− Айдар абый, Роберт абый белән соңгы арада элемтәдә идегезме?
– Роберт абыйның китүен авыр кичердем. Дөресен әйткәндә, үземне начар төш күргәндәй хис итәм. Хәзер уянырбыз да, барысы да үзгәрер, мыек астыннан гына елмаеп, юморга бай сүзләре белән Роберт абый килеп чыгар төсле. 8 Мартта бер чарада булган идем, җырладым. Шунда Таңсылуны күреп алдым, бу җырны тыңлаганда елап утырды ул. Шул вакытта ук күңелгә шом кергән иде инде… Безгә барысын да әйтеп бетермәделәр бит. Авыру – авыру, үтәр, җиңәр дигән өметтә булдык. Телефоннан аралашканда да Роберт абый берни сиздермәс иде! Ай-һай, ничек шундый көчле рухлы булырга кирәк?! Егет икән! Мин Роберт абыйны яхшы беләм дип уйлыйм идем, белеп бетермәгәнмен шул… Роберт абый белән гел элемтәдә булдык. Әмма соңгы вакытларда аралашу җитмәде дип уйлыйм. Соңарып үкенәбез шул. Их, сөйләшәсе, серләшәсе булган. Мин аңа гел: «Роберт абый, син – дустым да, тәнкыйтьчем дә, терәгем дә», − дип әйтә идем. Тәнкыйтьнең төрлесе була. Роберт абый булышу йөзеннән, миңа, иҗатыма уңай булсын өчен тәнкыйтьли иде. Аны бөек шәхес дип әйтүдән дә курыкмыйм.

– Җырланмаган җырлар калдымы?
– Җырлар калды. Җырлар дигәннән… Роберт абыйның «Сөюләрем инде үткәннәрдә» шигыренә Башкортстаннан Вилдан Фәйзуллин көй язган иде. Бу җырны күптән якын итеп йөргән идем инде, бигрәк тә Роберт абыйныкы булгач. Шушы җырны ничек тә булса эшләп чыгарга дигән карарга килдек. 27 мартта, йоклар алдыннан, шуны тыңлап: «Тизрәк эшкәртеп, Роберт абыйга тыңлатасы иде», − дип уйлап яттым. Иртән торуга, Инстаграмны ачам, шомлы хәбәр… Бу җырны әле барган концерт программасына өстисем килә. Аның истәлекләре, фотолары белән үрелеп барачак ул. Бу җыр булырга тиеш дип уйлыйм, чөнки Роберт абый – минем иҗатка зур йогынты ясаган кеше. «Минем җырларымны җырлап кеше булдың, Айдар», − дип, шаяру катыш әйтә иде ул. Хак та әйткән бит!

– Роберт абыйга бәйле истәлекләр сездә күптер…
– Бер җәйне Роберт абый белән Башкортстан якларына кайтып килдек. Мин рульдә, ул минем янымда. Шулай икәүдән-икәү туган якларны әйләнеп кайттык. Бишбүләк, Миякә, Акмулла, Фатих Кәримнең туган авылларында булдык… Моңа да сөенеп туя алмыйм, ярый шуңа өлгергәнбез әле. Шул чакта аның чын-чынлап халык шагыйре икәнен аңладым инде. Безнең өебездә булды, әти-әнием белән очрашты, икәүдән-икәү генә калып сөйләшеп утырдык. Бу истәлекләрне күңел дәфтәрендә саклап, киләчәктә кәгазьгә дә төшереп булса иде. Күңелем бер нәрсәгә тыныч: соңгы юбилей программама Роберт абыйны чакыра алдым һәм ул килде. Концертны башыннан ахырынача карап утырды. Аның «Өянкеләр-тупыллар»ын җырлаганда, залга төштем, күрештек, кочаклаштык. Якыннан күреп, соңгы кочаклашуыбыз булган икән. Халык арасында, җыр аша күрешеп хушлашканбыз. Роберт абый гаилә җанлы кеше иде. Клара апа, балалары, оныклары дип янып торучы, үрнәк кеше. Аның туган авылына, әнисенә, иленә, теленә булган мөнәсәбәтен әйтеп аңлатырлык түгел. Шундыйлар безне данлый да, тарихта эзле итеп калдыра да инде.

