Булган мәгълүматларга караганда, ул юл аша сыерын куып чыгып барган. Юл-транспорт фаҗигасе нәтиҗәсендә хатын һәлак булган. Тикшерү башланган.

Фото: socialcowmedia.com

Чыганак: Кызыл Таң

Запись Тетрәндергеч хәл: юл аша сыерын куган булган… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Яңа туган бозаулар нормадан ике килограммга җиңелрәк, ләкин алар аякка бик тиз басканнар. Әниләре дә җиңел кичергән: бишенче көндә инде 40 литр сөт бирә башлаган.

Фото: Шәһри Казан

Чыганак: Шәһри Казан

Запись Мамадышта гадәти булмаган хәл: бер сыер… впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

КАРТ СЫЕРНЫ ИТКӘ ОЗАТКАЧ

Мәүлия ханым Нәбиуллинага 60 яшь. Язмышы гыйбрәтле. Туган вакытта кызының башы кысылып калып, баш мие нервларына зарар килүе аркасында инвалид булган. Шулай булса да, кул көрәше ярышларында катнашкан, Сочига кадәр барып җиткән хәтта. Әнә шул ярышлар вакытында бер аягын комбайн ургычына кыстырып өздергән егет белән танышкан, яшьләр берсен-берсе ошатканнар. Дүрт ай гына йөрешкәннәр дә, өйләнешкәннәр. Мәүлия апа үзе янына кызын да, аның ирен дә сыйдырган. Яшьләрнең бәхете түгәрәк – алты һәм бер яшьлек балалары бар. Кыскасы, шундый үзенчәлекле гаилә бу: монда бер пенсионер, ике инвалид һәм ике балигъ булмаган бала яши.

Мәүлия апаның бер карт сыеры да булган. Анысы узган ел чирләп киткәч, барыбер терелә алмас, сөте дә нык кимеде, исән вакытында суеп, иткә җибәрик, дип сатканнар. Карт сыерның акчасы да күп булмаган – утыз мең сум гына алганнар.

Ишле гаиләдә, бигрәк тә, бәләкәй балалар булган җирдә сөтсез булмый, шуңа күрә Мәүлия апа озакка сузмый гына яңа сыер алып кайту турында уйлый башлый. Элек кенә ул: «Сыер сатучы юкмы?» – дип, күрше-күлән, авылдаш аша белешкәннәр. Хәзер интернет заманы. Мәүлия апага да Рамил исемле бер туганы интернетта белдерү күрүен, Кукмара районының Чаллы авылында берәүләрнең сатуга сыер куюын сөйли.

– Бәясен 60 мең сум дигәннәр иде. Карт сыер акчасына өстәп, кешедән әҗәткә акча алдык та, иртәнге җидедә Рамил белән бу сыерны карарга киттек, – дип сөйли Мәүлия апа. – Белдерүдә ике сыерның сатуга куелуы язылган иде. Баргач икесенең берсен сайлап алырбыз, дип бардым. Килгәч күрдем – дүрт сыерлары басып тора. Берсен ошаткан идем: «Монысы чирли әле аның, ветврач дәвалый, менә монысын алыгыз», – диде хуҗалары. «Әйбәт сыермы соң?» – дип сорадым. Саткан кеше беркайчан да хурламый бит инде ул. «Әйбәт, көненә 18-20 литр сөт бирә», – диде хуҗалары. Минем башым эшләп бетермәгән. Сыерны савып карап алырга кирәк бит инде. Ышандым шул, сүзгә генә ышанып алдым. Кеше ничек алдашып бирә алсын, дип уйладым. Ә кайткач бөтенләй башкасы билгеле булды. Тышкы кыяфәте матур гына, нормаль күренә. Ә сөте юк! Иртән дә, кич тә 3әр литр гына сөт савып алдык, – дип сөйли әңгәмәдәшем.

«Алтмыш мең түләп тә, болай алдап сатарлар идеме? Көтеп карыйк, бәлки җайланып китәр әле», – дип уйлый Мәүлия апа. Тик атна буе сөт күләме артмый да кимеми дә – ничек өч литр биргән булса, һаман шулай кала бирә. Әле җитмәсә, ветврач чакыртып, сыерны тикшертеп карагач, аның кысыр булуы да ачыклана… Шулай итеп, Мәүлия ханым алданганлыгына инана. Һәм Кукмара районының Чаллы авылына, сыер сатып алган өйгә – Зөлфәрия һәм Тәлгать Гайнуллиннарга китә.

