Иван бик озак вакыт дәвамында үпкә вентиляциясе системасына тоташтырылган булган. Ләкин Иванның трахеясында җөйләр барлыкка килгән. Сулыш алу юлына зыян килеп, ир-егетнең тыны кысыла, суларга һава җитми башлый. Иван аңын югалта башлагач, шундук “ашыгыч ярдәм” чакырткан. Егеткә вакытында ярдәм күрсәтелмәгән очракта, аның трахеясы җөйле тукыма белән капланып, әлеге хәл фаҗигале тәмамланырга мөмкин булган.

Сарман районы үзәк хастаханәсенә егет үлем хәлендә китерелгән. Табиблар ничек ярдәм итәргә белмәгәч, видео аша Республика клиника хастаханәсендәге коллегаларына мөрәҗәгать иткән.

Мөрәҗәгать 7:30 сәгатьтә кабул ителгән, Казан табибы 8:15 сәгатьтә вертолет белән районга юл тоткан. Табиб килгәндә, Иван аңсыз яткан. Трахеядагы яктылыкның диаметры нибары 2 миллиметр булган, һава кермәгән диярлек.

Республика клиника хастаханәсенең торакаль хирургия бүлеге (күкрәк читлеге органнары хирургиясе) мөдире Евгений Тришин трахеяны киңәйтү буенча операция ясаган. Гадәттә, мондый операцияне Россиянең алдынгы клиникаларында гына ясыйлар.

Бу операция – Иванны коткару, яшәтү өчен бердәнбер чара булган. Шулай итеп, егет Казан һәм Сарман табиблары ярдәме белән исән калган.

Чыганак: Шәһри Казан сайты

Запись Табиблар видео аша егетне теге дөньядан кире кайтаралар впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Башкортстандагы Куштауны яклаучы активистлар 3 августта җыелып тауга менде һәм анда урманны кисү эшләрен туктатты.

Башкорт сода ширкәтенә сода җитештерү өчен чимал алу урыны буларак бирелгән бу шиханда урманны кисү хәбәре узган атна ахырында, Корбан бәйрәме көннәрендә үк таралган иде. Әмма ул чакта киселгән урманны күрүчеләр урман кисүчеләрне очрата алмаган. Тауны чималга бирүгә каршылар эшнең дүшәмбе ныклап башланачагын сизеп алып 3 августта урман кисүчеләр янына барган.

Активистлар урман кисүчеләрнең нинди ширкәттән һәм кемнәр булуын ачыкларга теләгән, урманны кисү өчен рөхсәт кәгазьләрен күрсәтүне таләп иткән. Нәтиҗәдә активистлар полиция чакырган һәм урман кисүчеләр эшләрен ташлап китеп барырга мәҗбүр булган.

Азатлык шиханны яклаучылар белән анда булган хәлләр турында сөйләште. “Башкорт” төркеме җитәкчеләренең берсе Фаил Алчынов без шалтыратканда Куштау түбәсендә иде.

Фаил Алчынов Куштауны яклаучы активистлар белән

Алчынов Азатлыкка белдерүенчә, дүшәмбе тау башына шиханны яклаучы 30лап активист күтәрелгән һәм урманны кисүчеләр өчен тау башыннан аска таба юл ачу эше башланганлыгын ачыклаган. Моның өчен 30 метрлап киңлектә агачларны кисеп аска таба төшә башлаганнар. Алчынов әйтүенчә, гадәттә таудагы урманны астан өскә таба кисеп менәләр, әмма бу юлы эшне оештыручылар астан кисә башлау халыкта зур шау-шу кубарыр дип куркып эшкә тау башыннан керешкән. Алчынов урманның тоташ түгел, ә урыны-урыны белән киселгәнлеген күрүләрен әйтә. Урман кисүчеләр шул рәвешле ике тау кушылган урында Үрнәк авылына якын бер җиргә төшеп юл ачарга тели, ди ул.

Куштауда киселгән агачлар

Рим Абдулнасыров

“Алар һәрвакыттагыча бу юлы да халык бәйрәм иткәндә тыныч һәм астыртын рәвештә эш итте, кешеләр бәйрәм итүдән файдаланып урманны кисүгә кереште. Әмма дүшәмбе инде без аларга эшләү мөмкинлеге бирмәдек. Без алардан бу урманны кисү өчен рөхсәт кәгазен таләп иттек. Ә Куштаудагы урман тыюлык санала, аны кисәргә рөхсәт ителгән урманнар рәтенә бары Русия авыл хуҗалыгы министрлыгы карары нигезендә генә күчереп була. Әмма әлегә андый карар юк. Тәмам оятсызларча эш итәләр. Моны бандитизм дип атарга була һәм без дүшәмбе бандитларны туктаттык дип әйтер идем”, ди Абдулнасыров.