Чулпан Гарифуллина

Чыганак: Ватаным Татарстан сайты

Запись Роберт Миңнуллин Айдар Галимовка: «Минем җырларымны җырлап, кеше булдың син» [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бүген, 1 август, Роберт ага Миңнуллинның Туган көне! Быел аңа 72 яшь булган булыр иде…

Роберт Миңнуллин 1948 елның 1 августында Башкортстанның Илеш районында туган. Озак вакытлар ул «Яшь ленинчы» газетасын җитәкли (соңрак — «Сабантуй»). 1988 елдан 1994 елга кадәр Татарстан балалар фонды рәисе була. 1995-2014 елларда ТР Дәүләт Советы депутаты була. 2020 елның 27 мартында вафат була…

Видео ТНВ каналының инстаграм битеннән

Запись Роберт Миңнуллинның туган көне [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Роберт Миңнуллинның кызы – Таңсылу әтисенең Инстаграмын вафат булган көненнән үк алып бара. Көндә шигырьләр, истәлекләр, үзенең уй-кичерешләре белән дә бүлешә. Чираттагы постында да күңелендә булганнарын язды Таңсылу ханым.

https://www.instagram.com/p/CDMg9d4q9G8/?igshid=1j5ffef5u0xd1

 – Минем хис-тойгыларымны аңлаган, минем белән бер дулкында булган һәрберегезгә мин бик рәхмәтлемен! Сезнең ихлас теләкләрегезне, җылы сүзләрегезне уку миңа бу авыр вакытларда нык терәк булды..
Мин, әлбәттә, көне-төне елап йөрмим, хәтта көлә дә алам, хәер, өч бала бертуктаусыз хисләргә бирелеп утырырга бирмәс тә иделәр… Гадәти тормыш дәвам итә, билгеле.. Тик нәрсә соң ул “сабыр ит” диюләре?! Искә дә төшермиммени? Фотоларына да карамыйммы? Шигырен дә укымыйммы? Бүлмәсенә дә кермимме? Укыган саен, караган саен, уйлаган саен күңел тула бит, җаным өшеп, күздән яшь бәреп чыга.. Мин нишләтим соң?! “Кеше кешесе дә үлә инде” дип еламыйм да мы? Былтырның һәр көне искә төшкән саен “кеше дә чирли инде” дип җәлләүдән туктыйммы? Нибары дүрт ай элек мин Әтине барып кочаклый ала идем, дүрт ай.. Ә бүген “ярар инде, тормыш бит бу” дип кисәк кенә онытылыйммы? Минем онытасым да, онытыласым да килми бит, елый елый булса да уйлансам, шигырьләрен укысам рәхәтләнәм, гаиләм, балалар тормышына зыяны тими бит..
Көненә бер пост куйган саен елау, көне буе елау түгел, ләбаса.. (хәер, фани дөньяга күчкән берәүнең аккаунтына кереп хисләнмичә, искә төшермичә буламы соң ул?!) Догасыннан да калдырмыйм, еларга ярамаганлыгын да беләм.. Акылым белән аңлыйм.. Тик күңелемә, йөрәгемә хуҗа түгел мин. Эчемдәге – тышымда шул..
Тик моның белән риза булмаучыларны да аңлап була: Әтинең иҗатын яратып, аның шигырьләрен укырга кергән кешеләргә минем хисләр, минем кичерешләр артык..
Шуңа да моның бердәнбер чарасы: үз хисләремне үз эчемдә тоту.., аларны юк итү түгел, ә кешегә ачып салмау, күрсәтмәү.. Дөрестән дә, Әтинең аккаунтын беренче көннән үк алып бару – минем йөрәк кушуы буенча булды, аның үзен, иҗатын онытмаулары төп сәбәп иде, бу минем өчен мөһим иде.. Күңелдәгене ачып салу, дүрт ай буе эчемдәгенең йөздән бер өлеше белән бүлешү, бәлки, минем хатам да булгандыр.. Гафу..
Тагын аклану кебек килеп чыкты инде..
Бу аккаунт Әтинең иҗатына гына багышланган булырга тиештер, мөгаен.. Минем хисләр – минем белән калсын.. Әтине минут саен сагынырмын, мизгелгә дә онытмам, еласам елармын, кирәк икән, гомерем буена.
Кирәк иде микән инде минем бу язмам.. Дөрес аңларсыз дип өметләнәм..

