерергә мөмкин. Шулай ук мондый очракларда ярадан агуны суыртып алырга тырышалар. Бу ни өчен ярдәм итмәячәк? Чөнки еланның тешләре шактый нечкә һәм очлы, тешләгәннән соң яра тиз ябыла һәм шешенә башлый, шулай итеп, агуның чыгу юлы да кабат ябыла”, – дип аңлата Олег Иванов.

Олег Иванов зыян күргән кешене хәрәкәтләндермәскә, күп итеп су эчерергә, бүлеп чыгару системасына агуны организмнан тизрәк чыгарырга ярдәм итү өчен сидек кудыра торган препаратлар бирергә киңәш итә.

“Аллергик реакция һәм көчле анафилактик шок барлыкка килергә, өске тын юллары шешәргә, кан басымы кисәк төшәргә мөмкин. Шешенү барлыкка килсә, кичекмәстән антигистамин препаратлар кабул итәргә кирәк – чәйнәргә һәм тел астына салырга, болай иткәндә алар тизрәк ярдәм итәчәк. Тизрәк “Ашыгыч ярдәм” чакырырга һәм табиблар килгәнче зыян күрүчене якындагы юлга алып чыгарга кирәк”, – дип сөйли Олег Иванов.

“Интертат”

Запись Кешене үлемнән коткаргандагы хаталар [беренче ярдәм ничек булырга тиеш] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Аларның язмышы, сәламәт кешенеке белән чагыштырганда катлаулырак. Кемнеңдер күзләре күрми, кайсыныңдыр аяклары йөрми, өченчеләре тумыштан авыру. Әмма тән сәламәтлеге чикләнсә дә, җаннары сау, үзләре сабыр, иманнары нык. Алар һәммәсе дә ураза тота һәм намаз укый.

КҮҢЕЛ КҮЗЕҢ КҮРМӘСӘ, МАҢГАЙ КҮЗЕ…

«Ярдәм» фондының физик мөмкинлекләре чикләнгәннәргә булышуы турында ишетеп беләсездер. Күп очракта инвалидлыгы булганнар өйләрендә утыралар, үз эчләренә бикләнәләр. Алар өчен тормышның мәгънәсе дә югала кебек. «Ярдәм» мәчетендәге махсус курслар әнә шуңа күрә оештырылган да инде. Коръән укырга өйрәтеп, дингә якынайтып, бу мәгънәне һәркемнең йөрәгенә салалар биредә. Алар мәчеткә килеп, монда яшәп, укып, бөтенләй башка тойгылар белән кайтып китә. Менә әле дә дин йортында күзләре күрмәүчеләр өчен тернәкләндерү курслары уздыралар. Дини белем алырга да, намаз укырга да, ураза тотарга да булдыра алар. Төрле шәһәрләрдән, төбәкләрдән килгәннәр. Мәсәлән 46 яшьлек Айсылу Заһидуллина Башкортстанның Благовар районыннан. Аның тумыштан күзләре зәгыйфь. Күзлексез бөтенләй күрми, әле аны кигәч тә, сәламәт кеше кебек, агачның һәр яфрагын, чәчәкнең һәр таҗын күрә дип әйтеп булмый. Рамазан ае якынлашкан саен, күңеле Казанга тарткан. Чөнки белә: «Ярдәм» мәчетенә килгән бар кеше дә ураза тота, намаз укый, гарипме син, түгелме – һәркемгә караш бер төрле.

– Минем күзләрем генә зәгыйфь бит, башка әгъзаларым тәртиптә. Шуңа күрә ураза тотуны авырсынмыйм. Дингә килүемә 25 ел инде. Нәнәйләрдән (башкортча – әби) күреп, башта догалар ятладым, соңрак намазга бастым. Ел да Рамазан аен көтеп алам. Ураза тоту кебек җаваплы эшкә алынганда янәшәңдә үзең кебекләр булуын телисең. «Ярдәм»гә шуның өчен килдем дә. Монда безне аңлыйлар, булышалар, бармак төртеп көлүче дә, икенче сортлы кеше итеп караучы да юк. Монда бөтен кеше бердәм һәм бертигез, – ди ул.

