16 гыйнвар Казанның Мәрҗани мәчетендә Илһам Шакиров вафатына бер ел тулу уңаеннан аш мәҗлесе узды.

Илһам Шакиров кебек шәхеснең кабат тууы икеле. Кичәгә килгән зыялыларның күбесе шул фикердә, ләкин киләчәккә өмет белән караучылар да бар. Азатлык кунаклар белән аралашты.

Бер ел элек вафат булган Илһам Шакировны искә алу иртүк башланды. Башта җырчының иҗатын яраткан зыялылар аның Яңа бистәдәге каберен зиярат кылды. Өйлә намазыннан соң татарга хас булган ел ашын үткәрделәр. “Татар сандугачын” искә алу мөрәсимен Мәрҗани мәчетен​дә үткәрделәр. Ул үзе шулай әйтеп калдырган булган.

Йөздән артык килгән кунаклар арасында Милли шура рәисе Васил Шәйхразиев, Татарстан дәүләт шурасы депутаты Ркаил Зәйдулла кебек түрәләр дә, җырчылар да, артистлар да, җәмәгать эшлеклеләре дә җыелды. Күпчелек халыкны Илһам китте, яңа Илһамнар булырмы дигән сорау борчыды. Бу сорауга танылган җырчы Салават Фәтхетдинов җавапны кистереп бирде — юк.

— Юк, булмаячак. Әлбәттә, аны пәйгамбәр белән тиңләргә ярамый, ләкин ул безнең милләткә Аллаһы тәгалә тарафыннан бүләк. Бүләк күп булмый ул. Бәхәсләшмәгез дә, бу мәсьәләне күтәрмәгез дә — булмаячак. Зәвык үзгәрә, замана үзгәрә, андыйлар мең елга бер генә туа. Бәлки туар, без аны күрмәбез. Ул бер һәм кабатланмас, даһи күп булмый, даһи берәү генә була, ул бөек, ул даһи һәм кабатланмас, аңа башка сүз табып булмый.

Язучы, “Мәдәни җомга” газетының баш мөхәррире Вахит Имамов бу мөмкин дип саный, әмма татар теленә һөҗүм барганда яңа Илһамнарның барлыкка килүе икеле ди.

— Әлегә андый кеше күренми, өмет биргән кеше дә юк, шуңа аның тиз арада булуы икеле, талантлар бик сирәк туа. 10 ел саен, 20 ел саен Илһам туа дип әйтү урынлы түгел. Тудырыр өчен башта саф татар мәктәбе кирәк, саф татар рухында үсмәгән бала Илһам булып, моңлы булып туа алмый, моң булсын өчен аңа шул ук басуларда, Илһам кебек җырлап йөрергә кирәк, хәтта мунчага барып җырларга тиеш була ул, ләкин фәкать татарча гына. Әгәр Русия безнең телне тартып ала икән, димәк безнең Илһамнар булмаячак.

Телле булып калган очракта гына милләтнең дә хәле өметле, Илһам Шакиров кебек бөек җырчыларның да барлыкка килүе мөмкин. Җырчы Рөстәм Маликов Вахит Имамов белән килешә:

— Икенче Илһам булыр дигән фикер ул бөтенләй дөрес түгел. Ходай тәгалә җибәрсә була, әмма хәзергә безнең хәлебез бик мөшкел, ни өчен дигәндә, телебез бетеп бара, аны, урысча әйтәм, “планомерно” бетерү бара. Урыслар үзләре Балтыйк буе илләрендә, Украинада урыс телен кысканга бик борчыла, ә бездә, безнең татар телен кысу алар өчен табигый хәл. Бу бит бөтенләй дөрес нәрсә түгел.

Равил Шәрәфиев Илһам белән күптәнге дуслар, концертларга бергә чыга торган булганнар, Равил абый хәзерге татар эстрадасы хәле белән дә яхшы таныш. Шуңа да бу мәсьәләдә үзен шикләнүче дип исәпли.

— Илһамнар булыр, туар дип шикләнәм. Ул бит үз заманында да бер булды. Мин пессимист кеше, ләкин оптимизм да үзенекен итә, булыр, Алла бирсә. Халык үз талантларын тудырып тора, ләкин аңа җирлек кирәк, халыкның рухи халәте ничек була, замана ничек була, шунда яңадан Илһам тууы ихтимал.

Илһам абый кебек шәхесләрнең кабат булачагында шикләнмәүчеләр дә бар, әйтик ел ашына килгән Камал театры артисты Ринат Таҗетдинов шундыйлардан:

— Туар алар Илһам кебекләр, татар халкы бай халык, талантлы халык. Татар фестивалләре күбәйде — “Татар җыры”, “Үзгәреш җиле” булсын, ул халык күңеленә сеңә һәм яңадан Илһамнар туарга мөмкин. Ләкин Илһам кебек булу өчен туарга кирәк.

Татарстан дәүләт шурасының элекке депутаты, шагыйрь Разил Вәлиевнең яңа талантларны тудыру өчен үз рецепты бар:

— Илһам рухындагы җырчылар булсын өчен ул җырчыларны без бишектән тәрбияли башларга тиешбез. Әгәр ул әнисенең бишек җырларын тыңлап үсмәсә, татар мохитендә яшәмәсә, татар балалар бакчасына йөрмәсә, татар мәктәбендә укымаса, татар уку йортларында үз яшьтәшләре белән аралашып үсмәсә, гомумән, татар дөньясында булмаса, татар рухын күңеленә иңдермәсә, беркайчан да аның дәрәҗәсендә җырчылар булмаячак.

Камал театры артисты Илдар Хәйруллин да шундый ук фикердә:

— Иң беренче, татарның үзен татар дип санавы кирәк, үз балаларын, оныкларын татар итеп тәрбияләве кирәк. Шул милли рух сакланганда гына андый шәхесләр туачак. Илһам абый да, Әлфия апа да сәхнәгә килеп чыкканда бернинди консерватория юк иде, музыка училищесы да юк иде, Ходай тәгалә үзе бирә. Шуңа күрә көтәбез. Иң беренче, милли рухыңны саклап калу кирәк.

Татар дәүләт филармониясе җитәкчесе Кадыйм Нуруллин оптимист фикердә. Аның фикеренчә, Илһам абый варислары хәзер дә бар:

— Бүгенге көндә эстрадабыз бик бай. Татар милләте сәнгать сөючән. Аның театрлары, концерт заллары һәр көнне тулы. Илһам абый кебек кешеләр күренми, чөнки аның кебек юлны узарга кирәк, аның хәтле яшәргә кирәк. Бүгенге көндә дә безнең шәхесләребез бар, юк дип әйтеп булмый, әмма алар шушы вакыт шәхесләре.

Тик ни кызганыч, ел ашына килгән сәнгать әһелләре арасында 20-30 яшьлекләр бөтенләй булмады, күбесе өлкән буын вәкилләре. Чарасы дини булгангамы, чыгыш ясауны да тыйдылар, имеш, Коръән ашы, буш сүз кирәкми. Чыгарма буларак Васил Шәйхразиев кына гомуми сүзләр әйтте, мөнәҗәтләр башкаручылар да булды.

Мөгаен, тагын бер айдан, 15 февраль Илһам варисларын күрү мөмкин булыр. Бу көнне Илһам Шакиров тууына 85 ел тулу уңаеннан зур концерт була. Оештыручылар ышандырганча, анда иң-иңнәрнең чыгыш ясавы көтелә.

Мәгълүмат чит ил агентлыгыннан

Запись Илһам Шакировның ел ашы: Салават, Равил Шәрәфиев, Рәшит Сабиров, Илдар Хәйруллин… [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Күптән түгел ТНВдагы “АДӘМ БЕЛӘН ҺАВА” тапшыруы Филүс Каһировлар гаиләсен кабатлап күрсәтте. Анда Филүс Ләйлә Дәүләтовага пародиягә осталыгын күрсәтеп, иң яраткан җырын мәшһүр татар җырчысы Илһам Шакиров һәм халык артисты Айдар Галимов булып башкара һәм бераз аларча сөйләп тә бирә.
⠀
– Син әле Салават, Айдар турында сөйләшкәндә, аларча әйтеп, пародия эшләп тә куйдың, нигә концертларыңда осталыгыңны кулланмыйсың?
⠀
– Сирәк кенә булды ул. Рөстәм Закиров әйтмешли, без сәхнә арты пародистлары гына инде. Гомумән, Салават абыйның сүзләрен аның тавышы белән җиткерсәң кызыграк. Дуслар белән сөйләшеп торганда гел проблемалар гына булмый бит инде. Аны күпме сөйләсәң дә үзеңә хәл итәсе. Күңелләрен күтәрәсе килә бит. Шунда Салават абый тавышы белән берәр сүз әйтеп куясың да, күңелләр күтәрелеп китә.
⠀
– Пародия белән чыгарга җыенасыңмы?
⠀
– Юк, туры килгәндә, сорасалар гына…
⠀
– Синең ишетү, тоемлау көчле инде?
⠀
– Көчле дип…Үз-үзеңне мактап утырып булмый бит инде.
⠀
– Тора-бара үзеннән үзе кабатлый башлыйсыңмы?
⠀
– Әйе, һәркемнең үзенең тавышы, үзенчәлеге бар сөйләшүдә, кыяфәттә, йөрешендә. Шуннан үзеннән-үзе килеп чыга инде. Минем балачакта яраткан фильм “Маска”, Джим Кэрри катнашуында иде. Клубка, дискотекага бараганда, миңа шул чакта ук маска кебек кыланырга кирәк иде. Кеше көлдерү өчен.

Чыганак: ТНВ

Филүс Каһиров белән тулы әңгәмә: “Филүс Каһиров пародия ясый: Салават абыйның сүзләрен аның тавышы белән җиткерсәң кызыграк [видео]”

Запись Филүс Каһировның “Адәм белән Һава” тапшыруында Ләйлә Дәүләтованы көлдергән пародиясе [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Син сәхнәгә җитди җырлар белән күтәрелдең, җырчыларны җиңел пародиялисең, нишләп шулай капма-каршылык ул?

– Кечкенә чакта минем актер буласым килә иде. Укыганда фольклор бүлегендә укыдым, кыска спектакльләр куя идек. Монда укыганда да, җырчылар белән аралашканда да тәҗрибә җыйганмындыр инде. Сәхнә образым классик җырлардан башланып китте бит. Музыка училищесыннан ук шулай инде. Укырга кергәч, беренче курстан ук конкурска йөртә башлады укытучым, анда катнашу өчен халык җырлары, классик җырлар кирәк иде. Рөстәм Маликов дигән шәхесне белми идем. Ул конкурста жюри әгъзасы булды һәм безнең алда Салават ариясен башкарды. Менә ничек җырларга кирәк икән дип, һушларым китеп тыңладым! Шул чакта мөгаен, классикага мөкиббән киттем.

– 16-17 яшьтәме?

– Әйе. Телевидение аша мондый җырлар юк бит инде, күбрәк эстрада. Менә кеше нинди дәрәҗәдә башкару осталыгын җиткерә икән дип шаккаттым. Шул чакта гашыйк булдым арияләргә, классик җырларга.

– Шуннан тыңлый башладыңмы?

– Тыңладым дип, хәзерге кебек мөмкинлекләр юк иде бит. Интернет юк, диск юк. Бәлки, Казан, Уфа кебек шәһәрләрдә булгандыр инде. Кассетада нинди җыр табасың, шуны тыңлыйсың.