Аның әйтүенчә, урман кисүне туктату өчен әлегә 30 кешенең җыелуы җиткән, әмма кешеләр социаль челтәрләр аша аралашып тора, кирәк булса мең кеше дә җыела ала.

Куштауда урманның киселгән өлеше

Урманны юк итәргә теләсәләр, моңа безнең җәсәдләребез аша гына ирешә алачаклар, монда җыелганнарның күбесе өлкән яшьтәге кешеләр ди Абдунасыров. Аңа хәзер 64 яшь. Шулай ук Үрнәк авылында яшәүче икенче бер активист Рәис Мусаваровка 70 яшь.

Рим Абдулнасыровның күршесе, Куштауны яклаучы өлкән яшьтәге тагын бер активист Любовь Ануфриевага 81 яшь. Июль уртасында Любовь Ануфриева өенә экстремизмга каршы көрәш бүлеге хезмәткәрләре килгән. Бу хәлдән соң Абдулнасыров Ануфриева белән полиция бүлегенә барган һәм ахыр чиктә полиция хезмәткәрләре гафу үтенергә мәҗбүр булган.

Ануфриева 40 еллап гомерен Башкорт сода ширкәтендә эшләп уздырган. Хәзер исә ул Куштауны яклап көрәшүче иң өлкән активистларның берсе.

“31 июльдә Куштау итәгендә башкортлар белән татарлар пылау пешереп Корбан бәйрәме уздырды. Монда яшәүчеләр дә катнашты, Уфадан да 15ләп машина белән кешеләр килде. Анда җәядән ук ату, шашка уеннары һәм башка шундый ярышлар узды. Аннан соң шунда ук мөселманнар намаз укыды. Намаздан соң ашарга утырдык, ә кайберәүләр тауга менеп китте. Тауга менсәләр, йөзләп агач киселгән. Ягъни тауның бер ягында намаз укып Аллаһтан шиханны саклауны сорыйлар, ә шул ук вакытта шундый ук башкортлар тауның икенче ягында кыргыйларча кыйммәтле агачларны кискән. Моның ни кадәр кызганыч хәл булуын һич аңлатып бетерерлек түгел. Мин анда бердәнбер урыс кешесе идем, мин бернинди милләткә карамыйча бөтен кеше белән дус. Безнең өчен бу биредә тиздән эш кайный башлаячагы турында беренче ишарә булды”, ди Ануфриева.

Куштау итәгендә активистларның Корбан бәйрәме

Өлкән яшьтә булу сәбәпле дүшәмбе ул шиханга менә алмаган. “Мин тау итәгендә калган идем, тауга менүче урман кисүчеләрне туктатып тирә якка күз салуларын сорадым, Башкорт сода ширкәтенең Стәрлетамак тирәсен ничек агулап бетергәне һавадан да күренә дип аңлаттым, чыннан да суларлык түгел иде һава”, ди ул.

12 июльдә Куштауны яклау флешмобында 500ләп кеше катнашты

12 июльдәге флэшмобтан соң экстремизмда гаепләргә маташуга бик нык рәнҗүен әйтә Ануфриева.

“Экстремистлар дигән тамганы безгә Радий Хәбиров такты. Ул безнең белән очрашмый да, сөйләшми дә, без аның өчен берни түгел. Ул безне акча өчен эшләүчеләр, экстремистлар һәм маргиналлар дип атый. Мин — Ленинград блокадасын кичергән кеше, өч сугышны узган, Берлинга барып җиткән солдат кызы. Мин үземне экстремист дип атарга рөхсәт итмәячәкмен.

Минем өйгә подполковник, майор һәм өлкән лейтенант килде. Мин андый кунакларны каршыларга әзер түгел идем. Безнең флэшмоб 12 июльдә узды, ә ике-өч көн узуга алар килеп төште. Мине уратып алып хакимият белән килештерелмәгән ул чараның төп оештыручысы булуда гаепли башладылар. Көн бик кызу иде, шулай итеп кояшта мине 40 минутлап кыздырдылар, яшем зур булса да, бик кыздырып бетерә алмадылар. Гәрчә артымдагы койманың кояшта ничек кызуыннан тиздән инде тормышның чиге якынлашуын сизә башлаган идем. Алар ниндидер протокол тутыра башлады, мин ул протоколны тутырудан баш тарттым”, ди Любовь Ануфриева.

Активистлар әйтүенчә, 4 август иртәсендә урман кисүчеләр тагын тау башына менәргә теләгән, әмма төне буе сакта торган активистлар аларның машиналарын туктаткан һәм юл буенда озак кына кайнар, әмма көч кулланусыз сөйләшүләр булган.

Куштау – Башкортстандагы известь яткылыгына бай иң зур тау-шихан. 2017 елда анда геологик эзләнүләр уздыруга рөхсәт бирелгән иде. Узган елның августында аны эшкәртү өчен дә рөхсәт бирелде. Ул рөхсәт 2039 елга кадәр бирелгән.

