Без Ания белән күптәннән яхшы таныш, гаиләләрен дә әйбәт беләм. Уллары Альберт тумыштан чирле булып – арка мие бүсере белән туа. Табиблар кичекмәстән операция ясалмаса, баланың гомергә аякларына басып йөри алмаячагын әйтәләр. Ания бик куркып һәм өзгәләнеп: “Бала бик кечкенә бит әле, соңрак ясап булмыймы соң?” – дип ялына. Тик табиблар куркыта торгач, ризалаша. Бала тудыру йортыннан аларны балалар сырхауханәсенә күчерәләр һәм шул атнада ук операция ясыйлар. Ул авыр үтә, баланың үпкәсе ялкынсынып, пневмония башлана, температурасы күтәрелә. Нык тырышлык белән бала бераз рәтләнүгә, алар өйгә кайталар. Табиблар Аниягә улын невропатологта тикшертеп торырга кушалар. Алга китеш бар да кебек, тик Аниягә балада нәрсәдер дөрес түгел сыман тоела. Бала яткан җиреннән тотынып күтәрелсә дә, аякларында йөреп китәргә уйламый да, үрмәли алмый, шуыша гына. Невропатолог киңәше белән парафинлы дәвалауга, массажга йөри башлыйлар, әмма бернинди дә алга китеш күренми.

Шулай бик озак интекәннән соң бер массажчы Аниягә яңадан невропатологка күренергә киңәш итә, балагызда парапарез түгелме икән дигән шик белдерә. Тернәкләндерү үзәгендә: “Сез инде соңга калгансыз, балагыз беркайчан аякларына баса алмаячак”, – диләр. Ата-ана бу сүзләр белән килешмичә, төрле больница юлын таптарга тотына. Баланың сызлануларын карап тору чиксез газапка әйләнә.

Еллар үтә, бала култык таякларына таянып, бик авырлык белән атлый. Күпме генә дәва алмасыннар, шуннан артыгына ирешә алмыйлар. “Төрле табиблар очрады, бик кешелекле, шәфкатьлеләре дә, әмма артык дорфа, кеше хәленә керә белми торганнары белән очрашып, күңелдә мәңге бетмәс рәнҗеш юшкыны калды”, – дип күз яшьләрен сөртә Ания.

Сырхауханәгә барып, яңадан бер күренгәндә аларга МРТ ясатырга кушалар. Бу аппарат операция вакытынла бүсернең алынып бетмәгәнен күрсәтә. Алты яше тулгач, балага Мәскәүдә тагын бер кат операция ясыйлар. Һәм шунда профессорлар Казандагы операция вакытында табиблар ясаган ялгышларны күрсәтә-күрсәтә аңлаталар. Монда да операциядән соң баланың хәле начарлана, анда менингит башлана, берничә ай рәттән температурасын төшерә алмыйлар. Хәзер ярты ел саен больницага йөрүдән тыш, тернәкләнү үзәкләрендә дәва алырга кирәк. Мондый үзәкләргә кытай белгечләре килеп, инә һәм ток белән дәвалыйлар (рефлекс терапиясе) икән, ләкин болар барысы да түләүле ди Ания. Алар сораштыра-эзләнә, интернетта актарына торгач, Кытайда хәрби госпитальдә шундый балаларны дәвалау мөмкинлеге барлыгын беләләр. Бер курс дәва үтүгә 3 мең 600 доллар сорыйлар. Кимендә 3 курс үтәргә кирәк. Бу гаилә өчен күтәрә алмаслык сумма. Хәзерге вакытта алар төрле оешма җитәкчеләренә, фонд хуҗаларына, эшмәкәрләргә хәлләрен аңлатып, ярдәм сорап гаризалар яза. Тик кирәкле сумма бик авырлык белән җыела ди Ания. Республикада фондлар күп булса да, ярдәмгә мохтаҗ һәр гаиләгә кирәк сумманы биреп бетерә алмыйлар, ил белән шушы хәл бит. Телевидение-радио аша, матбугат, интернет аша ярдәм сораучылар хисапсыз. Һәр сөйләшү бер сүзгә кайтып кала: халык булышса ярар иде инде.

“Домашний” каналы һәр пәнҗешәмбе шундый авыру балаларның фотоларын күрсәтеп, диагнозлары турында сөйләп, кайсы илдән дәваланырга чакыру килгәнен, күпме акча кирәклеген әйтеп акция уздыра һәм икенче пәнҗешәмбедә шул бала өчен күпме акча җыелганын әйтә. Халык кирәкле суммадан шактый артык җибәрә, ул акчалар күпвакыт чираттагы бүтән балалар өчен тотыла диләр тапшыруны алып баручылар. Халык бездә барыбер игелекле әле. Авыру бала өчен бер атна эчендә 20 миллион сум акча җыйган халык игелексез була алмый. Андый балалар турында үзебезнең телеканалларда да еш күрсәтәләр. Ярдәм итәргә теләгән һәркем телефоны аша күрсәтелгән счетка 50 сумнан алып, зур сумма да күчерә ала. Халык төкерсә – күл була диләр. 50-200 сум хәзер тамчы гына бит, ләкин күпчелек күтәрелгәч, күпме бала аякка басып, газаптан котылырга мөмкин.

