Чыганак: Татар-информ

Запись Чистайда яшәүче хатын-кыз туган көнен сайлау участогында уздырган впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Татарстандагы иң билгеле тарихи үзәкләрнең бишлегенә кергән Чистай шәһәре узган ел 46 меңләп турист кабул иткән. Азатлык Чистайның туристларга нинди телдә тәкъдим ителүен, татарлыкның ни дәрәҗәдә чагылуын күзәтте.

Статистика 60 меңләп кеше яшәгән Чистайдагы халыкның 66 проценты урыс, 30 проценты татар дип белдерә. Гидлар исә татарлар белән русларның саны бер дәрәҗәдә дип сөйли. Шәһәрдә күбрәк руслар яшәсә, Чистай районындагы авылларда күбесенчә татарлар яши икән. Чистайда татарлык ни дәрәҗәдә соң? Туристларга ул ничек тәкъдим ителә?

Чистай шәһәр музее

Чистайда эккскурсия рус телендә барды, Азатлык мөрәҗәгать иткән гидларның берсенең дә татарча белмәве ачыкланды.

“Әгәр туристлар татар телендә алып баруны сорасалар?” дигәнгә, “Мин татарча белмим. Җаен табарбыз. Башта татар телле туристлар төркеме булсын иде әле”, диде Чистай дәүләт тарих-архитектура һәм әдәбият музей-тыюлыгының туристларга мәгълүмат бирү бүлеге җитәкчесе, гид Ирина Сидорова. 2016 елда Чистайда 46 меңләп турист булып киткән. 

 

“Бу көннәрдә музей-тыюлыкта Мәскәү, Пермь, Соликамски, Петербур, Самар, Түбән Новгородтан килгән кунаклар белән биш кораб булып китте. Уфа, Сембер, Казан, Чаллы, Түбән Кама, Алабуга, Әлмәт, Бөгелмә шәһәрләреннән туристлар үз машиналарында киләләр”, ди Сидорова. Әлегә Чистайга чит илләрдән бер генә төркем дә килмәгән. Дөрес, чит ил кешеләре килә, әмма алар бик сирәк һәм Казанга килеп, үзләре Чистай белән кызыксынучылар.

Чистай һәдияләре

Төп экскурсия програмы шәһәрнең тарихи урыннары белән танышу, Скарятин бакчасы, “Умиление”, “Хәзинә” скверлары, Чулман яры буйлап үтү, Чистай шәһәре тарихы музее һәм Борис Пастернак мемориаль музеенда булудан гыйбарәт. Шулай ук туристлар сувенирлар сатыла торган кибетләргә дә керә. Монда шәһәр кунаклары игътибарына Чистай районы һөнәрчеләренең эшләре, шәһәргә багышланган һәдияләр тәкъдим ителә.

Туристлар иң күп була торган урын – һәдияләр кибете. Анда татарча да сөйләшәләр.

“Махсус килеп татарча эндәшкәннәргә җавапсыз калмыйбыз, татар телендә җавап кайтарабыз. Туристлар саны елдан-ел арта. Алар күбрәк Чистайда чыккан сәгатьләрне сорап керәләр”, диде сатучы Гүзәл ханым.

Чистай сәгатьләре

Ишан Мөхәммәдзакир әйтүенчә, Камал исемендәге тарихи мәчеткә дә туристлар шактый йөри икән. Чистайдагы бу мәчеткә һәм ул урнашкан Татар бистәсенә туристларны тиз генә алып кереп чыгалар.

“Әлеге мәчет 1859 елда салынган, ә архив документлар 1817 елларны күрсәтә”, ди Чистай районы имам-мөхтәсибе Мөхәммәт хәзрәт Кыямов.

“Ул бер дә ябылмаган, һәрвакыт эшләп килгән, аның тарихы Мәрҗани мәчете белән дә бәйле. Тагын аның бер үзенчәлеге бар. Ул да булса, биредә 49 ел имам-хатиб булып эшләгән галим, сәүдәгәр – Мөхәммәдзакир Камалов. Ул Чистайда күп кенә биналар, мәсәлән, “Камали”, “Әмирхан” мәдрәсәләрен салдырган. Аның каберен реставрацияләдек, гел карап торабыз. Шулай ук әлеге шәхес истәлегенә укулар да оештырабыз”, ди хәзрәт.