Дустым Алик Мәхмүтов, ул Уфада конкурслар алып бара иде, “Шәрыкъ” радиосында эшләде, миңа бик күп җырчыларның язмаларын туплап бирде. 150 ләп җыр – Хәйдәр Бигичев, Илһам Шакиров, Зилә Сөнәгатуллинаның. Казанда яшәгән чор, арендага алынган фатирда җыештырганда, ашарга пешергәндә тыңлап өйрәндем. Ул база бик булыша.

– Ваһапов фондына ничек килдең? Салават Фәтхетдинов чакырган, Айдар Галимов белән дә эшләп китәргә була кебек…

– Дөрес, Салават абый Татар җырында чакырган иде. Училищедагы укытучым Зилә Сөнәгатуллина классына, консерваториягә укырга кер дип, киңәш бирде. Килдем, ышанмыйм, кем алсын инде, фольклор бүлеген тәмамлап. Бюджетка, түләүсез үттем! Хәзер укырга керү хаклары арткан дип ишеттем, 250 меңгә җиткән ди мәдәният университетында уку. Кемнең акчасы бар, радио-телевидениедән әйләндерәләр. Хәзер башыннан ук шундыйга әверелә икән.

View this post on Instagram

A post shared by Певец Эстрада Гастроли (@kagirov.filyus)

Консерваториягә укырга кердем, Зилә Даяновна Ульяновскийда фестиваль була диде. Анда Илһам Шакиров, Әлфия Афзалова катнаша диделәр, мин аларны күрергә дип бардым. Бер автобус артистлар белән бардым, шаклар катып. Бу Рәшит Ваһапов фестивале булып чыкты. Мин чыгып җырладым Ваһапов репертуарыннан “Китмә сандугачым” белән татар халык җыры “Урман”ны. 2006 ел, 20 яшь булган, халык дәррәү алкышлап кабул итте.

View this post on Instagram

A post shared by Певец Эстрада Гастроли (@kagirov.filyus)

– Сиңа классик җырларны башкару кыенмы, җырлаганда нык тирләп чыгасың. Илһам абыйның җырларын башкарганда ул үткән юлларны уйда үтәсеңме? Сүз уңаеннан, беренче тапкыр аны тереләй күрү кайда булды? 

– Белмим, чыгам да җырлыйм, классик әсәр дип башкарам. “Урман”ны башкарганда, ул урманга кереп чыгасың, билгеле. Ульяновскийда, шул фестивальгә әйләнеп кайтыйк әле. Гриммеркада Илһам Шакиров утыра. Мин кергәнче, каян, кем икәнемне белешкән. Әңгәмәнең азагын гына ишеттем, Башкортстан татарының хәлен белер өчен, татар булып, Башкортстанда яшәргә кирәк дигәнен генә. Мин авылдан чыктым, безнең авыл татарлар үзәге, ниндидер кысрыклау булмады. Октябрьский Татарстан чигендә урнашкан, шунда укыдым. Анда да татарлар белән аралаштым.

– Читләү булмады инде…

– Уфага барып укысаң, бәлки, тояр идең. Уфада барысы да бар. Башкортстанның башкортлар яшәгән Зиянчура, Хәйбулла, Әбҗәлил районнары бар. Ике милләт сәнгатен тыңлап үстек, озын көй дигән нәрсә бар башкортта. Бер авазны ярты минут сузып торалар. Тын, бормалар, диапозон – яхшы мәктәп. Бер колакта башкорт җыры булса икенчесендә – татарныкы. Халыкта да бар бит инде шундый сүз, җырчылар Башкортстаннан чыга.

– Син башкорт, мин татар дип аеру, без яхшырак дип көнләшү бармы ?

– Сәнгать кешеләре арасында андый нәрсә сизмәдем, күрмәдем.

– Башкортлаштыру…

– Анысы булды, телевидениегә җырны башкортча җырларга кирәк булды. Мин моны әллә нигә күрмим, Америкада алты телдә җырладым.

– Илһам Шакиров тагын нәрсә әйтте?

– Анда мин гомумән сөйләшмәдем. Чыгышлар тәмам, артистларга өстәл әзерләгәннәр. Их, Илһам абыйга берне җырлап күрсәтер идем дип уйлап утырдым. Сүзен ишетәсе килә бит! “Җанкай-җанаш” җырын башкаруын теләр идем дип сорады алып баручыбыз Луара Шакирҗанова. Менә шул сүзне көтеп утырдым. Башка табын артында сорасалар, җырларга теләмәс тә идем. Рөстәм абый Вәлиев уйнап җибәрде, җырладым. “Кулыңнан килә дип”, дип куйды Илһам абый. Миңа шул сүзе яңа сулыш өрде. Аннары озак кына мине хәтерендә калдыра алмады ул. Узып барганда, “Кем әле син?” дия, исемемне әйткәч, “Ә чәчен алга тараган чуваш малаемы?” ди. Модасы шул иде бит, чәч үстерү иде. Аннан соң Рәшит Ваһапов конкурсында катнашып, гран-при алдым, бүләге машина бит инде. Җиделе жигули машинасы ачкычларын Илһам абый кулыннан алдым. Шунда сәхнәдән ни әйтер микән дип көттем, “Үткән-сүткәндә мине дә утыртырсың!” – диде. Чынлыкта, кайсыдыр бер концерттан соң шул машинага утыртып, өенә кадәр илттем, гозерен үтәдем.

View this post on Instagram

A post shared by Певец Эстрада Гастроли (@kagirov.filyus)

– Әлфия апа белән сөйләшүләр булдымы?

– Аның белән шаяртып кына сөйләшеп була иде бит. Миңа җитдисен, артыгын сөйләмисең диләр. Әлфия апа халыкчан, Илһам абый җитди итеп җырлый, сәхнә артында мәзәкләр белән көлдерә иде. Шулай булмаса күңелсез булыр иде, арытыр иде мөгаен.

– Нигә үзеңнең видеоблогыңны эшләмисең, мәзәк вакытларыңны күбрәк күрсәтмисең?

– Социаль челтәрләр бар бит инде, хатын төшер ди, сүгә. Ул сүккәннән соң гына, күңеле булсын дип төшереп куям инде аны.

– Әлфия апага кире кайтсак …

– Бер Мамадыш ягына концертка китеп барабыз, анда бар бит инде, ашый торган җир, апалар бәлешен, сумсасын, өчпочмагын сатып тора бит инде. Төштем дә, Әлфия апа басып тора. Исәнләштем дә, әллә таныды ул мине, әллә танымады да ул вакытта “Энекәш, мин бит Себергә барам, себерелеп кайтам әле!” – ди. Салават абый концерты белән йөргән чагы иде. “Мине таныйсыңмы соң?” димен, Илһам абыйча, “Таныйм, чуваш малае димәсенме!” Шулай итеп, чуваш малае дип исем кушканнар иде.

View this post on Instagram

A post shared by Певец Эстрада Гастроли (@kagirov.filyus)

– Нәрсә бирде соң Ваһапов фестивалендә җиңү?

– Таный башладылар, минем турыда сөйли башладылар. Яшь җырчы. Шушы фондның җитәкчесе Рифат Фәттахов миңа эш, контракт тәкъдим итте.

– Ничә елга инде?

– Башта өч ел, аннан кризис дип.. Алты елга сузылды бугай.

– Аннан Ришат Төхвәтуллин килдеме. Сезне фондның иң җете йолдызлары диләр иде. Хәзер күзәтеп барасыңмы аларны?

– Ришат белән ике еллап концертлар куеп йөрдек әле. Йолдызлар бетте дип инде, әйе, күзәтеп барам, Гөлсирин Абдуллина, Ранис Габбасов, Азат Абитов – матур тавышлары.

– Үзеңне ничек бәялисең? Тормышта Әлфия апа, Илһам абыйлар белән очрашу болай да мөмкин булыр иде кебек. Ник Салават абый белән эшләп китмәдең?

– Минем уку йорты сайланган иде бит инде. Ә эшләү, 22 яшьтә беренче концерт, беренче концертка Миңтимер Шәрипович килде.

– Сәкинә апа беләнме?

– Әйе. Бәлки, Миңтимер Шәриповичның килүе Сәкинә апа белән күбрәк бәйле булгандыр дип уйлыйм. Ул сәнгать, милләт өчен җан атып, кызыксынып күзәтеп бара иде бит. Телевидениедә күреп калгандыр, дәүләт концертларында да катнаша идем.

– Син аларның күзәтүен тоя идеңме? Каушатмый идеме?

– Аларга чыгып җырларга рәхәт. Безнең якта андыйлар турында ипи өсте диләр. Кемнәндер өркәсең, ничек җырларга дисең. Алар каршында җырлау да матуррак чыга, алар матур итеп, яратып карыйлар.

– Рөстәм Миңнехановка ничек?

– Шаяртып әйткәндә, монда син тиеш! (көлә) Беренче концерт Камал театрында булды. Керделәр чәйгә икесе дә, “Синең тавышың, тембрың классик әсәрләрдә, халык җырларында аеруча матуррак чыга, эстрадада җырлаучылар күп булыр, син моны сакла әле!”– диде Миңтимер Шәрипович. Сәкинә апа баш бармагын күрсәтеп “Шулай дәвам ит!”- диде.

– Аркаңнан да кактылармы?

– Аркадан кагучылар да булды, шуңа юмыйм бит инде!

– Республикадан тыш билгеле шәхесләр килеп эндәшкәне булдымы ?

– Булды. Безнең иҗат белән таныш булмаган кешеләр дә дәшкәне бар. Чит илдә, Америкада чыгыш ясаганда, бөтенләй телне белмәүчеләр дә килә. Үз көчемә ышанып бетмимме, бәяләп бетермимдер инде. Татарларның басынкылыгы, оялчанлыгы бар бит инде. Карнеги холларда җырларга тиешсең диләр, ярар, мин Филармониядә җырлыйм дим.

– Кайда сине күреп булачак быел ? Концертың буламы аерым.

– 18 октябрьдә Уфада, Яшьләр сараенда. Концерт гомумән 11 октябрьдә башлана, Арчадан. 12 октябрь Балтачта. Казан тамашачасына 12, 13 ноябрь, гадәткә кергәнчә инде.

View this post on Instagram

A post shared by Певец Эстрада Гастроли (@kagirov.filyus)

– Кайсы залда ?

– Камал театры бик ошый инде миңа. Филаромония минем өчен бик җылы, тамашачы белән бик якын мөнәсәбәт урнаша.

– Бюджетын аклау ничек ?

– Филармония залы 600гә якын кеше сыйдыра. Уникста бер концертта каплап булыр иде чыгымын. Концерт сыйфатын өстенрәк күрәм, шуңа күрә филармониядә куям. Бәлки, башка залларда да булыр, киләчәктә.

– Чакырасыңмы соң фондтагыларны ?

– Чакырган идем, беренче концертка да чакырдым. Тавыш-гауга күтәрделәр инде, фондтан киткәч. Низагны халыкка чыгарасы килмәгән иде дә… Без капчыкта ятмый инде. Рифат Фәттаховка бер ел үтте бит инде, дип чакырдым. Ваһаповта эшләгәндәге җырлар, костюмнар, аранжировкалар барысы да фондта калды.

– Интернетта Ришат Төхвәтуллин белән икегезнең сөйләшкән мәзәк видео йөри. Бик кызып сөйләшәсез, ни турында иде?