Яшәү дәверендә миңа могҗизалы хәлләр белән шактый очрашырга туры килде. Мәскәүдә яшәгән бер дустымның безнең табиблар “өметсез, кеше булмаячак” дип мөһер суккан баласын Германия табиблары ярты елда аякка бастырды. Моның өчен дустым Мәскәүдәге өч бүлмәле фатирын сатып, Лениногорскидан (чыгышы белән шуннан) бер бүлмәле фатир алды да, калган акчасын баласын дәвалауга тотты. Нәтиҗәдә бала сау-сәламәт, Казанда эшли, чиксез куаныч ясап, атна саен диярек әнисе янына кайтып йөри.

Минзәлә ягына кайтып төпләнгән икенче танышыбыз да нәкъ шундый ук юл үтте. Бүтән чарасы калмагач, ул да Волгоградтагы бик кыйммәтле фатиры хисабына баласын аякка бастырды. Фатирсыз калмадылар, яхшымы-яманмы, баш өсләрендә түбәләре бар. Сау-сәламәт балаларыннан баш тарткан, аларны язмыш кочагына ташлап киткән “аналар”ны уйласам да, үзәкләрем өзелеп китә. Бала сәламәтме-авырумы, аның бөтен терәк-таянычы бары әти-әнисе. Балаңны ташлап калдырып, ничек тынычлап яшәргә була икән ул?..

Миләүшә ХӘЙРУЛЛИНА. Мамадыш районы, Ямаш авылы.

tatyash.ru

Фото: https://pixabay.com

Запись “Балаңны ташлап калдырып, ничек тынычлап яшәргә була икән ул?..” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бер тын дәшми чәй уртлагач менә ниләр сөйләде Дамира апа. Күрәм син бу апа картаеп беткәч нигә бала тапты икән дип уйлыйсыңдыр инде. Минем беренче ирем Фәрит төзелеш оешмасында бригадир булып эшләде, үтә дә гадел булганы өчен күпләрнең күңеленә тия иде. Биеклектән егылып төшеп вафат булды. Кемдер аягы таеп киткән дисә, кайсыларыдыр егылып төшәргә булышканнар дип сөйләде. Артык тикшереп тормадылар. Мин олы улыма авырлы идем бу вакытта. Бала вакытыннан иртә туды көч-хәл белән чыбык очы туганнар ярдәмендә үстереп эшкә чыктым. Улым бакчага йөрде. Ә икенче ирем белән очраклы рәвештә генә танышып киттек. Улым Эмирнең өч яшьлек туган көненә бүләк сайлый идек. Нәрсәсе беләндер үзенә җәлеп итте ул мине. Володя урыс милләтеннән булса да итагәтьле иде. Ел саен каядыр барып ял итә идек, чәчәкләр бүләк итә иде. Үзе физкультура укытучысы булып мәктәптә эшләде. Мин эштә көннәрне Эмирне бакчадан алып кайта, кичке аш әзерләп ашамыйча да мине көтеп тора иделәр.

Улыбыз бишенче сыйныфларда укып йөргәндә юктан да кызып китә яки бөтенләй дә сөйләшмәс була башлады. Күңеле сүрелеп көннән-көн сәерләнә барган балама ярарга тырышып тәмле, яраткан ризыкларын пешерсәм дә, төрле бүләкләр алсам да аңлаша алмадык. Инде аптырап психологларга да бардык. Эштәге хатыннар белән дә киңәшләштем, кемдер бала чактан үсмерлеккә күчеш чоры дисә, кайсыларыдыр мәктәптә авыр бит укулары борчыладыр диде. Бер көнне Володяның эшкә чыгып китүен күреп минем яңга кухняга чыгып утырды улым. Күңелем белән җанында кайнаган хисләре белән уртаклашасы килүен сизеп Эмирнең үзе сүз башлавын көтеп табын әзерләдем. Аның әни әллә икәү генә яшәп карыйкмы ул бит миңа үз әтием түгел, күрәм сине дә бик ярата димәс идем диде кыяр-кыймас. Улыкаем яратулар тора бара ияләнүгә әйләнеп картлык җиткәч иптәш буласың инде ул дидем башын сыйпап кочаклап. Шул чакта балам бердәнбер куанычым, мәхәббәт җимешемнең җан авазын ишеткән булсамчы. Кабатлап төпченеп ни өчен шулай әйтүен сораган булсам болай булмас иде. Балам уги атасын, мин улымны аңлый алмый яшәдек.