Чыганак: Роберт Миңнуллинның Инстаграм бите

Запись Роберт Миңнуллинның кызы – Таңсылу ханым: “Тик нәрсә соң ул “сабыр ит” диюләре?!” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

1974 елдан Рөстәм Фәйзуллинның язмышы Татарстан Республикасы дәүләт телерадиокомпаниясе белән бәйле. Соңгы елларда ул Татарстан радиосының әдәби-сәнгать программалары редакциясен җитәкли, аудиоязмалар фонды белгече була.

Ул туган ягында, Балык Бистәсе районы Балтач авылы зиратында җирләнә.

Видео Азатлык Радиосы сайтыннан алынды

Запись Күренекле шагыйрь, журналист Рөстәм Акъегет (Рөстәм Фәйзуллин) белән хушлашу… [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Моңсуланып ята каберең.

Заман белми шагыйрь кадерен…

(Әнгам Атнабай)

Әйе, сүзне нәкъ шушы урыннан башлыйсым килә. Беренчедән, Әнгам Атнабайның – Татарстан һәм Башкортстанның халык шагыйре икәнен белмәгән кеше юктыр. Аның бихисап җырлар авторы икәнен дә беләләр, ләкин бик күпләр “Бу җыр Әнгамнекеме ни?” дип аптырый. Әнгам Атнабайның барлык шигыре дә күңелгә ятышлыгы һәм гадилеге белән үзенә алып кереп китә. Шәхсән мин аларда үземне табам. Шагыйрьнең ихласлыгы һәм намуслыгына 26 нчы февраль көнне яңадан инандым. //Tatar today//

Филармония залларын тутырып килгән халыкның шагыйрь иҗатына мөккиббән китеп гашыйк икәне аңлашылды. Бер-берсе белән үзара сөйләшкәндә дә шигырь юлларын кыстырып куючылар сирәк булмады.

Концертны Филүс Каһиров “Җиз кыңгырау моңнары” җыры белән башлап җибәрде. Бәйрәмнең зәвыклы һәм алыштыргысыз алып баручысы  Зәмирә Рәҗәпова җырлар арасында чыгып, шагыйрьнең гомер юлы белән таныштырды. Әмма сәхнә йолдызларын исемнәре белән чакырмагач, тамашачыларның пышылдашулары колакка чалынды. Бигрәк тә арткы рәттә күзлектән утырган әбиләр пыялаларын сөртеп куеп та, җырчының кем икәнен җүнле-рәтле танымады.

View this post on Instagram

#атнабай кичэсеннэн мизгеллэр… Атнабай белэн мин мэктэп партасыннан у женлэнэ идем. Анын китабы хэрчак минем эш остэлендэ ята. Анын куп эсэрлэрен яттан белэм. Шуна да элеге кичэн @tatfilarmonia эшлэргэ мина биргэч, мин ач кешегэ бер табын ризык биргэн кебек, кайсы шигыренэ, нэрсэгэ тотынырга белми югалып калдым. Авыр булмады бу кичэне эшлэу, жинел булды. Чонки шигырьлэре узлэре ук жырлап тора, искитеч бай материал. Эле программага сыеп бетмэгэн купме материал, тамашачыга ишеттерэсе килгэн купме шигырьлэр… Дуслар! Шигырь укыгыз, #атнабай ижатындагы тирэн фэлсэфэ, тормыш асылы, мэгънэле фикерлэр гап – гадии тел белэн хэр кемгэ анлаешлы язылган! Анда тормыш мэктэбе!

