Ел саен, май аеннан башлап (Казан өчен 5 нче майдан 6 нчы майга каршы төндә) һәм август башына кадәр, безнең төбәкнең географик үзенчәлекләренә бәйле рәвештә, кояш баткандагы шәфәкъ яктылыгы иртәнге шәфәкъ аклыгы белән кушыла, ягъни төн дәвамында офыкта яктылык югалмый. Шуңа бәйле рәвештә, астрономик исәпләүләр ярдәмендә, ястү намазы башлануның төгәл вакытын, шулай ук сәхәр тәмамлануны һәм иртәнге намаз вакыты керүне төгәл итеп билгеләп булмый башлый. Быел әлеге вакыт Рамазан аена туры килүенә игътибарыгызны юнәлтәсебез килә.

Нәкъ менә шуңа күрә ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең Голамәләр шурасы намаз вакыты керә торган якындагы төбәккә карап, намаз вакытларын исәпләү юлы белән билгеләргә карар кылды. Бу карар Голамәләр шурасы тарафыннан ТР календарьләре өчен намаз вакытын билгеләү системасына һәм аны исәпләп чыгаруга кертелде.

Без илебезнең атаклы галиме, имам Шиһабетдин Мәрҗани фикеренә таяндык, ул без яшәгән төбәктә югарыда телгә алынган айлар өчен ястү һәм иртәнге намаз вакытларын исәпләгәндә әлеге намаз вакытлары чын-чынлап керә торган җирлеккә карап исәпләү кирәклеге турында әйткән. Мәсәлән, Әстерхан шәһәре 46-нчы географик киңлектә һәм, Татарстанныкы кебек үк, географик озынлыкта урнашкан.

4 майдан 5 майга каршы төндә Казанда иртәнге намаз 23:44 сәгатьтә керә, ә 5 май көнне, кояш баю белән, чын төн юк. Санау юлы белән исәпли башлау элекке көн вакыты белән чагыштырганда шактый аерма китереп чыгара. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, иртәнге намазның башлану вакыты – ураза башлану вакыты булып тора.

Игътибарлы булыгыз һәм намаз вакытларын күзәтеп барыгыз!

Чыганак: ТР Диния нәзарәте матбугат хезмәте

Запись Игътибар: Татарстанда намаз вакытлары үзгәрә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ураза гыйбадәтенең дәрәҗәсен, кыйммәтен саклап калыр өчен еш эшләнә торган кайбер хаталарны карап чыгыйк.

* Мәгълүм булганча, һәрбер гамәл нияттән башлана.Рамазан аеның уразасын гадәттә кичтән, таң атканчы, сәхәр ашаганнан соң ниятлиләр. Кайберәүләр сәхәрне йоклап калуны сәбәп итеп, уразага кермиләр. Бу дөрес түгел: әгәр нинди дә булса сәбәп белән сәхәр ашалмыйча калса, уразаны соңрак та ниятләп куярга мөмкин (Рамазан уразасын өйлә намазына кадәр ниятләргә ярый). Әмма шуны да онытмаска кирәк: сәхәргә, аның вакытына карата ваемсыз булу һич тә дөрес түгел.

* Хаталарның тагын берсе – уразаны аш казаны белән генә тотып, тәннең башка өлешләрен бу гыйбадәттә катнаштырмау: мөселманнар уразага ниятләп кергәннән соң, аяк-кулларын да, күз-колакларын һәм телен дә “ураза тоттырырга”, ягъни гөнаһлы яки гөнаһка этәрүче сүз-гамәлләрдән сакланырга тиеш. Әгәр ураза тотучы гайбәттән, начар сүзләрдән, күз зинасыннан сакланмаса, башкаларга кулы яки теле белән зыян китерсә, аның Рамазан гыйбадәте, әлбәттә, кимчелекле була.

* Уразага кергәч кайберәүләр ничектер сүлпәнәеп, сүрәнләнеп китеп, көнне ялкаулыкта үткәрә, вакытны йоклап яки ниндидер файдасыз шөгыль белән уздырырга тырыша. Бу шулай ук киң таралган хаталарның берсе, чөнки Рамазан аенда мөселманнар вакытларын кояш баюны пассив көтеп түгел, ә активлыкны югалтмыйча, дөнья эшен дә башкарып, ихлас гамәл-гыйбадәт тә кылып үткәрергә тиеш.

* Ураза тоткан вакытта кайберәүләрнең ач тору сәбәпле ачулары кабара, шул сәбәпле алар якыннарына кычкыра, үзләрен агрессив тота. Әлбәттә, мондыйрак хәл ураза тотуда тәҗрибәсе булмаган, шушы гыйбадәтнең асылын әле аңлап бетермәгән кешеләр белән булырга мөмкин. Сабырлык җитмәү, начар холык, башкаларга тупас мөгамәлә күрсәтү уразаның дәрәҗәсен төшергәнен онытмаска кирәк.

* Кояш баеп ахшам намазына азан әйтелгән мәлдә кайберәүләр азан сүзләрен тыңлап, кабатлап тормыйча авыз ача башлыйлар. Динебездә исә азанга карата хөрмәт белдерү тиешле. Шуңа күрә башта азан сүзләрен эчтән кабатлап, азан догасын кылырга, аннан соң гына җимеш кабып яки су йотып авыз ачарга кирәк.

* Авыз ачканнан соң, гадәттә, әүвәл ахшам намазы укыла, аннан соң гына табын алдына утырып, ризыкланырга мөмкин. Кайберәүләр: “Әй, намаз вакыты чыкмый әле, өлгерәм!” – дип башта ашарга утыралар, аннан соң гына намаз укыйлар. Әлбәттә, болай эшләргә ярамый. Башта ахшам намазын укып, аннары тыныч күңел белән ризыкланып утыру хәерлерәктер… Шунысы да хак: авыз ачу вакытын артык токарларга да ярамас.

* Хаталарның тагын берсе – кичке ифтар вакытында артык күп ашау. Көне буе ач торганнан соң аш казанын кинәт тутырып куюдан сакланырга кирәк.

* Рамазан аенда авыз ачып ифтар кылгач, ястү намазыннан соң укыла торган Тәравих намазына да битараф булмау мөһим. Әлеге сөннәт намазны кылуга салкын карау Рамазан аенда эшләнә торган хаталарның берседер.

