Мәдәни сулыш, сәнгать дәрьясының, әдәбият, музыка әсәрләренең киләчәге күпләрне борчый. Әмма әлеге төшенчәләр үзебезнең карамакта. Тамашачы булганда гына тамаша да бар, алар икесе дә тыгыз бәйләнештә һәм аерылгысыз! Хикмәт, әдәби-мәдәни чараларда, нәфис кичәләрдә, спектакль-тамашаларга еш йөргән, үз иткән кешенең күзаллавы, тел байлыгы, галәмгә карашы да киң һәм тулы була.
11 сентябрь көнне без дә бер төркем фикердәшләр, шул исәптән “Рәйхан” клубы, “Чакмагыш чаткылары” әдәби берләшмә әгъзалары Уфаның “Нур” театрының “Көзге моңнар” концерт программасында булып кайттык. Театральләштерелгән зур һәм күркәм концерт тамаша һичбер кечкенә спектакльдән ким булмады. “Нур”ның, Башкортстанның йөзек кашлары чыгышлары дәррәү алкышларга лаек булды. “Мәдәни шимбә” чарасы гүзәл җырлар, нәфис шигъри юллар белән үрелеп барды.
Гомумән, Россия буенча игълан ителгән “Мәдәни шимбә” проектлар комплексы бик эчтәлекле үтте, күпләргә матур, күтәренке кәеф бүләк итте.
Юлай Низаев.

Запись Башкортстан “Нур”ында “Мәдәни шимбә” гөрләде [фотолар] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Җырчының фикерләре (үзгәртмичә бирәбез): “Минем якыннарым арасында төрле гаиләләр бар. Күп балалылар да, бердәнбер балалы( икенчене табарга җыенмаганы) да. Ничә бала кирәк икәнен – һәр әти-әни үзенчә карар кыла, һәр кешенең үз фикере. Кем дер бер баланы гына табып, шуңа бөтен көчне түгеп, үз тормышы турында да онытмыйча, рәхәтләнеп эшләүгә, ял итүгә өстенлек бирә. Кемдер балалардан гына тәм табып, бөтен тормышын 4-5 баласына багышлый. Кайсы әти-әни: “Үсәләр алар шунда,һәр бала үз ризыгы белән туа”,- дигән уй белән, бер-бер артлы табырга дәвам итә. Мин инде хәзер, нинди дер сәбәпләр аркасында бала таба алмый торган кешеләр турында сөйләмим (бәлкем кемгә дер бу бөтенләй авыр тема дыр….?) Минем шәхсән , үзем әни булганчы , гомүмән балаларага караш үзенчәлекле иде. ?Материнский инстинкт юктыр минем дип уйлый идем?. Ә хәзер инде рәхәтләнеп ,бер 3 бала әнисе булсам да, каршы килмәс идем?. Ни дисән дә , ничә бала булса да, баланы тудырып, тәрбияләп, кеше итү -зур көч тәлап итә! Бәйрәм белән , хөрмәтле подписчиклар! ??‍?‍?‍?Балаларыбыз исән-сау булып , бу тормышта рәхәт яшәсеннәр иде”.

View this post on Instagram

A post shared by Диля Нигматуллина (@dilyanig)

Запись Дилә Нигъмәтуллина: “3 бала әнисе булсам да, каршы килмәс идем” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Армиядә хезмәт иткәндә без татарлар күп идек. Әмма аралашу, сөйләшү күбесенчә русча булды. Менә шунда инде мәктәптә алган белемнәремне тормышта рәхәтләнеп кулландым дисәм дә була. Армиядә русчам да чарланып, эшләү дәверемдә миңа бик ярдәм итте. Шуны да әйтеп үтәсем килә, без укыган Күзкәй авылы урта мәктәбендә көчле, тәҗрибәле укытучылар иде. Рус теле һәм әдәбиятын таләпчән, белемле Роза апа Әхмәтшәкүрова укытты. Авылыннан беркая чыкмаган балага ул рус телен шундый итеп сеңдерә белде, соңрак, тормыш юлымда ул биргән белем бик нык ярдәм итте. Эшләгәндә төрле документлар тутырасы булды. Алар, билгеле инде, рус телендә. Мин беркайчан да югалып калмадым, татарлыгымнан оялмадым. Руслар белән иркен аралаштым, дус яшәдек һәм әле дә дус яшибез.

