“Бүген мин әти булдым! Бүген дөньяга тагын бер әти кызы (үпкәләмә, әнисе) аваз салды! Рәхмәт Бөек Раббыбызга!Рәхмәт сөеклемә!Рәхмәт әти-әниләребезгә!Рәхмәт якыннарга!”, – дип язган алып баручы социаль челтәрдә.

Чыганак: Инстаграм

Запись Айваз Садыйров тәүге тапкыр әти булган впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Җырчы Илназ Гарипов астагы күршеләреннән гафу үтенгән. Моның сәбәпчесе — Илназның кечкенә туганы Сәйдә. Кыз, мультфильм геройларына кушылып бии. Илназ абыйсын да тыпырдарга мәҗбүр итә.

Инстачылар кыз белән куйган видеоларны бик җылы кабул итәләр.  «Тәти кыз», «мәхәббәтле, сөйкемле бала», «артист үсеп килә», «шапылдатып яратасы килә бу кызны», — дип матур комментарийлар тезгәннәр.

Илназга: «Менә дигән әти булачаксыз», — дип язганнар.

View this post on Instagram

A post shared by Ильназ Гарипов (@ilnaz_garipov)

Фото: Илназ Гарипов инстаграмыннан

Чыганак: Илназ Гарипов инстаграмыннан 

Запись Илназ Гарипов күршеләреннән гафу үтенгән: ни өчен? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Үсмер быел училищеның беренче курсын тәмамлаган. Һәлакәт урыныннан хокук сакчылары кесә телефоны һәм бау алган. Язма табылмаган.
Хәзер тикшерүчеләргә фаҗиганең сәбәпләрен һәм кызны мондый адымга нәрсә этәрүен ачыкларга кирәк булачак.
Әлеге факт буенча тикшерү башланды.

Фото: day.org.ru

Чыганак: Кызыл Таң

Запись Башкортстанда фаҗига: 17 яшьлек кызның гәүдәсен мунчада тапканнар… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Туганнары сүзләренә караганда, барысы да 14 июльдә Ленин проспектындагы «Ашкадар кунакханәсе» тукталышы янында булган. Бу көнне 21 яшьлек Юлия эшкә барганда фаҗигагә тарый…

Аның баш мие җәрәхәтләнә. Юлия комада, юл-транспорт һәлакәте вакытыннан бирле аңына килмәгән. Хәле көннән- көн начарлана.

Хокук сакчылары кызның тәгәрмәчләр астына үзе сикерү фаразын да карый. Ләкин туганнары һәм дуслары моның мөмкин түгеллеген белдерә.

Фото: Кызыл Таң

Чыганак: Кызыл Таң

Запись Стәрлетамакта фаҗига: яшь кыз… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Җырчы Мурат Гайсин тирәсендә коточкыч гайбәт сүзләр йөри башлады. Гайбәтнең дә ниндие – кеше ышанмаслыгы! Янәсе, җырчы Дилә Нигъмәтуллинаның кызы Сәфинә – Муратның кызы икән. Мурат “ШК” аша бу акылга сыймаслык гайбәткә нокта куярга булды. – Миңа “Дилә Нигъмәтуллинаның кызы сезнекеме әллә?” дип бик күп кеше яза һәм шалтырата башлады. Дөрес булмаган бу мәгълүматка бик аптырадым, чыганагын эзләргә керештем. Кешеләрдән сораша торгач, бер әйбер ачыкланды. Быел үземнең “10 ел Татарстанда” дигән сольный концертым алдыннан билет сатучы кассирыбыз тамашачылар сөйләшкәнен ишеткән. Минем афиша янында башка бер концерт афишасы һәм анда Дилә Нигъмәтуллина фотографиясе булган. Шунда бер тамашачы икенчесенә “Дилә Нигъмәтуллинаның кызы Мурат Гайсинныкы бит, Инстаграммда фотографиясенә карагыз – аның копиясе бит ул!” дигән”, – дип сөйләде Мурат.