Чистай һәдияләре

“Чистай татар теллеме, урыс теллеме?” дигән сорауга, хәзрәт: “Хәзерге вакытта урысча күбрәктер”, дип җавап кайтарды. Әмма шул ук вакытта килгән кунакларны татар милли киемнәре, чәк-чәк белән каршы алуларын да белдерде.

Чистайның “Хәзинә” паркында уздырган сораштыруда да күбрәк рус телле кешеләр очрады. Татар булганнары арасында да үз телен белмичә, рус телендә җавап кайтаручылары да булды.

Сәяхәтче, журналист Илдус Гатауллин Чистайга сәяхәт оештыручылар күбрәк аны рус шәһәре буларак тәкъдим итәләр дип нәтиҗә ясаган.

Чистай һәдияләре

“Без булган җирләрдән соң, Чистайны рус шәһәре дип әйтеп була. Ләкин бит әле Татар бистәсен дә күрдек, биредә инде ана телебез ешрак ишетелә.

Туристларны чәк-чәк белән каршы алмыйлар, тик бу экскурсия оештыручыларның башлангыч этапта гына булуын аңлата. Татарларның йөзен, тарихын, милли киемнәрен, савыт-сабаларын күрсәтү кирәк. Бу горурланырлык, монда яшәгән кешеләр дә моны аңларга тиеш.

Явыз Иван Казанны басып алганнан соң татарларга күпмедер вакыт елгага якын торырга рөхсәт бирмәгәннәр. Чистай экскурсоводлары: “Бездә мондый хәл булмаган”, дип белдерә. Болай булмый бит инде! Шуңа күрә руслар гына түгел, татар экскурсоводлары да шәһәр белән таныштырса, яхшы булыр иде. Алар татарлар тарихын сөйләрләр иде. Татарстан хакимияте моны контрольдә тотарга тиеш”, ди Гатауллин.

 

Запись Чистайга турист булып барган татарларны татарча белмәүче экскурсоводлар каршылый [видеорепортаж] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Тикшерүләр нәтиҗәсендә, ул узган ел октябрьдә Коры Бүрсеттә батып үлгән 69 яшьлек балыкчы икәне ачыклана. Туганнары да балыкчы тәнен таныйлар.

Ир-ат резин көймәсе буксир белән бәрелешү нәтиҗәсендә һәлак була. Аның гәүдәсе бәрелешү булган урыннан 8 киллометр ераклыкта табыла.

Запись Яз җитеп бозлар киткәч, үлекләр чыга башлаган… [балыкчы фаҗигасе] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бүген сәгать иртәнге 7:35тә юл һәлакәтеннән зыян күргән ике кешене авыр халәттә һәм дүрт кешене шактый авыр булмаган яралар белән Чистайның үзәк хастаханәсенә озаталар. Бәрелешүдә микроавтобус пассажиры шунда ук вафат була.

Тикшерүләрдән билгеле булганча, машина йөртүченең руль контролен югалтып, каршы юлга чыгуы – юл һәлакәтенең төп сәбәбе.

Запись Чистайдагы юл һәлакәтендә җиде кеше зыян күрә [коточкыч фаҗига] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Аерым алганда, универмагның 1 нче катына ут капкан булган, 8.14 сәгатьтә янгын сүндерүгә керешкәндә аннан кара төтен ургып чыккан. Күрүчеләр сөйләвенчә, бинаның иске өлешендә урнашкан зәркән остаханәсе турысыннан яна башлаган булган. Сәүдә үзәге хезмәткәрләре, эчтә беркем юк, дисә дә, соңыннан ачыкланганча, икенче катта “Зоофобус” җаваплылыгы чикләнгән җәмгыятьнең зоопарк хайваннары урнаштырылган булган. Анда читлекләрдә Омскидан килгән зоопаркның 60лап хайваны булган.

Янгын үрләгән беренче минутларда күршедәге кибетләрдә эшләүчеләр 4 маймылны, 5 тутый кошны һәм сөйрәлүчеләр төренең 5 вәкилен коткара алган. Төтен таралганга калган хайваннарны коткару мөмкинлеге булмаган.

Бүген иртән сәгать 4 тулып 34 минут узгач янгын тәмам сүндерелгән. Янгын 3 мең квадрат метр мәйданны ялмаган. Янгын сүндерүдә 95 кеше һәм 32 берәмлек техника катнашкан.