* Рамазан ае ахырындагы Кадер кичәсенә һәи игтикәф гыйбадәтенә тиешенчә игътибар бирмәү дә хата булып санала.

Шулай итеп, Рамазан аенда без фарызларны үтәп, гөнаһлардан тыелу белән бергә югарыда искә алынган хаталардан да саклансак иде. Гыйбадәтләребез камил һәи иң мөһиме кабул булсын.

Ришат хәзрәт Курамшин,
Кукмара мәдрәсәсе мөдире.

vk.com/id41026342

Фото: пиксабай

Запись Ураза тотуда төп хаталар впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

— Кешедән, ураза тотасыңмы, дип сорарга ярыймы? Тотмаса, аны уңайсыз хәлгә куябыз бит. Кайберәүләр әле: “Ник тотмыйсың?” — дип акыл да өйрәтә башлый. Ураза фарыз гамәл булса да, аны тоту-томау һәркемнең үз эше түгелме?

— Бу — четерекле мәсьәлә. Әйтик, әти кеше балаларыннан, ураза тотасыңмы, юкмы, дип сорый ала. Чөнки ул гаиләсе өчен җаваплы, кыямәт көнендә җавап тотачак. Кайчан кешене уңайсыз хәлгә куюдан да куркырга кирәкми. Чөнки ахирәттә тагын да уңайсызрак булуы ихтимал. Андый сорау уразага керү өчен кемгәдер этәргеч бирергә дә мөмкин. Шуңа да, кешесенә һәм урынына карап, ураза тоту-тотмау хакында сорарга рөхсәт ителә.

— Мин — уразада, дип масаюның хөкеме нинди?

— Әйткәнебезчә, уразаны Аллаһы Тәгалә ризалыгы өчен дип тотарга, бу хакта кычкырып йөрмәскә кирәк. Юкса савабын бетерәбез. Пәйгамбәребез (с.г.в.) заманында бер хатын күп сөйләшергә ярата. Берсендә бу Рәсүлебез янына: “Мин — уразада”, — дип килә. Мөхәммәд (с.г.в.): “Син уразада түгел”, — ди. Икенче көнне тагын шул хәл кабатлана. Өченче көнне теге хатын өеннән чыкмый, беркем белән аралашмый. Пәйгамбәребез (с.г.в.) шунда: “Менә бүген уразада инде”, — ди. Ураза тотам, дип сөйләнеп йөрү максаты белән генә бу гыйбадәтне үтәү хәерле эш түгел. Уразаны Аллаһы Тәгалә ризалыгы өчен дип тоту, ниятне дөресләү мөһим. Уразада килеш башкалар белән талашу, ачуланышу, гайбәт сату да уразабызны ач торуга гына әйләндереп калдырачак. Пәйгамбәребез (с.г.в.) нең сүзләренә караганда, ураза тоту — ашау-эчүдән генә тыелу түгел, телне дә саклау. Шуңа күрә берәрсе синең белән бәхәсләшергә теләсә, мин —уразада, дип туктап кала белергә кирәк. Ураза — яшерен гыйбадәт. Аны намаз уку, сәдака бирү һ.б. кебек күреп булмый. Савабын Раббыбыз бирә. Шуңа да уразага дөрес ният белән керү шарт.

— Ничә яшьтән ураза тоту тиешле?

— Балигълык яшенә җиткән һәркем уразага керергә бурычлы. Ислам дине кагыйдәләре буенча, балигълык яше 18 тулгач түгел, ә физик өлгерү чорыннан башлана. Әмма бу чорны көтмичә, баланы кечкенәдән тәрбияләргә, уразага әкренләп ияләштерергә киңәш итәм. Вакыты килеп җиткәч: “Ураза тот, ашама”, — дип тупас рәвештә яки куркытып уразага өндәргә ярамый. Юкса баланы диннән биздерүебез бар. Динне дөрес аңларга өйрәнсәк иде. Фанатизм да үзеңне артык кысканнан килеп чыга бит.

— Уразаны берничә көн генә тотканда да, әҗер-савап языламы?

— Әйтик, берәрсеннән 30 мең сум акча алдык, тик 3 меңен генә кайтардык, калганын бирмәдек, ди. Теге кеше моңа риза булырмы икән? Уразаны өч көн тотсак, бөтенләй уразага кермәдек, дия алмыйбыз. Әмма гыйбадәтне җиренә дә җиткереп үтәмибез була.

— Ә бит һәркемнең иманы төрле. Берәү диннән ерак, икенчесе тәүге адымнарын ясый, өченчеләр намазга баскан инде. Дин әһелләре дә бар…

— Аллаһы Тәгалә каршында барыбыз да бертигез. Гади кешеме, мөфтиме, мулламы, Президентмы, урам себерүчеме — һәркем уразаны берүк кагыйдә буенча тота. Әгәр җитди сәбәп бар, әйтик, мулланың ашказаны авырта икән, ул да уразаны казага калдыра ала. Авыруы төзәлә торган булмаса, фидия сәдакасы түли — көнгә бер мескенне ашатырга тиеш. Төзелештә эшләгән яки 40 оС эсседә асфальт салган кешеләр дә бернинди авырлыкка карамый ураза тота. Монда иман ныклыгы мөһим роль уйный.

— Ниятеңне дөресләсәң, уразага кергәндә Аллаһы Тәгалә ярдәмен бирми калмыйдыр…

— Әлбәттә! Ураза тотып карамыйча, аның тәмен сүз белән генә аңлатып булмый. Балны күпме генә, татлы, дисәк тә, ашамыйча тәмен белә алмыйбыз. Уразаны да тотмыйча, бөтен хикмәтен аңлап бетерәм димә. Ә инде Аллаһы Тәгаләгә тапшырып, сәхәр ашадың икән, Ул җиңеллеген бирә. Мөхәммәд (с.г.в.) дә: “Сәхәр ашагыз. Анда бәрәкәт бар”, — дигән. Иртән чәй генә эчсәк тә, көндез аш ашауга караганда да файдалырак булырга мөмкин.