Халыкка “чәйнәргә” сүз генә булсын. Моны ишетеп, башка тамашачылар да афишалар янына җыела башлаган. “Башкалар “юк, ул кыз Марат Мухинныкы бит” дигән. Теге хатын “мин точно беләм, Мурат Гайсинныкы ул” дип һаман үз сүзендә тора икән. Менә бит! Нәрсә генә ишетмәссең?! Бу гайбәт Диләгә дә килеп җитәр, шуңа күрә ачуланмасын, бу сүзнең каян килеп чыкканын сезгә сөйләдем”, – ди җырчы. “Миңа язган һәм шалтыраткан һәркемгә рәсми рәвештә әйтәм: “Диләнең кызы берничек тә минеке була алмый. Диләне гомердә бер-ике тапкыр күргәнем бар, анысы да сәхнә артында. Минем аны кочаклаганым да юк. Бәлки, кешеләр Мурат Гайсин белән Марат Мухин исемнәре охшаш булганга бутыйдыр, әмма бу гайбәтне туктатсыннар иде”, – дип белдерде Мурат.

Лена Рәхимова

Фото: Шәһри Казан

Чыганак: Шәһри Казан

Запись “Дилә Нигъмәтуллинаның кызы Сәфинә – Мурат Гайсинныкы ул!”: чынмы яки гайбәтме? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

• Виканы урманда таптык, аның өстендә кием юк иде, ә йөзе елгага төшкән. Миңа хәзер Виканың әнисе аны көчләүләре һәм буып үтерүләре мәгълүм, дип язды. Мәет яткан урын бездән 70 километр ераклыкта урнашкан, – дип сөйли Новоалександровскидан «Комсомолка» га Екатерина. – Ул анда мөстәкыйль рәвештә барып җитә алмады. Вика әнисе белән китәр алдыннан әрләшми, гадәти хәл була – ул урамга чыгып керергә тели, ә ул аны җибәрми, ләкин конфликт булмаган.

Викиның әнисе тикшерү чараларында булган инде. Анда баласы белән нәрсә эшләткәннәрен белә.

• Миңа нинди ярдәм кирәк икәнен белмим. Гаеплеләр белән миңа беркем дә ярдәм итмәячәк. 12се аңа 9 яшь тулган булыр иде. Хәзер Минем ризалыгым белән Тау һавасында кичке сәгать 10да шарлар, фонарьлар җибәрергә телиләр. “КП-Владивосток «хәбәрчесе белән Виканың әнисе, Ульяна, күз яшьләрен тоя алмыйча сөйләште.

Искәртеп узабыз, авыр җинаять кылуда, парны тоткарлаганнар. Башлангыч мәгълүматлар буенча, микроавтобуста булган ир-ат һәм хатын-кыз юл янында Виканы күреп алганнар. Алар туктап, аны илтеп куряга тәкъдим итткәннәр. Ул, мөгаен, аларга ышанган һәм ризалашкан. Нәтиҗәдә, алар аны урманга алып киткәннәр, анда ир аны көчләгән һәм пакет белән буып үтергән. Аның сөяркәсе ерткыч җинаять кылуга катнашы бармы-юкмы-тикшерү ачыклаячак. Җинаять эше кузгатылды. Гаеплеләргә гомерлеккә ирегеннән мәхрүм ителү куркынычы яный.

Чыганак: Комсомольская Правда

Запись Кызның гәүдәсен урманда табалар: өстендә киеме дә булмый… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Мәктәптә укулар кызып барган чак, кемнәрдер сынауга әзерләнә, ә кемнәрдер дәрестән кача. Язга таба укулары да туйдыра башлады, Рәсүлә белән «физ-ра» дәресләреннән шыпырт кына шыла идек тә, аларның өйләренә кереп, кырын ятып телевизор карый идек. Ә мин ул көнне дәрестән качмадым, түзеп утырдым да, тәнәфес булуга өйгә йөгердем. Әни әйткәндәй, Ушмының уртасыннан Күчтем башына ярты көн кайтырга кирәк, ә мин аны ун минутта сыпырттым. Тиз генә мәктәп киемнәрен борган саен чыелдый торган агач җилкәчәгә элдем дә, ипигә маргарин сылап, өстенә вәринҗә ягып, баскан җирдән генә чәй чөмердем дә, лапаска чыгып йөгердем.

Кушкан эшләрне эшләмәсәм, әни ике аягымның берсен дә атлатмый бит фермага, үзе шулай диде. Ә сарайда нәрсә инде: түбәгә менеп, сыер белән сарыкларга печән аттым, тавыкларга бодай сиптем, кар базына төшеп аерткан сөтне алып мендем дә инде, бозауга утырттым. Аның ак маңгаеннан кашып эчертмәсәң, тиз генә эчми дә әле ул, кашып торсаң гына эчә, башын күтәреп, маңгаеның ак җирен кашыганымны көтеп тора. Өйдә эшләр беткәч, тыныч күңел белән әни янына түбән фермага бозаулар карарга төшәм.