Җәмәгатьчелек Йөрәктау һәм Торатауга табигать һәйкәле буларак саклау статусы бирелгән кебек, Куштауны да саклап калу өчен көрәшә. Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров Куштауның эшкәртеләчәге турында күп тапкыр кабатлап, “Мин меңнәрчә кешене эшсез калдыра алмыйм. Ул ил өчен стратегик тармак. Мине сындыру, журналистларны, милләтчеләрне сатып алу файдасыз”, дигән иде.

Чыганак: Азатлык Радиосы сайты

Запись Башкортстанда активистлар урман кисүчеләр белән көрәшә [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Өем дә, туганнарым да, гаиләм дә бар

– Моннан алты ел элек авылдан чыгып киттем. Хатыным Гөлнур исемле. Аның белән өч малай үстердек. Алар тракторда эшлиләр дип беләм. Күрмәгәнемә дә биш ел булды инде. Үзләре әти кайда икән дип борчылып йөрмиләр. Менә шулай беркемгә дә кирәгем калмас дип уйламаган идем, – дип сөйли 68 яшьлек Фәрит абый. – Туганнарым күп. Ике апам, энем бар. Бер апам Казанда яши. Әмма анда барган да юк, ишекләре минем өчен ябык. Икенче апам белән энем Әтнәдәге бер авылда яшиләр. Аларга да сыймыйм.

Ялгыз калган ир бөтен вакытын метро станциясендә уздыра. “Шө­кер, каты авырганым юк. Бераз салкын тиеп тә алды.  Әле ярый ке­шеләр әйбәт. Сөт сатучылар, сөт биреп, шуны кайнатып эчерттеләр. Кешеләр бик әйбәт, сеңлем. Үзем эчмим, тартмыйм. Тавышланмыйм. Беркемгә дә зыян китермим, – дип сөйли Фәрит абый. – Көндезләрен җир асты юлында утырып торам. Газета-журналлар укырга яратам. Ярдәм итүчеләр бар. Әле бер ир-ат җылы аяк киеме китерде. Рәхәт­ләнеп киеп йөрим. Бернишләмәгән ул. Адәм балалары бигрәк ми­һербанлы. Берәү җылы куртка, чалбар бирде. Каршыдагы кибеттә татар кызлары эшли. Фәрит абый, дип кенә торалар. Мин соранып утырмыйм. Хәер сорап кулымны да сузмыйм. Монда йөргәнемне белгәч, кешеләр үзләре танып булыша. Документларымны югалткач, яңа пас­порт алыр өчен 3 мең сум кирәк икән. Акчам булмагач, кешедән сорап тордым. Ә ул бер айлык пенсиямне бирүне һәм өч меңне кайтаруны шарт итеп куйды. Мөмкинлегем булмагач, ризалаштым”.

Бабай, йокла, диләр

Пенсиясе 10 мең сум чамасы икән. “Көннәр җылынуга, авылга кайтам. Тик кышны анда чыгып булмый. Утыным җитәрлек, миче юк. Җылыту торбаларын кисеп алып киткәннәр, – дип сөйли ул. – Көндез монда утырсам, төнлә подъездга кереп йоклыйм. Шөкер, сүз әйт­миләр. Берәү килде дә, ачкычын бирде. Подъездга кереп ятарсың, туңа күрмә, диде. Мин идәндә йок­лыйм. Төнлә керәм, иртәнге биштә чыгып китәм. Үземне тәртипле тотам, пычратып йөрмим. Кешеләр, бабай, йокла, дип торалар. Кайчак исләрем китә инде. Бер белмәгән читләр ярдәм кулы суза. Ә үзең эшкә өйрәтеп үстергән балала­рыңнан хәбәр дә юк. Мин улларымны тракторга да өйрәттем. Ни кызганыч, араларыбыз өзелде. Бик тә өйдә яшисем килә. Яшь тә бара бит. Ятып торасы килгән чаклар да бар.  Җылы яратам мин. Морҗа буенда йоклауга ни җитә?”

Булышасы килә!

Фәрит абыйны ничек тә йортлы итәсе килә. Газета укучылар арасында ялгызлыктан тилмергән, үзенә иптәш эзләгән 60-65 яшьлек ханымнар булмасмы, дигән уй да килде башка. Авылдагы йортына мич чыгаручы табылмасмы, дигән өмет тә бар. Ә бит  Фәрит абый  бер дә начар кешегә охшамаган. Кием­нәре чиста. Пенсиясен үзе ала. Тиешенчә генә тотам, ди. “Исе­рекләр яныннан урап йөрим, акча бүлешер кешем юк. Ашыйсы килгәндә, ашханәгә керәм. Акчам булса, җылы ризык ашыйм, кайчак бер булка белән чәй дә эчеп чыгам. Атнага бер мунчага йөрим әле. Сакалым җитте. Бүген кырынгыч алдым. Матурланып куясым бар. Алайса, таныш-белешләр танымас та үземне”, – ди ул.