A post shared by Замира Ражапова- Куприянова (@zamira266) on Feb 26, 2018 at 11:09pm PST

View this post on Instagram

Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә Башкортстанның халык шагыйре Әнгам Атнабаевның тууына 90 ел тулуга багышланган әдәби-музыкаль кичә булды. • 26 февраль – филармониягә бөек шагыйрь Габдулла Тукай исеме бирелгән көн. Татар филармониясе бу көндә ел саен үз сәхнәсендә әдәби, шигъри кичәләр уздырырга ниятли. • Быелгы кичәнең Башкортстанда яшәп иҗат иткән шагыйрь Әнгам Атнабаевка атап уздырылуы – шагыйрьнең юбилей датасы һәм аның Татарстанда зур популярлык, шөһрәт казанган шәхес булуы белән бәйле. • Кичәдә танылган эстрада һәм театр артистлары башкаруында Әнгам Атнабаев шигырьләре, аның шигырьләренә язылган җырлар яңгырады. #татарскаягосударственнаяфилармония #атнабай #филармония #тукайфилармониясе #филармониятукая #казань #татарстан #башкортостан

A post shared by Татарская филармония (@tatfilarmonia) on Feb 27, 2018 at 3:25am PST

Концертка бию өстәгән булсалар, тагын да күңеллерәк буласын әйтәсе килә. Дөрес, шагыйрьнең туган көнендә шигырь һәм аның шигырьләренә язылган җырлардан башка тагын нәрсә була алсын? Әмма бер апаның йоклап киткәнен күреп, үзем дә өйдәге мендәрне сагынып куйдым. Ә сәхнәгә бер-бер артлы шигырь сөйләргә чыккан юмор осталары – Раил Садриев, Җәвит Шакиров, җырчылар һәм театр артистларының һәр авазы саен өлкән буын вәкилләре күз яшьләрен сөртеп утырды.

Бәйрәмдә балавыз сыгып, шагыйрьнең нечкә күңеллегенә шаккатып кына утырмадылар, билгеле. Сәхнәгә Татарстанның халык шагыйре Роберт Миңнуллин чыккач, кызык берәр вакыйга телгә алынасы көн кебек ачык иде. “Менә, ниһаять, Атнабай да Татарстанга тулы хокуклы, популяр шагыйрь булып килде”,- дип башлады ул сүзен. 1960-80 нче елларда Атнабайдан да танылган шагыйрь булмаганын билгеләп китте. Шулай ук бер ничә сәбәбен дә санады:

– Беренчедән, Атнабай бәйсез, беркемгә дә буйсынмый торган шагыйрь булды. Ул карьера өчен түгел, ә шигърият дип яшәде. Аның дәрәҗәләргә исе китмәде. “Минем сыңар медалем дә юк” дип язган сүзләре моңа дәлил. Әле тагын “Кызыл таң” газетасында гап-гади  журналист булып эшләгән кеше ул. Аннары озак еллар буе “Сәнәк” сатирик журналында редактор урынбасары буларак хезмәт куйды. Бөтен тоткан кәнәфие  шул булды. Башкортстан халкы аны хөрмәт итте. Хәтта аңа сүз дә әйтә алмадылар. Халык шагыйре исемен дә өлкән яшьтә генә “Кызыл таң” газетасы алып бирде. Ул халыкчан шагыйрь булды. Халык белән очрашуы – үзе бер олы сәнгать иде.

View this post on Instagram

Хәерле иртә, газиз замандашларым-инстадашларым! Иң изге теләкләрем сезгә! Бу – кичәге сурәт. Безнең белән Әнгам Атнабайның улы Азамат һәм аның кызы Ләйсән (Атнабайның оныгы). Ләйсән Атнабайның сеңлесе, Гафури театрының атаклы артисткасы Зинира Атнабаеваның яшь чагына бик ошаган икән… Ә концерт бик матур булды. Искиткеч матур шигырьләр, җырлар яңгырады… Тамашачы да бик зәвыклы иде… Эльмира Җәлиловадан башка бер генә шагыйрь, язучы да күренмәде… Атнабайны да уздырырга тырышып, язып яталардыр инде… #робертминнуллин #робертмиңнуллин #шагыйрь #атнабай #татарлар