И, тизрәк укып бетереп эшлисе килә минем, әнә бит апай тиз генә сигезне бетерде дә эшкә – сыерлар саварга фермага төште. Ул көннәр буе башын аска иеп, дәрес хәзерләп утырмый, кая теләсә шунда бара, кич белән егетләр котыртырга да чыга Әминә белән. Нигә котырталардыр аларны? Мин котыртып тормыйм, ачуны китерсәләр, урындык белән алам да томырам. Бер көнне физика кабинеты кырыенда телләнеп торган Мидигә ару эләкте, аксаклый-аксаклый йөгерде, шулай итсәң кабат якын килмиләр алар. Беркем дә өйрәтмәде мине, үзем беләм, ну элегрәк әти әзрәк әйткәли торган иде. Хәзер әти юк инде. Эх, минем әти шәп кеше иде ул, Гамилә апай әйткәндәй, үлеп кенә харап булды.

Апай турында иде бит әле сүзем: әйе, кая теләсә шунда бара, минем дә тизрәк мәктәпне бетереп, эшлисе килә. Ярты төнгә кадәр, дәрес хәзерлим дип, башны аска иеп, акыллы баш булып уйланып утырасы юк. Син дәрес хәзерлисеңме, юкмы, тик дәфтәргә текәлеп озак итеп утырсаң, әни риза – димәк, мин дәрес хәзерлим. Әллә нигә бер тапкыр әни: «Кая, нәрсә өйрәтәләр?» – дип, дәфтәргә күз салса, бетте баш! Минем әни яшь чагында суд утырышчысы булып йөргән, аның башы мясорубка кебек әйбәт эшли, сыңар күзе белән бер караса, эшнең нидә икәнен бик тиз төшенә дә, яудыра инде аннары сорауларын. Ярый әле китап укырга яратам, әдәбият дәресендә генә түгел, математикада да кызык әйберләр язалар, укып утырам, аны чишәргә баш кына эшләми.

Мәсәлән: А пунктыннан Сәлим сәпит белән унбиш чакрым барган, ә Хәлим шуның яртысын үткән. Кызык бит: Хәлим слабый икән, мин булсаммы, шул Сәлимне узмасам, йөрмим дә. Ну, менә шуларны укыгач, әзрәк тәртибен беләм дә, әнигә сөйлим, ә әни миңа дөресләп сөйли дә чишеп тә бирә, мин, мәктәпкә барып, шуны бик белдекле кыяфәт белән сөйләп, әнинең «дүртле»сен алып кайтып күрсәтәм. Шәп бит!

И-и! Мин үзем турында түгел, апай турында сөйлисе идем, кызып китеп, үзем турында мактанып киткәнмен.

Минем апай эшли, әни эшли торган фермада сыерлар сава, әле миңа эшләргә ерак: мәктәп формасының җиңнәре тузмаган әле, алар тузып сәлперәйсә, мин дә фермага төшәм – эшкә!

Әйткәнемчә, март тамчылары саран гына тамганда, мин әни янына фермага юл тоттым. Минем апайга ашыгыч хәбәр җиткерәсем бар, чөнки бүген мәктәптән кайтканда клуб Камиле: «Әй, кызый, апаеңны сакла, бүген урлыйбыз без аны!» – дип, күңелгә шом салды. Һе! Аннары мин апайсыз каламмы? Белмим әле, кем урлаттырып торыр икән соң аңа?!

Шулай сулуларыма кабып, әни янына да кермичә, апайлар чәй эчә торган «Кызыл почмак» дип язылган өйгә атылып килеп кердем:

– Апай, мәйтәм, сине бүген урлыйлар җизнигә! – дим, шәрран ярып. Ә ул, әйтәсе сүзен дә әйтә алмыйча, эче катып көлә башлады. Минем ачу чыкты. Мин аңа важный хәбәр әйтәм, ә ул юләр – көлә. Әни әйткәндәй, кисәкәй бит мин, артсыз урындыкны идәнгә тотып бәрдем дә, чыктым да киттем урамга. Апай арттан күз яшьләрен сөртә-сөртә чыгып: «Әйдә, җаным, качу планы төзибез», – дигәч кенә ачуым басылды. Апай бу хәбәрне белә икән инде, кич белән җизни әйткән бит. Ә мин! Ну, күңел үртәләнде инде үртәләнүен, шулай да бик шәпләп качу планы төзедек.