– Янымда сыер игъланын тапкан туганым Рамил дә бар иде. Капкага шакыйбыз – чыкмыйлар. Ишек алдына кадәр кердем дә, «Без сыерыгызны кире алып килдек», – дим. Хатыны әшәке сүзләр белән кычкыра башлады. «Син нинди шакшы кеше булдың соң? Рәтләнер әле сөте. Бер алгач, син аны болай алып килеп йөрергә тиеш түгел идең», – ди. Аның болай кычкыруларына түзә алмыйча, Рамил: «Әйдә, Мәүлия апа, бу сыерны кире алып кайтыйк, үзем берничә көн асрап карыйм әле моны», – диде. Аңа каршы килмәдем, кайтып киттек. Берничә көн торгызды да, кире китереп бирде үземә. Ипи дә ашаткан, солы да, ә сөте бер литрга гына арткан. Шуннан бу сыерны бушка ашатып ятмаска, кемнән алсак шуңа кире илтеп бирергә һәм бу юлы артка чигенмәскә уйладым, – ди Мәүлия ханым.

Икенче мәртәбә баруында узган мәртәбәгә караганда да «матуррак» сүзләр ишетә сыер сатучыларыннан. Аларның үзара талашуларын, Мәүлия апага иптәшкә килгән машина йөртүче телефон камерасына төшереп алган. Зөлфәрия ханым Гайнуллинаның ничек итеп үз сатып алучысын төрткәләп капкадан чыгарырга маташуы, теләсә ни кычкыруы яздырылып барган. «Тынычланыгыз әле, без бит кычкырышырга түгел, сөйләшергә килдек», – дигән сүзне дә ишетми ул.

– «Ничә көн савып та, үзгәреш юк, егерме литр сөт бирми бит сыерыгыз. Алып килдек, калдырабыз. Акчаларыбызны кайтарыгыз», – дип сорадым. «Бәлки син аны бозып алып килгәнсеңдер?» – дип гаепли башладылар. Сыерны калдырып киттек. Ләкин аның өчен түләгән акчаны әле дә кайтарганнары юк, – ди Мәүлия апа Нәбиуллина. Югыйсә, ничә айлар узган…

«СЫЕР САТМАДЫК БЕЗ!»

Сыер сатучы Гайнуллиннарның өй телефонына шалтыраттым. Югарыда сөйләнгәннәргә аларның да җавабын беләсе килде. Ләкин мондый җавап булыр дип уйламаган идем – телефонга җавап биргән Зөлфәрия ханым Гайнуллина бу вакыйганы белмәгәнгә салышты.

– Август аенда Балтач районы, Нөнәгәр авылы кешеләре сездән сыер сатып алганнар икән. Сөте бик аз, алдадылар диләр. Бу сүз дөресме?

– Юк, дөрес сүз түгел бу. Нинди Нөнәгәр соң ул? Кайда соң ул? Кайчан алган алар бездән сыер? Август аенда минем бөтенләй сыерым юк иде. Мин сыерлар асрамыйм, үгезләр генә асрыйм. Миндә бернинди сыер да юк! Килеп карагыз!

Бер мизгелдә, әллә ялгыш номер җыйдыммы соң, дип, икеләнеп калдым. Шундый ышандыра торган тавыш белән сөйләде бу ханым, чынлап торып беркем беркемнән сыер да алмаган, бу хәлләр дә бер төш, саташу гына дип уйлап куйдым хәтта.

– Ник, сезнең ирегезнең исеме Тәлгать Гайнуллиндыр бит? – дим шикләнеп кенә.

– Әйе.

– Алай булгач сездән алганнар бит инде август аенда сыерны?!

– Белмим миннән бернинди сыер да алмадылар, мин белмим, – дип җавап бирде Зөлфәрия ханым.

Тик менә җәй көне сыер өчен талашкан мизгелендә төшерелгән видеодагы ханымның тавышы белән, шушы мизгелдә телефон аша «бернинди сыер турында да белмим» дип сөйләгән ханымның тавышы бер үк иде. Һәм исемнәре дә – бер үк. Шулай булгач, мине алдадылар булып чыга.

Алдау дигәннән, Мәүлия ханым да үзен алданганнар исәбендә күрә бит, һәм газетага да, моннан берәр чыгу юлы табып булмасмы, бу очракта нишләргә, дигән мөрәҗәгать белән шалтыраткан иде. Бу уңайдан без Кукмара районы прокуроры Ришат Наил улы Шакиров белән элемтәгә кердек.

