View this post on Instagram

A post shared by ТАТАР ТУДЕЙ / ТАТАР БҮГЕН (@tatar_today_116)

– Шикәр диабеты, йөрәк-кан тамырлары авырулары, стенокардия чире белән интегүчеләргә бер дәва бар – ул да булса топинамбур чәчәкләреннән төнәтмә ясап, шуны кайнатып эчү. Аның сабакларын исә мунчага алып кереп, кайнар суда батырып торырга һәм шунда аякларыгызны тыгып утырырга киңәш итәр идем. Алар арыганлыкны да бетерә, аяк сызлавын да киметә. Шушы сабаклар белән төнәтмәдә аякларыгызны 10 көнләп тыгып утырсагыз, үзегез үк аякларыгызның җиңеләеп калганын сизеп алачаксыз, – дип сөйли Маһинур Шәйхетдинова.

Запись Маһинур әби Шәйхетдинова аяклар сызлавыннан ничек котылып булуын өйрәтә [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

View this post on Instagram

A post shared by ТАТАР ТУДЕЙ / ТАТАР БҮГЕН (@tatar_today_116)

Шаян блогер Рәмис Гыйльметдинов үзенең блогын бик кызык алып бара, яңа вайннар төшерә. Әйтик, авыл турында МТС операторы кебек мәзәк тариф уйлап тапкан, аны «Авылище» дип атаган.

– Авылда телефон тотмый икән, димәк, сездә шул авыл тарифы. «Авылище» – ул сәнәк белән бәрәңге алышу. Аңа бонус буларак чөгендер алышу абсолютно бесплатно бара. Интернет авылда юк, аңа карамастан күп нәрсә бушка: таң белән сыерларны көтүгә озату, ишегалдын себерү, утын әзерләү, кабакларны келәткә ташу, малларга су эчертү дә бушка бара. Әле бит түләүле хезмәт тә бар. Анысы инде ял итү, – дип уенын-чынын кушып аңлата Рәмис.

Запись Блогер Рәмис “МТС”ны да уздыра, үзе яңа “Авылище” дигән бушлай тариф тәкъдим итә [мәзәк видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Һава температурасы көндез сигез градуска кадәр җылынгач, кайберәүләребез, болай булса, инде апрель башларында ук бакчага чыкмый булмас, дип торганда, суытып җибәрде, кар яуды. Менә хәзер синоптиклар икенче атнага 11 градуска кадәр җылы вәгъдә итә. Бакчачыга нишләргә:  яз иртә килде дип, апрельдә үк утырту эшләренә керешергәме? Без бу җәһәттән туган сорауларга ачыклык кертү өчен, язучы, һәвәскәр бакчачы Фарсил Зыятдиновка мөрәҗәгать иттек.

– Фарсил абый, язның шулай иртә килүе бакча казу-утырту эшләрен инде май башларына кадәр үк төгәлләп куярга дигәнне аңлатамы?

– Язмы бу, түгелме – беркем белми. Әйтик, менә бүген кыш (әңгәмә атна башында булды). Һава торышына бәйле хәлләрне инде 55 ел язып барам: быелгы кебек кышның да, язның да булганы юк иде әле. Әмма шуны бик төгәл әйтә алам: табигать җылы һәм суыкның балансын үзе көйли. Яз башында җылы булды, аннан суытты, апрельдә дә салкынайтачак әле. Шуңа күрә, инде туфрак өлгерде, кояш болай кыздырып торса, туфракта дым калмаска мөмкин дип, апрельдә үк яшелчәләрне ачык туфракка утыртып куюдан мәгънә юк. Бу шулай ук бәрәңгегә дә кагыла. Чөнки язның бу аенда һава температурасы вакыт-вакыт шактый ук күтәрелеп китсә дә, үсемлекләр рәхәтләнеп үсәрлек дәрәҗәдә булмый әле. Яз ничек кенә килмәсен, ашыгырга кирәкми.

– Кайчан утыртырга соң алайса?