Зәлия САБИРОВА.
Ирек мәйданы

Запись «Ураза тотасыңмы?» дип сорарга ярыймы? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Уразаны бер-ике ел гына тоткан кеше дә аның нәрсә икәнен яхшы белә. Ураза тотучылар рәтенә яңа гына кушылырга җыенган кешеләр төрле сораулар алдында кала. Бер елны журналистлар Татарстан Диния нәзарәте рәисе, мөфти Камил хәзрәт Сәмигул­линнан, уразаны өчәр-өчәр көнгә бүлеп тотарга ярамыймы, эшләгән кешегә ташлама юкмы, дип сораган иде. Мөфти, мыек астыннан елмаеп, шунда ук: “Ярый, ник ярамасын, башында – ун көн, уртасында – ун, азагында ун көн тотсаң, менә дигән булачак”, – дип җавап бирде. Татарстан мөселман­нары баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыев, үзеңне рамазан уразасына әзерләү өчен, рәҗәб һәм шәгъбән айларында да ураза тотып карарга кирәк, дигән фикердә. “Ураза тоту адәм баласы булдырмаслык эш тү­гел. Күңелдән Аллаһы Тәгаләгә ышанып, ният кылып башлап җибәрәсең. Мин быел утызынчы тапкыр уразага керә­чәкмен”, – ди баш казый.

Кайбыч районы баш мөхтәсибе, җиде бала атасы Дамир хәзрәт Гыйниятуллинның ул-кызлары ура­заны яртышар көн тотудан башлаган. “Безнең балалар, мәк­тәпкә укырга кергәч, беренче тапкыр ураза тотты, – ди Дамир хәзрәт. – Көннәр бик озын иде: беренче вакытта яртышар көн, аннары өчкә кадәр һәм тора-бара тулысынча тоттылар. Балигъ булган кешегә аның авырлыгы юк, үзеңне шуңа рухи яктан әзерләргә кирәк. Рамазан аенда кылган из­гелекләрнең савабы да зуррак була. Ул – гөнаһлы эшләрдән тыелу, рухи яктан чистарыну ае да. Гайбәт сөйләү – гөнаһлы эшләрнең берсе. Бервакыт Пәйгамбәребез ураза тоткан хатынга беренче, икенче көнне ризык бирми. Өченче мәртәбә килгәч кенә, ул бүләкләр һәм ризык алуга ирешә. Хатын Пәйгамбәрдән: “Ниш­­ләп беренче, икенче көнне ярдәм итмә­дегез?” – дип сорый. Пәйгам­бә­ребез: “Беренче, икенче көнне син гайбәт сөйләдең, ура­заңның әҗере булмады”, – ди. Моннан күргәне­безчә, гай­бәт сөйләү уразаның әҗе­рен югалта. Кеше ризыктан гына тү­гел, ярамаган га­мәлләрдән дә тыелып торырга тиеш. Коръәни Кәрим­дә язылганча, сәфәрдәге кешеләрне, йөкле яки бала имезүче хатын-кызларны Аллаһы Тәгалә уразадан азат итә”.

Намаз вакытында үзгәрешләр

Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтенең Голәмәләр шурасы әгъзасы Булат хәзрәт Мөбарәков намаз вакытлары язылган календарьлардагы үзгәрешләргә игътибар итәргә чакыра. “Татарстан Диния нәзарәте төзегән намаз вакытлары кушымтасында беренче пунктта “сәхәр тәмам”, икенчесендә “мәчет­ләрдә укыла” дип язылган. “Сәхәр тәмам” – таң беленеп, офыкта сызык күренә башлаган вакыт. Шуңа кадәр ризыкны ашап бетерергә кирәк, – ди Булат хәзрәт. – “Мәчетләрдә укыла” дигән өлештә иртәнге намазны ярты сәгатькә соңрак билгеләдек”. Ир-атлар тәһарәт алып, мәчеткә барып җитешсен өчен шулай эшләгәннәр. Азан да ярты сәгатькә соңрак әй­теләчәк. Чынлыкта, иртәнге намаз вакыты кеше сәхәр ашап бетергәч башлана. Намаз вакытларын төзү­челәр арасында, “сәхәр тәмам” ди­гәч, ярты сәгать аерма белән “иртән­ге намаз” яки “фәҗр” дип язып куючылар да бар икән. “Әлеге ярты сә­гать­лек аерма аркасында, кеше­ләрнең башы бутала. Белүе­безчә, кеше бер генә минутка соңга калса да, бу көн уразасы кабул ителми, дигән сүз. Намаз вакытлары календарьларын төзү­челәр “иртән­ге намаз” ди­гәнне “мәчетләрдә укыла” дип тө­зәтсен­нәр иде”.

Быел VII Республика ифтары 25 май­да “Казан-Арена”да 15 мең ке­шегә үткәрелә. Узган елдагыдан аермалы буларак, ир-атларны да, хатын-кызларны да бер көнне җыячаклар. Хәзергә волонтерлар туплыйлар. Те­ләге булган кеше Диния нәза­рә­те­нә мөрәҗәгать итә ала. Анда 16 яшьтән өлкәнрәкләр кабул ителә. Диния нәзарәтендә колл-үзәк эшли башлаган. Дин әһел­ләренә сорауларыгыз булса, эш көннәрендә 10 сә­гатьтән 16 сәгатькә кадәр 88002227667 номерына шалтыратырга мөмкин.

Айрат Хәкимов, мөселман табибы:

– Ашказаны-эчәклек трактында проблема булган кеше, ураза алдыннан гастроэнтерологка барып, тикшеренеп кайтсын иде. Бу йөрәк-кан тамырлары системасы чирләре булган кешеләргә дә кагыла. Диабет белән авыручылар, аеруча инсулин кулланучылар сәламәтлегенә сак карарга тиеш. Башка хроник чире булганнар да, уразага кергәнче үк, дәвалаучы табиб белән киңәшсен иде. Шәригать кануннарын белә торган табиб булса, тагын да әйбәтрәк. Авыру кешенең уразага керергә бик тә теләге бар икән, бер-ике көн тотып карасын. Шуннан соң һәркем халәтеннән чыгып чамалый инде. Аллаһы Тәгалә үзе җиңеллек бирә ул. Ризыкка килгәндә, бездә ифтар вакытында күп итеп ашау гадәте бар. Болай дөрес түгел. Кичен берьюлы беренче, икенче, өченче ашларны ашап, корсакны тутыргач, кайбер кеше урыныннан кузгала алмый башлый. Ашларны берничә өлешкә бүлеп ашарга мөмкин. Сәхәргә торырга иренмәскә кирәк. Шул чагында көн җиңелрәк узачак. Ашказанына авырлык килмәсен өчен, тозлы, борычлы, кыздырган азык-төлекне, балык ризыкларын ашаудан тыелыгыз. Татлы, газлы эчемлекләр эчмәгез, аларның бер файдасы да юк, эчне генә күптерәләр. Күбрәк су, чәй, җимеш компотлары, сөт, катык эчегез.