– Мәүлия апа Гайнуллиннарны судка бирә ала. Ләкин җиңеп чыгармы – билгесез. Чөнки монда сатып алучы һәм сатучы арасында язмача килешү төзелмәгән бит. Алыш-биреш ясаганда, сыермы ул, башка әйбер аласыңмы – язмача килешү төзү кирәк. Ул килешү төзелгән булса, һәм анда шартлары күрсәтелгән булса, билгеле, судны отар иде. Әйтик: «Сыерны тәүлегенә 18-20литр сөт бирүе шарты белән сатып алам» дигән пункт күрсәтелсә. Шуңа күрә, сыер өчен акчаны кайтарып алу мөмкинлеге аз. Ә менә сыерны кире алып кайта алалар. Әгәр дә Гайнуллиннар «Без бу кешегә сыер сатмадык», – дип, сыерны бирүдән баш тартса, аларны акча үзләштерүдә гаепләп, полициягә мөрәҗәгать итәргә мөмкин, – дип аңлатты ул.

«СЕЗ МОНДА НИШЛӘП ЙӨРИСЕЗ?!»

Зөлфәрия ханым Гайнуллинаның «Мин сыер сатмадым, миндә бернинди сыер да юк, ышанмасагыз, килеп карагыз» – дигән сүзен истә тотып, Кукмара районының Чаллы авылына юл тоттык. Сыер сатучыларның да өен эзләп таптык. Зөлфәрия ханым без килгәндә өйдә иде, сөйләшергә дип, урамга чакыргач, чыга-чыгышка кычкыра һәм яный башлады: «Сез монда нәрсә эшләп йөрисез соң, нигә фотога төшерәсез, мин хәзер прокуратурага шалтыратам! Белдегезме?! »

– Ник, үзегез чакырдыгыз бит, менә, килдек – дим.

Зөлфәрия ханым оекчан килеш ишек алдының асфальтына чыгып басты.

«Аягыгызга киегез инде, болай тормагыз, салкын бит», – дим.

– Торсын, аннан соң мин сезнең өстән жалоба язам прокуратурага! Нәрсә кирәк сезгә?!

Бер гаебе дә булмаган кеше, чыга-чыгышка болай акыра һәм теләсә-ни әйтеп яный башлар иде микән, дигән уй йөгереп узды…

Зөлфәрия ханымны ничек кирәк алай тынычландырып, кычкыруын туктаткач, ниһаять, сөйләшә башладык. Башта ул барысын да кире какты: «Без бернинди дә Балтач кешеләренә сыер сатмадык. Без саттык, ләкин ул башка кешеләр иде. Алар безнең сыерны кире китереп йөрмәде, яратты», – дип сөйләде. Мәүлия апа «разборка»га килгәндә төшерелгән видеоязманы күрсәтми чара калмады. «Менә бит, бу видеодагы кеше сез бит. Сыер сатмагансыз икән, ник алайса бу видеода «Бер сатып алдыгыз, инде кире алмыйбыз без бу сыерны! » – дип сөйлисез!» – дим. Шулай дигәч, Зөлфәрия ханым бутала-бутала өр-яңа вакыйгалар версиясе уйлап чыгара башлады, имеш, алар үзләре берәүләрдән сыер сатып алган булган. Ул сыер лейкозлы булган, шуны алып китегез, дип, теге кешеләргә кычкырган икән. Бу уйдырмага, билгеле, ышануы мөмкин түгел. Лейкозлы сыер саткан кеше кире килеп Гайнуллиннар капка төбендә нишләп йөрсен дә, «Ник миңа алдап сыер саттыгыз сез?!» – дип кычкырып йөрсен инде.

Без бу вакыйга турында юлда очраган авыл кешеләреннән дә сораштырдык. Авыл халкы һәр нәрсәдән хәбәрдар була, чөнки. «Гайнуллиннарның болай бераз алдаша торган гадәтләре бар инде. Әйе, берәүләргә сыер сатканнар да, тегеләре алдандык дип, кире китереп биргән икән, дип ишеткән идек шул», – дип сөйләделәр безгә урамдагы әбиләр.

Кыскасы, Балтачта яшәүче пенсионер ханым килеп капкан! Мин Гайнуллиннарның лапасын да кереп карап чыктым, анда сыер юк. Сез китереп биргән сыердан җилләр искән инде. Шулай булгач, тиешле органнарга мөрәҗәгать итеп, бу сыерыгызны барып, эзләп алыгыз да, иткә булса да тапшырыгыз. Авыр юл узарга туры килер, ләкин сыер – арзан бәя тормый. Кабат утыз-кырык мең сум булса да акчагызны кайтара алырсыз. Бөтенләй шымытыр тотып калуга караганда, анысы азмы-күпме файда бит әле…

(Газетабызның интернет версиясендә әлеге низаг турында видео язманы да карарга мөмкин).