– Суыкка чыдам суган һәм кишерне гадәттәгечә – май башларыннан 15 майга кадәр утыртып бетерергә кирәк. Алданрак утыртылса, суык вакытта, төнгә түтәлләр өстенә пленка ябып куйган очракта да, алар тиешенчә үсмәячәк. Ә инде помидор, татлы борыч кебек җылы яратучы культураларны ачык туфракка бары тик июнь башында гына күчереп утыртабыз.

– Ә хәзер нишләргә?

– Карлыганнарга, корткычлардан арындыру өчен, кайнар су бөркергә өлгермәүчеләргә тиз генә арада шушы эшне башкарырга кирәк. Әмма суны һава температурасы минуска төшкәндә генә бөркисе. Кайнар суны вак тамчылар рәвешендә сиптергеч белән бөркү әйбәт. Шулай ук лейка белән дә ярый. Урамда 1-2 градус чамасы җылы булганда да сиптерүчеләр бар. Әмма болай алар үсемлекнең үсеш нокталарына гына зыян китерә.

– Җимеш агачларына корткычларга каршы препаратларны кайчан бөркергә?

– Боларына инде 15 апрель тирәләрендә тотынырга кирәк.  Бу максатта алмагачка мочевина эремәсе (10 литр суга 2 аш кашыгы нисбәтеннән) бөркү әйбәт. Кирәкмәс ботакларын кисү, ябалдашларын формалаштыру эшен исә, агачтагы соклар хәрәкәткә килә башлаганчы, март ахыры – апрель башларында ук башкарып кую шарт.

– Карлыган, крыжовник, кура җиләге куакларын кайчанрак сирәкләү әйбәт?

–  Көзен яки иртә язда гына түгел, чәчәк атканчы сирәкләргә мөмкин. Куакларның карт, сынган, зәгыйфь ботакларын кисәләр. Биш елдан артык үсеп утырган ботаклар карт санала. Алар яшь ботакларга кояш яктысын үткәрми, гомумән, үсәргә комачаулый. Мондый ботакларны кызганмыйча кисеп ташларга кирәк. Кура җиләге үсентеләренең очын иң көчле бөрегә кадәр (10 – 15 см озынлыкта) кисәләр. Аннан инде шпалерлар сузалар. Әйтик, куаклар бер рәткә утыртылса, ике башына ике казык кагып, бау тарттыралар. Үсентеләрне шуларга бәйләп куйганда, әйбәтрәк үсә, җиләкләре дә иртәрәк пешә һәм эрерәк була. Җыярга да уңайлы. Аннан килеп, төпләрен йомшартып, ашларга онытмаска. Органик-минераль, йә булмаса катнаш ашлама куллану әйбәт. Су белән кушып сибәргә: 1 лейка суга 2-3 аш кашыгы катнаш ашлама салырга. Дым парга әйләнеп юкка чыкмасын өчен, төбен торф, черемә, агач чүбе белән мүлчәләп куйсаң, тагы да яхшырак була.

– Теплицаны әзерләргә вакыт җитте. Яшьрәк бакчачылар аны әзерләргә кирәк дип тә белми. Ә бит бу эшнең дә үз җае бар. Шуны аңлатып китмәссезме?

– Андагы туфрак та, җылы яратучы кыяр-помидор кебек яшелчәләрне утырту өчен, май башларында гына өлгерә. Укроп, сельдерей, петрушканы инде көннәр җылынуга ук –  апрель башларында утыртырга мөмкин. Әзерләүгә килгәндә, теплицаның туфрагын һәр ел саен яңартып тору әйбәт. 7 – 10 сантимер калынлыкта өске катламын алып ташлап, бераз яңа туфрак өстәп җибәрү һәм черемә кертү кирәк. 1 квадрат метр мәйданга 3-4 килограмм черемә һәм бер стакан көл сипсәгез, бик уңдырышлы туфрак килеп чыгачак. Болай мәшәкатьләнеп торырга теләмәгән ялкаурак бакчачыларга киңәшем болайрак: 10 литр суга 2 аш кашыгы мочевина салып эремә ясыйсың да туфракка шуны сибәсең (1 кв метр мәйданга 1-1,5 литр исәбеннән). 10 литр күләмендәге эремә 10 кв метр чамасы теплица мәйданын эшкәртергә җитә, дигән сүз. Мочевина эремәсе, бер яктан, туфрак өчен менә дигән ашлама булып торса, икенче яктан, андагы зарарлы корткычларны үтерә.