Хатыны белән ни өчен аерылышканын, өч улының әниләре белән башка җиргә ник күченгәнен әйтмәде ул. Гаиләсе турында сораша башлагач, дәшми. “Бер көнне мин эштән кайтышка бер тулай торак бүлмәсенә күченеп куйганнар. Өйдә бер әйбер дә калмаган. Хәтта ятып йокларга урын-җир дә юк.  Мендәргә кадәр алып киткәннәр. Шуннан соң артларыннан бармадым. Аралар өзелде. Малайлар кирәксенмәде. Казанга чыгып киттем. Монда эшкә кердем. Чәчәк тә саттым әле. Ул чакта фатир яллап тора идем. Хәзер аңа акчам җитми, – ди ул. – Олы улым, өй­ләнеп, үз тормышы белән яши дип беләм. Калган ике балам әниләре белән бергә яши­ләр. Хатыным кияүдә түгел бугай. Туган­нарың, шалтыратып, хәл­не беләме, дисеңме? Юк шул, сеңлем. Телефоным да юк минем. Әллә бу пенсия килгәч, бер арзанлыны аласы инде? Алсам, кем белән сөйләшим?”

Имәндәме чикләвек?

Таптык без Фәрит абыйның гаиләсен. Казан янәшәсендәге бер районда яши алар. Вакыйгалар Фәрит абый сөйләгәнчә булып чыкмады. Исемен үзгәртеп бирүнең дә сәбәбе шул. “Гомерем буе сабыр булдым. Без аның белән яхшы тормадык. Әмма мин әти-әниемә дә, туганнарыма да бу хакта сиздер­мәдем. Авыр хәлемне үзем  һәм улларым белә. Фәрит безгә рәхәт күрсәтмәде, – ди Гөлнур апа. – Исереп кайтып тавыш чыгарулар, өйдә йокламыйча урамда йөрүләр – аларны искә алсам, нервым кузгала. Бик озак түздем. Авырып китеп, операция ясатырга туры килде. Шул чакта ул миңа нинди генә пычрак сүз әйтмәде. Хәлем начар иде. Казанда яңадан ике операция ясадылар. Шуннан кайткач та, Фәрит кул күтәрде. Кыйнап ташлады. Ярый, олы улым армиядән кайтып, мине бу мәхшәрдән коткарды. Шөкер, юкка чыкмадык. Балаларым буй җитте, икесе өйләнде. Менә кечесе дә озакламый гаилә корачак. Мин аны гафу итә алмыйм. Юньле кеше булса, туганнары ташламас иде”.

Гөлгенә Шиһапова Ватаным Татарстан

Запись “Бер белмәгән читләр ярдәм кулы суза. Ә үзең эшкә өйрәтеп үстергән балала­рыңнан хәбәр дә юк” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Рәсимә Галиева, Ватаным Татарстан

Запись “Үзебезнең авыл егете алдалап, Үзбәкстанга алып китте, мине бер үзбәккә коллыкка сатты” [язмыш] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Чыганак: Сабантуй

Запись “Уф, кадалсын иде шунда! Сукыр әниле булганчы үлүең артыктыр!” [гыйбрәт өчен] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Россия Эчке эшләр министрлыгы вәкиле Ирина Волк хәбәр иткәнчә, яраланган баланы Калининградның «Чайка» бакчачылык ширкәтендә 27 сентябрьдә тапканнар. Баланы хастаханәгә илткәннәр. Таныш булмаган ир-ат бу балага көрәк белән берничә тапкыр суккан. Малай үзе шул хакта сөйләгән.

Калининград буенча Тикшерү комитеты баланы үтерергә маташу факты буенча җинаять эше ачкан. Полиция хезмәткәрләре шикләнелүче ир-атны бакчачылык ширкәтендәге йортларның берсендә тапкан. Волк сүзләренчә, бу кеше моңа кадәр дә хөкем ителгән булган. 1969 елда туган әлеге ир-атның торыр урыны булмаган, ул сукбай булып чыккан. Бу кеше промзонадагы ташландык биналарның берсендә гомер иткән.

Башлангыч мәгълүматлар буенча, ир-ат психик яктан сәламәт түгел, ул психиатрда хисапта тора.

Чыганак: Интертат электрон газетасы 

Запись Таныш булмаган ир-ат 8 яшьлек баланы көрәк белән кыйный впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Әллә Айгөл инде? Ни хәлләрең бар, дустым? Алланың рәхмәте, карале, күрештек бит!” – диде ханым. Мин ни әйтергә белми терәлеп каттым. Кем соң әле бу дип, йөзеннән таныш чалымнар эзләп, танырга азапланганымны күреп, ул:
– Әллә танымый да инде? Мин бит бу – Диләрә (исемнәрне үзгәрттем), яшьлек дустың. Балалар да бер тирә иде бит, –дип аңлатырга тырышты.
– И-и, әйе бит әле, кара инде тишек хәтер! Диләрә шул, – дип, дустымны кочаклап алдым.