Айгөл ЗАКИРОВА

Казан – Кукмара – Казан, Безнең гәҗит

Запись Балтачта 60 меңгә сыер сатып алу “разборка” белән тәмамлана впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Икенче юлы, салат, маринад банкаларын подвалга төшергәндә, иң соңгы баскы­чында яткан еланның нәкъ өстенә бастым, ярый әле бәхеткә тузбаш булып чыкты. Елан барыбер куркыта инде, көне буе йөрәгем чәнчеп йөрдем.

Бәрәңге сабагы чапканда тагын хәйран әкә­мәт булды. Чалгы белән үткән җирдә елан балалары күреп шаклар каттык. 4-5 кенә дә түгел иде чага торган кара елан ба­лалары! Еланнарның бу ка­дәр үрчүе гайре таби­гый хәл бит.

Безнең бакча башында үзәнлек, бәрәңге, яшелчә утыртып булмый, чөнки июньнең яртысына кадәр аннан ташу суы кит­ми, җир дымлы тора. Менә шунда кояшка чыгып яталар алар. Хәзер инде бераз ияләндек, баштарак бик курка идек.

Безнең якта еланнар нигездә дүрт төрле. Тузбаш еланнар. Кара, озын, юан гәүдәле чага торган еланнар. Өченче төрдәгеләре җиз төсендә, нәзек, озын буйлы, шулай ук чага торганнар. Дүртенчеләренең гәү­дәләре баш ягыннан юанаеп ки­лә дә, койрык очына таба нәзегәя. Болары күптән түгел генә күренә баш­ладылар, шулай ук чага тор­ган төргә керәләр.

Асфальт юлларда, кү­пер өсләрендә аларның машина тәгәрмәче астында калып сытылган гәү­дә­ләре еш очрый. Бик кызганыч булса да, аларның болай күпләп үрчүләре күңелгә гел шом салып тора. Балаларны чагулары бар бит. Безнең якта кө­түлекләрдә бик үрчегән еланнар инде берничә сыерны чагып өлгерде­ләр, бер сыер елан агу­ыннан үлеп тә китте.

Соңгы елларда әле ан­да, әле монда кеше­ләрне елан чагуы турындагы хә­бәрләр ишетелеп кенә тора, чөнки хәзер бу сөйрә­лүче­ләрдән кайда, ничек сакланырга белмәссең, үз подвалыңа резин итек киеп төшмисең бит инде! Миңа калса, алар берничә елдан безнең ка­рават асларында үзлә­ренә урын әзерли баш­лаячаклар.

Авыл өстенә әкренләп тагын бер зур бәла якынлаша дигән сүз, Алла сакласын инде. Ә бит барысы да урманнарга көтү кертүне тыюдан башланды. Урманнарны черек, ко­рыган агачтан да чис­тарт­мыйлар бит хәзер. Дачаларны, буш хуҗалыкларны кыргый агач, үлән басты. Табигать аерым бер тәртипне ярата шул.

“Татарстан яшьләре” газетасы, Миләүшә ХәЙРУЛЛИНА. Мамадыш районы, Ямаш авылы

Фото: pixabay.com

Запись Авылга афәт якынлаша: Кө­түлекләрдә үрчегән еланнар сыерларны чагып үтерә впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Элегрәк аюның умарталыкта бал ашавын рәсемнәрдә генә күрсәк, соңгы елларда әлеге урман патшасы көтелмәгән кунак буларак авылларга да килә башлады. Билгеле, мультфильмдагы кебек Маша белән дә уйнамый, бал кортлары белән дә ярышмый ул, ә күп очракта, авыл халкының өнен алып, шактый зур зыян салырга  өлгерә.

– Безнең урманнарда аюлар йөзләгән ел яшидер, – ди Ишембай районының Макар авыл җирлеге башлыгыИлнур Мөхьянов. – Ел да бер-ике малга аюлар ташланмый калмый. Быел исә артыккарак китте. Көн саен ук булмаса да, ашалган яки таланган малларны күрергә туры килә.

Макар – зур авыл. Анда 1500 кеше яши. Авылның озынлыгы дүрт чакрымга сузыла. Урта мәктәп, балалар бакчасы, почта, 10 кибет, бер мәчет халыкка хезмәт күрсәтә. Бик тиздән икенче мәчет тә калкып чыгарга тиеш. Авыл халкы мал-туарны күп асрый. Шуңа күрә көтү дә ике төрле оештырылган. Берләре терлекләрен чиратлап көтә, икенчеләре исә көтүче яллаган. Бер сыер көтүдә йөргән өчен аена 350 сум түлисе.