A post shared by Роберт Миңнуллин (@robert_minnullin_poet) on Feb 26, 2018 at 9:18pm PST

Роберт Миңнуллин сәхнәдә яңгыраган “Җиз кыңгырау моңнары” җырының тарихын да сөйләп китте:

– Ул җыр Илеш районында туды. 1968 елда Илеш районында Башкортстан әдәбияты һәм сәнгате көннәре булды. Анда Атнабай, Илфак Исмаков һәм үзешчән композитор Вәсил Хәбисламов бар иде. Ул чакта мин район газетасында корреспондент булып эшли идем. Икенче көнне район үзәгендә концерт булды. Башта Атнабаев шушы шигырен сөйләде. Аннары композитор көен уйнап күрсәтте.  Ә соңыннан Илфак Исмаков чыгып, халыкның алкышлары астында башкаручыларны игълан итте. 

Аннары соң шагыйрь кулына тотып чыккан китап белән дә таныштырды. 1966 елда унынчы сыйныфны тәмамлаганда сатып алган китап ул. Роберт берьюлы 10 китап алып кайтып, якыннарына өләшкән. Ләкин ике-өч көннән соң, халык бу китапны таптыру сәбәпле, сатучы ике китапны яңадан алып киткән. Атнабай белән дуслашып йөргән чакларын – иң бәхетлегә санап, Роберт Миңнуллин шагыйрьнең шигырь юлларын укып үтте.

Концертның бөтен рухы һәм бизәге  шигъри юллар булгандыр. Йокымсырап киткән халыкны Илназ Баһ һәм Гүзәл Идрисова дуэты гына уята алды. Алар Әнгамнең “Ярамыйга карамый” җыры белән үзенә күрә бер энергия өләштеләр. Ләкин сәхнәне нинди генә җырчы бизәмәсен, нинди генә моңлы һәм матур җырлар җырланмасын, бары тик Айдар Галимовка кына чәчәк бәйләмнәре тапшырдылар. “Нигә Айдарга гына?” диюем түгел, ә башка җырчылар нәрсәләре белән ким? Филүс Каһиров, мәсәлән, бер сузып җибәрүе белән әсир итте. Сәхнә пәрдәсеннән Асаф Вәлиевның эшләпә кырыен күреп алган һәркем дәррәү кул чабарга тотынды.  Чулпан Йосыпова күлмәгенә чалынып егыла язса да, гадәттәгечә, моңлы итеп башкарды. Айгөл Бариева бигрәк тә шигырьне матур укыды. Алар барысы да кочак-кочак чәчәккә лаек иде, минемчә.

View this post on Instagram

Искиткеч матур кичә иде бүген!!!Сәхнә артында шундый дулкынлану…Фотолар бик күп..?.Чөнки АТНАБАЙ!!!Һәрберсе бик зур дулкынлану белән шигырьләрне,җырның сүзләрен кабатлап сәхнәгә чыкты …Мин бик бәхетле бу кичәгә үземнем кечкенәәәә генә өлешемне калдыра алганыма!Барыгызгада зур рәхмәт!!?????????? #атнабай #филармония #матуркич #аллагашөкер #меңрәхмәтХодаема #начакешеләрдәнсакла #ләиләһәилләллаһ

A post shared by Aigul Barieva ???Бул гына (@aigul_barieva) on Feb 26, 2018 at 10:35am PST

Һәр концерт номеры аша минем башыма бер уй килде: “Әгәр Атнабай үзе шушы сәхнәләрдә утырса, нишләр иде икән?” Бу сорауга җавапны кичемне ямьләндергән концерт та, андагы катнашучылар да, хәтта залда утырган  улы Азамат та, оныгы Ләйсән дә бирә алмас иде. 

Әнгам Атнабай – ул мәңгегә гадилекнең һәм ихласлыкның үзе булып халык хәтерендә калачак олуг шагыйрь!

Рәфидә Галимҗанова

Запись Атнабайга 90: бәхетле Роберт Миңнуллин, чәчәкле Айдар Галимов, биюсез концерт [фото, видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Бу шигырь мәрхүм Илфак Шиһаповка багышланган булса кирәк. Чөнки Ренат аның белән таныш, яхшы мөнәсәбәттә иде. “Икебез дә иҗат кешесе булгач, сөйләр сүзләр, уртак темалар күп булды,” – дигән иде ул Илфак Шиһапов турында. 

