Җыенып юлга чыгып киттем беркөнне. Барып кергәч, бу ир мине каршы алды да, башта сумкаларны тиз генә актарып бәрде. “Таракан алып килмәдең микән дип тикшерәм”, – ди. Мунча ягыйммы, ди. Як мәйтәм. Шуннан мунчасына кереп киттем, яхшылап, эсселәр салып мунча керергә тотындым. Анда да иркенләп керергә ирек бирмәде, кычкыра, чык та чык, ди.

Чыккан идем, әйберләреңне җыеп куй, иртән биштәге автобус белән китәсең, ди. Иртәгә монда минем хатын килә, өйне бүлешәсебез бар ди. Шаккаттым!
Әллә кайлардан танышырга дип киләсең кешегә, ә ул шулай кыланды, бик аптырадым.

71 яшьтә акыл юктыр инде ул, нишләтәсең. “Син монда килгән 251нче кеше”, – ди, миңа әйтә. Миндә дә юктыр инде ул акыл, шулай юлга чыгып киткәч. Югыйсә, бу адәм телефоннан бик матур сөйләшкән иде.
Әле килгәч тә, әйбәт кенә итеп өйләрен күрсәтеп йөргән иде. Хәзер уйлыйм, ярар инде, исән-сау йөреп кайттым, дип шатланам. Башка хатыннар да белеп торсыннар иде, тәбәнәк кенә буйлы ир ул, шулай кылана. Мин дә әллә кайларга барырга дип аралашмаган идем аның белән. Телефоннан бик матур сөйләшкәч кенә барып карарга уйладым, ятып калганчы атып кал, имеш. Егерме ел ялгыз яшәп арыдым шул.

Уфа.
https://vk.com/beznen_avil

Запись Таракан алып килә күрмә! впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Чаллыда яшәүче 87 яшьлек Тәслимә апа Сәхәбиева­дан хат килеп төште. Мондый хатлар­ны уку да, гаилә арасындагы проб­лемаларны өйрәнү дә читен. Туганнар бит, аңлашырлар, уртак фикергә килерләр дип уйлыйсың. Ләкин 87 яшьлек апаның хатын игътибар­сыз калдырырга да хакыбыз юк. Исем-фамилиясе, адресы язылган, конверт тышына пичәте сугылган!

“Беренче төркем инвалид мин, – дип башлаган ул хатын. – 40 ел балалар укыттым. Ирем белән эшләп ике бүлмәле фатир алдык. Әле дә шунда яшим. Ирем үлеп киткәч, миңа социаль ярдәм күрсәтүче билгеләделәр. Шул вакытта әтинең апасының кызының кызы – Актанышта яшәүче Фәһимә “мин аны үзем карыйм” дип, хезмәт күрсәтүче белән төзегән килешүне өздерде.

Миңа 80 яшь тулганда “дарственный” яздырып, картлар йортына озатырга иде исәбе, ләкин мин язмыйм дидем.

Шуннан соң алар миңа берни дә аңлатмыйча “Договор пожизненного содержания с иждивением” дигән кәгазьгә кул куйдырдылар. Шушы кәгазь белән Фәһимә 2011 елда минем фатирны үз исеменә күчергән.

Килешү буенча Фәһимә мине ашатырга, киендерергә, дәваларга, фатирда ремонт ясарга, аның өчен түләргә тиеш булган. Ләкин, киресенчә, мин аларга өй күтәрергә, туй ясарга, бала укытырга, малаена машина алырга булыштым, күп акчалар бирдем.

Актанышта яшәп, айга ике-өч тапкыр килеп инвалид пенсионер карчыкны карап буламы?

Минем сул кулым тумыштан юк, хәзер уң кулым да эшләми. Моңа кадәр ашарга үзем пешерә, идәннәрне дә үзем юа идем. Кеше ярдәменә мохтаҗ булмадым. Ә хәзер миңа ярдәм кирәк була башлагач, үлемтеккә дигән акчамны алып, “кашык тота аласың, минем кирәгем юк” дип, чыгып китте.

Туганнар шундый була аламы?” – дип хатына нокта куйган ул.

Язманы тулысынча "Акчарлак" газетасының 12 нче саныннан укый аласыз.

Запись Үлемтеккә дигән акчамны алып, “Кашык тота аласың, минем кирәгем юк”, дип чыгып китте впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Минем күршемдә генә бер хатын яши. Йортның хуҗалыры үлеп, балалары кайсы кайда таралашып беттеләр. Өй буш калган иде дә, аннан шушы хатынны керттеләр. Бу хатын йорт хуҗаларының чыбык очы туганнары икән. Яшьләребез бер чама булгач, дуслашып киттек. Үзе генә ул, кызгандым да инде. 