Рамазан уразасы 6 майдан башлана. 5 майда ястү намазыннан соң тәравих намазы укылачак. Ураза ае 29 көннән тора. Гает намазы 4 июньдә булачак.
Татарстан Диния нәзарәте мәгълүматлары буенча, фитр сәдакасының минималь күләме – 100, зәкят чыгаручыларга – 600 сум дип билгеләнгән.
Авыру сәбәпле, ураза тотарга хәленнән килмәүчеләр һәм аны башка вакытта каза кыла алмаучылар өчен һәрбер калган көнгә фидия сәдакасының кү­ләме – 200әр сум.
Зәкят түләү өчен нисаб күләме 230 мең сумны тәшкил итә.
(Фәния Арсланова/“Ватаным Татарстан”, /№ 64, 01.05.2019/)

Запись Уразаны болай итеп тотарга ярыймы? Үзгәрешләр бар впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Документта әйтелгәнчә, Татарстанда Ураза бәйрәме – 4 июньдә, ә Корбан бәйрәме 11 августта узачак. Көннәр ай календаре һәм гореф-гадәтләр нигезендә билгеләнде, диелә Указда.

Фото: пиксабай

Запись Быел Ураза һәм Корбан бәйрәме кайчан булачагы билгеле впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Әмәт мәчете имам хатибы Равил хәзрәт Бикбаев әйтүенчә,  намазны күңелдән укырга ярамый. Бу намаз дөрес булмый. Сүрәләр һәм зекерләр барысы да пышылдап әйтелергә, кимендә иреннәр селкенергә тиеш

Алдагы сорауларга Рамил хәзрәт Юныс җавап бирә:

– Пенсиягә чыккан көнне намазга бастым, әлхәмделилла, шуннан бирле гыйбадәтне калдырганым юк. Тик менә олыгайган саен сәламәтлек какшый икән. Миндә дә күп кенә авырулар баш калкытып, озак вакыт хастаханәдә ятып чыктым. Сиксән яшем тулгач, бер аягым, биш елдан соң икенче аягым бот төбеннән сынды. Операция ясатырга туры килде. Аллага шөкер, шушы хәлләрдән соң да аякка басып, намазымны дәвам итә алдым. Тик менә күптән түгел егылып янә аягымны авырттырдым да, атна-ун көн гыйбадәттән туктап тордым. Хәзер тәһарәт алу авырлашты. Аякны юеш чүпрәк белән генә сөртәм. Шулай эшләгәндә тәһарәт дөрес буламы?

– Булдыра алган кадәр итеп тәһарәт алып, намаз укыгыз. Аллаһы Тәгалә: “Күтәрә алмаганны сездән сорамыйм”, – ди. Ул нинди хәлдә икәнегезне белә. Пәйгамбәребез Мөхәммәд (с.г.в.): “Диндә авырлык юк”, – дип, динне авырайтмаска, ә аны җиңеләйтергә өндәде. Барысы да хәерле булыр, иншалла!

– “Намазны дөрес укымасак, гөнаһ җыябыз”, дигән сүз дөресме? Шуны ишеткәннән бирле әлеге гыйбадәтне үтәргә куркам. Мин өлкән яшьтә, ялгышкан чакларым да буладыр дим.

– Намаз укуны бервакытта да ташларга ярамый. Ул сүзләр ваемсыз булып, игътибарсыз укыган кешеләргә аталган. Сез шайтан вәсвәсәсенә бирелеп, намаз укуыгызны туктатмагыз. Гыйбадәтне ташлау тагын да зуррак гөнаһ.

– Аягымны күтәреп кран астында юа алмыйм. Кулымны юешләп, аякны сөртәм генә. Болай эшләү дөресме?

– Дөрес. Булдыра алган кадәр тәһарәтләнеп, намаз укыгыз. Аллаһы Тәгалә барысын да күреп-белеп тора, хата-кимчелекләрегез булса, кичерер, иншалла!

– Озак еллар артроз, артрит авыруларыннан интегәм. Иртәнге намазга торып китү авыр, тән каткан була, тиз генә язылмый. Тәяммум белән генә намаз укырга ярыймы?

– Үзегезне күрмичә бу сорауга җавап бирү авыр. Ә инде сез сөйләгәннәргә нигезләнеп шуны әйтәм: кояш чыкканчы тәнегезне язып, тәһарәтләнә алмыйсыз икән, тәяммум белән намаз укыгыз. Яки кичтән яныгызга табак һәм су салынган комган китереп куегыз, иртән утырган килеш кенә тәһарәтләнегез.

– Миндә шундый авыру, кайчак телсез калам. Өйдәге кешеләр дә сөйләгәнемне аңламый хәтта, ягъни сүзләрне бозып сөйләшәм. Бу халәт берничә көн дәвам итә. Андый вакытта намаз укырга ярыймы?

– Андый вакытта намазны күңелдән, эчтән укыгыз, калдырырга тырышмагыз.

–Тынычландыра торган дару эчкәндә гыйбадәт кылу дөресме?

– Сез кабул итә торган да­руның тәэсире нинди икәнен белмим. Әгәр аны эчкәч, йокымсырап китәсез, сүрәләрне бутарга мөмкинсез икән, гыйбадәт кылу тыела. Шуңа да ул даруны кич намаз беткәч эчсәгез яхшы булыр. Ялгыш сүзләр әйтүегез ихтимал.

– Биш вакыт намаз укыган кеше чалган малның гына ите хәләл була, диләр. Чынлыкта да шулаймы?

– Әгәр биш вакыт намаз укый торган кеше булса, малны аннан чалдырыгыз. Андый затны таба алмасагыз, үзен мөселман дип санаган ир-ат дога кылып чалган хайванның ите дә хәләл саналыр.