Апайга иптәш кызы Разыяның киемнәрен кидерттек, ә Разыя апайныкын киде дә урлау вакыты җиткәч, апай сыерлары янында кайнашырга тиеш булды. Апайны түбәгә печәнлеккә качырдык. Менә эзләп тапсыннар хәзер тегеләр, апай дип белеп, Разыясын урласыннар! Әй көтәбез тегеләрне, үзебез эчтән генә көләбез! Төшмиләрме, диеп, утарга чыгып карасам, атка төялешкәннәр дә гармуннар уйнап безгә таба якынлашалар, мин сиңайтим, йөрәгем «жу» итеп китте. Сарай эченә чаптым да: «Киләләр, киләләр!» – дип сөрән салдым. Бу сарайда дүрт кенә кыз эшли, икесе әле килеп җитмәгәннәр. Апай киемнәрен кигән Разыя, имеш, апай, сыерлар ашатып, чистартып «мәш» килә. Тегеләр бишәүләп килеп керделәр, үзләре сызгыралар, «һәй, килен кая, килен?» – дип кычкыралар, гармун уйныйлар, җәй көне сабантуйга яулык җыючылар диярсең.

Җизни буласы абыйны мин таный идем инде, ул безгә бервакыт олы гына карбыз алып килде, өйгә кереп җитә алмады, кулыннан төшереп челпәрәмә китерде, шуның өчен апай аңа ике карбыз китертте. Әй, тәмле иде ул. Шул абый миңа килде дә: «Балдыз, апаң кайда?» – дип ыржаеп тора. «Әнә бит!» – дип, Разыяга таба төртеп күрсәттем. Ул кире якка таба борылуга, мин, «шалт», сыерлар арасына кереп чүгәләдем. Вәйт шунда башланды инде «сабантуйлары!»

Җизни абый: «Җегетләр! Качкан бит ул!» – дип кычкыруга, йөгерешә-йөгерешә, бөтен җирне айкап, апайны эзли башладылар, гармуннары да тынды, сызгырмыйлар да. Разыя апайны, качмасын дип, берсе кочаклап тора, икенчесе мине эләктереп алды, тагын берсе түбәгә таба менә башлагач, мин әче итеп сызгырдым да: «Апай, кач, түбәгә менәләр!» – дип ярып салдым. Шунда мине дә, Разыя апайны да ташлап, түбәгә ыргылдылар. Эх мин ачык авызны, апайны үзем саттым булып чыкты бит. Апай түбә буйлап чабып барганда аягы ялгыш такта арасына туры килеп төшеп киткән. Бу аякны клуб Камиле күреп, тотып алган да, ычкындырмый, айтлап-майтлап үзе янына җизни абыйны чакыра. Ул йөгереп килүгә, берсе аны күтәреп торды, ә җизни абый түшәмнән чыгып торган галушлы аякны кочаклап елый башлады.

«Җаным, әйдә бергә булыйк, мин бит сине яратам!» – ди. Клуб Камиле, аягын тартып алмасын диптер инде, галушы белән носкиын салдыра башлады, ә теге җылагы, аякны үбә-үбә, җылый да җылый. Калганнарга: «Түбәгә менегез!» – диеп кычкыргач, апайны алып төшәргә дип чаптылар. Апайны, җиргә дә төшермичә, бер аягы яланаяк килеш күтәреп алып килделәр дә җизни абыйның кочагына салдылар. Апай белән теге җылак бик озак кына талашып торганнан соң, клуб Камиле белән башкалары да килеп ризалашырга үгетли башладылар. Кич белән күрешергә ризалык алгач, сарай ишек төбендә икесен сакка калдырып, ат белән кайтып киттеләр. Сакчының берсе, качмасын диптер инде, гел апай янында бөтерелде. Аннары берсе апайны, икенчесе мине саклап, арттан да калмыйча, өйгә кадәр озаттылар.