Бер кызы бар аның, әмма аның да үз тормышы. Бер генә бүлмәле фатирда яшиләр ди. Кая әнисен сыйдырсын инде ул! Ул бер бүлмәледә кияү кеше кеше белән терәлешеп яши алмыйлар бит инде. Күпмедер яшәгәч, күршем бер иргә кияүгә чыгып китте. Таныштырган булганнар бугай аларны. Теге ир үзенә чакыргач, бу хатын бик теләп күченде инде анда. Үзенә генә яшәүдән ни мәгънә?
Без дә аның өчен бик шатландык. Кемнең ялгыз картаясы килсен? Бик матур итеп озаттык, чәйләр эчтек. Ир белән паспорт буенча язылышып яшәп киттеләр. Берничә тапкыр шалтыратышып та алдык әле, тавышы бик канәгать иде, тынычланып калган сыман булды.

Әмма бәхете озакка бармады шуның. Ярты еллап кына яшәп калдылар. Бу ир вакыты-вакыты белән эчеп “ычкына” торганрак нәрсә булган икән. Алданрак ишеткән, күргән кеше булмагач, кемнең кем икәнен кайдан беләсең аны? Ирнең туганнары, балалары да аны-моны әйтмәгәннәр инде. Эчсә, җүләр урынына эчә торган ир булган бу. Башы киткән чагында ишегалдында йөргән тавыкларны да берәм-берәм тотып, балта белән башларын чабып өзә торган булган. Андый ирне нишләтсәң дә, туктатып булмый инде ул. Соңгысында да шулай саташып беткән.

Шуннан чыккан да, абзарга асылынган, ди. Бауга менгән. Атна буе эчеп йөргән чагы булган, исерек көе шулай эшләгән дә. Ирнең балалары кайтып, бөтен гаепле шушы хатынга тактылар. “Әтинең башына син генә җиттең!” – дип әйтәләр икән. Үлемен шушы хатыннан күргәннәр. Югыйсә, бөтен күрше-тирә әйтеп тора ди инде, гомер буе шулай булды, эчсә, күзенә ак-кара күренмәде бит инде аның, безне дә куркытып торды, дип тә әйтеп карыйлар ди.

Ә балалары ишетергә дә теләми ди. Нинди булса да, ата инде, нишләтәсең. Тискәре ягын күрергә теләмәгәннәрдер. Аталарын җирләүгә, бу хатынны куганнар да. Әле ярый минем күршедәге йорт һаман да буш тора иде. Хуҗалар сатмадылар. Күршем тагын шушында кайтып яши башлады.
“Өчесенә дә калдырмадылар бит”, – дип, бик аптырап сөйли инде. Ярты ел элек кенә законлы хатын булып килгән кешегә ничек шулай яла ягып була, мин бик гаҗәпләнәм. Балалары да бик явыз булып үскәннәр бу ирнең, күрәсең.

Ул йорт та бушап калгандыр инде хәзер. Авылларда урамы белән буш йортлар. Сатып та алмыйлар бит аларны хәзер. Беркемгә кирәкми. Бу хатынны да кумасалар, ни була иде инде аларга? Туган нигезләрендә бер җан булыр иде әле шунда, балалары кайткалап-киткәләп торырлар иде. Бөтенләй буш торганчы дип әйтәм инде.

Чит кеше булса да, җүнлеме-җүнсезме аталарының законлы хатыны булган кеше бит ул. Ярты ел эчендә бөтен йорт-җирне тәртипкә китереп, бакчалар утырткан булган. Тырыш хатын ул, булдыра. Хәзер сөйли инде: “Тынычлап кына шушы йортта үлсәм, шул җитә миңа”, – ди. Ярый әле яшәп торырга, куылгач, кабат кайтып аварга туганнарының шушы йорты булды.

Флүрә
Язмыш кочагы

Запись “Әтинең башына син генә җиттең” [булган хәл] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Мин 20 яшьтә кияүгә чыккан идем. Элек артыгын йөреп тормый идек шул. Бер озаттымы – бетте, бар да ярәштереп куя. Безнең тәрбия башка бит, артыгын сөйләшкән дә булмады инде булачак ирем белән, калганнары турында сөйләп тә торасы юк. Хәзер бит әнә ничек, кызлар егетләрне ничек кенә итеп сынамый. Шул сынауны егет үтә алса – өйләнә, юк икән – кыз араны өзә дә, бетте-китте. Өйләнешер алдыннан күпмедер вакыт бергә яшәп алучылар да бар.