Күзләре күрмәүчеләр арасында хатын-кызлар гына түгел, ир-атлар да, яшьләр дә, өлкәннәр дә бар. Балкып торган йөзле, гел елмаеп кына сөйләшкән 81 яшьлек Диләрә апа Хаҗиәхмәтова белән дә таныштык. Кайчандыр башкалардан берни белән аерылып тормаган ул: сәламәт булган, балалар үстергән, эшләгән, гадәти тормыш алып барган. Әмма моннан 11 ел элек карчыкның күзләре начар күрә башлый. Табиблар аның күзенә укол кадап, челтәрен (сетчатка) ныгытырга уйлый. Алты уколны уңышлы кичерә, җиденчесендә күз челтәре ертыла Диләрә апаның. Соңыннан түзеп булмаслык авыртулар, Казан больницасында уң күзен алдыруы, сул күзенең дә начараеп, бөтенләй күрми башлавы… Бәхетсезлек очрагымы, күрәчәкме – белмәссең.

– Мин тормышымның шундый булганына үкенмим. Агачлар да, кошлар да – барысы да истә, күз алдымда. Төшләремә дә керәләр. Авыр, әлбәттә. Узган ел хаҗга барган идем. Башкалар: «Кара әле, дөяләр! Кара нинди матур бина!» – дип йөргәндә мин боларның берсен дә күрә алмадым. Ләкин тормышым башкаларныкыннан әллә ни аерылып тора димәс идем. Минем бер буш вакытым да юк. Электән кулларым өйрәнгән булгач, өйдә вакытта бәлеш, кыстыбыен да пешерәм, улым белән җәй көнендә җиләккә дә барам әле. Аны да кармаланып җыям. Намазлар, догалар укып, кассета аша вәгазьләр, төрле романнар тыңлап, көнем үтә дә китә. Ә инде Рамазан аенда мин гел «Ярдәм» мәчетендә. Күрмәүче кеше өчен сәхәргә әйбер әзерләп ашау авыррак бит. Ә монда ашаталар, бергәләп намаз укыйбыз. Бер дәрестән чыгабыз, икенчесенә керәбез, вакыт та тиз үтә, – дип сөйли ул.

Рамазан аен мәчеттә уздырырга нияте булган күрмәүчеләргә мондагы шартларны алдан ук аңлатып куялар икән. Иң төп шарт – көне буе ураза тотарга туры киләчәк. Бернигә карамыйча. Ашыйсың киләме, эчәсең киләме – барыбер. Әгәр дә шушы шартны үтәргә мөмкинлеге бар икән – килә, юк икән – Рамазан ае тәмамлангач рәхим итә. Ифтар белән сәхәр арасы әллә ни озын булмау сәбәпле, мәчеттәгеләр иртәнге намазга кадәр йокламый. Авыз ачканнан соң, уразага кергән сәгатьне көтәләр, соңыннан бергәләшеп гыйбадәт кылалар. Күзләре күрмәүчеләр өчен уңайлыклар җитәрлек: алар янәшәсендә һәрчак волонтерлар йөри, тиешле урыннарга алып баралар, җитәкләп кире бүлмәләренә озаталар.

ИФТАРГА ЕГЕРМЕ САРЫК

«Ярдәм»дә тернәкләндерү узганнан соң тормышның мәгънәсен генә түгел, анда үз урынын табучылар да байтак. «Бәллүр кыз» – яшь шагыйрә Лилия Сәләхетдинова турында беләсездер. Ул биредә беренче мәртәбә дүрт ел элек булган, соңрак волонтер булып эшләгән, кызның үз эшенә җаваплы каравын күреп, эш урыны тәкъдим итәләр. Хәзерге вакытта «Ярдәм» тернәкләндерү үзәгендә тәрбия эшләре буенча җитәкче урынбасары булып эшли ул. Лилиянең фикерләре төпле, аралашуы да җиңел аның белән. «Бу сорауны бирсәм, ничек кабул итәр икән?» – дип шөбһәгә калмыйсың. Үзе барысын да аңлап, сөйләп бирә.