View this post on Instagram

A post shared by ⚡️TATAR TODAY агентлыгы⚡️🌍 🔊📺 (@tatar_today)

– Илнур Ганиевның юбилее иде, Лаеш районының мәдәният бүлеге җитәкчесе, бик яхшы кеше. Анда Ришат та, Данир Сабиров та булды, Салават абый да кереп чыкты. Биюләр вакытында, сәнгать турында булдымы икән, концертлармы микән, әллә берәрсен сүгеп тордыкмы икән ?

– Конфлик булмады, бер-берегезгә видеодагы кебек ризасызлык белдермәдегез димәк?

– Ю-юк. Без бер-беребезгә претензияләр белдермибез. Без дуслар.

– Алайса ник бер-берегезнең концертларына йөрмисез ?

– Узган ел гына юбилей концертларында катнаштым. Казанда, Уфада җырладым.

– Ә синең концертларда ? Юбилей булмагач чакырмадыңмы ?

– Минем бит, үземнең команда гына эшли.

– Катлаулыракмы кеше чакырырга ?

– Юк, Ришатка әйтсәң, баш тартмас иде, килә ул. Абзый, абзыем, дип кенә тора ул, хөрмәт белән.

– Хөрмәт итә, мактап сөйли чынлап та. Ах, диеп карап тора идем Филүскә җырлаганда дип еш искә ала сине әңгәмәләрендә…

– Булганын сөйли ул. Училищега ул баянчы булырга, музыкаль белемен арттырырга дип килгән иде. Аннары тартылып китте җырга, укытучылар да тембрын да, сәләтен дә күреп алды. Үзенең тырышлыгы, фантазияләре белән, үз көче белән чыкты, танылды ул.

– Яшерен продюсеры бар түгелме соң ? Читтән торып кына.

– Уфада яши дип беләм.

– Синең яшерен продюсерың бармы ?

– Минем ачыктан-ачык, хатын инде. Продюсерның эше нәрсәдә? Җырчының эшен җиңеләйтү бит инде.

View this post on Instagram

A post shared by Певец Эстрада Гастроли (@kagirov.filyus)

– Хатының сиңа ничек ярдәм итә башлады ?

– Әкренләп, фондтан киткәч, “Мирас” ансамбле, дустым Рөстәм Рәхмәтуллин дусларым ярдәм итте. Хәтта бушка эшләргә дә риза иделәр.

– Димәк, дусларың йөз чөермәде?

– Киресенчә, хупладылар, ярдәм иттеләр. Көчлерәк хис иттем үземне, без синең белән диде дусларым. Бер ел эчендә репертуар, җырлар, радио-телевидение белән бөтен нәрсәне яңадан булдырганда, хатын ярдәм итте. Булмас инде дигән фикер тудырмыйча, торасың да эшлисең. Иртән уятып эшкә чыгарып җибәрергә кирәк иде. Аллага шөкер, без начар яшәмибез хәзер. Концертлар да бар, җырлар да бар, тамашачы да бар. Хәтта чит илгә, Америкага да бардык. Европага чыгу турында да уй-планнарыбыз бар. Конкрет сөйләшү бара, январь айларына дип торабыз.

– Ихтыяҗ бар димәк.

– Бар, чакыралар, анда татар концерты карап өйрәнмәгәннәр. Тагын киләсез дип сүз алып калдылар. Финанс мәсьәләсе кала. Океан аша очарга кирәк, мәдәният министрлыгы булышты, рәхмәт Ирада Хафизьяновнага. Уңышлар, теләп, ярдәм күрсәтеп тора.

– Син бюджетта түгел инде.

– Юк, шәхси эшмәкәр. Сәгнатьне күрсәтү, географияне арттыру өчен эшләнә. Акча эшләү өчен бару түгел. Анда Татарстанда гына түгел, Россиядә бер дә булмаган милләттәшләр яши бит. Интернеттан карыйлар билгеле, тик күзгә-күз карашып аралашу түгел инде ул. Европага, Америкага кабаттан барырга да, Австралиядә чыгыш ясарга дигән уйлар бар. Гомумән, мин сәяхәт итәргә бик яратам.

[ДӘВАМЫ БАР]

ФИЛҮС КАҺИРОВ БЕЛӘН ТАТАР ТУДЕЙДА ЗУР ИНТЕРВЬЮ МОНДА - https://tatar-today.ru/2019/09/50853/

Запись Илһам Шакиров & Әлфия Авзалова Филүс Каһировка “…малае” дигәннәр? Ришат Төхвәтуллин белән “конфликт” кайда була? [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

11 сентябрь матбугат очрашуында Ваһапов фонды октябрь-декабрьдә Татарстанның халык артисты Илһам Шакировка багышланган концертлар циклын тәкъдим итәчәген хәбәр итте. Бу – Илһам Шакиров фестивале башымы? Азатлык шул сорауга ачыклык кертте.

Мәгълүмат чит ил агентлыгыннан

Запись Рифат Фәттахов Илһам Шакиров истәлегенә бәйле күңелле яңалыклар белән таныштырды впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Казанның Вахитов районы мәхкәмәсендә халык җырчысы Илһам Шакировфатиры өчен барган көрәшкә җомга көнне нокта куелды. Мәхкәмәдә бу эш 11 марттан бирле карала иде. Шул өч айга якын вакыт эчендә алты утырыш үтте, җиденчесендә, ниһаять, хөкемдар Яна Малкова карар чыгарды. Дәгъвачы –​ Илһам Шакировның апасы Зәйнәп Гәрәеваның мөрәҗәгате канәгатьләндерелмәде.

Илһам Шакиров вафат булуга өч көн узгач аның бертуган апасы 1929 елгы Зәйнәп Гәрәева мәхкәмәгә дәгъва тапшырган иде. Русча начар белгән, көчкә йөрүче 90 яшьлек әби исеменнән вәкил буларак улы Вәкыйф Гәрәев килгән иде. Зәйнәп Гәрәева җырчының Казанның Каюм Насыйри урамындагы 44нче йортта урнашкан 78 дүрткел метрлы фатирына дәгъва итүен белдерде. Әлеге фатирда Илһам Шакиров бакыйлыкка күчте.

2018 елның 11 маенда җырчының бу фатиры гомерлек рента килешүе нигезендә аның ярдәмчесе Илһам Хаҗиевка күчерелгән иде.​ Килешү нигезендә җырчыны тәрбияләгән зат рента түләүче буларак бара. Документка ярашлы, ул Илһам Шакировны тәрбияләп торырга мәҗбүр һәм авыру вафат булганнан соң, күчемсез милек Хаҗиевка күчәргә тиеш. Гәрәева исә, мәрхүмнең бердәнбер турыдан-туры варисы буларак, энесенең фатирына аның гына хакы бар дип җиткерә.

Мәхкәмә утырышы алдыннан

Мәхкәмә утырышларында Вәкыйф Гәрәев үзе бер сүз дә әйтмәде, ике адвокат кына эшләде. Гәрәев вәкилләре узган алты утырышта рента килешүе дөрес төзелмәгән, чөнки Илһам Шакиров акчага мохтаҗ түгел, аның кесәсенә ай саен 74 мең сум кереп барган, ни өчен абыйлары сау-сәламәт чакта ук үзен караган кешегә фатирны мирас итеп калдырмый, нишләп Хаҗиев рәсми рәвештә үзен “опекун” дип рәсмиләштермәгән кебек аргументлар китерде.

Соңгы утырышта исә бу сүзләр яңадан кабатланды, моннан тыш, мәхкәмәгә чакырылган өченче затлар – Илһам Шакировның бертуган абыйсы Кыяметдиннең кызы Руфия Зарипова һәм апасының кызы Разыя Гыйләҗевадан хөкемдар сораштыру үткәрде. Туганнан туган апалы-сеңелләрнең җаваплары төрлечә булды.

​”2011 елны сеңлем белән абыйны карарга дип Чаллыдан Казанга килдем, без кичкә кадәр сөйләшеп утырдык. Караңгы төшкәч, Хаҗиев кайтты да, Илһам абый сезгә ачулы, китегез, дип куып чыгарды. Гел китертми иде, төрле хәйләләр тапты. Без Шакировның юридик хокукка сәләтсез дип танылуы турында да белмәдек. Чире хакында хәбәрдар идем, чөнки мин –​ табиб, хәлен үз күзем белән күрдем”, диде Гыйләҗева.

Шул ук вакытта аның туганнан туган сеңлесе Зарипова башкача сөйләде:

“Илһам безнең белән көн саен аралашып торды, бездән киңәш сорады, абыебызның хәле начарлангач, безгә көн дә фотолар җибәреп барды. Без аңа бик рәхмәтле һәм Хаҗиевка бернинди дә дәгъва һәм таләп юк. Абый ярдәмгә мохтаҗ иде, Илһамсыз бер адым да ясый алмады. Гомумән, әтинең энесе үзенчәлекле кеше иде, ул ипи бәясен белмәде, кая нәрсә түләргә кирәклеген аңламады. Хаҗиев бу вазифаны күп еллар дәвамында башкарды”, диде ул.

Гәрәева вәкиле Гүзәл Вәлиева Разыя ханымнан Хаҗиев сезгә абыегыз хәлен җиткерә идеме, дип сорагач, ул “Әйе, әйтә иде, тик без Руфия Зарипова кебек еш аралашмадык” дип белдерде.

Хөкемдар бөтен якларны да дикъкать белән тыңлагач, киңәшү бүлмәсенә китеп 15-20 минут эчендә мәхкәмә карары белән чыкты. Анда Зәйнәп Гәрәеваның Вахитов һәм Идел буе районы хакимиятләре чыгарган карарын канунсыз дип тану, гомерлек рента килешүен гамәлдән чыгару, милеккә хокук бирүне туктату таләпләрен канәгатьләндермәскә, моннан тыш, Каюм Насыйри урамы 44 йорттагы фатирга салынган арестны гамәлдән чыгару турында әйтелгән.

Хаҗиев җиңсә дә, Гәрәева вәкилләре җиңелергә ашыкмый, алар Татарстанның Югары мәхкәмәсенә шикаять итәргә җыена. Моны бер ай эчендә башкарырга мөмкин.

Мәгълүмат Азатлык Радиосы сайтыннан

Запись Илһам Шакировның Казандагы фатиры өчен суд бара. Кем җиңәр? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Рамил абый, әңгәмәне шә­хес кадере бармы дигән сораудан башлыйк әле.

– Мин бу турыда күптән уйланам инде. Шәхесләр китә, акрынлап үз­ләре дә, эшләре дә онытыла. Шу­ңа “Чордашларым, моңдаш­ларым” ди­гән китап та әзерләгән идем. Анда Фәхри Насретдинов, Зифа Басыйрова, Вафирә Гыйз­зәтуллина, Габдулла Рәхимкулов һәм башка олпатлар турында истәлекләр туп­ланды. Яшь буын аларны бик белми бит инде. Соңгы елларда Әлфия апаны, Илһам абыйны югалттык. Алар­ның исән чакта кадерләре булмады дип әйтмим, әмма бүген радио-телевидениедә җырлары яңгы­рыймы? Бик сирәк бит. Иҗади мирас исә салып куеп саклый торган сандык байлыгы түгел. Ул туктау­сыз эшләргә, өй­рәнелергә, халыкка хез­мәт итәргә тиеш.

Ноябрь ахыры… Илһам абый­ның гомер кояшы баеп барганын белә идем инде. Бу хәлдә хушлашырга да бара алмаячакмын, дип бик борчылдым. Ул чакта әле йөрү түгел, басып та тора алмыйм. Гыйнвар аенда Илһам абый өзелде, мин, телевизордан карап, елап озатып калдым…

– Үзегез игътибар сизәсезме?