– Әле март ахыры гына булуга карамастан, кайберәүләрнең инде яздан утыртып калдырган суган-сарымсаклары тишелеп чыкты. Атна башындагы суык һәм кар алардан уңыш алуга өметне юкка чыгарды, дигән сүзме икән бу?

– Һава температурасы –10 градуска кадәр төшкәндә генә зыян булырга мөмкин. Белүемчә, соңгы вакыттагы суыклар хәтта төннәрен дә 7-8 градус чамасы тәшкил итте. Бу гына суганга да, сарымсакка да зыян салмый. Төнлә –10 градуска кадәр суыту көтелгәндә, түтәл өсләрен пленка белән ябып куярга кирәк. Бу шулай ук виноград үсентеләренә, роза куаклары (аларның да өстен ачтык инде), лаләләргә дә кагыла.

– Помидор, татлы борыч, баклажан, петуния чәчәкләре тәрәзә төпләребездә матур гына үсеп утыра. Ә менә кәбестә утыртырга әле иртәрәк кебек…

– Иртә түгел, нәкъ вакыты. Кәбестәне 30 мартка кадәр чәчәргә кирәк. Бигрәк тә брокколи, брюссель, пекин кебек яңарак чыккан сортларын. Июньдә ачык туфракка утырту өчен бик әйбәт өлгереп җитәчәк алар. Тишелеп, ун көн чамасы узганнан соң, беренче чын яфракларын чыгаргач, ашлап җибәрсәң, бигрәк тә әйбәт булачак.

 – Ашлау дигәннән, үсентеләрне ничегрәк һәм кайчанрак тукландыру яхшырак дип уйлыйсыз?

– Тишелеп чыккач ук ашларга ярамавын беләсездер инде: шытымнар барлыкка килгәннән соң кимендә ике-өч атна узарга тиеш. Күчереп утыртканнан соң да берникадәр вакыт узгач – үсенте, тамырланып, ныгыгач кына (моның өчен 8 – 10 көн вакыт китә) ашларга кирәк. Хәер, туфрак сыйфатлы икән, үсентеләрне тукландырып мәшәкатьләнмәскә дә мөмкин. Ник дигәндә, мондый туфракта микро- һәм макроэлементлар болай да җитәрлек. Туфрак начар булса, үсенте яфраклары вагая яки агара. Бу очракта инде аны ашламыйча булмый. Гадәттә мин үзем үсентеләрне калий гуматы белән тукландырырга яратам. Органик ашлама ул. «Энергин» дигән үсеш стимуляторын да кулланам. Үсентеләрне инде туфракка күчереп утырткач, җәй дәвамында шушы препаратлар белән, чиратлаштырып, 4-5 тапкыр ашлыйм. Бу эшне уңыш бирә башлаганчы башкарырга кирәк.

– Бакчачылар арасында минераль ашламаларга шикләнеп караучылар да бар. Бу җәһәттән сезнең фикерегез нинди?

– Ашламаның дозасын бозмаганда һәм вакытын белеп ашлаганда, бернинди дә зыяны юк. Җимешләрдә нитратлар, беләсезме, кайчан туплана? Уңыш җыеп алыр алдыннан тукландырганда. Үсенте исә минераль ашламаның барысын да «ашап» бетерә.

Мәгълүмат Ватаным Татарстан

Запись Фарсил Зыятдинов: “Яз ничек кенә килмәсен, ашыгырга кирәкми!” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Чиләкне җылы урынга куеп, бер атна тотабыз. Бер өлеш ипи суына өч өлеш су кушып, атнага бер тапкыр бер кыяр төбенә яртышар литр сибәбез. Катнашманы кыяр чәчәк ата башлап, шиңгәнчегә кадәр сибәргә кирәк.