– Безнең кебекләр өчен ураза тоту ниндидер гадәттән тыш хәл түгел, дөрес аңлагыз. Мөмкинлеге чикләнгән кеше ул кем? Миңа бер журналист сорау бирде: «Сезгә авырмы, сез бит инвалид», – ди. Минәйтәм: «Ә сезгә авыр түгелме?». Аптырап карап тора бу. «Ә нишләп сез миннән алай дип сорыйсыз, мин сау-сәламәт», – ди. «Сез оча беләсезме? Сез суда суламыйча сәгатьләр буе тора аласызмы? Юк!» Бу дөньяда һәр тере җанның мөмкинлекләре үзенчә чикләнгән. Әйе, мин йөри, чыклы үләннән атлап уза алмыйм, ләкин мин кояш нурын күрәм, сандугачлар сайравын ишетәм. Бу әйберләрдән күп кешеләр мәхрүм. Әгәр телим икән, чикләнгән мөмкинлекләремнең дә кысаларын киңәйтә алам. Әйтик, сәламәт кешеләр кебек үк без дә ураза тотабыз. Намаз укыйбыз. Гарипләр шундый ук кешеләр. Ислам мохите безнең күңелгә тынычлык бирә. Ураза тоту, Аллага шөкер, бик җиңел бара. Үткән ел хаҗда булырга насыйп булды. Андагы 70 градус эсселектән соң, Татарстандагы җылылык ул әллә ни түгел. Аллаһ та җиңеллек бирә, чөнки мәчет комплексында эшлибез, бөтен кеше монда уразада. Тирә ягыңда кемдер ашап йөрсә, авыр булыр иде, – дип сөйли Лилия Сәләхетдинова.

Ә без сөйләшкән арада, мәчет коридорларында җанлылык башланды. Каршыма килгән бер төркем хатын-кызның, сокланып, зур кызыксыну белән мәчет эчен карап йөрүенә игътибар иттем. Мари Иленнән, Йошкар Ола шәһәреннән килгәннәр икән. «Ярдәм» турында күптәннән ишеткәннәр, үз күзләре белән күрәселәре килгән.

– Менә әбиләрне җыйдым да, алып килдем әле – дип елмайды төркемнең әйдәп баручысы Илсия ханым Гайсина. – 34 кешене туплап алып килдем бирегә. Күрсеннәр. Бер җирдә дә тиңе булмаган, искиткеч мәрхәмәтле мәчет бит бу. Кызганыч, Мари Илендә татарлар күп түгел, ләкин без бер йодрык булып яшәргә тырышабыз. Бүген монда ифтарга дип килдек. Бик мактап сөйлиләр мондагы авыз ачу мәҗлесен, – дип сөйләде ул.