Әмма тулырак гәүдәле, елмайганда бит урталары батып, күзләре уттай янып торучы, бер урында биш әйләнүче чая Диләрәм түгел иде бу. Каршымда – вакытыннан иртә картайган, битен җыерчык сарган, чандыр гәүдәле, күзләре төпсез күлне хәтерләткән, миннән күпкә олы чырайлы хатын-кыз басып тора. Өс-башының да әлләни рәте юк: юа-юа төсе беткән футболка белән күптән модасы чыккан итәк, аягында таушалып беткән резин итекләр… Киемнәре иске булса да, ару, дустым чисталыгын югалтмаган.

Сынаган язмыш дустымны! Аның минем белән бик тә сөйләшәсе, серләшәсе килә иде кебек.
– Вакытың бармы? Әйдә, әнә тегендә эскәмия бар, ял итеп алырсың, – дип, ул мине үзе белән ияртте. Вакытым бар иде, чөнки поселогыбызга кайтучы автобус китте, ә чираттагысын тагын бер сәгать көтәсе.
– Син үзгәрмәгәнсең, һаман да элеккеге Айгөл! Тормышың яхшы, ахрысы, – диде Диләрә.
– Әйе, Аллага шөкер, гаиләм, балаларым бар. Сөбеһаналла, үсеп киләләр. Үзең ничек соң? Син бит монда яшәми идең? Кайчан кайттың?

Күптән күрешкән юк икән шул, чутлап чыгардык – 18 ел!
– Сорама да инде минем хәлләрне, – дип, көрсенде дустым, шуннан үткәннәрен сөйли башлады. – Син минем бүтән милләт кешесенә кияүгә чыкканны белә идеңме әле? Әти белән әни, дини кешеләр үк булмасалар да: «Берүк нәселебезне бутамагыз! Татарны алыгыз, татарга барыгыз!» – дип тукып торалар иде. Ә мин нәрсә?! Тыңламадым, әти-әниемнең хәер-фатыйхасын алмыйча, рус кешесенә кияүгә чыктым. Авырлы идем шул. Ирем Вадим еракта эшли иде, шунда китеп урнаштык.

Улыбыз туды, ләкин, алты айлык була дигәндә, үпкәсенә салкын тиеп, бәбкәчебез үлеп китте. Икенче балабызны кадерләп-сөеп үстергән идек, анысы да гомерле булмады. Иремнең туган авылына кайткач, су коенганда батып үлде. Өч көн эзләгәч кенә таптылар. Улыбызга уналты яшь иде… Аннан кызыбыз туды. Ләкин ул акылга зәгыйфьрәк…

Дустымны тәннәрем чемердәп, эсселе-суыклы булып тыңладым.
– Ә монда кайда, кем белән яшисең? – дип сорадым, бераз зиһенем туплагач.
– Әнием исән-сау, Аллага шөкер. Әтием күптән үлде инде. Гафу итмәделәр алар мине: “Гомердә булмаган хәлне күрсәттең, нәселебезне пычраттың”, – диделәр. Яннарына сирәк кайттык. Хәзер әниемнең аяклары йөрми, урын өстендә ята, аны карарга кайттым. Хәер-фатыйхасын алып каласым килә. Әй, дустым, минем күргәннәр инде…

– Ә ирең кайда соң?
– Кызыбызның акылга зәгыйфь икәнен белгәч, безне ташлап, бүтән гаиләгә китте. Ирләрнең күбесе авырлыкны күтәрә алмый бит. Мин аңа рәнҗемим. Кайчандыр шул ир дип, әти-әниемнең хәер-фатыйхасын алмыйча, аларны язмыш кочагына ташлаган идем. Алар рәнҗешедер…

Кайгы-хәсрәттән Диләрәнең күзләрендәге нур, битләренең алсулыгы юылып беткән. Дустымның җанын биләгән сагыш аның гәүдәсен бөрештереп китергән, ябыктырып, кечерәйтеп калдырган. Нервыдан, авыр эштәнме – кул бармаклары да кәкрәйгән. Шулчак минем: “Их, усал язмыш, нишләттең син бу баланы?!” – дип кычкырасым килде. Диләрә соңгы сүзләрен сөйләгәндә мин язмыш белән «талашып» утыра идем.
– Ярый, дустым, кызым белән әнине күршегә генә калдырып, ипигә генә чыккан идем бит мин. Сине күргәч онытылдым, – диде ул.

Телефондагы сәгатькә карасам, минем автобус килергә дә ун гына минут калган. Диләрә белән кочаклашып, тагын күрешергә сүзләр куешып саубуллаштык.