Кыяр яфрагы саргайса, калий җитми дигән сүз. Бер литр кайнар суга бер аш кашыгы көл салып, ике көн төнәтәбез. Суган кабыгы да булыша. Бер чиләк җылы суга бер стакан суган кабыгы салып кайнатырга куябыз. Кайнап чык­кач, уттан алабыз. Аннары ике сәгать төнәтеп, кыярның яфракларына сибәбез.

Ончыл чык (мучнистая роса) булганда, 10 литр суга 50 грамм сода һәм 50 грамм кер сабыны салып сибәргә була.

Шәһри Казан

Фото: пиксабай

Запись Кыяр шәп уңыш бирсен өчен ниләр сибәргә? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Корт күренгән урыннарга горчица сибегез. Гадәттә аны ­сидерат буларак кулланалар, әмма бу очракта горчицадагы эфир майлары каты кортның личинкаларын куркыта. Бәрәңге утыртканда, үсеп чыккан горчицаны җире белән бергә казыйлар. Бәрәңге саласы чокырчыкка горчица порошогын да сибеп калдырырга була. Әмма аны сак кулланыгыз, эфир майларының югары концентрациясе тамырларның барлыкка килүенә комачаулый.

Каты кортка каршы химик чаралар да куллана аласыз, әйтик, Землин, Метаризин, Провотокс препаратларын. Алардан да көчлерәкләрен кулланмаска киңәш итәбез, бәрәңге орлыгына үтеп керүләре бар.

Бәрәңге чәчәк атканда, каты корт тагын да активлаша. Бу вакытта туфракка ара-тирә бәрәңге кисәкләре күмеп куегыз. Аларны гел казып, личинкаларын алып торырга кирәк. Алдавыч җимне тиз генә табу өчен, бәрәңгегә калын тимерчыбык кадап куегыз.
Тагын бер ысул: көзен туфракта бер генә бәрәңге дә калдырмаска. Яз көне исә, бәрәңге чәчкәнче, берничә урында оячыкларга бәрәңге кисәкләрен салып куегыз. Ул урыннарны да билгеләп куегыз. Кортлар бу урынга азык эзләп киләчәк. Даими рәвештә казып, кортларны юк итеп торырга кирәк.

Фото: пиксабай

Запись Бәрәңгегә проволочник (каты корт) кермәсен өчен болай итегез впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Россельхознадзорның Татарстан буенча идарәсе җитәкчесе урынбасары Ленар Фәттерахманов әйтүен­чә, җиләк-җимеш, яшел­чәләр өчен “калифорния чәчәк трип­сы” дигән корткыч куркыныч булса, бәрәңгене нематода авыруыннан сакларга кирәк.

– Әгәр әлеге авыру учас­токка килеп эләксә, уңышка өметләнүдән мәгънә юк. Бәрәңге бүлбесе авырлык җыя башлау белән үк һәлак булачак. Шуңа күрә утыртыр өчен тикшерелгән бәрәңге орлыгын гына сайларга ки­рәк. Зарарланган участокка 2-3 ел дәвамында башка культуралар утырту шарт. Шун­нан соңгы ике елда әлеге авыруга каршы торырга сә­ләтле сортларны гына (мә­сәлән, Алмаз, Пригожий-2, Ро­зара, Латона, Зекура, Санта) чәчәргә киңәш ителә, – диде ул.

Россельхознадзорның Татарстан буенча идарә­се­нең фитосанитар күзәт­челек бүлеге җитәкчесе Аль­берт Кадыйров әйтүен­чә, соңгы көннәрдә орлык сатучылардан зарланган кеше­ләр саны арткан.