Әйе, «Ярдәм» мәчете уздырган ифтарлар турында күрше республикаларда да сөйләрлек. Чөнки монда Рамазан аеның һәр көнендә мәчет ишек алдындагы чатырларда 1200 (!) кешегә исәпләнгән табын корыла. Физик мөмкинлеге чикләнгәннәр өчен – чатыр аерым. Ул 200 кешегә исәпләнгән. Ә калган мең кеше зур чатыр эченә җыела. Ир-ат белән хатын-кызларның табыннары аерым һәм ике ара бүленеп куелган. Ризыкны көн саен төрләндерергә тырышалар. Беренче булып табынга аш чыгарыла. Пешекчеләр өч төрле ашның берәрсен әзерли: ясмык (чечевица), токмач яки кәбестә ашы. Ни өчен нәкъ менә бу ашлар дигәнгә үз аңлатмалары бар: ясмык һәм кәбестә ашлары аеруча туклыклылардан санала. Димәк, алардан соң озак вакыт ашыйсың килмәячәк. Икенчегә – яки пылау, йә итле карабодай. Пылауны пешерү өчен генә дә көненә 10 сарыкның ите китә биредә. Әле шуңа өстәп 15 литр сыек май, 75 килограмм дөге, шул ук күләмдә кишер! Бу кайнар ризыкларны әзерләү өчен учак өстендә берьюлы алты казан кайный: шуларның берсе – 150 литрлы, калганнары йөздән артык литр сыйдырышлы. Мондый зур күләмдә ризыклар әзерләнсә дә, күп очракта бар да ашалып бетә. Чөнки аларны 1200 кешегә дип исәпләп пешерсәләр дә, көне-көне белән халык күбрәк тә килә. Урыннар җитешмәгән чакларда, чатырлар янәшәсенә өстәмә өстәлләр урнаштырырга мәҗбүр булалар.

– Килгән халыкның бөтенесен кертеп утыртабыз. Ураза тотканмы ул, юкмы, мәчетне хөрмәт итеп килгән икән, кешедән: «Син бүген ураза идеңме соң?» – дип төпченеп торып булмый, – дип сөйли «Ярдәм» мәчетенең матбугат сәркатибе Римма Гатина – Килүчеләр арасында бит шундый авыр хәлле гаиләләр дә бар. Аларны ашату ул бер савап кына. Әле бер көнне игътибар иттем, улы белән бер ханым килгән. Ел саен килә ул безгә. Алар икесе дә авыру. Авыз ачканнан соң, үзе белән бер кисәк лимон пирогы алып чыккан. Ул аңа шуның кадәр ымсынып карап, ялманып тора – тәннәрем чымырдап китте. Димәк, бу аның күргән әйберсе түгел, өйләрендә ашарга да җитми, күрәсең. Шуңа күрә мохтаҗ кешеләр булганда без аларга артык ризыкларны биреп тә җибәрәбез әле. «Килегез, алыгыз», – дибез. Әйләнә-тирәбездә ашарына булмаучылар күп ул, без аларны белмибез генә. Менә бу ифтарлар алар өчен дә зур куаныч алып килә торган вакыйга. Мин тагын шуны да әйтер идем: ураза – сабырлыкның яртысы. Сабыр булмасаң, ашау-эчүдән дә тыела алмыйсың, телеңне дә тыймыйсың, начар уйлардан да тыела алмыйсың. Галимнәр әйтәләр: беренче елны тотканда, әйтик, ул синең ашказаны уразасы гына була. Икенче елны синең бөтен органнарың ураза тота. Телең, күзең, колагың, ашказаның, күңелең дә. Фикерләреңне тәртипкә китерә аласың икән, ул пәйгамбәрләр уразасы дип атала. Без ураза тотып, шушы пәйгамбәрләребез әхлагына якынлашырга тиеш булабыз. Шуңамы, Рамазан аенда кешенең күңеле йомшара, мохтаҗларга икенче төрлерәк карый башлыйсың, – ди Римма Гатина.