Җизни абый барыбер алып кайтты ул апайны, урламыйча гына. Әнидән, миннән, энемнән сорарга килделәр. Әле унсигезе дә тулмаган апайны энем белән икәүләшеп елашып озаттык без. Мин елыйм апай китә дип, энем елый мин елаганга, әни, бала гына бит әле, яше дә җитмәгән, дип елый. Яше җитү ничек буладыр инде ул, өчәүләшеп еладык. Без елый дип тормады апай, барыбер җизни абыйга ияреп өйдән чыгып китте.

Мин алай итеп әнине, энемне елатып кияүгә чыкмыйм, менә күрерсез, яшем җиткәч чыгам. Әнине бик тә яратам шул мин, аны елатасым килми.

Гөлнур ВАСЫЙЛОВА
Мамадыш шәһәре
"Безнең гәҗит" архивыннан алынды
Март, 2017 ел

Запись “Мин алай итеп әнине, энемне елатып кияүгә чыкмыйм…” [тормыш хәле] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Халык эчкечелеккә бирелгән чор. Рәхимәнең ире тракторда эшләде. Хезмәт хакы бик аз булса да, аны да ничә айлар буе бирмичә тоткарлап бирми йөдәтәләр. Механизаторларның да гаилә туйдырасы, балалар үстерәсе бар бит. Хуҗалыкка бакча сукалап, кырдан салам китереп, печән ташуларны кемдер акчалата түләсә, күбесе аракылата бирде. Нәгыйм гомер буе салырга яратты, үлеме дә шул шайтан суы аркасында гына булды. Кайдандыр кайтартылган  суррогат аракы ул елны күп ирнең башына җитте шул. Кичтән эчелгән аракыдан иртән уяна да алмый теге дөньяга китеп бардылар.

Ире үлгәч, Рәхимә ике баласын кочаклап озак елады. Тора-бара күршесендәге үзе шикелле тол хатын Суфия белән кайгы уртаклашырга ияләшеп китте. Бәйрәм төсен алган андый көннәр еллар буена сузылды. Буй җитеп килгән улы Мараттан да, кызы Рәфидәсеннән дә оялмады ана. Исереп фермада терлекчеләр йортында кунып калган көннәре  еш булды. Сүз әйтүче, ачуланучы юк иде. Бушка сыер савучыны тагын каян табасың?! Акча түләп тә саудыра алмассың хәзер. Рәхимәнең балалары бик мөстәкыйль булып үстеләр. Йорт эшләрен карап, өс-башларын да үзләре юып ашарга да пешерә иделәр. Ун-ундүрт яшьлек балалар өчен яшәү авыр булса да, кешегә сиздермәделәр.

Кышкы бер кичне: “ПОЖАР” — дип кычкырышкан тавышка сискәнеп торып утырды Рәхимә. Ферма йорты тәрәзәсеннән каршы урамның өй түбәсеннән чыккан төтен катыш ялкынны күргәч тәмам айнып, итеген кияргә дә онытып  чыгып йөгерде — аларның йорты яна иде. “Балаларым исәннәрме икән?!”, дигән уй баш миен бораулап, хатынны тездән кар көрте ерып чабарга мәҗбүр итте. Иреннәре кызу-кызу “Исән генә булсыннар, исән генә булсыннар, бүтән беркайчан да эчмәс идем шул шайтан суын, авызыма да алмас идем. Ярдәм ит, Ходаем”, — дип пышылдады. Ул килеп җиткәндә кечкенә якның соңгы матчасы ишелеп төште. Ялкын керфек-кашларны көйдерде. Шашып ярсып ут эченә ташланган ананы күршеләре көч- хәл белән тотып калды. Балалардан башка  яшәү юк миңа, дип акырып елады Рәхимә. Тиз генә  шәфкать туташы йөгереп килеп укол ясады, тынычландырырга тырышты.
– Балаларың исән, икесе дә! Хастаханәгә озаттык. Күрше Рамиль алып китте. Сине тапмагач янып үлгәндер, дип  уйлаган идек. Шөкер исән икәнсең, — диде ул аңа. Таң атар- атмас, Рәхимә район хастаханәсенә китте. Маратның хәле ярыйсы ук булса да, кызы нык кына пешкән, сул кулы чәрдәкләнеп сыңган иде. Балалары янында тезләнеп озак ялварды ул Ходайга.