– Бүген безнең идарәгә орлыкны чәчеп тә тишелеп чыкмаган яки башка төрле культура урынына чүп үлән үсүгә бәйле зарлар күп килә. Шуңа күрә белгечләр орлык сату нокталарына даими рейд­лар үткәрәләр. Орлыкны документсыз сатуның 500­ләп очрагы теркәлде. Тәр­тип бозучыларга административ чаралар күрелә. 20 мең сумнан артык штраф салынды, – диде Альберт Кадыйров.

Белгечләр орлык һәм утырту материалларына бәй­ле зарларны Оренбург трак­тының 20а номерлы йортына килеп яки 8 (843) 277-68-29, 8(843)570-20-08 телефоннарына шалтыратып хәбәр итәр­гә мөмкин­леген белдерде.

Чәчү өчен орлык сатып алучыга киңәшләр

1. Таушалган, тышкы кыяфәте матур булмаган каплардагы орлыкларны сатып алудан тыелырга тырышыгыз.

2. Орлык кабында түбәндәге мәгълүматлар булырга тиеш: орлыкны җитештергән оешма, аның адресы, орлыкның авырлыгы (граммнарда, данәдә), партия номеры, куллану вакыты, үлчәп төрүченең номеры.

3. Утыртыла торган орлыкның сыйфаты турындагы барлык мәгълүматлар да таныклыкта яки сатуга рөхсәт кәгазендә булырга тиеш. Анысын исә сатучыдан сорап алырга кирәк.

Утырту материалларын ничек дөрес итеп сайларга?

1. Белгечләр үсентеләрне теләсә кайдан, аеруча көньяк төбәкләрдән кайтарылганнарны сатып алудан тыелырга киңәш итә. Бигрәк тә җиләк агачларын сатып алганда сак булырга кирәк. Юл кырыендагы махсус алачыклардан алырга ярамый, чөнки аларның күпчелеге көньяк төбәкләрдән кайтарылган. Әлеге үсентеләр, беренчедән, безнең табигать шартларына яраклашмаган. Икенчедән, сатучылар бер сортны икенче сорт дип сатып җибәрергә дә читенсенми. Өченчедән, әлеге үсентеләр белән карантин авырулары керергә мөмкин.

2. Җиләк-җимеш агачларын махсус питомниклардан сатып алсагыз яхшы. Алар Кама Тамагы (“Заря”), Буа (“Буа”), Лаеш (“Биосфера”, “Парк сервис”), Питрәч (“Плодопитомник”), Яшел Үзән һәм Әлмәт (“Ягодная долина”) районнарында бар.

3. Утырту материалының сыйфаты турында мәгълүмат язылган документларны сорарга онытмагыз. Аларда сортның исеме, категориясе, товар сорты, нинди питомникта үстерелгән булуы, җир өстендә үсә торган өлешенең зурлыгы, тамыр системасы, нинди корткычлардан сакларга кирәклеге һәм башка мәгълүматлар күрсәтелә.

(Зөһрә Садыйкова /“Ватаным Татарстан”, /№ 68, 15.05.2019/)

Фото: пиксабай

Запись “Әлеге авыру учас­токка килеп эләксә, уңышка өметләнүдән мәгънә юк” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ябышкак препарат урынына шулай ук бакчачылар өчен кирәк-ярак­лар сатыла торган кибеттән яшел сабын алырга була. Ул тюбикларда сатыла, дозасы язылган була.

Җимеш төймәләнә башлаган ва­кытта түбәндәге катнашманы сибе­гез: 9 литр суга 1 литр сөт, ярты чәй кашыгы бор кислотасы, (алдан ярты стакан җылы суда эретегез), 10 тамчы йод салып болгатыгыз. Әлеге катнашма бер үк вакытта авыруларны булдырмаска да булыша, уңыш бирүчәнлекне дә арттыра һәм томатларны баллы итә. Өч этапта сибәргә кирәк: чәчәк бөресе барлыкка килгәч, чәчәк атканда һәм җимеш бирә башлагач. Әмма шуны истә тотыгыз: фосфор белән тукландыру булмаганда, бор кислотасы начар үзләштерелә. Фосфорсыз гына борны кертүдән мәгънә юк. Шуңа да, катнашманы сибәргә ике көн кала, калий монофосфаты белән эшкәртегез. Яфракларына сибәр өчен – 10 литр суга 15 грамм, төбенә 10 литр суга 20 гр кушыгыз.