– Үзем турында уйлаган да юк! Олпатлар янәшәсендә кем инде мин?! Үлеп китсәм дә, сизмәсләр кебек. Хәер, инсульт аяктан еккач, хәл белешүчеләр бик күп булды. Күбесе артистлар, бөтенләй бел­мәгән кешеләр дә бар. Өйгә килеп, хәлне белүчеләр дә шактый. Ә болай, бик күпкә өметләнмим дә. Яшәгән кадәресен барлап, шөкер итәрлек. Шактый эшләр эшләнгән. “Баян өчен оркестр белән концерт” дигән берничә күләмле әсәр яздым. Башта кечерәк формада концертино язып караган идем. Алар­ның язмаларын радиодан әй­лән­дерә башлагач, тагын да күләм­лерәк концерт яздым. Үзем язам, үзем телеви­де­ниенең үзәк каналларыннан шун­дый концертларны карап, кызыгам. Их, мин әйтәм, үзебездә дә оештырасы иде. Ул чакта телевидение җи­тәкчесе Әминә Сафиуллина иде. Аңа бу тәкъдимне җиткергәннәр. Әминә апа бик сәерсенеп тыңлаган, ләкин кабул иткән. Шулай итеп телевидениедә туры эфирда ярты сәгатьлек концерт бирдем. Моны телевидение­нең ул вакыт өчен яңалыгы дип кабул иткәннәр икән. Яңалык дигән­нән, консерватория укучылары өчен минем әсәрләр­дән эшләнгән дәреслекне дә мисалга китерергә була. Радио фондында баян өчен үзем язган оригиналь әсәрләр һәм халык көйләре эш­кәрт­­мәләре – җәмгысы сигез дистә­дән артык язмам саклана.

– Шулкадәр эш башкаргач, нишләп алайса Тукай премия­сенә дәгъва кылмадыгыз?

– Мин бу турыда беркайчан да уйламадым. Эшне аны фәлән премия бирмәсләрме дип эшләмисең. Иң мөһиме – яңгырый, тыңлау­чы­сы бар. Композитор өчен тагын нәрсә кирәк инде?!

– Хәзерге буын башкаручылар турында Сез нинди фи­кер­дә?

– Минем хәзер бөтен эшем – радио тыңлау да телевизор карау. Тыңлыйм, карыйм да, тынычлык югала. Ярый әле “Тәртип” радиосы бар. Ә “Болгар”да болгатып та карыйлар инде сәнгатьне. Көннәр буе шундый җырларны әйләнде­рәләр – сүзләрен алып ташласаң, татар җыры бу дип берничек тә әйтеп булмый. Мәгънәсе дә ташка үлчим генә. Эшләр болай барса, белмим, нишләп бетәрбез. Яшь буын өчен борчылам. Татар газета-журналларын укымый да укымый инде алар. Татар музыка тарихын белүләренә дә шикләнәм. Юкса пентатониканы ул кадәр сансызламаслар, тирән мәгънәле классик җырларны европача башкармаслар иде. Бернинди контроль, худсовет ише оешмалар юк. Аннан җырчы булсынмы ул, музыкантмы – чыгышларында шул­кадәр салулап, кызулап китәләр ки, әсәрнең мәгънәсе дә, тәме дә китә. Музыка бит ул спорт түгел, анда йөгерергә кирәкми. Мин дә, ул егетләр әле тумаган вакытта, кызу уйный ала идем. Ләкин тизлек махсус шундый темп өчен язылган әсәргә генә ярый. Ә болар аккомпаниатор булып чыккач, мәш киләләр! Мин моны музыкаль хулиганлык дип атыйм. Аерым әсәр башкарганда, бәлкем, ярыйдыр да ул. Ә җырчыга аккомпаниатор булганда, син инде аңа ярдәм итәргә тиеш, ярышырга түгел. Күп очракта моңа техник чаралар ярдәмендә дә ирешәләр.

Сүз уңаеннан, халык җырла­рын заманча яңгырашта бөтенләй тың­лап булмый. Әле бит ул җыр­ларны оста башкаручылар бар, үлеп бет­мәделәр, нишләп алардан өйрән­мәскә, киңәш сорамаска, һич югы аудиоязмаларын тың­ламаска, ди? Кыскасы, бозу бара. Алар үзлә­рен­чә аны яңача башкару диләр, нә­тиҗәдә гарип­ләндерү килеп чыга. Классик җырны фантазия белән баету – бер, бозу – бө­тенләй икенче эш ул. Бу җәһәттән Илһам абый чын мәгънәсендә оста иде. Ул өч куплетлы җырның темпын гына да өч төрлегә үзгәртә алды. Сүзләренә карап, җырны үстерә, кульминация ноктасын билгели һәм матур итеп тәмамлый иде. Аның мәктәбен 20 ел үткән кеше буларак, заманча яңгырашлар тешемә тия.

– “Бердәм Россия” партиясе оештырган праймериз кысасын­да мәдәнияткә багышланган оч­рашу булган иде. Анда Татар­­с­танның халык язучысы Ркаил Зәйдулла яңа татар җыры бәй­гесе кирәк дигән фикер әйтте. Сезнеңчә, эстрадага, чыннан да, тагын бер бәйге ки­рәкме?

– Бик дөрес фикер! Әгәр әлеге фикер гамәлгә ашса, “Үзгәреш җи­ле” фестивале дә камилләшер иде. Мин, гомумән, чакырылган кеше­нең, бигрәк тә чит милләт вәки­ленең татар сәнгатен күтәрүенә шикләнәм. Аранжировканы кил­гән кеше түгел, үзебезнекеләр дә еш кына матурлау дип түгел, бозу дип аңлый. Бер мисал. Җәүдәт Фәйзинең “Урман кызы” дигән мәшһүр җыры бар. Аны Артур Исламов башкарды. Егет беренче куп­летын дөрес җырлады, аннан улау китте, пәри туе… Җәүдәт абый каберендә әйләнеп яткандыр, мөгаен. “Урман кызы” – Җәүдәт Фәйзине композитор иткән әсәр. Чөнки ул – юридик факультетны тәмамлаган хокук саклаучы. Киң эрудицияле, грамоталы кеше. Ул язучы да булып китә алган булыр иде, ә композитор булып танылды. Андый җырга тияргә, мәгънәсез биюләр белән төсен алырга ярамый иде. Талантлар бар, сүз дә юк. Әмма аларга белем җитми. Илһам абый җырларын ишеткәннәре бар аларның, әмма нечкәлекләренә төшенәм дип тыңлап утырмыйлар. Мин Илһам абыйны 1958 елдан тыңлый идем инде. Аннан 20 ел үзе белән эшләдем. Аның темб­ры, бер сүз белән әйткәндә, чынлап та Илһам инде!

– Радио фондында Сезнең башкаруда ике дистәдән артык җыр саклана. Илһам Шакиров Сезнең җырлауны ничек кабул итте?

– Җырлармын дип һич кенә дә башыма китермәгән идем. Мөкиб­бән киткән баяным бар, уңышлар җитәрлек, эшем бара, тагын нәрсә кирәк дигәндәй… Кыскасы, эш болай булды. 1977 елның декабре иде. Илһам абый белән квартал планын үтәдек тә буш вакытыбыз булды. Флера Сөләйма­нова минем Казанга кайтканны белеп, үз бригадасына баянчы итеп чакырды. Җырлатсаң, катнашам, дим шаярып. Флера апаның минем җыр­лаганны күренмичә тыңлап торганы бар. Шуңа күрә һич икеләнмичә, килештек, диде. Шулай көлештек тә бу сүзне оныттык. Гастрольнең берничә көне үткәч, Флера апа, Рамил, җырлыйм, дип әйткән идең бит, әйдә, җырла, ди. Ә мин оялам. Тәвәккәлләп, бер-ике җыр җыр­лаган идем, халык дәррәү кул чаба! Баянда уйнаганда алай алкышламый әле ул. Миңа кызык булды.

Баксаң, минем авылларда җырлап йөргәнне Флера апа да, Генрих Дәминов та Илһам абыйга җиткергән икән. Дүшәмбе каласына самолетта очканда, Илһам абый, энекәш, син җырлап йөр­гәнсең икән бит, ди. Нәрсә, Илһам агай, әллә син дә җырлатасыңмы, дим башны җүләргә салып. Җырла, димәсенме шунда. Концерт болайрак барды. Илһам абый җырлады да мине игълан итте һәм фортепиано янына барып утырды. Рольләр алмашты безнең: ул уйный, мин җырлыйм. Халык шаккатты. И гомерләр… Истәлеккә ул кичәдән фото гына калды. Аннан, бер-ике көннән Илһам абыйны азапламас өчен, инструменталь ансамбльгә ноталар язып бирдем һәм ан­самбль­гә кушылып җырлый башладым. Шуннан китте инде. Радиога язылуга исә Рәшит Ваһапов фестивале сәбәпче булды. Эш шунда: мәшһүр җырчының 80 еллыгына багышлап, Тинчурин театрында берничә көн концерт куелды. Икенче көнендә Илһам абый концертка килә алмагач, аның репертуарыннан “Эскадрон” җырын башкардым. Ә ул – катлаулы һәм озын җырларның берсе. Илһам абыйга уйный-уйный, ул җырны өйрән­гәнмен икән. Бу чыгышымны Рафаэль Ильясов та караган. Шуннан җырларым радиога языла башлады. “Карурман”ны да яздырдык. Бу – Илһам абыйның концертны башлап җибәрә торган җыры. Радиода “Озын су өсте” дигән уникаль җыр язмасы да саклана. Аны миңа Илһам абый гастрольләрнең бер­сендә күрсәткән иде. “Белә­сеңне бу җырны?” – ди. Мин әйтәм, юк. Илһам абый башкаруында да аны бик сирәк тапшырганнар, кү­рәсең. Ул җыр – “Карурман”, “Зи­ләйлүк”­ләр дәрәҗәсендәге халык классикасы. Кызганыч, радиода хәзер бөтенләй яңгырамый ул. Игътибар итсәгез, Илһам абыйның соңгы еллардагы язмаларын күб­рәк тапшыралар. Анда инде тавыш төсмер­ләренең азрак кимегән чагы. Тавыш та бит тимер түгел, таушала. Гәрчә Илһам абый ахыргача тавыш мөмкинлекләрен сакласа да.

– Шәхес кадере турында дәвам итеп: исән чакта үз исе­меңдәге бәйгенең оешуы һәм шуның жюри рәисе булу – сирәкләргә тәти торган бәхет, миңа калса.

– Ул бәйге һич уйламаганда оешты дисәң дә була. Арча педагогия көллиятендә баянчылар өчен бәйге игълан ителгән булган. Жюри рәисе Филорет Гасыймов әйтүенчә, укучылар барысы да диярлек минем әсәрне һәм берәр халык көен уйнаганнар. Көллият җитәкчелеге киңәшләшә дә бәй­гегә Рамил Курамшин исемен би­рергә була. Миңа ризалык алырга дип элемтәгә чыккач, әлбәттә, каршы булмадым инде. 2007 елда бәйге бик матур узды. Арчалыларга, 50 яшьлегемә бик матур бәйрәм ясадыгыз дип, ихлас рәхмәтемне җиткердем. Бәйгедән соң җые­лы­шып киңәшләштек тә ике елга бер уздырырга булдык. Быел аның җи­денчесе узды. Алтынчысыннан исә бәйгене район мәдәният идарәсе үз канаты астына алды. Быелгысы да район мәдәният йортында үтте. Кичен бәйгенең гала-концерты булырга тиеш иде. Оештыручылар, халык килерме, дип борчылган да иде. Юкка булган икән, зал шыгрым тулды. Концерт номерлары бү­ләкләүләр белән аралашып барды. Җыеп әйткәндә, мин бик канатланып кайттым. Бәйгедә талантлы балалар шактый кү­ренде. Хәзер инде үзләреннән тора. Милли куәcләре кимемәсен иде берүк, укысыннар, камилләш­сен­нәр.