Шигырьне сезгә дә тәкъдим итәбез.

Йә, күрешик. Сөйләп җибәр.
Үз иттеләрме?
Дөрес яшәмәдең диеп,
Нык сүктеләрме?
~~~~~~~~~~~~~~~~
Җирдән ахирәткә кадәр
Еракмы ара?
Татфондбанкны ябучылар
Кайларда яна?
~~~~~~~~~~~~~~~
Миллениумнан озынмы
Сират күпере?
Оргсинтездан яманмы
Тәмуг төтене?
~~~~~~~~~~~~~~
Оҗмахта күренгәлиме
Берәр зур түрә?
Ут~суга, газга түләүләр
Айдамы килә?
~~~~~~~~~~~~~~
Өс~башың бөтеңме синең,
Тукмы тамагың?
Анда бушка бирмиләрме
Вамин каймагын?
~~~~~~~~~~~~~~
Ришвәт биреп котылганнар
Бармы тәмугтан?
Сүз иреген кысалармы
Гади халыктан?
~~~~~~~~~~~~~~
Ничек анда торып ята
Иртә киткәннәр?
Кайсыбыз тора чиратта,
Кемне көтәләр?

View this post on Instagram

A post shared by Ренат Галиаскар (@renat_gali_askar)

Запись Ренат Галиәскәровның “И.Ш.га” шигыре кемгә атап язылган? впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

1913 елның 15 апрелендә (иске стиль белән 2 апрель) татар шагыйре Габдулла Тукай вафат була. Азатлык данлыклы әдипнең үлеменә бәйле аз кеше белгән, мөһим 7 фактны барлады. //Azatliq.org//

1. Тукай сәламәтлеген нәрсә какшаткан?

Тукай Казанга килүгә үк язган беренче хатларында Казандагы һава торышына һәм бүлмәсенә зарлана. Ул яшәгән салкын бүлмә һәм башка шартлар аның сәламәтлегенә агу була. Инде бу вакытта аның йөткерүе аның чир эләктерүен аңлата, ләкин диагноз бары тик 1912 елда Петербурда куела. Табиблар чирнең Тукайга ныклап ябышканын аңлый, дәвалану, савыгуга өмет калмаган.

Тукайның соңгы көннәре бик авыр уза. “Вакыт” газеты язганча, соңгы көннәрендә ул көчкә генә сөйләшә, аның янында тәүлек буе дуслары кизү тора. 1913 елның 2 апрелендә кичке сигез тулгач шагыйрь бакыйлыкка күчә.

Габдулла Тукай Клячкин хастаханәсендә ята, үлеменә 1 көн кала

2. Шагыйрь үлеме хәбәре тиз тарала

Тукай кичке сигездә вафат булса, инде 9-10да бу хәбәр бөтен шәһәр буйлап тарала. Шул ук төндә бу кайгылы хәбәр телеграф баганалары ярдәмендә төрле шәһәрләргә һәм Русиянең төрле төбәкләренә җиткерелә.

Хәсән Туфан үз хатирәләрендә Сабантуйга әзерләнә торган авылында гармуннарның һәм җырларның кинәт тынуын искә төшерә. Кечкенә егетләр дә, беренче язгы үләнгә ятып, җирне кочаклап үкереп елады, дип яза Хәсән Туфан.

3. Күпсанлы матәм чаралары

Казан, Кырым, Кавказ, Урта Азиядә татарларның иҗтимагый һәм мәдәни тормышы берничә көнгә туктый. Гәзит сәхифәләрендә күп кенә китап сатучылар, нәшриятлар, сәүдә йортлары 3 һәм 4 апрель көннәрендә ябык булачагын хәбәр итә. Татарлар яшәгән барлык урыннарда матәм чаралары уза. 3 апрель көнне исә күп кенә татар мәктәпләре гадәти дәресләрне үткәрүдән баш тарта, аның урынына Тукай шигырьләре укыла, аның рухына багышлап Коръән аятьләре яңгырый. Татар матбугатында хәтта ул көнне дәресләр үткәргән мәктәпләр тәнкыйтькә дучар була.