Руниза Закирова, Казан. Шәһри Казан

Запись Помидор куаклары шәп итеп уңыш бирсен өчен… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бу яшелчәгә көн саен су сибәм. Күп итеп: өч төпкә бер чиләк исәбеннән. Атнага бер тапкыр түтәлләргә “тылсымлы порошок” – кер сабынын (якынча 50 г) эре угычтан уам да һәрбер үсенте өстенә әз-әзләп сибеп чыгам. Шуннан лейка белән су бөрким (сабынның яртысы эри, яртысы төбенә коелып төшә). Июль ае буе шулай эшләгәндә, кәбестә бете һәм вак-төяк бөҗәкләрнең эзе дә булмый.

Ә инде кәбестә башы бераз төрелгәч, өстенә исле тәмәке сибәм. Кәбестә күбәләкләрен куркыту өчен кирәк бу. Әлеге максатта тәмәкене сезонына ике тапкыр кулланам. Берничә тапкыр көллим. Көлне яшелчә төпләренә дә сибәм. Кайвакыт кәбестәләргә көлле су бөркеп чыгам. Болай эшләгәндә, кәбестә котырып үсә.

Көлле су бөркүнең тагын бер ысулына тукталып үтәргә кирәк. Көлне 1 литрлы банкага тутырып, чиләккә салам да шуңа 6 л кайнап торган су өстим һәм 100 грамм кер сабыны салам (сабын эри). Өстен капкач белән каплап, тәүлек ярым төнәтәм. Шуннан соң әйбәтләп болгатып, кәбестә яфраклары өстенә бөркеп чыгам. Минем кебек шулай тырышып карагыз әле: кәбестәсез калмаячагыгызга иманым камил!

Соравым бар

Җәй уртасына якынлашып киләбез, ә минем күршем Пекин кәбестәсе утыртырга җыена гына әле. Аны шулай соң утырталармыни?

Бу кәбестәне июльнең 20 сенә кадәр утыртырга була. Язын утыртканда, безнең урта полоса климаты шартларында, редис һәм салат кебек, чәчәк атып утыра, ә күчән төрми ул.

(“Ватаным Татарстан”, /№ 107, 05.07.2013/ архивыннан)

Фото: пиксабай

Запись “Шулай итсәгез, кәбестәсез калмаячаксыз” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Җир ачылуга, җиләк түтәлләре өстенә көздән таратып калдырылган агач ботакларын, үсемлек сабакларын, яфракларны тырмалап алып, компост чокырына салам. Корыган яфракларын, чирле сабакларын кисеп алып яндырам. Фокин кискече ярдәмендә төпләрен 4-5 см, рәт араларын 8-10 см тирәнлектә йомшартам. Сабаклары көчле, сәламәт, җиләкләрем эре, татлы булсын өчен, ап­рельнең 25ләрендә үк, үсемлекләрне тукландыру белән беррәттән, туфракны зарарсызландыру чарасын күрәм. Язын үсемлекләр аеруча азотка мохтаҗ, ә суперфосфат — тамырларын үстерә, үсемлеккә көч кертә, көл уңышка нигез сала, гөмбәчек чирләреннән, корткычлардан сакланырга ярдәм итә.