– Милли куәc дигәннән, мәк­тәптә татар телен укыту сәгать­ләре кыскартылгач, без­нең ки­ләчәк өметле дип әйтеп буламы?

– Җаным-тәнем белән милләт дип янып-көеп яшәгәнгә, мәгариф хәлләрен бик борчылып күзәтәм. Кечкенә чакта әти кайчак татарча белмәгән балаларга яраклашып, алар белән урысча сөйләшә башлый иде. Шуңа бик ачу килә иде инде. Ләкин 8-9 яшьлек бала атасына, урысча сөйләшмә, дип әйтә алмый бит инде. Итагать саклау бар, хөр­мәт дигәндәй. Без бу вәзгыятьтә милли горурлыкка таянып кына сакланып кала алабыз. Үҗәтләнеп, милләт өчен көрәшергә тиешбез. Үзебездән башка аны беркем дә эшләмәячәк. Шулай да, бу мәсь­әләдә мин – оптимист. Нинди авыр чорларда да исән калдык, бу юлы да юкка чыкмабыз, Алла боерса.

(Гөлинә Гыймадова/“Ватаным Татарстан”, /№ 69, 17.05.2019/)

Запись Катлаулы чир белән якалашкан Рамил Курамшин: “Үлеп китсәм, сизмәсләр дә кебек“ впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«КӨНЕНӘ ДҮРТ ТАПКЫР АШАТТЫМ»

– 1990нчы елларда Илһам Шакиров ялгыз калды. Аның хәле бик мөшкел иде. Үзе белән дә, үзе тирәсендә дә нинди хәлләр майтарылуын аңлый алмаслык иде. Күзендә катаракта булды – ике операция ясаттык. Фатиры өчен түләнмәгән – проблема өстенә проблема иде. Мин аңа шул вакытта әйттем: «Абзый, тәртип булачак. Син миңа ышан гына», – дидем. Моның өчен барысын да эшләдем. Эшләдем шулай итеп – Илһам абый өчен республикада беркем дә кызармасын. Һәм ул безнең гаиләдә рәхәтләнеп, төп герой булып яшәде.

Егерме елдан артык вакыт үткән. Әгәр теләсәләр, Вакыйф та, Разия апалар да аны үзләренә алып китә алырлар иде, яки гаиләләрен ташлап, үзләре Казанда яши алырлар иде. Әгәр, тупас кына итеп әйткәндә, алар сөйләгәнчә, абыйдан сидек исе килсә, «Начар тәрбияли», – дип, прокуратурага язсыннар иде. Абзыйдан да бәхетле кеше булмады. Минем өйдә чисталык, абыйның өендә дә нәкъ шулай булды. Мин аның өенә ун көнгә бер табиб чакыртып тора идем. Ринат Ибраһимов кебек кешеләр даими килеп торды, анда атна саен кунак каршыладык без. Көненә дүрт тапкыр ашаттым, ике ел ярым күтәреп йөрдем. Читтән караганда гына күренми, ә болай коточкыч хезмәт бу. Кайда булды соң якын туганнары? Нишләп аларга кирәк булмады, нишләп минем гаиләгә генә кирәк булды? Ел ярым элек Разия апа килгән иде. Ул Зөһрә Шәрифуллина белән дус икән. Кайткач әйткән: «Хаҗиев булмаса, абзый үлгән булыр иде инде, без бик рәхмәтле аңа», – дип. Хәзер бер ел эчендә фикерләре үзгәргәнме?

«Күрмәгәндәй солы печеньесы ашады», – дигәннәр. Абзый көненә дүрт мәртәбә ашады. Әле кайбер ризыкларын блендердан икешәр мәртәбә чыгарып ашата идем, чөнки аның үңәчендә бүсерләре бар иде. Кешеләр бу хакта белмәде дә, ә аны шуның аркасында ике мәртәбә табиблар үлемнән коткарып калды. Мин Илһам абыйның ни өчен болай солы печеньесы ашавын аңлата да алам. Альцгеймер авырулы кешене утырттырып тору, ашату өчен нәрсә белән дә булса кызыксындырырга кирәк. Бәләкәй баланы ашаткан шикелле. Солы печеньесын ул суга җебетеп, бәбиләр кебек ашый иде. Туганнары янында тыныч кына озаграк утырсын, борчылмасын өчен ул печеньены ашаганда сүз әйтмәдем. Чөнки Альцгеймер авырулы кешеләрдә агрессия дә җитәрлек – ул әйберләрне алып ташлый башларга да мөмкин. Мин аның нечкәлекләрен үзем генә беләм – сигез еллап авыртты ул шушы авыру белән.

Узган елның октябрендә Илһам Шакиров реанимациядә ятты. Бертуган абыйсы Кыяметдиннең балаларыннан башка, аның янына бер туганы да килмәде. Мин: «Эх абый, әйдә тырышыйк әле! Яңа елны каршылыйк», – дим. Абыйны чыгардым больницадан, Яңа елны матурлап каршыладык. 8 ел минем үз өемдә кунганым, гаиләмне дә юньләп күргәнем булмады. Гел Илһам Шакиров янында булдым. Иртән өйгә кайтып, киемемне алыштырам да, кире китәм… Ләкин аны җиренә җиткереп карадым. Үлгәч, юарга Мәрҗәни мәчетеннән муллалар килгән иде. Тәнендә озак ятудан чиләнгән урыннар булмауга шаккаттылар. Чөнки Илһам абый соңгы елларда инвалид коляскасына калган кеше иде. Башын бәрсә дә, аллергиясе булса да, бармагын сындырса да, хәтта министр аркылы табиблар чакырта идем. Туганнары Чаллыда килеш карап утырып кына моның нинди хезмәт икәнен аңламас, аны үзе авыру караган кеше генә аңлый, – дип сөйли Илһам Хаҗиев.

Авыру карау, милек бүлешү мәхкәмәләре үзенең дә сәламәтлеген какшаткан. «Неврологиядә дәваланам, бөтен нервлар беткән. Барысы бергә җыелды. Нәрсә булып бетсә дә, мин үземне бәхетле итеп хис итәм. Атна саен абзыйның зиратына барам – алар барамы юкмы әле анда – зур сорау астында», – дип белдерде ул әңгәмәбез вакытында.

«АВЫРУ КАРАУ ҖИҢЕЛ ТҮГЕЛ!»

Хаҗиев үзенең мәшһүребезне ничек тәрбияләвенә күпләр шаһит иде, ди. Нәфис сүз остасы, Татарстанның халык артисты Рәшит Сабиров мәсәлән, шундыйларның берсе. Газетабызның узган санында чыккан язманы укыганнан соң, аның да әйтер сүзләре җыелган:

– Зәйнәп апаның улы Вакыйф Гәрәев, Хаҗиев белән Илһам Шакировны мин таныштырды, дигән. Мин таныштырмадым аларны. Ләкин таныштырган булсам, бик зур эш эшләгән булыр идем. Милләт, татар халкы һәм Илһам абый алдында. Чөнки Хаҗиев егерме елдан артык Илһам Шакировны карады, тәрбияләде, бер туганнары да алып китеп карамады. Илһам Шакиров – зур җырчы, аны каравы җиңел түгел, зур җаваплылык сорый. Аның холкы да шактый авыр иде. Шушыңа чыдап торып, ул аны карады һәм үзенең дә ярты сәламәтлеге бетте. Илһам Шакиров үләргә ике-өч ай кала, мин Мәдәният министры Ирада Әюпова белән Яшел Үзән районы Норлат авылына мәдәният йортын карарга бардым. Һәм шунда ул әйтте: «Мин әле генә Илһам Шакировта булып кайттым, бик караулы (ухоженный) ул», – диде. Бу – министр сүзе. Әйе, ул чисталыкта, пөхтәлектә яшәде. Монда Разия ханым әйткән: «Мин юып чыгардым, еллар буе юмаган шикелле иде фатиры», – дип. Бу дөрес әйбер түгел. Илһам Хаҗиев, үзе дә бик чиста егет ул, аның хатыны да бик чиста. Алар бик карадылар, бик чистарттылар. Разия ханымның әйткәннәре министрның «караулы иде» дигән сүзләренә каршы килә.

Әлбәттә, мин аларны аңлыйм – Илһам Шакировтан калган фатирны бүлешеп, аз гына булса да акча эшлиселәре килә. Ә нигә алып китеп карамадылар соң? Менә мин үз әниемне ун ел карадым. Үзем ваннада юа идем, үзем ашаттым. 87 яшендә үлде. Паркинсон белән авырган, кашык тотып ашый, башын да кашый алмаган карчыкны мин ун ел карадым. Минем дә бит туганнарым булды – бишәү булдылар, гаиләләре дә булды. Бер генә атнага булса да, алып китеп берсе дә карамады. Фәүзия Бәйрәмова бервакыт язып чыкты – атаклы бер профессор үзенең әнисен картлар йортына алып барып куеп, ул әни шунда үлә. Узган ел атаклы шагыйрә, шулай ук, картларны карый торган, бөтен шартлары булган больницада үлде. Кызы: «Әни, минем сине карарга вакытым юк», – диде һәм әнисен алып барып куйды. Әйе шул, өлкән яшьтәге авыру кешене карарга вакыт һәм сабырлык кирәк. Теләк кирәк. Ай авыр карау!

Разия ханым, Хаҗиев безне Илһам Шакиров янына кертми иде, ди. Ә нигә кертмәгәч, полициягә мөрәҗәгать итмәгәннәр, судка бирмәгәннәр? Әгәр абыеңны алып китеп чынлап торып тәрбияләргә уйласаң, монда беркем каршы килә алмый, – ди ул.

Татарстанның халык артисткасы Зөһрә Шәрифуллина да, фатир өчен судлашып йөргән туганнарны аңламавы хакында сөйли:

– Кем караган, мөлкәте шуныкы булырга тиештер. Баланы да бит, тапкан түгел, баккан ана, диләр. Илһам абый беркайчан да ялгызлык тоймады, аны Хаҗиевлар гаиләсе үз итте. Мал-мөлкәт кирәк булса, туганнарына алданрак килергә кирәк иде – Илһам абый исән вакытта. Алып китеп, яки килеп карасыннар иде, шул чакта фатирга дәгъва итүләре дә гадел булыр иде.

Илһам абый халкыбызның бөек шәхесе. Аны карау – җаваплы эш. Без аның белән бергә эшләдек: холкы да үзенчәлекле иде. Холкына туры килердәй кеше генә карый алыр иде аны. Һәм бу кеше Хаҗиев булды. Соңгы елларда Илһам абый коляскада утырды. Хаҗиев аны урамга алып чыкты, күтәреп утыртты, күтәреп яткырды. Җиңел булмагандыр.

Мин туганнарының барысын да хөрмәт итәм, аларга каршы түгелмен, ләкин монда гаделлек җиңәргә тиеш. Илһам абыйның рухын болай рәнҗетү кирәк түгел минемчә, – диде җырчы «Безнең гәҗит»кә.