Айгөл ВӘЛИУЛЛИНА. Азнакай.Татарстан яшьләре

Запись “Кызыбызның акылга зәгыйфь икәнен белгәч, ирем безне ташлап, бүтән гаиләгә китте” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Аның хаты әле дә актуальлеген югалтмый. Син дә укы әле, ул тормышка башкача карарга ярдәм итәр.

“Тиздән мин булмам инде, әгәр бу хатымны бер генә булса да кеше укыса, миңа алай ук куркыныч булмас”, – дип башлый ул сүзен, – миңа нибары 24 яшь, тик мин әле генә гомеремдәге соңгы галстугымны сатып алдым. Үз җеназам көнне тагармын ахры аны, мөгаен.

Миңа диагноз куйганда инде бик соң, савыгуга бер өмет тә калмаган иде. Шуннан соң мин тормышта нәрсәнең иң мөһим булуын аңладым: син киткәннән соң дөнья аз гына булса да яхшырак булып калсын.

Ә менә мин үземнән соң кала алырдай бер генә яхшы гамәл дә кыла алмадым.

Элек мин юк-бар өчен борчылып йөри идем, тик үземә күпме яшәргә калганын белгәннән соң, ул борчуларның юк нәрсә булуына төшендем. Үземнең шушы кыска гомеремә нинди нәтиҗәләр ясавым турында сөйләп, соң булса да үз тормышыма мәгънә кертергә телим.

Эш турында 

Әгәр эшләгән эшеңнән рәхәтлек алмыйсың икән, эшләмә. Үзеңә ошамаган өлкәдә хезмәт куеп, син беркайчан да уңышка ирешә алмаячаксың.

Башкалар фикере турында 

Әйләнә-тирәңдәге кешеләр фикереннән курку – юләрлек. Курку сине көчсез итә. Әгәр аның белән көрәшмәсәң, синнән бары тышкы кабык кына калуы бар. Күңелеңне тыңла: берәүләр сине акылдан язганлыкта гаепләсә, икенчеләр синдә бөек шәхес күрер.

Җаваплылык турында 

Үз тормышыңны контрольгә ал. Синең белән булган барлык вакыйгаларга үзеңнең җаваплы булуыңны исеңдә тот. Начар гадәтләрне булдыра алган кадәр бетер һәм сәламәт яшәү рәвеше алып барырга тырыш. Күңелеңә якын спорт төрен сайла. Иң мөһиме – бер генә нәрсәне дә “аннан соң”га калдырма.

Якыннарың турында 

Кешеләрнең кадерен белергә өйрән. Дуслар һәм туганнар – мәхәббәт, көч, ышаныч чыганыгы. Аларның сиңа берни дә тиеш түгеллеген аңлау да бик кирәк.

Сәламәтлек турында 

Без гомер буе сәламәтлегебез өчен борчылабыз. Тән ул – нибары кабык. Эчендә яхшы кеше утырмаса, аның кирәге юк.

Әлеге ачышларның сезгә дә барып җитүе минем өчен бик мөһим. Вакытның кадерен бик соң аңлаган кешенең сүзләренә аз булса да колак салсагыз иде.

Шулай да артык борчылмыйм: гомеремнең соңгы көннәрен мин аңлап һәм кадерен белеп уздырам. Киләчәктә дөньяны күпме яңа ачышлар көтә, ә мин боларны күрә алмаячакмын – мин шуның өчен генә бераз авырсынам. Ә тагын мин чын күңелдән Сүрия һәм Украинада сугыш тиздән бетәр, дип ышанам.

Һәр кеше сәләтле, аны ачу өчен кайберәүләргә нибары кыюлык кына җитеп бетми.

Әйе, агымга эләккән бер йомычка кебек ул кая акса, шунда агып та яшәп була. Ә сез үз тормышыгызны үзегез язып карагыз!

Үзеңнән соң эз калдыр. Дөнья – мөмкинлекләр мәйданы, тик без монда мәңгелеккә дип килмәдек. Бу гүзәл дөньяда үткәргән вакытыңның кадерен бел, тормышыңны кызыклы һәм файдалы итеп үткәр.

Рәхмәт!”

Запись «Тиздән мин булмам, хатымны бер кеше укыса, миңа куркыныч булмас» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Запись «Корт ашый башлагач муенымдагы шеш юкка чыкты» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Салонда кеше юк диярлек. Ике-өч тукталышны сүзсез генә узгач, комач йөзле хатын чәерен авызыннан алып тәрәзә рамына ябыштырды да, бераз карлыкканрак, әмма көчле тавыш белән кычкырып җырлап җибәрде:

Тала, тала, тала, тала,

Тала ике беләгем,

Талмас иде лә беләгем,

Яна минем йөрәгем….