– Гадәттә, аю көтүгә йөрмәгән малларга ташлана. Кайбер авылдашлар иртән малкайларын “ирекле агым”га чыгарып җибәрә. Аның бит дүрт аягы бар, бер урында гына тормый. Куе урман эченә дә, андагы аланнарга да кереп китә. Менә шунда инде ач аю үзенең корбанына ташланмый калмый, – ди җитәкче.

Макар авылында малларын айлар буе эзләүчеләр дә юк түгел. Соңыннан урманда  бары тик сөякләре генә табыла. Бер-ике көн кайтмаган терлекләр дә бар. Кайвакытта аларның үле гәүдәләренә тап була хуҗалары. Шунысы кызык: аю үзенең ризыгын ашап бетермичә ташлап китми. Әгәр бу аланнан китәргә туры килсә, ул аны җиргә күмеп калдыра. Бер сыер өч-дүрт көн буе аюның тамагын тук итә.

– Күп очракта югалган малларны таба алмыйбыз. Яраланып кайтучылары да бар. Андыйларны хуҗалар тиз арада чалу ягын карый. Чөнки мондый һөҗүмнән соң ул барыбер тернәкләнеп китә алмый, шок кичергән хайван ашаудан кала, ябыга. Җәрәхәте тирән булса, үлеп тә китә, – ди авыл җирлеге башлыгы.

Күптән түгел Гыйльмановларның иртән чыгарып җибәргән сыер белән үгезе кайтмый кала. Икенче көнне авылдашлары хуҗабикә Әминә ханымга аларныкына охшаган сыерның урман буенда ятуын хәбәр итә. Ире белән барып карагач, чыннан да алар үзләренең малын таный. Ул аю һөҗүменнән яраланып беткән була. Бәхеткә, үгезләре ике көннән үз аягы белән әйләнеп кайта. Әмма аңа да урман патшасы үзенең имзасын салырга өлгерә: арткы ягында, муенда тырналган эзләр табыла.

Башкортстанда быел җәй бик коры килә. Башка елларда балан, миләш белән тукланган аюга быел ашарга юк: җимешләр көеп беткән. Шуңа күрә урман патшасы иген, көнбагыш кырларына чыгарга мәҗбүр. Билгеле, юлына очраган итле “деликатес”тан да баш тартмый ул. Шуңа күрә ишембайлыларга бары бер юл: мал-туарны күзәтүсез калдырырга тырышмаска кирәк.

http://intertat.ru/                                                                                                                                              Чулпан ШАКИРОВА

Запись Сабада аю үгезне яралаган, сыерларны юк иткән впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

«Фольксваген Поло» автомобиле белән 21 яшьлек йөртүче идарә иткән, ул сыерны күрүгә тиз арада карар кабул итә алмаган.

Авария нәтиҗәсендә «Фольксваген» автомобиле пассажирлары – 22 яшьлек хатын-кыз һәм 14 яшьлек кыз бала җәрәхәтләр алган, алар хәзер хастаханәдә. Машина йөртүче госпитализациядән баш тарткан.

Сыер алынган җәрәхәтләрдән урында ук үлгән.

Татар-информ

Запись Әлмәт районында автомобиль сыерга бәрелү сәбәпле, өч кеше зыян күрә [фото] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

28 июль көнне биш кеше сыер урларга дигән нияткә киләләр. Караңгы төшкәч, алар Петровский бистәсе янындагы болыннан 9 сыерны куып алып китәләр. Сыерларның хуҗасы – 31 яшьлек эшмәкәр полициягә хәбәр иткәч, җинаятьчеләр тоткарлана. Маллар иясенә кайтарыла. Урлаучыларның 3 туган һәм аларның 2 танышы булуы ачыклана. Хокук бозучыларның иң яшенә – 30, иң өлкәненә – 59 тулган. Аларның күбесе инде хөкем ителгән булган.

Русиянең Эчке эшләр министрлыгының Чиләбе өлкәсе буенча Дәүләт идарәсендә урланган малларның бәясе 700 мең сумга бәяләнүен әйткәннәр. Җинаять эше кузгатылган. Сыер урлаучыларга 1 миллион сумга кадәр штраф һәм 10 елга кадәр ирекләреннән мәхрүм итү яный.

Татар-информ

Запись Челәбедә көтүе белән сыер урлаучыларга 1 миллион сум штраф яный впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..