Шулай акрын гына көннәр үтә торды. Колхоз биргән буш йортка урнаштылар. Күршеләре йорт кирәк яраклары, балаларны кием-салым белән  куандырды. Кемнәрдер бәлеш-аш, ризыклары  белән  уртаклашты. Аналары Рәхимә дәваланып кайтты. Булган хәлләрдән хәбәрдар булып, Рәхимәнең әнисе ягынан туган тиешле абыйсы Шакир себер ягыннан кайтып төште. Аның ярдәме белән  яхшы гына йорт җиткезеп керделәр. Ләкин кызы Рәфидәнең генә сул кулы кәкре булып  ялганды.

Инде улы Маратның үз гаиләсе, балалары бар, матур яшиләр. Рәхимәнең аяклары йөрмәс булгач кызы аның янында калды. Читтән торып укып китапханәдә әшли. Ничә еллар әнисен тәрбияләп, хәер-фатихасын алды, соңгы юлга озатты. Язмышмы бу? Ә бәлки язмышны үзебез язабыз тугелме?!

Миләүшә Маликова "Язмышмы? Ялгышмы?"

Запись “Кызының кияүгә чыкмый гарип булып калуынада гел үзен битәрләде” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Балагызның 12-17 яшьләрдә бик нык үзгәрүен сизә башласагыз, түземлегегезне учыгызга җыегыз һәм үзегезнең яшүсмер чагыгызны искә төшереп карагыз. Сез мондый яшьтә ниндирәк идегез? Әти-әниегезнең сүзенә җен ачуларыгыз чыккан, дусларыгыз белән бөтен башыгызга килгән фикерне тормышка ашырырга ашыккан вакытларыгыз исегезгә төшсә, балагыз белән аралашуны җайлау күпкә җиңелрәк булыр.

Татар гаиләләренә хас булганча, баланың үзгәрүен акча эшләү белән мәшгуль әтиләр түгел, ә өйдәге  җылы учакны саклаучы әниләр тизрәк сизеп ала. Шуңа күрә алда әйтеләчәк киңәшләрне эшләү әниләр өчен, мөгаен, кулайрактыр.

Бала ни өчен шулай тиз үзгәрә? Дөресен генә әйткәндә, кызыгыз яки улыгыз алай ук тиз үзгәреш кичерми, ул аның акрынлап кына бара. Бары тик сез аны сизми калырга мөмкин.  Ныграк аның үзен тотышына игътибар итегез. Балагыз “хәзер” сүзенә караганда “юк” сүзен ешрак куллана башласа, аның кәеф үзгәрешләре яхшыдан-начарга бик тиз “сикерсә”, яки, киресенчә, соңгы арада ул бик моңсу, күңелсез йөрсә, димәк, аның организмында һәм күңелендә җитди үзгәрешләр бара.

Мондый алмашыну аның тән төзелешендәге үсү-үзгәрешләр, бит тиресенең бозылуыннан башлана. Алда санап үтелгәннәр еш кына аның кәеф начараюының сәбәбе дә булырга мөмкин. Шуңа да баланың йөреше авыраюында, дөньядан качарга теләп үз эченә бикләнүендә яшүсмер чорының авыр мизгелләрен тотып алырга кирәк.

Шулай итеп, сез улыгыз-кызыгызның яшүсмерлек чорына керүен аңладыгыз. Әле алай гына да түгел, аның сезгә карата мөнәсәбәте дә начар якка үзгәрде һәм бу бик яхшы сизелә башлады, ди. Инде нишләргә? Алда әйтүемчә, баштан үзегезнең яшь чагыгызны искә төшерегез. Бу сезгә хәлне аңларга да, бәлки, күпмедер дәрәҗәдә, аннан үзегезнең ничек котылуыгызны хәтерегездә яңартып, чыгу юлларын табарга да ярдәм итәр.

Һәрбер мөнәсәбәт сөйләшүдән башлана. Бу, билгеле инде, бала белән ата-ана мөнәсәбәтләренә дә кагыла. Шуңа күрә балагыз белән уртак тел табасыгыз килсә, сөйләшегез. Бу хәлне үзгәртерлек бердәнбер чара. Балагызның сезнең белән үзе турында, үзендәге физик һәм рухи үзгәрүләр турында сөйләшәсе килмәсә (ә моны сез сөйләшүнең беренче мизгеленнән үк аңлаячаксыз), аның белән үзегез турында сөйләшегез. Үзегезнең борчуларыгызны балагызга сөйләгез, аннан киңәш сорагыз. Бала – ул сезнең кебек үк зур кеше. Бары тик тәҗрибәсез. Аның киңәшләре мәгънәсез, файдасыз тоелса да, бу фикерегезне аңа сиздермәгез. Аның сезгә булышырга теләве – шулай ук зур нәрсә. Димәк ул битараф түгел. Киңәшләрне колак аша гына уздырып калмыйча, эшләп тә карагыз. Бер тапкыр гына булса да чәчегезне икегә үреп килүдән әллә ни булмас. Ләкин балагыз өчен бу мөһим күрсәткеч булачак, ул үзенең, үз фикеренең сезнең өчен мөһим булуын аңлар.