КАЛГАНЫН СУМКАҢА ТУТЫРЫШ

Язмам геройлары белән аралашып, ифтар җиткәнен сизми дә калдым. Азан тавышы яңгырап, авыз ачтылар, намаз укыдылар, соңыннан халык акрын гына чатырларга таба юнәлде. Ә өстәлләр бик мулдан. Әле җәй җитмәгән, ә тәлинкә-тәлинкә яшелчә, җиләк-җимеш, кәнфитләр, башка тәм-томнар тезелеп киткән. Шулар белән сыйланып, дога укып, торып китә башлагач, күзем күрше өстәлгә төште. Ике ханым ялгызы гына утырып калган. Башкалар ашап бетергәннәр дә, киткән күрәсең. Ә болар әле китәргә ашыкмый. Берсе ашыгып сумкасыннан пакетлар чыгарды. Өстәлдә ашалып бетмәгән нинди ризык бар – барысын берьюлы тутыра башлады. Өстәл тирәсендә йөргән волонтер ханымга бу ошап җитмәде. «Сез нишлисез? Нигә тутырасыз аны?» – дип сорады ул. «Барыбер кала бит! Ярар, бушлай килгән бит ул!» «Кешеләрнең әле шушы ризыклар белән сәхәр дә ашыйсы бар бит…» – волонтер ханым ни әйтергә белми урынында таптана. «Ну, әнә башка өстәлләрдә калган бит, ярар, мин генә алдыммы әллә, башкалар да җыйды инде, мине генә күрмәсәң дә ярар!»

Ханымнарның кулындагы алтын йөзекләренә караганда, бер дә мохтаҗ гаилә түгелләр югыйсә. Алар шушы ризыкка калганмы? Матур күренеш түгел. Моннан берничә ел элек тә башка бер мәчеттә шушындый күренешкә тап булгач, оялып куйган идем. Мәчеткә бу ризыклар бушлай килә дигән уй дөрес түгел. Мәчетнең имам хатыйбы Илдар Баязитов әйтүенчә, бу ифтарларны оештыру өчен иганәчеләр эзләнә һәм һәр көнне кимендә 240 мең сум акча тотыла. Ә инде кеше чынлап та мохтаҗ икән, ул вакытта «Алсам ярыймы?» – дип сорарга да мөмкин бит. Ә урлашкандагы кебек, як-ягыңа каранып, ашык-пошык сумкаңа өстәлдәге ризыкны тутыру?..

Кабат ифтар темасына кайтсак, «Ярдәм» мәчете аларны Рамазан аеның ахырына кадәр һәр көн уздырачак. Теләгегез булса, сез дә барып карый, анда тернәкләндерү узучылар белән таныша аласыз. Тоткан уразаларыбыз кабул булсын!

Айгөл ЗАКИРОВА, Безнең гәҗит

Запись Мәчетләрдә ифтар: урлашкан кебек, як-якка каранып, ашык-пошык сумкага өстәлдән ризык тутыруны ничек аңларга? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Без Радик белән күптәннән таныш булсак та, 2008 елда гына гаилә корырга булдык. Кызыбыз Сәйдә көттереп кенә дөньяга килде. Авырлы вакытта кыен булмады. Дөрес, ике тапкыр хастаханәдә ятып чыккан идем. Әмма табиблар карынымдагы баланың сау-сәламәт икәнен әйтә килде. Шулай булса да, баланы авыр таптым. Кызым туганда җәрәхәт алган, – дип сөйли Сәйдәнең әнисе. – Үзе сулый алмагач, аны тиз арада реанимация бүлегенә алып киттеләр. Икенче көнне ул имә башлады. Тик бәхет озакка бармады, кызымның хәле янә авырайды. Шул чакта табиблар балада ДЦП диагнозы булу ихтималы бар, диделәр. Минем аяз күгемне болыт басты. Нишләргә дә бел­мә­дем. Елап кына хәлебез җиңеләй­мәсен аңлый идем. Ярый әле ирем терәк булды”.