Бакчага барып өлгергән помидорларны җыярга ният итеп электричкага киттем. Кесә телефоныма улымның «Мин сине бик яратам әнием, бәхетле яшә», дигән смс килеп төште. Эмирнең мондый сүзләр белән бер кайчан да сөйләшкәне булмаганлыктан аңа үзем шалтыратып аңлашырга булдым. Ләкин ул телефонга җавап бирмәде. Җаныма урын тапмыйча өйгә ашыктым. Володя жәй көннәре каравылчы булып эшли, ул өйдэ юк, мин үз ачкычларым белән фатирны ачып кердем. Каршымда баламның үле гәүдәсе бауда асылынып тора. Йөрәгемнең кайсыдыр җирендә нидер өзелгән кебек булды аңымны җуйдым. Фатир ишеге ачык булуны күреп күршедә яшәүче Нәкыйп кергән. Аның хастаханәдән эштән кайтуы булып тиз генә кирәкле уколларын кадагач күземне ачканмын. Калганы төш-томан эчендә генә булып узды. Яшисем килмәде. Ирем кайтты, тикшерүчеләр килде баланы баудан төшереп моргка алып киттеләр. Төрле сораулар белән бимазаладылар. Күршеләрем күмү эше белән ярдәм итте, өчесен, җидесен, кырыгын уздырыштылар. Яшәүдә гамем калмады. Баламның ни өчен шулай эшләвен, аңлаткан бер язу да калдырмавына телгәләндем. Бүлмәсендәге һәрбер нәрсәне үзе исән чактагыча калдырдым. Төшләремә кереп аңлатуын үтендем. Каберләренә барып җирләрне тырнап гафу итүен үтендем. Укыган мәктәбенә барып иптәшләреннән кемнәр белән дус булуын белештем. Ул бер ялгызы булган, үз-үзенә йомылып телефоныннан башка кеше белән аралашмаган. Төннәр буе йоклый алмый улымның бүлмәсендәге фотолар белән сөйләшеп, бәхетле яшәгән мизгелләрне искә төшереп елап чыгам. Күземдә яшьләрем кибеп таш сынга әйләндем. Ярты еллап чамасы вакыт үтте. Тикшерүләр нәтиҗә бирмәгәч, эшне үз-үзенә кул салган гаепләнүчеләр юк дип ябып куйдылар.

Күпмедер вакыттан соң улым төшемә кереп бик борчылып еламавымны үтенде. Бүлмәсендәге мин бүләк иткән будильникны үз булмәңә алып чык дип бер ничә мәртәбә кабатлап әйтте. Исән чакта сүзләренә колак салмаган идем, төшләремдәгесен булса да үтим инде дидем. Иртәнге җидедә шалтыраган сәгатьне сүндергәндә ялгыш идәнгә төшеп батарейкалары белән бергә ниндидер дүрткә бөкләнгән кагәзь кисәге дә чәчелде. Бу улымның соңгы хаты иде. Володя иртә әле дип борылып ятты, мин кухняга кереп хатны укырга тотындым. «Кадерле әнием, син мине зинһар гафу ит кайгы китергәнем өчен. Чарасызлыктан үз-үземә кул салырга мәҗбүр булдым. Уги әти инде ничә еллар мине көчләп мыскыл итеп яши. Уртага салып сөйләшергә кыюлыгым җитмәде, берәрсенә әйтсәң үзеңә үпкәлә начар булачак дип янады. Син төнге сменага эшкә киткән көннәр минем өчен мәхшәр булды, еладым ялвардым тыңламады. Мәктәптә дә куркытып үзе белән йокларга мәҗбүр иткән интернат малае бар. Минем яшисем килми кичер мине! Өзелеп яратучы Эмир». диелгән иде анда. Хатны бөкләп кесәмә салганымны гына хәтерлим. Эчемдә кайнап ташыган ачу аңымны томалап ни эшләгәнемне белештермичә тартмадан иң зур пычакны алдым да йоклап яткан Володяга хәлем беткәнче кададым да кададым. Бөтен дөнья кара канга батты кулларым киселеп бете, үз-үземә кул салырга карар иттем. Телефон шалтраган тавышка калтыранган кулларымнан пычагым төшеп китте. Күрше Нәкыйп хәл белеп шалтратуы икән. Минем ыңгырашулы акырган тавышка ишекне ачарга үтенде. Башы-күзе канга баткан кыяфәтемне күреп артка чикте. Баламны үтергән шакшы хәшәрәтне юк иттем дидем. Үтерә торган укол када минем улым янына китәсем килә дип ярсыдым бөтен тәнем калтырап. Минем акырган тавышка өстәге яшәүчеләр милиция чакырткан кулларыма богау салып алып китеп бер кешелек камерага яптылар. Кергән тикшерүчеләргә җавап бирмәдем.

Күп тә үтмәде Нәкыйпнең танышлары аркылы мине психик авыру дип юләрләр йортына яптылар. Төрмәдән кеше булып чыкмавымны аңлап эшләнгән эш иде бу. Тикшерү барышында йоклата торган уколлар кадап тордылар. Өнем белән төшем буталды. Уземне белештермичә йокладым да йокладым. Бу вакытта Нәкыйп адвокатлар яллап прокурорлар янына йөргән. Минем шушы хәлгә төшеп үземне белештермичә кылган җинаятьемне ирем аркасында булуын улымның соңгы хатын күрсәтеп, гаепсез булуымны расларга йөрүен мин белмәдем. Володяның күп еллар буе малайларны куркытып күп вакыт кыйммәтле бүләкләр белән кызыктырып үзе белән якынлык кыларга мәҗбүр итүче җинаятьләрен ачалар. Элек эшләгән район мәктәбеннән дә балаларга артык сырпаланган өчен үзе теләп китәргә мәҗбүр иткән булалар.