Хәзер барган шау-шу татар белән русны аера, дошманлаштыра. Татарча укыса, балабыз надан кала, диючеләргә сүзем шул: үз башында булмаса, нинди генә телдә укытсаң да, надан кала инде ул. Үз телләрендә шыр хата белән язган русларны да очратканым бар.

Татар авылында яшәп, русча начар белдек, кыен булды дип, үз оныклары белән дә вата-җимерә рус телендә сөйләшкән карт-карчыклар бар. Монысы инде наданлыктан, милли аңның түбән булуыннан килә.

Хәниф ГӘРӘЕВ,

Минзәлә шәһәре

Запись «Үз башында булмаса, нинди телдә укытсаң да, надан кала ул бала» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Мескеннәр дип яздым. Көчле затлар дип аталсалар да, бүген күп кенә ирләр тормыш зилзиләләренә каршы тора алмыйча, бик тиз бирешәләр. Нигә шулай соң бу? Әвен кадәр гәүдәле бит аларның күпчелеге, Аллаһы Тәгалә өеп сәламәтлеген дә биргән үзләренә. Ә акыл? Акыл бер чәркә эчү белән спирт күк очып юкка чыга.

Авыл тулы исерек ир-атлар. Шуларның күбесе өйләнмәгән һәм өйләнәчәге дә юк! Кайсы гаиләсен калдырып каладан кайткан. Авылның күңеле киң – ул читтә үлгәннәрнең җәсәден дә, гаиләсендә “артык кашык”ка әйләнгән исереген дә сыйдыра, кыйбласын югалтканнарны да кире бормый. Ярый әле туган нигезләр, игелекле туганнар, барысын да күңеленә сыйдыручы әниләр бар.

“Тәүбә итегез!” – дигән Ходай. Тәүбә ит тә, якыннарыңнан гафу сора! Тәкәбберлек ирек бирми дисезме, кадерле ирләр?! Ә бит эчеп, бөтен горурлыгыгызны аяк астына салып таптау берни тормый сезгә. Гафу итмәсләр димәгез, гафу итә белә хатыннар. Тик тукран тәүбәсе кирәкми – туйдырды, ирләрчә булсын! Ант кебек!

Ни җитми бүген ир-атларга? Нигә җылы якка оча алмаган гарип бәбкә күк канатларыгызны салындырып йөрисез? Тормышта үзегез сызасы, артыгыздан гаиләгезне ияртәсе туры юлыгызны онытып, нигә кибет төпләрендә таптанасыз? Бомжлар түгел бит сез! Җылы, төзек йортларыгыз, тәмле ашлар пешереп сезне көтүче хатыннарыгыз, әти дип өзелеп торучы балаларыгыз бар бит, югыйсә. Ни җитми ирләргә? Алар рәхәткә түзми! Эчкечелекне чир дип саныйлар бугай хәзер. “Эчкечелеккә бәйлелек” дип атала бугай ул. Нинди генә чирләр юк җир йөзендә. Дәваланабыз бит! Чит илгә барып дәвалану өчен дә миллионнар табабыз яшисе килгәч. Эчкечелекне дәвалау өчен миллион кирәкми – теләк кенә кирәк! Юк шул теләк дигәннәре, чөнки бик рәхәт авыру бу! Чыннан да, рәхәт бит: кәеф яхшы, тормыш бара, хатын китми – ябышып тормыш итә, балалар үсә тора. Акчаны хатын таба, чөнки кешедән ким яшисе килми, утка-газга түләнгән, утын килеп ауган, мунча ягылган. Кирәк булса, күтәреп дигәндәй, юындырып чыгаралар. Ашарга пешкән, алдыңа китереп куелган. Чиста урында ауный-ауный йоклыйсың. Баш чатнап уянсаң, торып, тагын эчеп кайтасың. Терлек каралган, бөтен проблема чишелгән, ә ник эчмәскә ди?!

Мондый хикмәткә бары яшьлектә сине сөеп яр иткән, бергә балалар үстереп, йорт-җирләр җиткереп яшәгән хатын гына түзә. Түзүен түзә, ләкин гомере бәрабәренә. Ә гомер бер генә тапкыр бирелә! Җүнле яшьлеген күрмәгәч, матур картлыгын күрәсе киләдер аларның. “Ыңгыр-шыңгыр” итмичә генә оныклар сөясе киләдер. Ә аның өчен йә аерылып матур картлык өмет итәсе, яки исерекне “кеше” итә-итә вакытсыз гүргә керәсе. Ә бит шуны аңлаган хәлдә хатыннар ахыр чиккә кадәр гаилә учагын саклыйлар.