Шулай ук киләчәккә планнарыгыз белән дә уртаклашыгыз. Сез бит бер гаилә, димәк, бер-берегез өчен терәк, таяныч булырга тиешсез. Һәм сезнең киләчәктәге эшләрегез балагыз тормышына да тәэсир итә бит, димәк, бу аның өчен дә мөһим.

Улыгыз, кызыгыз белән нәниләрчә сөйләшмәгез, “әттә”/”әннә” чоры инде үткән. Сез олы кешеләр. Сөйләшкәндә алдаудан, кыланудан качыгыз. Ул моны һичшиксез сизеп алачак.

Икенче этап: баланың сезгә ышанып үзен борчыган әйберләр турында сезнең белән уртаклаша башлавы. Бу очракта да хаталар җибәрмәскә кирәк. “Синең шул булыр инде”, “Күршенең баласы бигрәк акыллы, ник син шулай гел уйламыйча эшлисең соң”, “И-и, бу да булдымы проблема, пүчтәк бит бу” ише җөмләләрне гомумән кулланмасагыз да була. Балагыз сезнең белән серен уртаклаша икән, аны кабул итегез. Чын йөрәктән киңәшләрегезне бирегез, ә моның өчен әлеге хәлләрне күңел аша үткәрергә кирәк. Балагызны сез аңламасагыз, ул тәмәке, спиртлы эчемлекләр һәм сәер дусларына гына ышана башлаячак, ә сезгә бу кирәкми? Улыгыз-кызыгыз белән дуслыгыгызны югалтмагыз.

Рухи терәк була алсагыз, бик әйбәт әлбәттә, ләкин физик яктан да яшүсмерегезгә булышсагыз, үсеп, формалашып җиткәч, ул сезгә “рәхмәт”тән башка сүз әйтмәс. Еш кына, үзенең тәнендәге үзгәрешләрдән оялып, кызлар аркаларын җыерып йөри, адымнары дорфалана төшә. Егетләрнең дә гәүдә-сыны үзгәрешләр кичерә. Балагыз белән ешрак аралашсагыз, аңа аркасын туры саклап калырга ярдәм итә алачаксыз. Шулай ук аркасына массаж ясасагыз, бөкрәйгән аркасын җиңел генә килеп төзәтеп куйсагыз, аңа файдага гына булачак. Массаждан, билгеле, бала башта оялырга мөмкин, чөнки сезнең тактиль “аралашу”ыгыз инде күптән онытылган. Ләкин матур гына сөйләшсәгез, юмаласагыз, бала артык карышып тормас. Шулай ук туры йөргәндә балагызга комплиментлар әйтеп куйсагыз, аңа рәхәт булыр, үзенә карата игътибарны сизгән бала сезне читкә тибәрмәс.

Шулай итеп, шактый катлаулы яшүсмерләр һәм ата-аналар мөнәсәбәтенә без кыскача гына күзәтү ясап чыктык. Һәрбер ситуациянең шәхси булуын онытмасак, түбәндәге гомуми киңәшне биреп булыр: балагыз белән яхшы мөнәсәбәтегезне саклап калырга теләсәгез, аның начар кешеләр белән бәйләнеп китүеннән курыксагыз, төрле төр ярамаган әйберләр куллануыннан сакланып калырга теләсәгез, аның белән ешрак аралашыгыз. Ә иң мөһиме балагызны яратыгыз,аңа игътибарыгызны кызганмагыз, ул һәрвакыт үзенең сезнең өчен бик мөһим кеше икәнлеген тоеп яшәргә тиеш. Бары шул очракта гына гаиләдә бәхетле тормыш булыр.