Өч ел буе дәваланып йөрәктәге яралар җөйләнә башлагач Нәкыйп мине үзләренә алып кайтты. Дөнья йөзләрендә ышанычлы кешем ул гына калган иде. Ул мине икенче ирем белән танышканчы ул яратып йөргән. Минем элекеге фатирыма ремонт ясатып җиһазларны алыштырган, кайтып керүгә исенә төшмәсен дигәндер инде. Нәкыйпнең күзләрендә ярату, якын итү хисләрен күрсәм дә мин моңа әзер түгел идем әле. Ул аңлады ашыктырмады сабыр булды. Аның көн дә эштә тоткарлануына эчем поша, борчыла идем куңелемә нидер җитмәде. Нәкыйпнең җан җылысына тартылдым. Без кавышып бергә яши башладык. Бергә диюем никахлашып аллаһы тәгалә алдында бурычыбызны үтәп. Тормышымда башка үзгәрешләр көтмәсәм дә, тәрәз каршындагы балалар мәйданчыгында бәхетле шаулашкан нәниләр тавышына карынымда җан иңгән сабыйны аермачык тойдым. Кояшлы матур көздә олы улым туган көнне нәни малаебыз туды. Яшәргә көч биреп мине аңлаган ирем Нәкыйпкә нәниебез Наилгә гомерем буе рәхмәтлемен. Баламның йоклаганда елмаеп куюлары “Әнием син дә бәхетле яшәргә лаек, дип әйтә төсле», — дип сүзен җөпләде Дамира апа.

Ишеткән вакыйгаларны күзләремнән яшьләрем сөртеп тыңладым. Берничә еллар элек бөтен шәһәрне шаулаткан, вакыйга булган йортка күптән түгел генә килеп яши башладык шул. Син күрәсен кеше күрми диләр. Язмышыбызга ни язганын, ни күрәчәген беркем белми шул.

Миләүшә Маликова "Язмышмы? Ялгышмы?"

Запись “Фатирга керсәм, каршымда баламның үле гәүдәсе бауда асылынып тора” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Фаразлар буенча, хатын башта улын буып үтергән. Аннары үз-үзенә кул салган.

Мәетләрне гаилә башлыгы тапкан. Аңа олы кызы шалтыратып, өйгә керә алмавын әйткән хәбәр иткән. Ир эштән кайтып җиткән һәм ике мәеткә тап булган.

Хәзер әлеге факт буенча тикшерү эшләре бара.

Чыганак: "Ватаным Татарстан"

Запись Татарстанда ана баласын үтергән һәм үзенә кул салган впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Әлеге хәл Иркутск шәһәрендә теркәлгән. Булачак әни перинаталь үзәккә эләккәндә 32 атналык көмәнле була. Хастаханәгә килгәндә аның тән температурасы югары, сулыш органнарына зур зыян килгәне ачыклана.

Баланың гомерен саклап калу өчен табиблар кесарево юлы белән нарасыйга дөньяга килергә ярдәм итә. Кыз бала сау-сәламәт туган, әнисен исә реанимациягә җибәргәннәр. Яшь әни анда 50 көн дәваланган. Күп очракта ул ИВЛ ярдәмендә сулаган. 11 гыйнварда ханым хастаханәдән дәваланып чыккан.

Табиблар сүзләренчә, йөкле ханымнар, бала көтмәүчеләрдән аермалы буларак, коронавирусның авыр формаларын ешрак кичерә икән. Шуңа да аларга сәламәтлекләренә аеруча да игътибарлы булырга киңәш ителә.

Запись Ковидтан үпкәләре 100% зарарланган хатын сәламәт бала тудырган! впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Маркс сүзләренчә, институт августның беренче декадасында сораштыру уздырган, ул төрле төбәкләрдә 1,6 мең ата-ананы колачлаган, һәм респондентларның 56 проценты беренче сентябрьдә балаларын мәктәпкә озатырга ниятләүләрен белдергән, шул ук вакытта күпчелегенә моның өчен ял алырга туры киләчәк, калганнары эшкә соңрак чыгу өчен эш бирүче белән килешергә карар кылган.

Моннан тыш, психологлар фикеренчә, 1 сентябрьдә ата-аналарның булуы беренче сыйныф укучыларының эчке тынычлыгы өчен бик мөһим, чөнки укыту башланган вакытта алар көчле стресс кичерергә мөмкин.

Чыганак: Кызыл Таң

Запись 1 сентябрьдә ата-аналар өчен… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

РЕН ТВ каналы хәбәр иткәнчә, җинаять узган атнада була. 41 яшьлек Ольга исемле хатын йоклап ятканда аңа ире һөҗүм итә һәм үтерә. Аннары ир хатынның мәетен ванна бүлмәсенә алып керә һәм берничә өлешкә кисә. Кисәкләрне пакетларга төреп куя. Җинаятьче мәеттән котылырга өлгерми. Фатирдан чыккан искә күршеләре игътибар итә һәм полиция чакыралар.