Шәһри Казан
Акчарлак

Запись Намазны дөрес укымасак, гөнаһ җыябызмы? Аны күңелдән укырга ярыймы? Дару эчкәндә гыйбадәт кылу дөресме? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Тормыш арбасын гүзәл затлар сөйри. Әлеге мәсьәләгә тукталып, Рамил Юныс белән шул хакта сөйләштек.

– Бүген­ге хатын-кызларга нинди теләк­ләр юллар идегез?

– Дини мәгълүматларга караганда, хатын-кыз җәннәттә яралган зат һәм ул җирдә кунак кына. Ягъни Адәм җирдә балчыктан яратылса, Һәва анабыз җән­нәттә, аның ка­быргасыннан бар булган. Хатын-кыз­ның урыны бөек, чөн­ки бөтен пәйгамбәрләрне, изге зат­ларны дөньяга ул тудыра. Әйе, бүгенге көндә, минемчә, тормышның авыр йөген нәкъ менә хатыннар үз җилкәсендә алып бара. Ирләр көчле зат саналса да, соңгы дәвердә үз куәтләрен югалттылар. Шуңа да хатын-кызларга ирләр тарафыннан игътибар булсын, бу аларга мөлаемлык, күркәм холык кебек сыйфатларын саклап калырга ярдәм итсен иде. Ирләр бүрәнәнең авыр башын үз сыртларына күчереп, гүзәл затларга иркенрәк суларга, тормышларына ямь өстәргә шартлар тудырса иде. Әйе, Аллаһы Тәгалә хатын-кызга бүләк итеп сиземләү көче – интуиция биргән. Ул шуның белән бездән аерыла да. Ирләрдә әлеге хис кырык процент кына, гүзәл затларда алтмышка җитә. Аллаһы Тәгалә биргән шушы сыйфаты, сабырлыгы белән хатын-кыз кризисларны да җиңелрәк уздыра. Ирләр әле пошаманга калып, аптырап йөри, ә хатын-кыз елап туктаган, яңадан тормышка керешкән, рельс­ларга баскан була. Шушы холкы тормышка, гаиләсенә хезмәт итәргә этәрә. Алар үзләренең асылын югалтмаса, мәхәббәте ташып торса, гаиләсе дә, ире дә, баласы да бәхетле була.

– Ни кызганыч, бүген гүзәл зат­ларның ничә проценты гына ире ышыгында, гаилә җы­лысын саклап, бала тәр­бия­­ләп яши. Күбесе гаилә йөген ирен­нән дә артыграк җигелеп тарта…

– Никах мәҗлесләрендә яшьләрне котлаганда иң элек хатыннары сүз ала, ире исә “мин хатынга кушылам” дип әйтә, дигән мисалны гел китерәм. Шәт, ул ир матур сөйли белми, ә гаилә йөген тулысынча тартып барадыр. Ләкин хатын-кызның ирен узып сөйләве һич тә күңелгә ятышлы түгел. Ул бит аны кимсетеп кенә калмый, ә, бәйдән ычкынып, үзен гаилә башлыгы итеп күрсәткән кебек күренә. Өстәвенә, безнең әле фикеребез дә тар, күпләр бер үк сүзне кабатлый. Кавказ халыклары мәҗлесләрендә кунакларны шаккатып тыңлыйсың. Беренчедән, хатын-кыз сүз әйтми, әйтсә дә, иреннән соң гына һәм күп сөйләми. Икенчедән, ирләр кем генә булып эшләвенә карамастан, берәр кыйсса, гыйбрәтле риваять сөйли, мәгънәле фикерен җиткерә.

Тагын шуны да күзәткәнем бар: никах укыгыз әле, дип тә күбрәк кызлар шалтырата. Бу инде өйләнешүнең инициативасы җитмеш процент очракта хатын-кызлардан килүенә бер дәлил. Егетләр өйләндем, дисә дә, аларны моңа этәреп, камыт кидереп кенә куялар. Хәзер мөселман гаиләләрендә дә хатыннар активлаша, ирләр социаль, рухи, матди яктан зәгыйфьләнеп бара. Кем әйтмешли, аларга эш тәкъдим иткәч тә, иң элек хатыннары белән киңәшләшәләр. Бу хакта мәзәкләр дә сөйлиләр инде. Мондый вәзгыять безнең илдә генә түгел, хәтта гарәп дәүләтләрендә дә күзәтелә.

– Ислам мохитендә дә ирләрнең зә­гыйфь­ләнүен ничек аңлатыр идегез?

– Тәрбия дөрес түгел. Мин – ике кыз әтисе, берсе кияүдә инде. Гаилә мәсьәләләре турында балалар белән гел уртага салып сөйләшәбез һәм һәрчак әйтә килдем: егет миңа нәрсә бирер икән, дип уйлаганчы, үзең нәрсә бирә аласың, шул турыда фикерлә, дим. Хатын-кыз иргә терәк булырга, анда өмет уятырга тиеш.

Пәйгамбәребез Мөхәммәдкә (с.г.в.) хатыны Хәдичә дә өмет биргән. Канатландырып торганда ирләр әллә нинди ачышлар ясый, дөньясын лаеклы итеп кора. Олы кызым ире белән фотога төшкәндә алга чыгып баскан, шуның өчен шелтә белдердем. “Болай басу дөрес түгел, син ир артында булырга тиеш”, – дидем. Кызларга әти тәрбиясе җитми. Ул бит аңа киңәшләрне ирләр күзлегеннән бирә.

Икенчедән, хәзер инде кызларны кияүгә чыкканчы бөтен әйберең – белемең, эшең, торыр урының, машинаң, затлы туның, ваннадан киеп чыгарга халатың һ.б. булырга тиеш, дип өйрәтәләр. Ягъни иргә сүз әйтерлек урын калмасын, кыз аңа буйсынып яшәмәсен, дигән кебек килеп чыга. Ирне кушымта итеп кенә күрәләр. Әлбәттә, кызның фатирында яшәгән ир үзен хуҗа итеп сизеп, мәҗлестә беренче булып сүз әйтә алмый. Ни өчен шундый тәрбиягә керештеләрме? Чөнки егетләргә ышаныч бетте. Аның фатир, машина алганын, эшкә урнашканын көтеп утырсаң, гомерең узганны сизми дә каласың.