Миңа аның матур тембрлы, бормалы-бизәкле тавышы үтә дә таныш кебек тоелды. “Кайда ишеткән идем соң әле?” – дип баш ваткан арада, бераз салмыш хатын, җырлаудан туктап, елауга күчте. Елап туйгач, элекке танышын очраткан сыман, яшьле күзләрен мөлдерәтеп миңа күтәрелеп карады. Аның хисләрен кем белән дә булса бүлешеп, эч серен бушатасы килүе йөзенә чыккан иде. “Мин Эльза исемле”, – диде дә, җавап бирүемне дә көтмәстән, моңсу тавыш белән сөйли башлады.

– Апа, миннән дә бәхетсезрәк кеше бармы икән бу дөньяда? – диде ул, көрсенеп. – Ятимлектә үстем. Ирләремнән уңмадым. Беренчесе көнләшеп үзәк-бәгыремә төште, кыйнады. Аерылдым. Икенчесе үтә чыккан саран иде, ияртеп килгән кызымны күралмады. Шуннан ризык кызганды. Аннан да китәргә мәҗбүр булдым. Өченчесе – төрек иде, Хуҗабәк исемле төзүче. Бер дә начар кеше түгел иде дә, ашказанына чыккан яман шештән бик иртә китеп барды. Ул үлгәч, төрекләр мине аның Киров районындагы фатирыннан пыр туздырып куып чыгардылар. Хәтта телевизор белән киң караватыбызны, кер юу машинасын, савыт-сабамны, кышкы киемнәремне дә алып чыгарга өлгермәдем. Мин Хуҗабәкне җирләү мәшәкате белән Төркиягә киткән арада, йозакны алыштырып куеп, безне уртак торагыбызга кертмәделәр. Ирем безнең ил кешесе түгел иде шул, аның белән законлы рәвештә язылышып яшәмәгәч, уртак балабыз булмагач, үз хокукларымны яклый алмадым. Эшчеләр тулай торагында 13 квадрат метрлы бүлмәм бар иде. Төрекләр фатирдан куып чыгаргач, кызым белән янәдән шунда әйләнеп кайтырга мәҗбүр булдык. Ул чакта мәктәптә (!) эшли идем әле мин. Урыс балаларына татар теле укытып азапландым. Алар безнең телне өйрәнергә атлыгып тормый шул. Кирәксенмиләр. Чирек ахыры саен ата-аналарның мәктәпкә килеп, мине эт итеп сүгеп китүеннән туйгач, башымны юләргә салып, укучыларымның барысына да уңай билге тезәргә тотындым. Болай кылануымны завучыбыз сизеп алып, директорга әләкләде. Җитәкчелек белән борчак пешми башлагач, эшемне алыштырып, базарга сату итәргә чыктым. Кышкы салкында ката-туңа көнозын урамда басып торганда үпкәмә суык тимәсен өчен, башкалардан күрмәкче, аз-маз гына аракы йоткаларга керештем. Кайвакыт арттырыбрак җибәргәләдем ахрысы. Исереп кайтып авуларым ешайгач, инде буй җиткән кызым белән арабыз бозылды. Аңа үпкәләрлегем юк: исерек ананы кем хөрмәт итсен? Былтыр мине айнытмакчы булып, мәҗбүриләп табибка алып барды. Кодлаштырды. Эчмәгәч, яшәүдән бөтенләй кызык тапмый башладым. Сүлпәнләндем. Эшем артка тәгәрәде. Сатуда җитмәүчелек килеп чыккач, хуҗам гафу итмәде. Дүрт ягың кыйбла дип, эш урынымнын өреп кенә очырды. Кайтып кызыма зарланган идем, хәлемә кермәде. Хәсрәтемне юарга дип, иртән менә шушы сыра шешәсен күтәреп кайткан идем, бердәнбер кызым бүлмәбездән куып чыгарды. “Шайтаныма олак, исерек пәри, бүтән күземә күренәсе булма! Бүгеннән син миңа әни түгел!” – дип артымнан кычкырып калды.

– Йа Аллам, инде кая барырсың икән, сеңелем? – дип соравыма, Эльза ирен чите белән елмаеп кына куйды:

– Кайгырмасана, апа, илдә чыпчык үлми. Клыки авылында балачак дустым бар. Хатыны күптән вафат, бала-чагасы юк, ялгыз яши. Йортына ничек тә сыйдырыр әле.

Автобустан төшкәч, үргә каршы җәяү тәпиләгәндә, Эльза турында уйланып бардым, җаныма тынычлык иңмәде. Әрәм булган бичара. Яралы язмыш колы. “Кыз чагында бар да матур, каян килә ямьсез хатын?” дигән йөремсәк гыйбарә исемә төште. Эльза да, баш ташлап эчә башлаганчы, болай ук шөкәтсез, нурсыз хатын булмагандыр. Ә тавышы ничек матур!