Урынга килгән полиция хезмәткәрләре канга буялган кул пычкысы һәм берничә кара пакет таба. Шушы ук бүлмәдә ир белән хатынның алты яшьлек улы була. Ул җинаятьнең шаһиты булырга мөмкин. Якынча мәгълүмат буенча, әти кеше балага тимәгән.

Үтерү көнчелек аркасында килеп чыккан дип фаразлана. Ир — Михаил — хатыны хыянәт итә дип саный. Шуңа күрә ул коточкыч адымга барган. Хәзер бу кеше белән тикшерүчеләр эшли.

Life.ru сайты мәгълүматы буенча, ир белән хатын салгалап йөргән, асоциаль яшәү рәвеше алып барган, диелә хәбәрдә.

Фото: thedailybeast.com

Чыганак: Вести

Запись Бала бер атна әнисенең мәете янында яшәгән впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– И-и… бигрәкләр дә көтте инде бәгырь итен. Кайтмады бит, кайтмады… Шулай, ана рәнҗеше төшмәс дип яшиме?..
– Бик тәүфыйклы бала иде үскән чакта, армиядән шулай катыланып кайтты ул.
– Сугышта булган дип сөйләгән иде Гайшәттәй мәрхүмә, кан белән үлем арасында калып, ниләр генә күрмәгәндер, бахыр… Ярый, ахыры хәерле булсын.

Кичен мал каршыларга чыккан күршеләр арасындагы хәбәрләшү һаман шул бер тирәдә әйләнде…
Гайшәттәйне иң кызганганы Диләрә булгандыр. Ул ананың бөтен хәсрәт-кичерешләрен, улы Гарифның чит җирләрдә (нинди генә дан казанган алдынгы булмасын) көчен юкка исраф итеп яшәүләрен авыр кабул итүен бөтен йөрәге белән тоя иде. Гайшәттәй кияүгә бик соң гына, яше кырыкны узгач кына чыга, улы Гарифны өлкәдәге Үзәк балалар тудыру йортына бер ай алдан барып, исән-имин табып кайта. Ләкин Гарифка тугыз яшь булгандыр, ире урман кискән җирендә фаҗигале төстә һәлак булгач, тагын бер бәби алып кайтмавына үкенә үкенүен.

– Монысын исәнлектә үстерик. Бик авыр таптың, бәбилим дип, мине тол калдыра күрмә, карчык. Малай бит! Мин разый шушы берәүгә, – дип ире юатканда, их, үзенчә эшләмәде! Ярый, хәзер шушы улының бәхете өчен яшәячәк – үлгән артыннан китеп булмый…

Үзләрен бик иртә ташлап киткән ирен гел хөрмәт белән генә искә алып, улы өчен әни дә, кирәк чакта кырыс әти дә булды Гәйшә. Гаделлеккә өйрәтте; ялганны үзе дә өнәмәде, аның иң начар гадәт икәнен Гариф улына да төшендерде. Гариф әнисенә игелекле бала булып үсте; трай тибеп, урам тузанын җилгәреп йөрмәде.
Яшелчәләргә суны бергә ташыган, кичләрен көтүдән сарык-бозауларны бергә каршылап йөргән, кыңгырау чәчәгедәй челтер тавышлы Диләрә Гарифны кечкенәдән яшерен генә яратып йөрде; үсә төшкәч, берүк сизмәсен дигәндәй, аңа туры карап сөйләшмәскә тырышты. Армиягә киткәндә ачылырга иде дә бит… юк инде… аңлашмадылар – вәгъдәләр куелмады.

Яшерен сер салды мине
Ак сагыш дәрьясына,
Җилләргә дә сөйли алмыйм –
Ут кабар дөньясына…

Озату кичәсенә Гариф классташларын, авыл хуҗалыгы училищесында бергә укыган иптәшләрен чакырган иде. Ул Диләрәнең бәйрәмнәрдә генә кия торган ак якалы чия-көрән төстәге күлмәктән, дулкынланып торган коңгырт чәчләрен зәвык белән матур итеп өскә җыеп керүен һәм әнисенә табынны башыннан азагына кадәр әзерләшеп йөрүен бары күрше һәм классташ булганга дип кабул итте. Диләрәнең моңсу гына аңа карап торуларын да, алдына аш тәлинкәсе куйганда битләренең алсуланып китүен дә, сүз сөйләгәндә үзен иң йотлыгып тыңлаганы – Диләрә булуын да күрмәде. Әнисе күрде… кызның йөрәгенең тибешен, хисләренең ихласлыгын күңеле белән тойды.