«АБЫЙ ЯНЫНА КЕРТМӘҮ БУЛМАДЫ»

Илһам Шакировның туганнан туган сеңлесе, Кыяметдин абыйсының кызы Руфия ханым Зарипова белән сөйләштек.

– Хаҗиев Илһам абый янында 25 ел булды. Юкка түгел, абый да аны якын иткән, якын итмәсә шул вакыт эчендә кырында тотмас иде. Ул һәрвакытта да авырмады бит, сәламәт вакыты да булды. Теләге булса, сәламәт вакытында калдырган булыр иде ул фатирын теләгән кешесенә. Хаҗиевның абыйны каравында безгә – Кыяметдин балаларына: өч абыйга һәм миңа катнашырга туры килде. Ул һәрвакытта да киңәшләште. Телефонымнан карасагыз, көн саен хисап җибәреп тора иде. «Менә, ашадык. Менә, юындык. Менә, чәчтараш килде». Соңгы көнгә кадәр шулай булды. Һәм без аның хезмәтенең нинди икәнен беләбез. «Илһам абый больницада ята, хәле начар», – дип, гел чакырып торды. Килгәч, кертмәү кебек әйбер мәңге булмады. Авырмаган вакытында Илһам абыйның ишеген үзең теләгән вакытта ачып кереп булмый иде. Аннан рөхсәт сорарга кирәк иде. Разия апаларның: «Хаҗиев кертмәде», – диюе шул вакытлар булмадымы икән. Әйтик шалтыратабыз Хаҗиевка: «Без Илһам абый янына киләбез бүген». «Ярар, килегез», – ди. Киләбез, ул безгә әйтә: «Бик кәефе юк әле, Руфия, әйдә бер-ике сәгать көтеп торыйк, тынычланып китә ул. Аннан соң керербез», – дип. Илһам абый бик гади кеше түгел иде ул. Аның гади булмаска хакы да бар иде. Шуңа күрә андый вакытларда керә алмау – Хаҗиев түгел, абый үзе кертергә теләмәүдән булды.

Без анда соңгы вакытларда атна саен булдык, хәле начарлангач, янына керү өчен Илһам абыйның фикерен сорап торырга кирәк түгел иде чөнки. Илһам абыйның шундый гадәте бар иде – бер күлмәк кия дә, соңыннан искерсә дә салмый иде. Аңа яңа кием кигертү бик авыр иде. Ә менә бу соңгы өч елында, инде ни кигәнен дә белми башлаганында сез аның нинди матур күлмәкләр кигәнен күрсәгез! Хаҗиев хезмәте бу. Бөтен киеме өр-яңа иде. Дөрес, ул авырды. Аның авыруы шундый, памперс та киде, шуңа анда ниндидер ис булгандыр, ләкин ул пычракта яшәмәде. Соңгы елында Илһам абыйның янында 24 сәгать торырга кирәк булды. Чөнки күтәреп йөртергә, күтәреп утыртырга, яткырырга кирәк. Шул вакытта Хаҗиевка әйттек: «Үзеңә генә авыр. «Сиделка» алыйк. Көнгә ике сәгать булса да ял итәрсең, акчасын үзебез түләрбез», – дип. Башта риза булды, соңыннан ике сәгать узгач шалтырата: «Юк, Руфия, мин моңа риза түгел, ничек карар бит әле ул чит кеше аны – белмим. Мин аны чит кеше кулына калдырып, соңыннан тынычлап йөри алмам», – диде. Без күрдек аңа физик яктан авыр булуын, ләкин шушы очракта да «сиделка»га риза булмады.

Хаҗиевнең гаиләсе минем өчен Илһам абыйның гаиләсе ул. Илһам абыйның үз гаиләсе, балалары булмады. Ләкин ул Хаҗиев булганга ялгыз түгел иде. Әле дә Илһам Хаҗиев белән көн саен шалтыратышып торабыз. Без аңа рәхмәтле. Мин бик өметләнәм, суд гадел карар чыгарыр.

АЛАЙ ТҮГЕЛ, БОЛАЙ ДА БУЛЫРГА МӨМКИН…

«Безнең гәҗит» Илһам Шакировның судка мөрәҗәгать иткән туганы Вакыйф Гәрәев мәнфәгатьләрен яклаучы адвокат Гүзәл Валеевага да мөрәҗәгать итте. Ул безгә түбәндәгеләрне аңлатты:

Элеккеге совет чорында суд карары законлы көченә керми торып, суд эшләре турында матбугатта язу рөхсәт ителми иде. Бәлки, дөрес тә булгандыр бу кагыйдә. Хаҗиев һәм аны яклап сөйләүчеләр, алар сүзеннән чыгып язучы журналистлар бу эшне яктыртканда бер нәрсәгә күз йомалар. Хаҗиев җырчыны карамады, дип Вакыйф та, аның адвокатлары да бер сүз дә язганнары да, әйткәннәре дә юк. Бары тик шуны гына аңлатырга телибез: Хаҗиев Илһам Шакировны үз теләге белән алынып карый һәм, әлбәттә, бу бары тик Илһам Шакиров матди һәм физик яктан авыр хәлдә булганлыктан, аңа яхшылык итү максатыннан чыгып кына башкарылмый. Хаҗиев хезмәтенә күрә матди файдасын да, мактаулы дәрәҗәсен дә аз күрмәгән, дип саный җырчының туганнары. Тукай һәйкәле янындагы Николаевка урамындагы 3 бүлмәле фатирны Хаҗиев гаиләсенә күчереп кую шуның бер дәлиле. Бу фатирны үз гаиләсенә күчергәннән соң, республика җитәкчеләренә барып, Илһам Шакиров фатирсыз калды дип, шәһәр үзәгеннән 2 бүлмәле яңа зур фатир сорап алу да шул турыда исбатлый. Бу чорларда Илһам абыйның керемнәре дә аз булмый. Ул әле концертлар белән күпләгән чыгышлар ясый. Аңа спонсорлар зур-зур бүләкләр бирә. Бергә яшәгәннәр икән, Хаҗиев та алардан файдаланмый калмагандыр. Илһам абый үзе акылга камил, исән вакытында Хаҗиевка шәһәр үзәгендәге икенче яңа фатирны биреп калдырмаган икән, димәк, аның моңа ихтыяры булмаган, дигән нәтиҗә ясап була.

1990нчы елларда Илһам Шакиров үзе белән дә, үзе тирәсендә дә нинди хәлләр майтарылуын аңлый алмаслык иде, дигән Хаҗиев. Аның мондый халәте суд тарафыннан бары тик 2017нче елда гына танылган бит. Әгәр дә Илһам Шакиров 90нчы еллардан бирле үз мәнфәгатен үзе якларлык хәлдә булмаса, аның шәһәр үзәгендәге Николаев урамында урнашкан өч бүлмәле фатирын да Хаҗиев гаиләсенә күчерү законсыз булырга тиеш бит, бер уйласаң. Әмма безнең як болай дип бармый. Ул фатир караганы өчен булган дип, бу фатирга дәгъва да белдерми. Ә инде җәмәгатьчелекнең җырчының исемен күңелсез вакыйгалар белән бәйлисе килми икән һәм моның болай килеп чыгуында аның туганнарын гаеплиләр икән, шуны әйтәсе килә: журналистларны Хаҗиев үзе иң беренче булып алып килде суд утырышына. Хәтерем ялгышмаса, җырчы исән вакытта ук аның күңелсез авыру халәтен тасвирлап, интервьюлар биргәне бар. Җырчының судка мөрәҗәгать иткән туганнарының максаты – мирас милеге бүлүдән бигрәк тә, бөек җырчыны туганнары карамый ташлап киткән дигән версиянең уйдырма булуын исбатлау. Суд тикшерүе әле башланды гына, дәлилләр ни күрсәтер. Мин үз чиратымда юрист буларак, бу эшнең хисле тыкшынулардан башка, тыныч хәлдә, дәлилләргә нигезләнеп кенә үтүен теләр идем. Шулай булганда законлы карар кабул ителер, дөреслек торгызылыр һәм мәрхүмнең рухы да тынычлыкта ятар.

Фото: Татар-информ

Запись “Рухын рәнҗетү кирәк түгел” – Илһам Шакиров фатиры өчен сугыш дәвам итә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ул журналистларга мәрхүмнең фатир буенча йөри башлаган туган-тумачаларын, элегрәк, бөтенләй хәл белешергә дә килмәүләрен сөйләде. Хәтта мәрхүмнең бертуган апасы Зәйнәп Гәрәева да аралашып тормаган, янәсе. Ләкин Илһам аганың туганнары – башкасын сөйли. «Без килдек, әмма Хаҗиев безне кертми, яки куып кайтара иде», – ди алар. Хаҗиевның Илһам Шакировка дип бирелгән ике фатирны үзләштерүен, шуңа өстәп аның башка керемнәренә һәм мөлкәтенә дә хуҗа булуын сөйлиләр.

ТУГАННАРГА ӘЙТМИ ГЕНӘ ЭШ ИТКӘН

18нче апрель көнне Вахитов районы судына килгәч, мәрхүмнең туганнары белән аралаштым. Илһам Шакировның бертуган апасы – 90 яшьлек Зәйнәп апа Гәрәева үзе килмәгән иде. Ләкин аның улы – Вакыйф Гәрәев белән аралаштык.

– Мин Илһам Хаҗиевны 1986нчы елдан бирле беләм. Ул вакытта Казан Дәүләт Университетында студент идем. Ул – Пединститутта студент иде. Рәшит Сабиров таныштырган аларны. Шуннан соң Хаҗиев гел Илһам абый тирәсендә булды. Абый аңа тормышын җиңеләйтергә бик зур ярдәм итте. Аннан соң юкка чыкты. Кабат аның белән 1999нчы елда Илһам абыйның юбилеенда гына очраштык. Шуннан соң башка югалмады, чөнки абый аңа бик ярдәм итеп тора иде. Илһам абый гомер-гомергә кешелекле булды, булышырга тырышты – кем генә булмасын, һәркайсына. Мин укып бетергәч Чаллыга кайтып китәсе идем, Илһам абый калдырды. «Җитте сиңа болай тулай торакта яшәргә, энекәш, әйдә минем Николаев урамындагы фатирыма пропискага кер дә, минем белән яшә син. Мин хәзер яшь түгел инде, ярдәм итәрсең», – диде. Шулай итеп, калдым, бераздан тормыш кордым, өйләнгәч, пропискам Илһам абыйның фатирында булса да, аерым тора башладым. Шулай бер көнне яныма Хаҗиев килде. «Вакыйф, Илһам абый фатирыннан пропискадан төш, мин керәм, миңа кайда да булса яшәргә кирәк», – ди. Каршы килдем. Бер белмәгән Хаҗиев ничек инде Илһам Шакиров фатирына пропискага керә? Абыйның тормышы өчен курыктым. Үзе белән сөйләшкәндә дә, «Пропискадан төшмим», – дидем. Соңыннан суд аша мине пропискадан төшерттерделәр дә, Хаҗиевны теркәделәр. Регпалата аша сорашып белештем, анда пропискага кереп кенә калмаган, абый белән икесенә бүлеп фатирга приватизация ясатканнар. Соңыннан, янәсе, Хаҗиев абыйның өлешен үзенә сатып алган да, бу фатирны тулысынча үзенеке иттергән. Өч бүлмәле фатир бу! Шулай итеп, Илһам абыйның яшәү урыны калмаганга күрә, 2010нчы елда Президент Шәймиев аңа Щапов урамындагы яхшы йорттан ике бүлмәле яңа фатир бирде. Лифтсыз иде ул ләкин. Дүртенче катта яшәү абыйга авыр булганга күрә, Каюм Насыйри урамындагы икенче бер яхшы фатирга алыштырды ул аны. Ул фатирга Хаҗиев белән бергәләп күченделәр. 2017нче елда, беркемгә дә әйтми-нитми генә Хаҗиев Илһам абыйны «недееспособный» дип таныттырган. Мин сезгә бер ялгансыз әйтәм – беребез дә бу хакта белмәдек, бер генә туганга да ул моны хәбәр итмәде. Әйе, без Илһам абыйның Альцгеймер авыруы белән чирли башлаганын белә идек. Ләкин аны юләргә чыгаруларын белмәдек. Абый «недееспособный» дип табылгач, Алсу Батталова дигән бер хатынны опекун иттереп билгелиләр. Безнең бу хатынны беркайчан да абый янында күргән булмады. Без аның кем икәнен белмибез. Шушы ханым, Хаҗиев белән 2017нче елда рента килешүен төзеп, абыйның яңа фатирын да үзенә алган! – дип сөйли Вакыйф Гәрәев.