Йөрәк чиреннән яңа тернәкләнеп килүче Рәсимәнең фатирына килеп кергәч, эчке халәтемнең киеренкелеген сиздерергә теләмәсәм дә, хисләремне яшереп кала алмадым, күрәсең.

– Сиңа ни булды? Төсең киткән. Авырыйсыңмы әллә? – дип каршылады ул мине.

Юлда ишеткән-күргәннәрем турында тәфсилләп сөйләп бирдем. Берәүнең дә сандыгы буш түгел шул. Бүгенге көндә зур заводта технолог булып эшләүче Рәсимә ахирәткәем дә чиксез борчулы. Зур тетрәнү кичерүе урынга еккан иде аны. Ярый, табиблар ярдәме тигән. Яшьли яратып кавышкан, утыз ике ел бергә гомер кичергән ире, өч кызының атасы, чәчләренә чал кергәч, Рәсимәне зар елатып, яшь хатынга чыгып китте. Дустымның фикеренчә, гаиләнең таркалуына, иреннән бигрәк, ул үзе гаепле.

– Иң зур ялгышым: ирем мине яратып өйләнде, шунлыктан беркайчан да хыянәт итмәячәк, балаларым белән мине ташлап, беркая да китмәячәк, дип сансызланып, үз-үземне карамавымда, аңа тиешле җылылыкны биреп бетерә алмавымда, – ди Рәсимә. – Үзең беләсең, күп вакытым командировкаларда, юлда узды. Төшемле, гаиләгә файдасы зур дип, эшемне юкка алыштырмаганмын. Бөтен көчемне эшемә һәм балаларыма гына биреп, дөрес яшәмәгәнлегемне хәзер генә аңладым. Үз-үзен хөрмәт итмәгән эш колын, хезмәтчене кем яратсын соң? Очрашып йөргәндә, һәркайсыбыз сөйгәненә матуррак күренергә тырыша. Бергә яши башлаган мәлдә, үз кимчелекләреңне эчкәрәк яшерәсең. Ә тормыш арбасын җигелеп тартканда, үзара мөнәсәбәтләрдә ихласлык артса да, үз-үзеңә игътибар кими, иркәләнү-назланулар икенче планга күчә шул. Ә ир-атлар чибәрләргә тартыла. Табигатьләре шундый. Алларында дәртләнеп биеп, күз, бил уйнатып, елмаеп торучы җилбәзәкләргә күз аталар. Минеке дә үз кулы астында эшләүче, утыз яшен яңа тутырган ялгыз чибәркәйгә капланды…

Көн иткәндә ирдә дә, хатында да мин-минлек баш калкыта бит ул, үз сүзем сүз булсын дип, бер-береңә юл куймаган, теләсә-нәрсә әйтеп ташлап, җанны биздергән чаклар да булгалап куя. Эштән күңел кителеп кайткач, бөтен ачуымны иремнән, балаларымнан алган вакытларымны яшермим. Әйтерсең, кәефем төшкәнгә, эшем уңмаганга алар гаепле… Сайлаган парыңның сиңа игътибары, күңел җылысы җитми башладымы, яныңнан юкка чыгасын көт тә тор икән. Хаталануымны авыз пешкәч кенә аңладым…

Зур, зәңгәр күзләреннән бәреп чыккан ачы яшьләре дустымның сула төшкән яңаклары буйлап тәгәрәште. Ихластан кызгандым мин аны. Тынычландырырга өметләнеп, берсеннән-берсе саллырак дәлилләр тездем:

– Борчылма әле шулкадәр. Тормышың җитеш, торырга йортың, ашарга ризыгың, юанырга эшең бар. Иң мөһиме – терелеп, аягыңа баскансың. Йөрәгеңне сакла! Син ялгыз түгел бит. Бер дигән кызларың, оныкларың өзелеп тора үзең өчен. Кеше алдында абруең зур. Эшеңдә хөрмәт итәләр. Тәлгатеңнең дә башына тай типмәгәндер. Җете кызыл тиз уңа, диләр. Күрерсең, башын иеп әйләнеп кайтачак ул яныңа.

– Ахирәткәем, иреңнең кадерен бел. Җылы сүзләреңне, йөрәк назыңны кызганма, берүк. Янәшәдәге кешеңне Ходай бүләге дип сана. Олыгаеп килгән мәлеңдә язмыш сезне юкка гына очраштырмаган, шуны онытма! – дип озатып калды мине Рәсимә.

Бер көн эчендә гыйбрәтле ике язмышның шаһиты булдым. Хаталардан беребез дә хали түгел. Адәм баласы, егылса да, янәдән торып баса, язмышыңа ни язылган булса, шуны күрми хәлең юк.

Хәмидә ГАРИПОВА. Казан. 

Запись «Хәсрәтемне юарга дип шушы сыра шешәсен күтәреп кайткан идем, кызым куып чыгарды» [гыйбрәт өчен] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..