– Ә егетләрнең йомшаклыгы каян килә?

– Ул балалар бакчасыннан баш­лана, мәктәптә дәвам итә. Тәрбия­челәр дә, укытучылар да – хатын-кызлар. Уку йортларында ир-ат мөгаллимнәр калмады. Көнгә җиде-сигез сәгать укытучы апага карап утырган ир бала аның холкын йота бара һәм, зәгыйфьләнеп, хатыннарга охшый башлый.

Икенчедән, ирләр үсмер чордан ук сыра, хәмер эчү белән мавыга. Бу эчемлекләр теләсә кайда сатыла. Сыра зарарсыз кебек тоелса да, ул ирләр гормоннарын үтерә, ә хатын-кызларныкын, киресенчә, арттыра. Ир-атның тавышы, көлүе, буй-сыны, гәүдә төзелеше, кыланмышлары хатын-кызныкына охшый башлый. Аның физиологик яктан ирлеге югала.

Өченчедән, өйдә дә ир баланы булачак ир, гаилә башлыгы итеп тәрбияләмиләр.

– Бездә җитәкче хатын-кызлар да күп. Күптән түгел республиканың вице-премьеры итеп тә Ләйлә Фазлыева билгеләнде. Андый ханымнар өйләренә кайтып керми, көннәре ирләр арасында уза. Мөселман хатыннары мондый урында эшли аламы?

– Сөембикә-ханбикә Казан ханлыгы белән идарә иткән. Әмма гаиләдә хатын-кыз булып калган, чөнки ул заманнарда зур тәрбия бирелгән. Шәригать кануннары буенча ил башлыгы хатын-кыз була алмый, билгеле. Ләкин урыннарда җитәкчелек итәргә рөхсәт бар. Хәтта Пәйгамбәребезнең кызы Фатыйма да гаскәр башлыгы булган. Әтисеннән соң, атка атланып, алдан әйдәп йөргән, ирләр аңа ияргән. Иң мөһиме – хатын-кызның гаиләсенә хыянәт итмәве. Ул өйдә хәерле хатын, үрнәк әни булып калырга тиеш. Җитәкче вазыйфасы гаиләсенә зыян сала, аның тотрыклылыгын какшата икән, хатын-кызга күбрәк якыннары турында уйлау хәерле.

– Үзе намазда булган, әмма ирләре эчкән хатыннар да арабызда шактый. Аларның хакы нинди?

– Мәчеттә күп еллар мөгаллимә булып эшләгән Сара апа бар иде. Мәрхүмә инде. “Хәзрәт, берәр никахка мине чакыр әле”, – дигәч, чакырыштыра, мәҗлестә ул вәгазь сөйли иде. “Мин намазга баскач, ирем эчеп кайтып, чәчемнән сөйрәп намазлыктан торгыза, фатир буенча мыскыллап йөртә. Ничек кенә качып укысам да эзләп таба иде”, – дип сөйләгәне истә. Ул бервакытта да өметен өзми, намаз укыган саен Аллаһы Тәгаләгә иренең күңеленә иман орлыгы салуны, аны туры юлга бастыруны сорап ялвара, сигез ел догалар кыла. Ахыр чиктә ире дингә кайта. Аңа йөз төймәле тәсбих кына җитми, өч йөзлене сатып алалар хәтта. Сигез ел бергә намаз укыйлар, аннары ире дөнья куя. “Сабыр итеп, дога кылып, гаиләне бозмадым, балаларны ятим итмәдем. Ирем ахирәткә намазлы булып китте”, – дип, Сара апа беренче урынга сабырлыкны куя иде. Элек тә бит бер өйдә өч буын яшәгән. Балалар әби-бабай, әти-әни үрнәген күргән. Ни кызганыч, бүгенге яшәештә мондый мисал юк. Хәзер ашаганда өстәл артында ир белән хатын акча бүлә, сату-алу, аренда һ.б. турында сөйләшә. Шуңа да йөз никахның алт­мышы таркалып бара торган чорга җиттек. Моның сәбәбе – тәрбия, үрнәк һәм сабырлык булмау.

– Намаз укыр чак җиткән, шунда ире кайтып керә икән, хатын-кыз нишләргә тиеш? Намазын кичектерә аламы?

– Хатын-кыз фарыз намазы укый икән, Аллаһы Тәгаләне өстен куеп, гыйбадәтен дәвам итә. Ирләр моны белсен иде. Нәфел намазы укыса, гыйбадәтен өзеп, хәләл җефетен каршы алырга бурычлы.

Энҗе Басыйрова, Акчарлак

Фото: https://pixabay.com

Запись “Ирем эчеп кайтып, чәчемнән сөйрәп намазлыктан торгыза, фатир буенча мыскыллап йөртә” – Акчарлак впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Сорап алынган хәер акча хәерсез юл белән чыгарга, әйтик, даруга һ.б. китәргә мөмкинме?

– Хәзер Казандагы күп мәчетләр төбендә хәер сорашучыларны күрәбез. Алар азан әйтелгәч тә мәчеткә кермиләр, намаз укымыйлар. Коръәни Кәримдә Аллаһы Тәгалә: «Чын иманлы мохтаҗ кешене сез авырлык белән табарсыз. Чөнки алар ояты һәм Аллаһтан куркулары сәбәпле мохтаҗлыклары хакында әйтмәсләр, сөйләмәсләр», – ди. Андыйларны табып, ярдәм кулы сузу әҗер-савапны күп мәртәбә арттыра. Мәчет төбендә сорашуны кәсепкә әйләндерүчегә акча биреп китү кем өчендер саваптыр, ләкин чынлап торып ярдәм итәсең килсә, мохтаҗларны эзләргә кирәк.

– Мәчет әһелләре алар белән ничек көрәшә?

– Хәзрәтләр чыгып куа инде. Ләкин киткән булалар да, әйләнеп киләләр.

– «Дини йолаларны башкару өлкә­сендә районыбыз икегә бүленгән дип әйтергә була. Абыстайларның бер төркеме – бер якка, икенчесе – икенче якка йөри. Ялгыш яки өлгермәгән очракта, берсенең ягына икенче төркем абыстае килсә, «безнең эшне алдыгыз» дип ызгышалар. Мондый көндәшлек саваплы гамәлме?»