АКЧАЛАР КАЯ КИТКӘН?

Укучыларыбыз арасында белмәүчеләр дә бардыр. Рента килешүенең ни булуын аңлатыйм. Гадәттә бу килешүне өлкән яшьтәге, туганнары булмаган ятим картлар, карчыклар төзи. Мәсәлән, бер карчыкның пенсиясе әз, яшәү өчен акчасы җитми, ди. Ул бер кеше белән рента килешүе төзи дә, аңа үзе үлгәч фатирын калдыра. Ләкин, моның өчен икенче як бу өлкән яшьтәге кешегә ай саен билгеле бер күләмдә акча түләп барырга тиеш була. Хаҗиев та мәсәлән, 2017нче елдан башлап, ягъни бу рента килешүе төзелгәннән соң, Илһам ага Шакировка ай саен 22 мең сум күчереп барган. Шуңа күрә мәрхүмнең Казан үзәгендәге элиталы йорттан бирелгән икенче фатиры да Хаҗиевка калган. Тик бу рента килешүен Илһам Шакиров акчага мохтаҗ булганга төзегәннәрме, әллә Хаҗиевка фатир кирәк булгангамы – монысы икенче мәсьәлә.

Илһам Шакиров туганнарының хокукын яклаучы адвокат Гүзәл ханым Вәлиева әлеге уңайдан «Безнең гәҗит»кә менә ниләр сөйләде:

– Ни өчен опекунлык Алсу Батталова исеменә ясалган? Чөнки әгәр Хаҗиев рәсми рәвештә үзе опекун булган булса, бу фатир берничек тә аңа кала алмас иде. Ул варисларга калыр иде. Чөнки закон буенча опекун үзе карап торган кешенең мөлкәтен бернәрсә дә эшләтә алмый. Шуңа күрә, аларга әлеге Алсу Батталова дигән ханым кирәк булган. Без бу ханымның кем булуын ачыкладык. Ул Хаҗиевның хатыны белән хезмәттәш. Аннан соң, Хаҗиев журналистларга интервью биргәндә, «мин аны карадым, мин аның опекуны» дип сөйли. Фактта опекун ул булып чыкмый бит. Опекун бит Батталова! Аннан соң, медиклар Илһам Шакировның 2013нче елдан авырый башлавын сөйли. Димәк, бу фатиры бирелгән вакытта ул әле нәрсә эшләвен аңышкан. Ләкин Хаҗиевка фатир калдырам димәгән бит! Рента килешүе кирәк, акчам да җитми, димәгән. Чөнки җиткән аның акчасы! Рента килешүе 2017нче елда – Илһам Шакиров инде ныклап авырган һәм үз эшләре өчен җавап бирә алмаган вакытта төзелгән. Бу – Хаҗиев инициативасы белән эшләнгән әйбер икәнен чамалап була. Янәсе, мәрхүмнең матди кыенлыклары булган. Нинди кыенлыклар турында сүз бара? Илһам ага Шакиров ай саен 29 мең сум пенсия алган, соңгы көненә кадәр Филармониядә эшли дип исәпләнгән һәм моның өчен дә аңа 32 мең сум ай саен күчереп барганнар. Аның Президент биргән затлы, чит ил машинасы бар. Аңа өеннән ерак булмаган кафеда теләсә кайчан бушлай ашау өчен карточка бирелгән булган. Аның элиталы йорттагы үз фатиры бар. Шулай булгач, бу кешене ничек матди кыенлыклар кичергән дә, Хаҗиевка фатирын рента килешүе белән бирерлек хәлдә яшәгән дип әйтеп була?! Хаҗиев, бу фатирны үзенә алу өчен Илһам абый исеменә счет ачтырып, банкка ай саен 22 мең сум түләп барырга тиеш булган. Ә ул акчалар кайда соң? Без тикшерттек, Илһам Шакировның банкта берничә исәп-хисап счеты бар. Тик аларда калган акчаларның иң зур суммасы – 170 сум. Калган акчалары кая киткән – монысы аңлашылмый. Әле Илһам ага үлгәч тә, хезмәт хакы күчеп бара торган картасыннан 50 мең сум салдырып алганнар, – ди ул.

«ТУГАН ХАКЫ ДА БАР»

Илһам Шакировның «племянница»сы Разия ханым Суфьянова да килгән иде суд залына, аның белән дә сөйләштек.

– Илһам Хаҗиев матбугатта безне хурлап дөрес булмаган сүзләр сөйли. Имеш, без исән вакытында абыйны карамаганбыз, хәлен белергә дә килмәгәнбез. Бу – ялган. 2010нчы елда, Илһам абыйның акылында бераз сәерлекләр сизелә башлаган иде. Ул абыйсын күмәргә кайткач та, онытылып китеп, «Мин монда нәрсә эшлим соң әле ул, өйгә кайтырга кирәк, өем юл аркылы гына бит минем», – дигән сүзләр ычкындырган иде. Шуңа күрә, туганнан туган апам Кәримә Гайнетдинова белән ноябрь аенда аның янына киттек. «Илһам абый, син инде өлкән яшьтә, без сине караячакбыз, шуңа килдек», – дидек. Безнең килгәнне Хаҗиев та белде – телефоннан абый белән сөйләшкәннәр иде, шунда әйткән күрәсең. Шундук килеп тә җитте һәм апа белән мине куып чыгарды. «Барыгыз апалар!» – диде. Без төнгә каршы, салкын көз кичендә апа белән урамда калдык. Хаҗиев безгә хәтта кунып чыгарга да рөхсәт бирмәде.

Отпуск вакытларым җиттеме – һәрвакыт Илһам абыйның хәлен белергә килә идек. Тик Хаҗиев безне аның янына кертмәде. «Минем әле вакытым юк сезне кабул итәргә, бөтен туганнар бер көн сайлагыз да, шул көнне килерсез!» – дип әйтә иде. Әйтерсең, без аның янына киләбез! Безгә Илһам абыйны күрсәтмәде ул. Аның нишләп болай итүе аңлашыла да. Кеше килгәндә Илһам абый яшәгән фатирга килеп, аны җыештырып, абыйны да юындырып-киендереп куярга кирәк бит! Мәшәкатьле… Елга бер мәртәбә килә идем мин. Килгән саен Хаҗиевның абыйны каравыннан канәгать булмыйча китә идем. Килгән саен сидек исе аңкыды анда, Илһам абыйның памперслары да вакытында алыштырылмагандыр. Иртән ашаткан да ул аны, көне буена калдырып чыгып киткән. Бер килүебездә шаккаттым. 2016нчы ел иде бу. Чәй эчәргә утырдык. Өстәлдә солы печеньесы тора иде. Илһам абый шул печеньены ачтан интеккән кеше кебек ашады да ашады. Туктата алмадык без аны. Шаккаткан идек. Ашату дигәндә дә, Илһам абыйны ашату өчен кафе бушлай ризык бирә иде, Хаҗиев пешереп интеккән икән дип уйламагыз, әзер ризык ашатты ул аңа. Шушы канәгатьсезлекләребезне сиздерә башлагач, 2016нчы елны Хаҗиев безгә беләсезме нәрсә диде? «Әгәр дә миңа каршы чыксагыз, бөтен телевидениене, журналистларны күтәрәчәкмен!» – дип куркытты. Шуннан соң бик күрсәтмәде дә абыйны. Килгән саен берәр сәбәп табып безне кертмәскә тырышуы да бу шикләрне көчәйтте.

Илһам абый үлгәч фатирына бардык бит инде. Анда минем гаҗәпләнүемнең чиге юк иде. Әйтерсең беркайчан да җыештырылмаган иде ул. Илһам абый яткан бүлмәне юганда гына да ун мәртәбә су алыштырдым мин, беләсезме! Шушындый тәрбия буламы соң? Ничек тәрбияләгән Хаҗиев абыйны шулай булгач?! Коточкыч иде фатир. Идәне су күрмәгән иде аның, – дип сөйли Разия ханым.

Мәрхүмнең туганнары бу фатирда үзләренең дә өлеше бар, ди. Мәсәлән Вакыйф абый Гәрәев болай дип сөйли:

– Илһам абый, Хаҗиев уйлавынча, ятим түгел – аның үз акылында булган, сәламәт 90 яшьлек бертуган апасы Зәйнәп, 12 «племяннигы» бар! Бу Зәйнәп дигән апасы, ягъни минем әнием булмаса, Илһам абый бәлки бу дәрәҗәләргә ирешә дә алмаган булыр иде. Әни бөтен тормышын багышлаган аңа. Аны ашату өчен 4нче сыйныфны гына укыган да, мәктәпне ташлаган. Әгәр мәктәпне ташламаса, кем ашатыр иде – гаиләне алып баручы юк иде, дип сөйли әни. Ул Илһам абыйга бәхиллеген биреп, Казанга озаткан, аны зур кеше булсын дип теләгән, араларында гел хатлар йөргән. Шулай булгач, монда туган хакы да бар. Әнкәйгә хәзер 90 яшь, аның да күңеле риза түгел. Ярый, Хаҗиевка бер фатир да калмаса, бер хәл, ләкин абыйның өч бүлмәле бер фатирын алды бит инде ул үзенә! – ди Вакыйф әфәнде.

Әлегә суд утырышлары дәвам итә. Киләсе утырыш 13нче майга билгеләнде. Вакыйгаларны күзәтеп, сезне дә таныштырып барырбыз.

Айгөл ЗАКИРОВА

Запись “Памперслары да алыштырылмагандыр” – Илһам Шакиров туганнары гаугалы фатир турында үз фикерен әйтә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Минем әни — Сәлимә Габдрахман кызы Шляпина Иж-Бубый авылы кызы. Алабуга педагогия институтын тәмамлагач, аны юллама белән Саба районына эшкә җибәрәләр. Шунда кияүгә чыгып, 4 баланы тәрбияләп үстерә. Үземне белгәннән бирле Иж-Бубый авылына әби-бабайга кунакка кайтып йөрдем. Бу якны мин үз иттем. Безнең авылда башлангыч мәктәп кенә иде. Икенче авылга йөреп укымас өчендер инде, әни, әби-бабай белән сөйләшеп, мине Иж-Бубый мәктәбенә укырга бирде. 5-6нчы сыйныфларда Иж-Бубый мәктәбендә белем алдым. Әлеге мәктәптә әнинең ике туган апасы Вәсимә Шляпина немец теленнән һәм музыкадан укытты. Ул фортепианода уйный иде. Вәсимә апа мине чакырып, әзрәк музыка дәресләре дә бирде. Соңыннан Саба районының Сатыш авылында укуымны дәвам иттем.