– Бар, Диләрә кызым, иптәшләрең белән бергә утыр, үзем дә җитешәм бит, бер дә ял күрмисең, – дигәненә Диләрә, башына бөркәнгән сары косынканы төзәткәләп:
– Соңыннан бергәләп утырып алырбыз, Гайшәттәй, – дип, чикләвек төшедәй яшерен өметен белгертте.
– Менә бит урын да бар. Кил, Диләрә. Гариф улым, син чакыр әле күрше кызын. Килешми бит инде, гел аяк өсте дә аяк өсте…

Гариф кызга бергә уйнап үскән дусты итеп карады. Бәләкәй чакларында гел бергә булсалар да, югары сыйныфларда Гариф, машина-техника белән җенләнеп, вакытын ындыр табагында һәм мастерскойларда уздыра торганга әйләнде. Хәер, анда бармаса да, бу яшьтә тау битендә “штандер”, “штраф”, “лапта” кебек уеннар уйнап йөрмәсләр бит инде… Диләрәнең әти-әнисе кызларына карата коры булдылар, кичләрен клубка да чыгармадылар:

– Укуыңны кара, мәктәпне бетергәч, йөрергә өлгерерсең – клуб качмый ул. Яхшы укып, алдагысын уйларга кирәк!
Диләрәнең аттестатында ике генә дүртле. Булса ни соң?! Барыбер аңа тегүчелек һөнәре ошый – әллә кая китеп тормады, райондагы училищега барды да керде. Болай, атна саен кайтып әнисенә йорт тирәсендә ярдәмләшә, Гайшәттәйгә кирәк-ярагын алып кайта.

– Бигрәкләр дә кешелекле баласың, бәхетләрең мулдан булсын, кызым. Кемнәргә уңган килен булып төшәргә язгандыр сиңа, – карчык аңа карата гел изге теләктә.
Кайчакта район үзәгеннән алар Гариф белән бергә кайтып төшәләр. Юлда сүз үзләренең укулары, кызыклы очраклар турында була. Диләрә мондый көннәрдә үзен иң бәхетле кеше итеп сизә, шаяра-көлә:

– Клубка да бергә чыгабызмы, Гариф? Барысына сөйләргә сүз булсын әле…
– Юктыр, ахры, җитешәлмәм. Мин агротехникадан рефератны язып бетерергә алдым, дүшәмбе тапшырасы.
– Һи-и… син аны ярты сәгатьтә эшләп бетерәсең инде…
…Армиягә китәсе егетләрне көтеп автобус зар булган. Менә, шаулашып, кулларына кара төстәге чемоданнар, төрле төсләрдәге чигүле кулъяулыклар тоткан, өсләренә бераз таушалганрак күлмәк-чалбарларын кигән, җылы киемнәрен чемодан өстенә сузып салган, үзләре бер карышка суырылып киткән никрутлар кереп тулдылар.

– Исән-имин генә йөр, балам!
– Барып җиткәч тә хәбәреңне сал…
– Үзеңне карап йөр, берүк әйберләреңне югалтма…
– Гариф, мин сиңа хат язармын, әниең белән бергә. Адресың билгеле булгач та, җавап язып җибәр.
Теләкләр күп булып, кайсы кемгә икәне дә төгәл аерылмады. Хәер, барысына да кагылышлы ич, колакларына элсеннәр…

Яшерен өметләр, һәр юлына сеңгән күз нурлары белән язылган хатлар ике елның көннәр-айларын санады. Әфган якларыннан дары исе сеңгән солдат хатлары коры язылса да, хат иясенең туган ягын, әнисен сагынуын белгерткән юллар да булгалый иде… Кайтырга санаулы көннәр калгач, Гариф армиядән соң үзенең иптәш малае белән туры аларның шәһәренә, заводка кайтасын әйтеп язды. Аңа шунда ук фатир бирелә икән. “Әнкәй, сине дә үз яныма алырмын, бергә шәһәрдә яшәрбез. Җитәр инде, коедан су ташып, утын ягып интегергә! Рәхәттә яшәрсең, әни…” дигәненә ана бик риза-бакый булмаса да, ул чаклы кайгырмадылар.

– Ярый, Диләрә кызым, ике елын көткәнне… тагын бераз сабыр итәрбез. Урнашыр да кайтыр. Ничек туган йортка кайтмый гына яшәп алып китсен, балакаем кайтыр… кайтыр, Аллаһ боерган булса…
Гариф армиядән соң өч ай үткәч кайтты. Үзе генә түгел. Янында – бал кашыгы белән кабып йотардай аксыл бөдрә чәчле сылу кыз. Бигрәкләр дә сылашып кына тора Гарифка. Татарча бер сүз аңламаса да, алсу иреннәре арасыннан ак энҗе тешләрен күрсәтеп, күк күлмәгендәге болын чәчәкләре кебек гел елмаеп кына тора, бичара… Гайшәттәйнең башта күз аллары караңгыланып китте, ничек эндәшергә белмәде. “Диләрә бәбкәм нишләр, и Ходаем!..”

Ә Диләрә бу вакытта клубның буш торган бер бүлмәсен юып, рәтләштереп, өйдәге тегү машинасын алып килеп ачкан мастерскоенда мәш килә иде. Бөтен авылдашларын сөендереп, ишек чаршавыннан башлап затлы күлмәкләргә кадәр текте. Кисүен дә үзе кисә, әле төрле фасоннар да уйлап чыгарырга оста… Уңдылар тегүчедән! Ләкин эш кенәгәсе дә бар бит әле: Диләрә мастерскоеның күрше бүлмәсендә генә урнашкан китапханәдә эштә исәпләнә. Китап алырга килүчеләр аны каян табасын беләләр… Вакыты белән ача, эш сәгате чыгу белән ике ишекне дә “шарт” бикли дә кайтып китә. Югыйсә төрлечә ишарәләп, күңел кылын тарткалап караучылар булды. Яшьрәк чакта да, аннан олыгая төшкәч тә, “чиләгенә күрә капкачы” дигәндәй, табылачак икән: буйдаклар гына түгел, гаилә мәшәкатьләренең сазгагыннан арынырга теләүчеләр дә килеп чыккалаячак. Диләрәнең җавабы һаман бер булачак: “ Адресны бутагансың, абзый, маҗараңны башка җирдән эзлә!”
– Гариф кайткан! Кәләше белән бергәләп!