Составы аптекада сатылучы арзанлы препаратлардан торган, бу чорда викторияләр өчен бик файдалы ашлама ясау һәм куллану әмәле белән таныштырып үтәм. 1 литр шау кайнар суда 4-5 гр бор кислотасы эретәбез, ул 40-50 градуска кадәр суынгач, шуңа 10-15 тамчы йод болгатабыз, 2 гр марганцовка эретәбез, ике аш кашыгы 10 процентлы нашатыр спирты өстибез. Составны 10 литр суга салып бик әйбәтләп болгаткач, вак тишекле лейкадан җиләк куакларын коендырып, шул исәптән төпләрен дә чылатып сибеп чыгабыз. Бер чиләк сыек ашлама гадәттә 5-6 квадрат метрлы түтәлгә җитә. җиләклекне эшкәрткәнче түтәлне яхшылап сугару мәҗбүри. Сыек ашламаны яңгырдан соң кертү аеруча отышлы. Нашатыр спирты — азот чыганагы, ул үсешне тәэмин итә. Йод белән марганцовка куакка, туфракка дезинфекция ясый, кышлаган корткыч личинкаларын, гөмбәчекләрне юк итә, бер үк вакытта үсемлекне микроэлементларга баета. Бор кислотасы чәчәк бөреләре яралуга, җимшәннәр ясалуга җирлек тудыра, шул рәвешчә уңдырышлылыкны арттыра. Бакчабызда иртә өлгерүче “Даренка”, безнең төбәктә киң таралган, чагыштырмача талымсыз “Фестивальная”, җиләкләре бик эре була торган “Гигантелла Максима”, соң өлгерешле “Лорд” сортлары үсә. Иртә өлгерешлесенең сусыл җиләкләрен июньнең беренче атнасында ук татыйбыз.

Үсемлекләрне югарыда тасвирлаганча эшкәртүгә, төпләрен мүлчәлим, рәт араларына компост таратам. “Даренка” түтәле өстенә дугалар бастырып, 60 мм.лы тукылмаган материал тарттырып куям. Тернәкләнеп килүче җи­ләкләремне төнге суыклардан, кыраулардан, корткычлардан саклап, җылытылган кар суын мулдан сибеп үстерәм. Көннәр җылынып, бал кортлары, серкәләндерүче бөҗәкләр оча башлаганчы, япманы ачмыйм. әлеге түтәлдәге үсемлекләр бик тиз формалаша, сабаклары озын, чәчәкләре күп, уңышы мулдан була. Иң мөһиме — уңышы гадәттәгедән ике атнага иртәрәк өлгерә. Сезонга берничә мәртәбә ашлыйм, даими сугарам. үсемлекләр чәчәккә бө­реләнгәндә микроэлементлар белән тукландыру, уңыш биргән вакытта минераль һәм органик ашламаларны, ачытылган тирес һәм үлән суларын, көл төнәтмәләрен чиратлаштырып сибү зарур. җиләкләр ярала башлагач, уңышны пычранудан, черүдән, гөмбәчек чирләреннән саклап калу җәһәтеннән, түтәлләрне туралган салам, коелган ылыс белән калын итеп мүлчәләү, җылы суны даими сибү — тиешле гамәл. Бакча җиләге кояшлы урынны үз итә, янәшәсендә борыч, бәрәңге, помидор үскәнне өнәми, былтыр бәрәңге утырткан түтәлдә үзен яхшы хис итә. Виктория уңышы аңа суны ничек сибүеңә карый. Көннәр кызу торганда, атнасына 2-3 мәртәбә, тирәндәге тамырлары чыланганчы, мул итеп сугару зарур. Ә чәчәк ату чорында бу эштән тыелып торырга туры килә, чөнки аны бал кортлары, бөҗәкләр, җылы коры җил серкәләндерә. җиләкләре формалаша башлагач, ачытылган сыер тиресе, тавык тизәге, чүп үләннәләре төнәтмәләрен, комплекслы минераль ашламаны чиратлаштырып сипсәк, чамасын белеп кенә микроэлемент­лар да өстәп җибәрсәк эре сусыл татлы җиләкләр белән сыйланырбыз. җиләккә кошлар, лайлачлар, җимешкисәр бөҗәкләр, аю чикерткәләр зыян сала. җиләк түтәленең кошлардан саклау өчен, берсенең өстен юка япма белән томалыйм, икенчесенә җилдә әйләнеп торучы ялтыравыклы уенчык кадап куям, өченчесе өстендә иске кассета тасмалары җилферди. Бакчабызда керпе, кәлтәләр, бака яши, дусларым бакчага күп файда китергәнгә күрә, аларның җиләк белән сыйланганына күз йомам. Ә лайлачларны бака тота.