Автор: Алсу Сәлах

Чыганак: "Җайдак"

Фото: pixabay.com

Запись “Балам үзгәрде… Дөньядан качарга тели. Булышыгыз!” [тормыш мәшәкатьләре] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Әмма тормышта бөтенләй башкача килеп чыга шул. Кызганычка каршы, гаилә таркалуны күп ирләр хатыны белән генә түгел, ә бәлки үз балалары белән дә аерылышу дип кабул итә. Ә кайбер очракта моңа аларны хатын-кыз үзе этәрә – бала ир белән хатынның бәхәс үзәгенә әйләнә. Янәсе, минем белән яшәмисең икән, димәк баланы да күрсәтмим, безгә синсез дә бик рәхәт! Ә баланың күңелендә ниләр барлыгы әни кешене аз кызыксындыра.

Баланың психик, эмоциональ яктан дөрес формалашуы өчен аның тулы гаиләдә, әтисенең дә, әнисенең дә мәхәббәтен тоеп үсүе зарур. Гомумән, тыныч  мохиттә, дус-тату мөнәсәбәт хөкем сөргән гаиләдә үскән бала киләчәктә күп хәтәрләрне урап узарга сәләтле була, тормыш сынауларына да андый балалар бик бирешми. 
Ир кешенең гаиләдә тоткан урыны ул әле матди якны кайгырту гына түгел, бәлки балаларында дөрес ир-ат образы формалаштыру да. Малай кеше  әтисеннән ирләргә генә хас сыйфатларны үзләштереп, киләчәктә шул модельне тормышта кулланса, кыз балага әти белән аралашу, бигрәк тә булачак партнер образын формалаштыру өчен кирәк. Моннан тыш, әтиле гаиләләрдә балалар үзләрен якланган итеп хис итә, психик яктан тотрыклы, үз-үзенә ышанган шәхес буларак формалаша.  
Әлеге язмадан күренгәнчә, кызыкай нәкъ менә әтисе белән уртак мөнәсәбәтләр булмауга, аның яратуын тоймауга үртәлә. Кечкенә кызчыкка әтисенең сөеп-иркәләүләре җитмәгән булса, инде буйга җиткән кыз үзенең ир-атлар белән мөнәсәбәтләр төзегәндә хәбәрдарсызлыгына борчыла. Тулы гаиләдә үскән кыз балага гаять табигый күренгән күп кенә нәрсәләр анда курку, үз-үзенә ышанычсызлык хисләре уята. Шундый ук хәлне үз башыннан кичергән балалар үсеп җитеп гаилә төзегәндә дә күптөрле каршылыкларга, проблемаларга тап булучан һәм еш кына хәлдән чыгу юлын да таба алмыйлар… 
Гаиләсе таркалып бер ялгызы бала тәрбияләргә дучар булган ханымнарга берничә киңәш бирер идем.
* Ирегез белән мөнәсәбәтләрегез бозылуга балалар гаепле түгел. Баланың әтисе белән дә, әнисе белән дә бер дәрәҗәдә аралашырга хакы бар. Ирегезнең балагыз белән аралашуына каршы килеп, сез беренче чиратта балагызга начарлык кыласыз, аның, тулы мәгънәсендә, камил шәхес булып формалашуына киртә куясыз.
* Ирегез бала белән аралашырга теләмәгән очракта да үзегез күпмедер дәрәҗәдә инициатива күрсәтеп, балагызның әтисе белән мөнәсәбәтләрен җайларга тырышыгыз. Аңлыйм, күп очракта моны эшләү үтә дә кыен мәсьәлә булырга мөмкин, шулай да, балагызның киләчәге өчен бу адымның бик тә мөһим икәнлеген онытмасагыз иде!
* Ата белән бала мөнәсәбәтләрен тергезү яки саклау мөмкин булмаган очракта яныгызда бала өчен ир кеше образын формалаштырырга сәләтле кеше кирәк: баланың дәү әтисе, еш аралаша торган туганнар, дуслар… Шунысы әһәмиятле – ул ир-ат бала тормышына чын мәгънәсендә уңай йогынты ясый алсын, бала өчен хөрмәткә лаек шәхес булсын иде.

Айсылу НӘГЫЙМОВА, психология фәннәре кандидаты, социология фәннәре докторы, профессор

Запись «Кыз балага әти белән аралашу булачак партнер образын формалаштыру өчен кирәк» [психолог сүзе] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..