Ә мәдәнияткә бик сикәлтәле юллар үтеп килдем. Әти Ясәви Сәлах улы гел районда эшләде. Атаклы гармунчы Фәйзулла Туишев студентларны үзенең фатирына җыеп укыта торган булган. Әти аның дәресләрен алган. Ул өздереп тальянда, гармунда, хромкада, Саратов гармунында уйный иде. Ә мин 3 яшьтән гармунда уйный башладым. Әти музыка көллияте директорлары белән очрашканда, гел минем хакта сөйләшә торган булган. “Улыгызны алып килегез”, — дигәннәр. Тик мин үз белдегем белән химик-аппаратчы һөнәрен бирүче көллияткә укырга кердем. Имеш, тиз генә һөнәр алам да, акча эшлим. Дары заводында эшләгәндә, яңадан кулыма баян тота башладым һәм баянчылар курсын тәмамладым, аннан мәдәният институтына укырга кердем. Армиядә хезмәт иткәндә дә тынлы оркестрда эшләдем.

Хәзер шәһәрнең Ш.Мәрҗәни исемендәге мәктәптә үзем балаларга музыка серләрен өйрәтәм. Балалар өчен ”Көләсе килеп тора” дип исемләнгән җыр китабын чыгардым. Бу җыентыктагы шигырьләрнең сүзләре көчле. Хәзер балалар өчен конкурслар оештырып, аларны сәхнәгә чыгарабыз. “Дуслык җирендә” исемле халыкара конкурсны балалар лагерьларында, Сабантуйларда уздырабыз. 30лап регионнан катнаштылар инде. Декабрь аенда минем педагогик стажыма 40 ел була. Шунда әлеге конкурска йомгак ясарга ниятебез бар.

Мин бик күп еллар бөек җырчы Илһам абый Шакиров белән эшләдем. Ул: “Дин, моң булса, тел бетмәс”, — ди иде. Җыр аркылы без тарихны да, гореф-гадәтләребезне дә өйрәнә алабыз. “Дин”, “моң” сүзләренә мин “театр” дип тә өстәр идем. Мәдәниятебезне, телебезне саклау өчен Татарстанда зур конкурслар уздырыла. Сабантуй бәйрәме уздыру колач җәйде, хәтта Америкага кадәр барып җиттек. Бу йолабыз да — татарларны берләштерүче чараларның берсе.

Ә Илһам абый Шакировка килгәндә, аны беркем белән дә чагыштырып булмый. Җырчы буларак аның үз-үзен тотышына, киеменә, тавышына, репертуарына сүз тидереп булмый. 40 яшендә инде ул 600 җыры тупланган җырчы була. Илһам абый 44 яшендә яңа җырларны җырлый алмады. Яшь композиторларның ритмын кабул итмәде. Ул яңа җырларны бик сайлап кына башкарды. Мәсәлән, Ганс Сайфуллинның, Рөстәм Вәлиевнең, Фәрит Хатыйповның, Риф Гатауллинның берничә җырын башкарды. Илһам абый үзенең репертуарына кире кайта-кайта ул җырларны яңадан сәхнәгә күтәрде. Илһам абый Шакировның өч китабын нәшер итүдә актив катнаштым. Шушы китаплар өчен “Бәллүр каләм” фестивалендә лауреат та булдым.

Удмуртия, Әгерҗе якларын хәзер дә үз итәм. Монда туганнар, авылдашлар белән очрашам. Бергә укыган классташларым Иж-Бубый мәктәбенә очрашуларга чакыралар. Ижау шәһәрендә узган “Ижау моңнары” конкурсына да бик теләп килдем. Аның киләчәктә дә дәвамлы булуын телим. Бу конкурс халыкны берләштерә, биредә бер-берсен ишетәләр, күрәләр, аралашалар. Яшьләр танышалар, гаиләләр корыла. Шуңа күрә телебезне, мәдәниятебезне саклыйк дисәк, мондый конкурслар уздырырга кирәк”.
Рафинат Ясави улы “Ижау моңнары” фестиваль-конкурсы көнне республиканың төрле авыл-районнарыннан, шәһәрләреннән килгән гармунчыларга дәресләр бирде, музыка уен коралларында уйнау серләрен ачты.

Рилия ЗАКИРОВА, Яңарыш

Запись Баянчы Рафинат Сәлахов Илһам Шакиров турында: “44 яшендә яңа җырлар җырлый алмады” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

2 апрель Казанның 4нче кызлар гимназиясендә беренче тапкыр “Асылташ” шәһәркүләм татар кызлары бәйгесе узды. Мәктәп укучыларына конкурсны оештыручылар, татар теле гаиләдә сакланырга тиеш дигән фикере алга сөрелде. 10 сыйныф укучысы  мәктәпнең дә моңа җаваплы булуын әйтте. Яраткан татар җырчыларын да белдек.

Тыйнаклык һәм “дөрес” итеп сөйләү – “Асылташ” бәйгесендә жюри булган ханымнарның телегән төп таләпләренең берсе иде. “Сәхнәгә чыгучы кызлар белемгә омтылырга, тыйнак булырга, гаилә традицияләрен белергә тиеш”, диде журналистларга психолог Миннур Әхмәтова. Жюрида шулай ук шагыйрә Йолдыз Шәрәпова, Татар конгрессыннан Гөлназ Шәйхи, телевидение-радио хезмәткәрләре Нурания Җамали һәм Шәмсия Җиһангирова конкурста катнашучы 14-18 яшьлек 15ләп кыз арасыннан иң яхшыларын барладылар.

“Дөресен әйткәндә, бу конкурс турында укытучым иң соңгы көнне әйтте. Бер көндә әзерләнеп, бәйгегә җибәрдек. Икенче этапка чыгуым турында билгеле булды. Эсседа үзем турында яздым. Икенче этапта исә үземнең гаиләм турында сөйләдем. Бу конкурслар минем өчен конкурс та түгел, ә бәйрәм шикелле. Бәйге башланганчы биредә шундый татар рухы сизелде, бик рәхәт булды. Күп кенә кызлар үзләренең гаиләләре, гореф-гадәтләре турында сөйләде, бу, минемчә, бик әйбәт. Татар телен, җырларын бик яратам. Илһам Шакиров, Гүзәл Уразова, Гүзәлем, Элвин Грей кебек җырчыларны тыңлыйм”, диде Азатлык хәбәрчесенә башкаладагы 96нчы гимназиянең 11 сыйныф укучысы Айсылу Хәерова. Аның белән сөйләшкәндә, мондый бәйгеләрдә аны татар теле укытучылары катнаштырырга тырыша дигән хис калды, үзе исә ул табибә буласым килә дип белдерде.

Казандагы 144нче мәктәпнең 10 сыйныф укучысы Диләрә Рамазанова да “Асылташ” бәйгесе турында укытучылары әйтә. Аның сүзләренчә ул конкурска җиңәр өчен түгел, яңа кешеләр белән танышырга, милләт турында сөйләргә килә. Диләрә сәхнәгә чыгыш ясарга менгәч, жюрига татар халкының үсеш стратегиясенә бәйле фикерләрен дә җиткерде. Чыгышын укытучылары белән әзерләгән дип аңладык. Сөйләмендә татар теле үсешенә гаилә генә түгел, мәктәптә тә җаваплы булуы бер җөмлә белән булса да әйтелеп үтте.

“Мин укучы буларак милли үсеш стратегиясенең нигезләрен аңлый алмыйм әле. Шулай булуга карамастан, гаиләдә милли үзенчәлекләрне өйрәнү, милли шәхес үстерү аерым бер тема буларак билгеләнергә тиеш дип саныйм. Эзләнгәннән соң мондый фикергә килдем, гаилә – милләтне, телне саклый торган, дәүләтнең бер тармагы буларак күзаллана. Гаилә белән мәктәпнең бердәмлеге булганда гына татар телен, гасырлардан килгән гореф-гадәтләрне сакларга, үстерергә мөмкин ”, ди 10 сыйныф укучы Диләрә, кәгазьдә әзерләгән чыгышын укып.

Башкаладагы 2нче татар гимназиясенең 8 сыйныф укучысы Зөһрә Камалова да татар теле укытучысы тырышлыгы белән әлеге бәйгедә катнаша.

“Бу конкурс турында татар теле укытучысы әйтте. Үземә дә кызык булды, шуңа катнашырга уйладым. Үземнең сәләтемне, татар кызы нинди булырга тиешлеген күрсәтәсем һәм тәҗрибә туплау максаты белән дә килдем. Мин фортопианода уйнарга, чигү белән шөгыльләнәм, татар шагыйрьләренең шигырьләрен укырга яратам. Киләчәктә кем булуымны әйтә алмыйм, әмма министрлыкта эшлисем килә”, диде Зөһрә. Конкурста ул ачык дәресләрдә еш кулланылган шагыйрь Зөлфәтнең “Тел ачылгач әйтә алсаң: “Әни” – дип” шигырен сөйли.

Быел беренче узучы “Асылташ” бәйгесенең авторы, 4нче кызлар гимназия-интернатында китапханә мөдире, педагог Гүзәл Гыймадиева. Ул бу конкурсы ел саен үткәрү теләге белән янып йөри.

“Безнең гимназиядә “Мәгърифәт йолдызлыгы” дигән проект эшләп килә. Тугыз ел дәвамында республика күләмендә конференцияләр оештырабыз. Ул аеруча татар хатын-кызлары мәгърифәтенә багышланган. Без гасыр башында батыр йөрәкләре, зыялы татар хатын-кызларына багышланган эзләнү эшләре алып барабыз.

“Асылташ”ның максаты – милли үзаң булдыру, кызларны мәгърифәтле, белемле итү. Тагын бер максаты: зур уңышлар казанган кызларны барлап, аларны күрсәтү, яңа үрләргә этәргеч бирү”, диде безгә Гүзәл ханым. Аның сүзләренчә, әлеге конкурсны оештырырга Татарстанның Мәгариф һәм фән министрлыгы, Казанның мәгариф идарәсе, КФУның  филология факультеты, Татар конгрессы, 4нче кызлар гимназиясе ярдәм итә.

“Асылташ”ның икенче этабына узган 15 укучы кыз жюри әгъзалары белән җанлы аралашу узды. Катнашучыларның тышкы кыяфәте, сөйләме, фикерләү сәләте, үз-үзен тотышы игътибарга алынды. Укучылар “Милли үзенчәлекнең асылы – гаилә тәрбиясенең нигезендә” темасына 3 минутлык презентация йәисә видеоязма тәкъдим итте. Татар тарихы, мәдәнияте, әдәбияте, гореф-гадәтләренә кагылышлы сорауларга җавап бирделәр Әдәби сүз бүлегендә, җюри әзерләгән әдәби әсәрләрдән өзекләрне сәнгатьле итеп укып мәгънәсен аңлатырга тырыштылар.

12 апрельдә “Мәгърифәт йолдызлыгы” конференциясе кысасында шушы “Асылташ” бәйгесенә нәтиҗә ясалып, җиңүчеләр әйтеләчәк.

Запись “Илһам Шакиров, Элвин Грей…” – Казанның 14-18 яшьлек татар кызлары җаваплары зурларча впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..