Аерылганнарны гаепләмим мин. Алар – булган вакыйгаларны бизмәннәргә салып үлчәп, алга карап яшәүче көчле хатын-кызлар. Димәк, бүтәнчә була алмаган. Ә менә гаиләсен аракыга, кәеф-сафага алыштыручыларны берничек тә аклый алмыйм. Тормышта тирә-яктан гыйбрәт ала белмәгән кеше икеләтә бәхетсез. Кызыклы ачыш ясадым әле беркөн: булдыксыз хатынны ир беркайчан да ташламый икән. Сәбәбен бик яхшы беләм: көчсез хатын янында күпмедер күләмдә көчле хис итә бит алар үзләрен! Аннан, ни хикмәт, көчсез хатынның көче күз яшендә була, елап жәлләтәләр. Ходай тигезли адәм балаларын – ирне дә ярата белеп ярата торган була шул алар – елак җан ияләре (елатып кара син ире эчкән хатыннарны, дөнья еламаска өйрәтеп бетерә шул аларны). Кирәк вакытта “салырга” да маһир булалар мондый хатыннар. Андый хатынның ире җүнле ашау күрмәсә дә, үзен барыбер бәхетле саный. Аңламассың бу тормышны! Адәм баласы рәхәткә түзми, михнәткә түзә шул.

Озак еллар бергә яшәү нәтиҗәсендә хисләр суыну дигән нәрсә бар. Моны бу өлкәдәге белгечләр дә раслый. Талчыктыргыч бертөрлелектән хисләрне яңартырга кирәк диләр. Бервакыт мәдәният йортында чибәр ханымнар арасында бәйге үткәрәм. Сорау-җавап өлешендә: “Ирегез белән ачуланыштыгыз ди. Эшләр бер-берегездән читләшүгә таба бара. Һәм сез…?” – дип ситуация каршында калдырам. Бәйге тотучы Ралинә бик төгәл, кыска җөмлә әйтте: “Мунча ягам!” Шулчак тамашачыларга карадым. Тормыш төбеннән күтәрелгәннәр, булдыклылар тапкыр җавапка теләктәшлек күрсәтеп, алкышладылар. Тормышның ямен аракыга алыштыручылар кызык табып көлделәр. Мин исә бу сүзләрне хәтер кесәсенә салып куйдым. Әһә, минәйтәм, юкка гына дүрт бала үстереп, матур гына яшәп ятмыйлар икән болар!

Ирләре эчкән хатыннар газетага язмый. Минеке дә эчми. Кая барсам да тирә-якны күзәтергә яратам, үзем өчен гыйбрәт җыям. Ләкин гайбәт белән бутамагыз. Игътибар итәм гел: ире эчкән хатын киңәш тә сорамый ул. Шулай да бер яшь хатын олы яшьтәге ханымнан: “Ничек яшәрмен икән? Бик эчә. Син ничек түздең?” – дип сораган, имеш. Тегесе: “Әгәр учыңда утлы күмерне кысып тоткан хәлдә йөзеңне чытмыйча, әрнегәнеңне сиздермичә түзә аласың икән, ирең белән яши алырсың”, – дигән. Чыннан да, бүген шулай яшәүче ханымнар җитәрлек. Күңелләре тулы кайнар күмер йөртеп тә, укытучы, кибетче, җыештыручы кебек халык белән аралаша торган хезмәтләрдә, кешегә берни белдермичә, елмаеп, эшләрен җиренә җиткереп башкаралар алар. Ләкин утлы күмердән берни калмый бит, барысы да янып-көеп бетә, ә йөрәк җәрәхәтләнә! Вакыт – дәва, төзәлә төзәлүен, тик шулай да кутырлатмагыз яралы йөрәкләрне! Уйлагыз әле, кадерле ирләр! Матур итеп яшәүгә ни җитә?! Аек акыл, дустанә мөгамәлә белән яшәүчеләр дә бар бит арабызда. Берсе дә мөгезле дә, койрыклы түгел – бөтен кешеләр кебек. Әле дә соң түгелдер. Гомерлеккә сайлаган ярларыгыздан гафу сорап, кадер-хөрмәт күрсәтеп, үз балаларыгызның әти-әни дип өзелеп эндәшкәнен ишетеп, һәр туган көнгә өмет белән карап яшәгез! Кирәкмисез сез туганнарыгызга, аларның үз гаиләләре бар! Кирәкмисез сез әниләрегезгә, алар сезгә канат куеп очырганнар инде! Сез бары гаиләгездә бәхетле! Туры юлга басыгыз! Кадерсез үткән гомерләр әрәм. Ә ул ике килми.