 Сәйдәгә өч ай тулгач, Эльвира аның белән үзе шөгыльләнә башлый. Интернеттан мәгълүмат җыя, күренекле табиблардан дәресләр ала. Ике елга якын Сәйдә белән бер көн дә калмыйча гимнастика ясыйлар. “Безнең бит генетик авыру түгел. Балага туганда авырлык килү аркасында зыян килгәнен аңладым, – дип сөйли Эльвира. – Шуңа икенче баламны көткәндә үземне тыныч тоттым. Хәтта олы баламны күтәреп йөрү дә авыр булмады, ничектер җайландык. Энҗе кызыбызны тапканда алдан сөй­ләшеп, кесеров кисүе ясауларын со­радым. Табиблар каршы килмәде, бу юлы балам сау-сәламәт туды. Икенче бала булгач, Сәйдәне дәвалау авырлаша башлады. Әле ярый әниләр ярдәм итә. Балаларыбызны ирем белән бергә карарга тырышабыз. Дәвалану өчен күп кредит алдык. Якын танышларыбыз, дусларыбыз булышты. Туганнарга да рәхмәт. Сәйдәне инде дүр­тенче ел дәвалануга йөртәбез. Безгә хәйрия фондлары да ярдәм итә. Әле дә ярый мәрхәмәтле кешеләр бар, дип күңелем тула”, – ди Эльвира.

 Йокысыз төннәр, түгелгән күз яшьләре, тырышлыкның файдасы юк түгел. 4 яшьлек Сәйдә сөйләшергә өйрәнгән. Тер­нәк­лән­дерү курсла­рының берсе дә бушка китмәгән. Баштарак куллары хәрәкәтләнә башлаган, соң­рак утырырга өйрән­гән. Хәзер үрмәләп йөри. Алда атлап китү максаты тора. “Сәйдәнең йөреп китүен көтәбез. Быел шул хыял тормышка ашар төсле тоела. Тик менә соңгы араларда өянәге булып, куркытты. Әллә инде еш дәвалану ярамаганмы дип тә уйлыйм. Гел юлда йөреп арыды микән? Аптырадым. Минем кебек авыру бала тәрбия­ләүче әниләр 5–7 яшь­ләрдә өя­нәк күзәтелә дип тынычландыра. Кызым белән бар да әйбәт булсын дип телим”, – ди Эльвира.

 Сәйдәне карап торышка бер дә авыру бала димәссең. Әйт­кән­не аңлый, сөйләшә дә, үзе ашый, эчә. Янында бөтерелүче сеңлесе Энҗе аңа бер дә моңаерга ирек бирми. Апасын кочаклап кына тора. Сәйдә әйтерсең безнең килүне көтеп торган! Әнисеннән урындыктан төшерүен сорап, үрмәләп яныбызга килеп чыкты. Кулында шар. Анысы безгә бүләк икән. Әнә шундый киң күңелле, олы йөрәкле кыз ул. Шуңа аны бакчадагы дуслары да ярата. Үзе дә бакчага илтүләрен сорый икән. Тәрбияче апаларын сагына, ди әнисе.

“Сәйдәне Казанда урнашкан бакчага йөртәм. Анда барысы да үзе кебек балалар. Рәхәтләнеп уйнап кайта”, – ди әнисе. Эльвира безнең белән сөйләшкән арада, ике кызы да янына килеп аңа сарыла. Энҗесе йөгереп килә алса, Сәйдә дә калышмый, әнисенә нидер аңлата. Бары тик яратканын тойгач кына риза булып елмаеп куя. Шул вакытта әниләре күз яшьләрен тыя алмый. Әмма елаганын күрсәтмәскә тырыша. “Балаларымны бик яратам. Алар­ның исән-сау булуларын телим. Әни кеше өчен иң зур бәхет бит бу. Күңелем ышана – Сәйдә, Алла боерса, аякларына басар төсле. Әгәр бу теләк чынга ашса, ирем белән икебезнең күптәнге хыялыбызны тормышка ашырачакбыз. Өченче бала алып кайтыр идем”, – ди Эльвира.

Сәйдә йөреп китсен өчен, дәвалануны өз­мәскә кирәк. Әм­ма акчасыз да булмый. Әнә шуңа да Эльвира изге күңелле ке­шеләрдән ярдәм сорый.

Сәйдәгә булышыр өчен исәп-хисап реквизитлары:

 
Саклык банкы картасы   4276  6200  2189  2785.

Запись «Кызым аякка басса, өченчесен алып кайтыр идем» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..