Хәзер биредә янгын чыгу сәбәпләрен ачыклау буенча эш алып барыла.

Версияләрнең берсе буенча электр техникасының начар эшләве күрсәтелә. Шулай ук электр белән җылыту приборларыннан һәм инструментлардан янгын чыккан булырга, шулай ук тәмәке төпчеге пыскып ут кабарга мөмкин, диләр. Янгын сүндерүчеләр ут төртү ихтималын да күздән ычкындырмый.

Запись Чистай универмагында чыккан янгында 60ка якын зоопарк хайваннары һәлак була [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Якынча мәгълүматларга караганда, Volvo җиңел автомобиле йөртүчесе руль артында йоклап киткән, дип хәбәр итә Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгының ЮХИДИ идарәсе матбугат хезмәте.

Искәртеп үтик: һәлакәт 22 августта 12.20 сәгатьтә Чистайда булган. Видеода Volvo җиңел автомобиле йөртүчесе каршы як полосага “очып чыгып” йөк машинасы белән “маңгайга-маңгай” бәрелүе күренә. Бәрелешүдән соң SCANIA җиңел машинаны тагын берничә метр сөйрәп барган.

Җиңел машинада биш кеше булган. Машина йөртүчегә 19 яшь. Ул һәм дүрт пассажир шунда ук үлгән.

Татар-информ

Фото  УГИБДД МВД ПО РТ

Запись Биш кешенең гомерен өзгән коточыкыч һәлакәтнең видеосы пәйдә булды [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ведомство мәгълүматлары буенча, анда балалар киеме сатыла торган павильон янган.

“Янгын сүндерүчеләр килеп җиткәнче, кибет администрациясе 150 кеше – хезмәткәрләр һәм сатып алучыларны эвакуацияләгән. Янгын сүндерелгән, аның мәйданы 15 кв метр тәшкил иткән. Зыян күрүчеләр юк”, дип аныклап узды ведомство вәкиле.

Татар-информ

Запись Чистайда “Эссен” кибетендәге янгын аркасында 150 кеше эвакуацияләнгән [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Скарятинский бакчасында 3 меңнән артык кеше җыелыр дип планлаштырыла һәм, респубика ифтарыннан соң, иң зур күләмлеләрдән исәпләнә. Былтыр ифтар Чистайда “Әнәс” мәчетендә 1 мең кешелек булган иде.

Шул рәвешле, Чистай мөхтәсибәте шәһәр хакимияте һәм химаячылар ярдәме белән Татарстан районнарында моңарчы тиңдәше булмаган зур чара уздырырга ниятли. Район башлыгы Дмитрий Иванов теләктәшлеге һәм ярдәменең әлеге шәһәр ифтарын үткәрүдә роле зур. Чакырылган кунаклар арасында РФ Дәүләт Думасы депутаты Айрат Хәйруллин, ТР мөселманнары Диния нәзарәте рәисе урынбасары, мөфти урынбасары Рөстәм хәзрәт Хәйруллин, Чистай районы башлыгы Дмитрий Иванов, Чистай районы мөхтәсибе Мөхәммәд хәзрәт Кыямов, Чистай һәм Түбән Кама епискобы Пармен һәм башкалар бар.

Чистай мөхтәсибәте аны гала-ифтар дип атый. Чара күңел ачу-агарту программасы белән башлана. Аның барышында традицион ислам, рамазан аеның әһәмияте, ураза тотуның зарурияте турында сөйләргә җыеналар. Җирле хакимият Аделина Минһаҗева, Ильяс Халиков, Радик Биктаһиров, Тимур «Bilal» Шабакаев һәм башка шулай мөселман музыкаль әсәрләрен башкаручыларны чакырган. Тантаналы өлештән соң җәмәгать белән намаз укыла. Аннары кунаклар бәйрәм табыны сыйлары белән нигъмәтләнә. Шундый зур мәҗлескә пешереләсе пылауга бер үгез түшкәсе, 350 кг кишер, 100 кг суган, 300 кг дөге, 100 л көнбагыш мае тотылачак.

Дини-мәдәни бәйрәм лазерлы шоу белән тәмамлана.

Татар-информ

Запись Чистайда узачак гала-ифтар лазерлы шоу белән тәмамланыр дип көтелә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..