– Бу – динне кәсепкә әйләндерүнең зур мисалы. Монда Аллаһы ризалыгы, адәм балаларының күңелендә иман нуры уянсын өчен дип эшләү юк, хәерле үрнәк түгел, диннең абруен төшерү генә. Әлеге абыстайлар дини тәгълиматтан да, Коръән-хәдистән дә ерак киткән. Гомумән, дин белән акча эшләп йөрү беренчел максаты булырга тиеш түгел. Мал җитми икән, бәрәңге үстереп яки кәҗә асрап, шуның сөтен сат, умарта асра. Пәйгамбәрләрнең дә кәсебе булган. Әйтик, Ибраһим пәйгамбәр көтү тоткан, Мөхәммәд сәүдә иткән, Әбү Хәнифә базарда тукыма саткан, шул ук вакытта үз заманының иң зур галиме саналган.

– Үлем-җитем турында ишетсә, абыс­тай үзе барырга тиешме, чакырганны көтү хәерлеме?

– Мәрхүмне юарга якыннары чакыра. Авыруның хәлен белергә, ярдәмләшергә теләсә, һәркем үз теләге белән бара ала. Үземнең дә бер мәеткә ике мәчеттән ике мулла килеп әрләшүләре турында ишеткәнем бар. Берсе шул мәхәлләнеке булган, икенчесен башка мәчеттән мәрхүмнең улы чакырган. Талаша башлагач, икесен дә куып чыгарган. Аллаһы Тәгалә: «Үзләренең илаһы итеп нәфесләрен сайлаган кешеләрне күрмә­деңме?» – ди. Дин юлында булсак та, күбебез нә­фескә табынуны дәвам итә, ә бу Аллаһы ризалыгына туры килеп бетми. Дин эчендә дә шулай. Вакыт-вакыт булса да калебебезгә ревизия ясарга кирәк. Четерекле мәсьәләләрдә Коръәни Кәримнән, Пәйгамбәребезнең сөннәтеннән, дини кануннардан тайпылмасак, «дөньяда фәкыйрь булам» дип куркып, шайтан коткысына бирелмәсәк иде. Әйе, ул хәерчелек белән куркыта, «бәяләр арта, сәдакаларыңны тизрәк җыеп кал» дип коткы сала, бу – аның коралы. Әмма ризыкны Аллаһы Тәгалә бирә.

– Кайчак укучыларыбыз да «авыл мулласы мәет озатырга килмәде, Коръән уку яки никах мәҗлесенә китте» дип зарлана. Авылда мәет бар, ләкин хәзрәт мәҗлескә чакырылган икән, иң элек кайсына барырга бурычлы?

– Мондый һөнәри проблемалар даими чыгып тора һәм хәзрәт аны гына җайлый алырга тиеш инде. Гаиләдә дә бит баланың тегендә барасы килә, шул вакытта кемдер авырып китә, үзеңә җыелышка чабарга кирәк. Әмма ничек тә тәртипкә салабыз, проблеманы хәл итәбез. Бу очракта да күрше авыл мулласын чакырырга мөмкин. Хәзер һәркем машинада йөри, кесәсендә – телефон, оешканлык кына сорала.

– Мәетне озату түгел, никах соңарса да халык хәзрәтне сүгә башлый, сабыр итү юк…

– Элек мәдрәсәгә укырга килгән шәкертләрдән мөгаллимнәр: «Ник килдегез?» – дигәч, тегеләр: «Гыйлем алырга, хәзрәт булырга», – дисә: «Чишенеп кычыткан арасына керә аласызмы?» – дип сорап куялар иде. Дин әһелләренең эше әнә шуннан да авыр. Бездә хәзрәт-абыстайларны төрле яклап тикшерергә генә торалар: яулыгының төсе, күлмәгенең озынлыгы, ашаган ризыгы, алган сәдакасы – берсе дә игътибарсыз калмый. Бай булсаң – карак, фәкыйрь икәнсең – булдыксыз әле син. Халыкка ярау авыр, моңа омтылырга кирәкми дә. Пәйгамбәребез дә ярарга тырышмаган, чөнки бу – нормаль хәл түгел. Турыдан, дөрес юлдан бару зарур.

– «Ашка килгән абыстайлар, акча янчыкларын алларына ук куеп, биргән хәерне тиз генә шунда шудырырга әзер утыра. Хәзер элеккеге кебек сабын, кәтүк, яулык, тукымага гына да риза түгелләр, акча кирәк! Ә бит кайбер карчыкларның туганнары булмый яисә пенсиясе үзенә дә җитми. Без кечкенә вакытта әбиләр хәерне оялып, сиздерми генә ала, «Аллаһы ризалыгы өчен булсын» дип әйтә иде. Кая ул күпме биргәннәрен карау!»

– Янчыкны кемдер хәер өләшү өчен дә чыгарып куярга мөмкин бит.

– «Бездә берничә яшь кыз бер караганда озын күлмәктән, яулыктан йөри, икенче юлы, кыска итәк киеп, кулларында сыра шешәсе тотып, тәмәке пыскытып тора. Балаларын җитәкләп, оялмыйча ифтарга да килә бит шулар. Бу тормыш авырайганда – Аллаһка, җиңеләйгәндә җенгә табыну буламы инде? Муллалар әлеге хәлне күреп-белә тора».

– Бервакыт сәхабәләр: «Арабызда бер кеше бар, көндез намаз укый, төннәрен караклык кыла», – дигәч, Пәйгамбәребез: «Намаз укуында дәвамлы булсын», – ди. Коръәни Кәримдә Аллаһы Тәгалә: «Дөреслектә намаз бозык гамәлләрдән тыя», – дип искәртә. Бу кызларга килгәндә, тәрбия бирү юк дияр идем. Абыстайлар әлеге темага багышланган дәрес уздырса, алар дин юлында кереп-чыгып йөрмәс иде. Аларга гыйлем, үрнәк җитми. Бу – күп төбәкләрдә очрый торган күренеш.

– Мәчеттә дорфа итеп сөйләштеләр, кычкырдылар, анда бүтән аягымны да басмыйм дип әйтүчеләр күп. Андый абыстай-хәзрәтләр янына яшьләр бармый бит инде.