Гүзәл ГАЛЛӘМОВА. Лаеш районы, Имәнкискә авылы. 

Запись «Ни җитми ирләргә? Алар рәхәткә түзми!» [уйлану] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Җырчы Айгөл Бариева концерттан бик негатив тәэсирләнеп кайтып киткән. Моның турында ул үзенең Инстаграм битендә яза. Язма үзгәртүләрсез бирелә:

БАРДЫК!!! КАРАДЫК!! ТЕАТРНЫ, ПОКАЗУХАНЫ КАРАП, ГАРЬЛӘНЕП КАЙТЫП КИТТЕК!!!А теперь перейду на русский,чтобы всем было понятно, как свои же ТАТАРЫ!!!»поддерживают» друг друга!!!!

В очень хорошем и приподнятом настроении пошли сегодня с мужем на праздник!Посмотреть на концерт и увидеться с друзьями….Придя на площадку увидели много журналистов,фотографов,общественных деятелей,писателей,поэтов и немного простого зрителя….Певцов и артистов среди зрителей было как ни странно очень мало…Хотя сейчас уже понимаю почему их не было!!!….Очень многие начали подходить ко мне и спрашивать буду ли я петь…Скажу сразу,я шла не с целью ПЕТЬ И ПОКАЗАТЬ СЕБЯ!!!Но когда начался концерт,вышел петь Зульфат Зиннуров ,почему то так захотелось тоже подняться на сцену и просто ПОДАРИТЬ СВОЕМУ НАРОДУ одну песню,тем более что многие подходили и просто просили об этом(имеется в виду Простой зритель!!!!)На этом оптимистичном порыве мы с Алиной Сафиуллиной пошли к организаторам…НАМ БЫЛО ОТВЕЧЕНО:НЕ ПОЛОЖЕНО!!!У НАС РЕГЛАМЕНТ!!)))))((((или может надо было тоже опять заплатить за свое выступление,как это теперь делается на каждом концерте @bolgarradiosi !!!И это говорили люди!!!, котрые сами же везде декламируют:где же вы Татары! «ӘЙДӘГЕЗ БЕРЛӘШЕГЕЗ ДИП…»и т.д……Вообщем!!У МЕНЯ БОЛЬШАЯ ПРОСЬБА!!БОЛЬШЕ НЕ ВЗЫВАТЬ К СОВЕСТИ АРТИСТОВ И НЕ ПИСАТЬ ТИПО ГДЕ ЖЕ ВЫ ВСЕ!ПОЧЕМУ МОЛЧИТЕ!!ВЕДЬ ВЫ ЖЕ КУМИРЫ!!НА ВАС ВСЕ РОВНЯЮТСЯ И Т.Д.И.Т.П!!!Если вы САМИ МАРИОНЕТКИ В ЭТОЙ ИГРЕ,ТОГДА НЕЧЕГО ВЗЫВАТЬ К СОВЕСТИ ДРУГИХ!!!!Я сама всю жизнь была, есть и буду ПАТРИОТКОЙ СВОЕЙ СТРАНЫ!СВОЕГО НАРОДА!ТЕ кто меня оочень хорошо знают, КАК Я ВСЕГДА УЕЗЖАЯ КУДА НИБУДЬ ЗА ГРАНИЦУ,ЗАЩИЩАЮ СВОЙ НАРОД,СВОЮ РЕСПУБЛИКУ!СВОЮ СТРАНУ!!!если кто нибудь, говорит что нибудь против….Пропагандирую свою культуру,язык,песни..Но также с удовольствием исполняю песни и других народов..и Спокойно могу дать и давала концерты и на русском и своем родном языке!!.НО ВОТ С ЭТОГО ДНЯ ПОЖАЛУЙСТА БОЛЬШЕ НЕ НАДО МНЕ ГОВОРИТЬ;ЧТО Я ДОЛЖНА И ОБЯЗАНА КОМУ ТО, ЧТО ТО!!!И взывать на всякого рода такие ПОКАЗАТЕЛЬНЫЕ МЕРОПРИЯТИЯ!!!….ВСЕ!!С Сегодняшнего дня Я ДОЛЖНА ТОЛЬКО СЕБЕ!СВОЕЙ СЕМЬЕ!И СВОИМ ДЕТЯМ!!И БОЛЬШЕ НИКОМУ!!!!!