4. Соңгы юлга озатырга 5 меңнән артык кеше җыела

2 апрель кичендә үк Габдулла Тукайны соңгы юлга озату комитеты оеша. Җеназа уку, җирләү чарасы 4 апрельдә уза. Иртәнге 10да шагыйрь вафат булган Клячкин хастаханәсенә янына кешеләр җыела башлый Аннан озату йөреше зиратка кадәр сузыла. Теләүчеләр соңгы тапкыр шагыйрь йөзен күрә ала.

Күмү йөрешендә, төрле мәгълүматләргә караганда, 5-10 мең кеше катнаша. Хәтта 5-6 мең кеше катнашса да, бу татар шәхесен җирләүдә күрелмәгән хәл ди Михаэль Фридерих. Йөрештә Казанның барлык муллалары катнаша. Җеназаны Галимҗан Буради уздыра. Кабер өстендә доганы Фатих Әмирханның әтисе Зариф хәзрәт Әмирхан укый.

Тукайны соңгы юлга озату

5. Төрле төбәкләрдән кайгы уртаклашу хатлары килә

Татар матбугаты төрле яклардан килгән кагыйнамәләр белән тула. Алар Русиянең төрле шәһәр-төбәкләреннән, төрки-мөселман илләреннән килә. Мәсәлән, “Кояш” газетында басылган соңгы кайгы уртаклашу хаты Кытай Төркестаныннан була, аны 23 кеше имзалаган. Шуннан соң газет мондый хатларны бүтән бастыра алмаячагын белдерергә мәҗбүр була. “Вакыт” газетында исә май башына кадәр махсус “Тукаев рухына” дигән рубрика дәвам итә.

6. Тукай үлемен сәүдәгәрләр уңышлы куллана

Тукайның үлеме “табышлы” булып чыга. Шагыйрьне җирләгән көндә чәчәкләр сатып алырга теләүчеләр чиратлары озын була. Инде 28 апрель көнне Тукай шигырьләрен граммофон тасмасына яздырып, аларны сата торган сәүдәгәрләр пәйда була.

1914 елда инде “Габдулла Тукай” исемле сабын сатыла башлый. Бер сабынны 10 тиеннән саталар. Татар нәширләре дә Тукай исеме белән шактый баей: күпсанлы китаплар, әсәрләр чыга башлый. Шулай ук Тукай фотопортретлары, тәбрикнамәләр чыга башлый. Хәтта “Тукай” кәнфитләрен җитештерүчеләр дә була. Шагыйрьнең җыр текстлары булмаса да, оста маркетологлар “Тукай җырлары” дигән тәлинкәләр сатып та акча казана.

7. Тукай исемендәге стипендия фонды оеша

Тукай әсәрләренең берсендә аның исеменнән стипендия оештыру васияте бар. Шул стипендия акчалары аның әсәрләрен сатудан килергә тиеш була. Сүз ул вакыттагы 500ләп сум турында бара. 1913 елның 7 апрелендә “Йолдыз” газетасында бу стипендия фондына акчаларны хәйрия буларак тотарга чакыру басыла. Һәм, чыннан да, күпмедер вакыт дәвамында аерым шәхесләр һәм оешмалар шагыйрь фондына акчалата сәдәка бирә.

Бу фонд акчалары белән махсус комиссия идарә итәргә тиеш була. Ләкин аны оештыру бәхәсләре озак бара, сузыла. Берничә ай узуга татар матбугатында моның турында искәртүләр юкка чыга. Соңрак “Кояш” газетында хәйрия ителгән акчаларның кая китүе турында һәм фонд нигә эшли башламады дигән сораулар белән мәкалә чыга, ләкин аннан соң матбугатта моның турында сүзләр күренми диярлек.

Язма Михаэль Фридерихның “Габдулла Тукай как объект идеологической борьбы” китабы нигезендә әзерләнде.