Күлмәген киеп карарга дип килгән түбән очтагы хатынның сүзләре йөрәкне аркылыга телгәләп ташлады. Әйтәм аны, шәһәреннән бер дә хат язмады…

Дәвамы бар.

Мәгълүмат Өмет газетасы

Запись “Кайтмады бит, кайтмады… Шулай, ана рәнҗеше төшмәс дип яшиме?” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Полиция хезмәткәрләре ачыклавынча, агуны балага әнисе ризыкка кушып биргән. Аны өч көн элек исерек килеш фатирында тоткарлаганнар. Ул анда кешеләр җыеп яткан. Хатын белдергәнчә, балага агуны сүз тыңламаганы өчен биргән.

Хәзер хатынны ата-ана хокукларыннан мәхрүм итәчәкләр.

Мәгълүмат Кызыл Таң

Запись Ни сәбәпле ана үз баласына агу биргән? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Шулвакыт тракторны кабызып карыйсы килде. Нәрсә куркырга, әлегә бу җирдә без хуҗа бит! Олейник көлә, имеш, мин булдыра алмыйм бу эшне! Кабинасы бикләнмәгән, эче чип-чиста. Белмим, тракторист үзе алганмы, әллә булмаганмы, ләкин «пускач”ның стартеры урынында юк. Ә безнең илдә, бер-ике ел үткәч, тракторны кем стартер белән кабыза инде? Кыскасы, чалбар каеше белән өченче маташудан соң мотор гөрләп эшләп китте! Кереп утырдым да, сабанны күтәртеп, буразнага борылдым. Олейник мине көтеп арлы-бирле кыр башында йөри. Шулчак аның янына бер кечкенә генә машина килеп туктады да, аннан олы гәүдәле бер ир-ат чыкты. Минем якка күрсәтә-күрсәтә, Олейник белән сөйләшә башлады. Бу ир шушы җир хуҗасы – госхоз директоры булып чыкты. Урысча яхшы гына «сукалый». Башта рөхсәтсез тракторга тотынган өчен шелтә белдерде, соңыннан йомшарды, минем чыннан да механизатор икәнемне белгәч, буш вакытта сөрмәссезме, ди бу. Үз тракторчысы безнең тирәдә эшләргә курка икән. Кыскасы, взвод командиры Симонов рөхсәт биргән саен, барып кабызам да, рәхәт хисләргә чумам: авылны искә алам, үзем белән эшләгән механизаторларны күз алдына китерәм. Беркөнне килеп солярка да салып киттеләр. Ә буразна башында кем булса да мине «саклый». Дүрт көн эчендә әкрен-әкрен генә 10-12 гектар сөргәнмендер, ләкин өлкән командирлар сизеп алды моны – туктаттылар. Госхоз директоры соңыннан безнең взводны 10 литрлы канистра белән бик яхшы, үзе ясаган шәраб алып килеп сыйлады.

Мин җитмәсә батареяның комсоргы, агитаторы да идем бит. Союздан килгән самолетларның борт номерыннан белә башладык: кайсы ашамлык алып килә (ашату бик яхшы иде), кайсысы – газета-журналлар. Мин шул «борт» туктауга барып җитәм дә (300 метр ара), бушатырга булышам. Шуңа күрә дивизиядә газеталарны иң беренче мин эләктерәм. Бөтен палаткалар тулып бетә иде. Шулардан туган илдәге хәбәрләрне кисеп алып, «Мәгълүмат» тактасына элеп куям. Билгеле инде, беренче урында үзебезнең республика турындагы яңалыклар урнаша. Әле тагын, «Яшен»нәр, «Сугышчан бит»ләр чыгару минем өстә. Бераздан шунысын да белдек: безнең Әлмәттән килә торган «Дуслык» нефть үткәргече Брнога килеп җитә икән бит! Шул ике ай эчендә 5 тасма тутырып фотолар төшергән идем дә бит, ни кызганыч, «шмон» оештырып, «артык» әйберләрне юк иттеләр

Тагын бер вакыйга бүгенгедәй истә. Шулай бервакыт ефрейтор Саша Борисов белән аэродром бетонкасының башына барып чыктык. Каршыбызда арты белән йөк машинасы тора, ә әрҗәсенә зур прожектор куелган. Шуның ярдәмендә төнлә истребительләрне утырталар. Машинага якынайгач, колагыма татарча музыка ишетелә башлады.

Бердәм команда белән кабина ишекләрен кискен генә ачтык: “Марш из кабины! Руки вверх!”- дип кычкырдык.