 

Запись Айгөл Бариева: «Показуханы» карап, гарьләнеп кайтып киттек» впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Запись Эт елыннан халык ни көтә? [сораштыру] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Запись Ял иткәндә соңгы тиенегезгә кадәр «чишендермәсеннәр» өчен нишләргә? [фикерләр] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Болай да караңгы яз көне кичкә таба барганда, яңгыр да яуды. Шул вакытта нтернетны ачкач, дус кыздан хәбәр килеп иреште. Ул «Сәрләүхәсез» вербатим  спектакленең афишасы иде, аңа Камал театрының кече сәхнәсендә, «Калеб» пароле белән бушлай кереп була икән. Бу көнне уңай якка борам диеп, барырга ниятләндем. Фикерләр, танышулар, аралашулар булыр, дип өметләндем. «Серләүхәсез» гарәпчәдән «исемсез» дип аңлатыла, бугай. //Tatar today//

Яңа буын хәрәкәте «Калеб» белән берлектә узды бу чара. Тамашада бүтән өлкәләрдән катнашучылар булды. Алар дүртәү: интернетта эшләүче фотограф, Русия Ислам университеты студенты һәм юридик факультетта укучы студент.

Беренче мәртәбә тамашачылар өчен бу вербатим спектакль Химиклар мәдәният сараенда куелды. Шуннан соң, http://magarif-uku.ru/serleukhesez-verbatimy-tatar-telen, http://www.azatliq.org/a/28407055.html мәкаләләр басылып чыкты. 

Спектакльне куяр өчен алар нинди кыенлыклар кичергәнлекләрен, кайда репетиция ясаганнарына ачыклык кертмәдем.  «Калеб» әзерләгән спектакль татар теленең бүгенге яшәешенә багышланган булып чыкты. «Тукайны очратсаң, нинди сорау бирер идең?», «Син татар телендә сөйләшәсеңме?», «Татар теле сиңа кирәкме? Аның киләчәге турында нәрсә уйлыйсың?» — калебчеләр укытучыларга, танышларына, узып баручы таныш булмаган кешеләргә  шушы сорауларны бирә.  Бу сораулар «Сәрләүхәсез» вербатим спектакленең  нигезенә салынган да. 

2009 елда Иттифак төркеменең «Бәлки» музыкаль альбомы чыккан иде.  Хәтта аларга «Алтын Барс» статуэткасын бирделәр. Ышанмассыз,  нәкъ «Серләүхәсез» җырына! Алар шул җырга сын бирүләре өчен гарьләнде. «Иттифак» төркеменең тагын да мәгънәлерәк җырлары бар бит. Аларның тыңлаучылар өчен ачык төркемнәре: https://vk.com/club5088780. Күпме сулар акты инде шул вакыттан бирле…

Спектакльнең режиссеры – Нәфисә Исмәгыйлева, композиторы – Зөлфәт Вәлиуллин. Тамашадан соң «Калеб» оешмасыннан аларга рәхмәт хаты бирелде.

Вербатим (латин сүзе verbatim – реаль сүз), яисә документаль театр, тамашаның бер төре. Ул XX – XXI гасырлар чикләрендә барлыкка килә. Вербатим спеактль – ул реаль гади кешеләрнең сүзләрен актерлар аша әйтеп, тамаша ясау. Әдәбиятта моңа охшаш төр нон – фикшн дип атала.

Спектакль беткәч, фикер алышу булып узды. Кече сәхнәгә килүчеләргә урыннар җитте. Бары тик дүрт – биш кеше генә тамашаны басып карагандыр.

Спектакльдән соң, тамашачыларга сүз бирделәр. Фикер белдерүчеләр артистлардан да күбрәк булды, барысы да татарча сөйләде. Рузил Мөхәммәтшин, Раил Гатауллин, Илгиз Мөхетдинов, берничә әби һәм башка кешеләр үз фикерен белдерде.

Караган вакытта: «Минем күңелем болганды», «Йөрәк авыртты», дип әйттеләр. Шул депрессив кәефкә каршы фикер җитмәде. 

Чакырылган яшь тамашачыларның фикер-хисләрен моннан:  https://vk.com/public52345348 карарга була.

Кичә азагында «Калеб» җитәкчеләренең берсе – Гүзәл Сәгыйтова шагыйрә Луиза Янсуарның «Ишек» поэтик спектакле булачагына да игълан ясады.

Театрдан чыккач, яңгыр инде туктаган булып чыкты, бары улый торган җил генә калган иде.

 Nerkes Tamanni

Запись “Сәрләүхәсез” исемсез булып каламы? [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..