Запись Тукай үлеме: шагыйрь турында кеше белмәгән 7 факт [видео] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Запись Язмышны кара козгын белән чагыштыручы Ирек Габдрахмановтан яңа җыр сүзләре впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Җанымны кабаттан терелтү,
Тереклек суына тартылам.
Мең кабат күңелем җан бирә,
Мең кабат яңадан терелә.

Каләмең атып бәр кирәкми,
Хисләрең тезәргә сүзләргә.
Күкләргә атылып дәрт тапмый,
Җиреңә төшәргә кирегә.

Саташкан уйларың әйдәкләп,
Кай тараф җаныңны ташлатыр.
Кемнәр бит сине аңларлар?
Кемнәре кимсетеп таш атыр.

Күзләрең талдырган төннәрен
Үксегән җаныңны җәзалар.
Туры сүз кылычтай каләмең,
Күрсәтер күп сиңа казалар.

Атып бәр каләмең кирәкми,
Китерер ул сиңа җәфалар.
Мең кабат җаннарын кыйнатып
Тереклек суларын бик азлар табалар.

Зиннур Тимергалиев

Запись Зиннур Тимергалиевтан җанны терелтә торган шигъри юллар впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Акылымнан мине яздырасың,
Карашларың белән чакырасың!
Кайнар хисләремне таштырасың-
Саф сөюең белән…Шаштырасың!
Салкын кышта чәчәк аттырасың,
Сөю язларында калдырасың!
Кайнар ялкыннарда яндырасың-
Мәхәббәтең белән…Шаштырасың!
Йолдызларга юллар салдырасың,
Төшләремә кереп яндырасың!
Йөгәнләмим азгын хисләремне-
Син барыбер мине…Шаштырасың!
Моңлы-моңлы җырлар яздырасың,
Ике ярга күпер салдырасың!
Килми һичтә Сине калдырасым-
Карашларың белән…Шаштырасың!
Көн дә Синең төшләреңә керәм,
Иренеңнән шашып-шашып үбәм!
Туктый алмыйм Сине яратудан-
Мәхәббәттән янам, көям, үләм!

Йөрәкне дә һич туктатып булмый,
Ярсый… Сөя… Алга ашкына!
Хыялымда ак болытлар булып,
Агыламын Синең яныңа!

Син эрисең минем кулларымда,
Шоколодтай татлы, назлы Син!
Җилләремнең иң иң җылысы Син-
Салкын кышларымның язы Син!

Кайнар сөюебез ялкыннары,
Бар Җиһанга бирсен Сәгадәт!
Тик шәм сыман янып бетмәсен ул-
Безнең Сөю… Безнең Мәхәббәт!

Кояш сыман мәңге балкысын ул,
Сөю белән тулган дөньяда!
Безнең сыман Таһир-Зөхрәләр,
Табышсыннар назлы язларда!
Төшләреңдә әгәр мине күрсәң,
Тик Бәхеткә юра Матурым!
Өннәреңдә килеп юатырмын,
Куанычым минем… Таң нурым!
“Яратасыңмы?” дип сорама син,
Яратмыйм мин Сине Алтыным!
Чын йөрәктән Сине янып сөям,
Синең өчен яна ялкыным!
Мәхәббәтнең кайнар утларында,
Яна-яна сөям мин Сине!
Бөтерелгән диңгез-дарьяларда,
Бата-бата сөям мин Сине!
Күз ачкысыз кышкы буранда да,
Туңсам туңам – Сине сөям мин!
Синең өчен жаным жәл дә түгел,
Синең өчен, Жаным, үләм мин!
Берни күрмим… Сине генә күрәм,
Мәхәббәтле уйчан күзеңне!
Ай нурында назлы караш сипкән,
Ягымлы һәм алчак йөзеңне!
Мин яратмыйм Сине… Шашып сөям,
Сөю хисләренә тилереп!
Мәхәббәтсез ничек яшәү кирәк-
Назлы сүзләргә дә тилмереп!

Ирек Габдрахманов

Запись Германиядә яшәүче Ирек Габдрахмановтан шаштыргыч шигырьләр впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..