– Коръәни Кәримдә: «Дин юлына өндәгәндә хикмәтле булыгыз яки матур вәгазь сөйләгез. Бәхәсләшсәгез дә хәерле рәвештә бәхәсләшегез», – диелә. Халыкка дини гыйлем бирергә теләсәң, син ул кешеләрне яратырга тиеш. Юкса, алар хакыйкатьне кабул итмәс. «Хүҗүрәт» сүрәсендә: «Кайбер халыклар без мөэмин булдык, ди. Юк әле, сез – мөселманнар. Иман калебегезгә кереп бетмәгән», – диелә. Күңелгә иман керсен өчен намаз уку, ураза тоту, хаҗ кылу гына җитми, Аллаһы кануннары буенча яшәргә этәрә торган теләк-көч тә кирәк, шул чагында гына мөэмин булачакбыз. Аннары мөхсин, мөҗтәһид дигән дәрәҗәләр китә.

– «Ашларда хәзрәтләр догаларны күп итеп, аңлатып укыр урында, сәгатьләр буе намазга басарга, ураза тотарга өнди. Аллага ышанганы, теләге булганы үзе дә намазга баса, уразага керә ул. Үзем дә 49 яшемә кадәр белгән догаларны гына укып йөрдем, ураза тотмадым, намаз укымадым. Барысына да үз теләгем белән, күңел кушканга килдем».

– Кайбер җирләрдә, киресенчә, доганы күп укыйлар, әз сөйлиләр, диләр. Хәзрәтләр Рәсүлебезнең: «Һәр сүзнең үз урыны, һәр урынның үз кешесе бар», – дигән хәдисен колакларына киртләп куйсын иде. Мулла кемгә нәрсә, күпме күләмдә сөйләргә икәнен чамаларга, фикерләргә тиеш, шаблон буенча гына барып булмый. Әйе, бу тәҗрибә белән дә килә, сиземләү, күңел күзе белән күрү дә кирәк. Мин исә мәҗлескә баргач, кайчак «Җәмәгать, ничек эшлик?» – дип сорыйм яки «Безнең программа ниндирәк?» дип уенын-чынын бергә кушып шаяртып куям. Шуннан кем алдында чыгыш ясаганыңны чамалыйсың инде.

Акчарлак

Фото: https://pixabay.com

Запись “Бездә абыстайлар хәерне сорап ала” [дәвамы] – Акчарлак впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

“Намаз кылмау — кешенең иман белэн көферлек арасында торуын белдерә. Намаздан баш тарту көферлеккә керү ул. Намаз укымау имансызлыкка (көферлеккә) илтә.” //Үз өем//

Ислам динендә беркемдә намаздан тулысынча азат ителми, хәтта чирлеләр Һәм хәлсезләр дә намаз кыла. Сугыш вакытында да намазны калдырырга ярамый.

Намаз укымаган өчен дә, аның тәртибен бозган өчен дә җәза каралган. Имамны узып уку, рөкугъ белән сәҗдәне тулысынча башкармау һ.б. намаз тәртибе бозылуына китерә.

Пәйгәмбәребез(саллаллаһу галәйһи вә сәллам) үзенең бер хадисендә безнен бу хаталардан түбәндәгечә кисәтә:

“Кешеләр арасында иң куркыныч карак – намазны урлаучы карак”

Намаз вакыты һәм тәртибе

1 – Иртәнге намаз: Таң атканнан алып кояш чыкканчы дәвам итә. 4 рәкагатьтән тора: 2 рәкагать сөннәт һәм 2 рәкагать фарыз.

2 – Төшке намаз(өйлә): Кояш зәвәлдән(зениттан) үткәч икенде намазына кадәр башкарыла. 10 рәкагатьтән тора: 4 рәкагать сөннәт, 4 рәкагать фарыз һәм ике рәкагать сөннәт.

3 – Төштән соңгы намаз(икенде): Җирдәге һәрбер нәрсә, зәвәл күләгәсен санамыйча, үз озынлыгына кадәр бер күләгә бирә башлаганнан алып, кояш батканга кадәр башкарыла . 4 рәкагать фарыз.

4 – Кичке намаз(ахшам): Кояш батканнан алып, кичке шәфәкъ беткәнгә кадәр сузыла. 5 рәкагатьтән тора: 3 рәкагать фарыз һәм 2 рәкагать сөннәт.

5 – Төнге намаз(ястү): Кичкә шәфәкъ беткәннэн алып, таң атканга кадәр укыла. 13 рәкагатьтән тора: 4 рәкагать сөннәт, 4 рәкагать фарыз, 2 рәкагать сөннәт. Аннан соң 3 рәкагать Витр намазы укыла.

Витр намазы Һәрвакыт төнге намаздан соң укыла.

Вәҗип намазлар: Укылу мәҗбүрилеге ягыннан фарызга якын намазлар;

Фарыз намазлар: Аллаһ тарафыннан мотлак кылырга боерылган намазлар.

Сөннәт намазлар: Пәйгәмбәребез(саллаллаһу галәйһи вә сәллам) тарафыннан укырга кушылган намазлар.

Нәфел намазлар: Безне Аллаһ Тәгаләгә якынайта торган намазлар (нәфел дип, өстәмә рәвештә укыла торган нмазларны атыйлар).

Намаз уку тыелган вакытлар:

1 – кояш калкуы: әгәр иртәнге намаз вакытында Кояш күтәрелсә, намаз бозыла.

2 – зәвәл вакыты: Өйлә намазыннан 45 минут алда башлана.

3 – кояш баюы: Ахшам намазына азан әйтелүдән 45 минут алдан башлана. Кояш баеганда, икенде намазының фарыз өлешен генә укырга ярый.

Запись «Кешеләр арасында иң куркыныч карак – намазны урлаучы карак» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте Изге Рамазан аенда Ураза тоту өчен сәхәр ашау, авыз ачу (ифтар), намаз вакытларын тәкъдим итә. Казан өчен түбәндәге таблицаны кулланыгыз. //Интертат//

Запись Рамазан аенда Уразада сәхәр ашау һәм авыз ачу (ифтар), намаз вакытлары [таблица] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..