Ике солдат яшен тизлеге белән утырган утыннарыннан җиргә шуып төштеләр, күзләре шар кебек ачык. Ниһаять, безнең формаларны күреп тынычландылар: җан керә башлады үзләренә.

– Откуда такая музыка?- дип сорау бирәм боларга.

– Откуда, откуда: из Татарии,- диде шофер урыныннан егылып төшкәне.

Татарча музыка тыңлап утыргач, телне дә беләдер дип уйладым да соравымны дәвам иттем:

– Татариянең кайсы җиреннән?

Алексеевск районыннан дигәнне ишеткәч, үзем дә егылып китә яздым:

– Кайсы авылдан?

– Урманасты Шунталысы…

– Ә мин Кыр Шунталысыннан бит!

Кочаклашып алгач, сөйләшеп киттек. Ул Венгриядә хезмәт итә икән. Аларның авиация частен әле яңа гына Чехословакиягә керткәннәр: истребительләргә төнге очышлар вакытында бетон полосага утырырга булышалар. Ә көндез көне буе йоклыйбыз, ди бу. Посттан бушаган арада машина янына барам да, Илдар белән татар көйләрен тыңлыйбыз, төнге йолдызларга карап, авылларыбызны сагынып искә алабыз. Ерак киткән саен туган ил, туган авыл сагындыра икән ул! Илдар Исламов белән соңыннан озак кына хатлар алыштык. Күптән түгел генә вафат булуын ишеттем. Авыр туфрагы җиңел булсын…

Октябрь ахырында безнең дивизияне Витебскига кайтардылар, ә алмашка башка гаскәрләр килеп калды.

Кайтуыбыз Польша аркылы поезд белән булды. Брестны үтеп, Белоруссия җиренә кергәч, ничек каршы алуларын күрсәгез иде! Һәр туктаган урында чәчәкләр, алкышлар… Әйтерсең лә, Берлинны алып кайтабыз! Ә 29 октябрьдә шәһәрнең Якуб Колас исемендәге драма театрында безнең дивизия Ленин комсомолының 50 еллык юбилеен бәйрәм итте. 7 ноябрь парадыннан соң мин авылга, әни янына кайтып төштем.

Мине исән-сау күреп, әни озак кына елады. Абыйлар, газеталардан саран гына мәгълүмат алып, минем кайда икәнне сизенгәннәр булса кирәк, әнигә дә җиткергәннәр. Ана йөрәгенең ниләр кичергәнен аңлавы читен түгел инде.

…Күптән түгел элеккеге бер хезмәттәшем кабинетка килеп керде:

– Әле менә военкоматка шалтыратып, теңкәләрен корыттым, – ди бу. – Онык өч көн буена шалтыратмый частеннан. Рота командирына шалтыратам, барысы да әйбәт, ди.

– Тукта әле, – дим моңарга, – син рота командирының телефонын кайдан беләсең соң?

– Ничек белмәскә! Онык баруга хәбәр бирде бит, әле полк командирыныкын да таптым. Әгәр кичкә кадәр шалтыратмаса, анысының да тетмәсен тетәм…

-Үзең хезмәт иттеңме соң? – дигән сорауга, – ике ел, – дип җавап кайтарды бу.

Шулвакыт кесә телефоны шалтырады:

– Әһә, килен шалтырата, димәк, малай табылган… Әле командирларының нервларын кытыкламасам, тәки шулай кала иде…

– Оныгың белән сөйләшкәндә әйт: андагы генералларны тотып кыйнамасын тагын, – дип котылдым бу таныштан.

Шунда тагын әнием (авыр туфрагы җиңел булсын) искә төште. Ул да бит 1968 елның сентябрендә, унөч километр ара үтеп, Алексеевскига военкоматка барган булган. Тик военком гына:

– Апа, бар өеңә кайт, комачаулап йөрмә монда, малаең нинди булса өйрәнүләрдәдер, – дип куып чыгарган…

Ирек Хисамиев

Мәгълүмат Ватаным Татарстан

Запись “Ана йөрәгенең ниләр кичергәнен аңлавы читен түгел…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Өч ай элек хатын авыр югалту кичерә — аның улы гүр иясе була. Бәхетсезлек гаиләгә өч ел элек Лилиянең ире вафатыннан соң килгән. Хатынга берүзенә өч бала: ул һәм ике кыз тәрбияләргә туры килә.

Ә 2019 елда сентябрьдә Лилиянең улы Подольскига күченеп китә һәм шунда үлә. Дүртөйленең битараф булмаган кешеләре анага улын туган якка алып кайту өчен кирәкле сумманы җыярга ярдәм итә.

23 гыйнвар Лилия, югалту ачысына түзмичә, кызларын калдырып, инсульттан үлеп киткән. Якыннары сөйләвенчә, табиблар аның гомере өчен дүрт көн көрәшкән. Шәһәр халкы Лилияне яхшы яктан гына хәтерли һәм аның якыннарының кайгысын уртаклаша.

Мәгълүмат: kiziltan.rbsmi.ru

Запись Башкортстанда яшәүче хатын-кыз, бала югалту хәсрәтенә түзә алмыйча, вафат булган впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..