Хәмидә ГАРИПОВА. Казан.

tatyash.ru

Фото: пиксабай

Запись Авыз тутырып ашыйсыгыз килсә, викториягә ашыгыч ярдәм ясагыз впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

8-14 миллиметрлы вак суган. Көздән утыртып калдыру өчен иң яхшысы. Туклыклы матдәләр туплап өлгермәгәнлектән, ул өмәкләнми. Әмма яз утыту өчен кулай вариант түгел. Беренчедән, кыш чыкканчы күбесе инде кипкән була, икенчедән, ул тиз генә үсеп китә алмый, өлгереше артка кала, Кечкенә бозау үстергән кебек инде… Гәрчә минем үземә шушындый вак суган ошый, чөнки ул яз көне утыртканда да бабайланмый, аннары, җиңел булганга, килога бик күп керә. Артык зур суган яратмасагыз, уртача гына үскәненә канәгать булсагыз, вак суган алырга була.

14-24 миллиметрлы уртача суган. Монысы бик яхшы суган була инде. Бармак башыннан чак кына ваграк, тыгыз, гәрәбә бөртекләре диярсең… Көздән утырту өчен дә, яз утырту өчен дә бер дигән,. Тиз үсеп китә, өмәкләнми. Әмма… базарда мондый суганның бәясе дә кыйммәтрәк.

21-24 миллиметрлы эрерәк суган. Көздән аны фәкать кыягы өчен генә утыртырга була. Яз көне утыртканда, баш җибәрә, Ә менә утыртыр алдыннан төбен крестка крест киссәң, алай итми, Баш җибәргән сабагын да кисеп алырга була, ул очракта да суган зур булып үсә. Миңа шәхсән мондый суган ошамый. Килога бик аз керә, утырта башласаң, алган суганың бер түтәллек кенә була.

24-30 миллиметрлы, тавык йомыркасы сарысы кадәр дип әйтерлек суганны кыяк өчен генә утыртырга мөмкин. Ул арзан тора, әмма башлы суган чыкмый аннан.

Узган елгы бер тәҗрибәм хакында да языйм әле. Кибеткә керсәм, арзанга гына утырту суганы саталар. Голландиядән кайтартылган «Штутгартен ризен»! Шундый эре, яхшы булып үсә торган сорт ул. Әмма боларның сата торган суганы яхшы ук үбашлаган инде. Урамда февраль, түтәлгә утырту өчен өч айга якын вакыт бар. Комсызлык биләде, ни булса шул булыр дип, ике кило алдым мин моны. Булмаса, чыгарып ташлармын, килосына кырык сум түләдем, мин әйтәм. Кайткач, суганнарымның яшел кыякларын кайчы белән кисеп аттым. Энә буе үскәнен дә, әле борын төрткәнен дә калдырмадым. Аннары коры чүпрәккә тарытып салып, кухня идәнендә атнадан артык озаклап киптердем. Суганның бер хәйләсе бар аның: селкетә башласаң, уяна ул, яз җитте дип уйлый, ахрысы. Шуңа да суганны вакыты җитми торып, бик селкеткәләргә ярамый да. Теге кипкән суганны чүпрәгенә генә төреп, өстәл астына караңгыга тыгып куйдым. Утыртуын утыртам, нәрсә үсәр инде болардан, дигән идем, шалкан кебек эре суганнар үсте шулардан. Өмәкләнмәделәр дә, черемәделәр дә. Ә суган чебене тимәсен дип, утырткач та бер, аннары үскәндә тагын бер тапкыр тозлы су сиптем. Бер чиләк суга бер уч тоз салганмындыр.

Сөембикә

Запись “Суганның бер хәйләсе бар”: ничек дөрес сайларга? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..