Дин буенча карый башласаң, дөрес түгел инде, тик шулай да мин аны начар әйбер димәс идем. Без ул кадәр дини халык та түгел, илебез дә дини кануннар белән яшәми. Зур бәйрәмнәр уздыру – анысы башка әйбер бит аның. Шулай булгач, яшьләргә ник яшәп карамаска? Холыклары туры килсә – өйләнешәләр, юк икән – таралышалар. Аның каравы, ике ут арасында калучы балалар, ата-аналары булмый. Бәлки мин хаклы да түгелдер, әмма шулай уйлыйм. Чөнки тормышка бер генә чыгасың аны. Минем кебек үкенерлек булмасын өчен ныклап уйларга кирәк. Ни дисәң дә, яшьләр безгә караганда күпкә акыллырак. Алар үзләрен хөрмәт итә. Без түгел инде.

Бер чыккач, кирегә юл юк дип, изелеп яшәгән буын бит без. Рәттән бөтен хатын шулай изаланып яшәгән димим, әмма ирдән китү юк иде бит. Эчсә – эчте, йөрсә – йөрде, кыйнаса – кыйнады, без түзәргә тиеш идек. Без түзгәнгә күрә шулай аздылар да алар. Аларның шулай бозылып бетүендә бездә дә гаеп зур, юл куймаска кирәк иде. Кыйнаса да зарланмадык бит. Йөз күгәрсә, “егылдым” , “ишеккә бәрелдем” дип әйтеш иде. Мин эшләгән цехта ярты хатын шулай яшәде. Әмма бик сирәкләр генә өендәгесен читкә чыгып сөйли иде. Һаман яклыйбыз, сүз килмәсен, дибез. Эчми торган, төз генә атлап йөргән кайсы хатын кара янып чыгарлык, шулай тик томалдан ишеккә килеп бәрелсен ди инде? Андый эз калсын өчен бар көчеңә йөгереп барып бәрелергә кирәк бит әле ул.

Ир бер кул күтәрдеме, сәгате-минуты белән гариза язарга кирәк. Күпмегә булса да утырталармы, куркыталармы – барыбер нидер эшләтергә тиешләр бит. Нәтиҗәсе юк икән, әлбәттә, качарга кирәк! “Балалар” дип торасы түгел, “бәлки үзгәрер әле” дип тә көтәргә кирәкми. Җырдагыча: булмый инде, булмагач. Шәхсән мин булмаслыгын бик соң аңладым.

Яшьтән кияүгә чыктым да, бер тиен хөрмәт күрмичә гомеремне тиккә уздырдым. Алай түзеп яшәү балаларның үзләренә дә кирәк түгел бит ул! Хәзер уйлыйм да, аптыраплар китәм. Туганнар арасыннан ник берсе шунда: “Кит син моннан!” – дип әйтсен. Авыр яшәгәнемне белеп тордылар бит. Алар да уйлый белмәгәндер инде, күрәсең. Бүтәнчә дә яшәп булганын мин лаеклы ялга чыгарга ике елым калып барганда гына аңладым.

Җир бүлешеп, йорт саттырып та йөрмәдем. Авыл җирлегендә барып чыга торган әйбер түгел ул. Икенче урамда буш урын бар иде, шуннан 4 сутый сатып алдым, ике улыма, үземнең исемгә кредит алып, кечерәк кенә йорт салдырдым да, бер җәй дигәндә шунда чыгып та киттем. Элеккеге ирем баштарак бик дулап йөрде инде, ышанмады киткәнемә. Бикле капкаларымны кагып торса, ике дә уйламыйча милиция чакыра идем. Ул бит миңа хәзер беркем түгел, аерылышкан кешеләр. Бер-ике тапкыр рәшәткә артында кунып кайткач, ул да тынды. Тегендә яхшылап аңлатканнар булса кирәк.

Мин хәзер пенсиядә. Тормышымның рәхәтлегенә, шушы кадәр тынычлыкка ышанып бетә алмыйм. Малайларым шәһәрдә, алар кайткалап-киткәләп йөриләр. Күршеләрем бик әйбәт, бергә эшләгән хатыннар белән дә аралашып торабыз. Өйдә күп вакыт берүзем булсам да, миңа күңелсез түгел. Кайберәүләр: “Утырып чәй эчәргә булса да иптәш кирәк бит ул”, – диләр. Белмим, миңа гына шулай тоеладырмы, әмма ялгыз чәем дә бик тәмле минем. Өемдә бар да үземчә: гөлләр белән мәш киләм, тынычлап телевизорымны карыйм, аяк асты бик тайгак булмаса, урам әйләнеп керәм. Бик рәхәт!

Тик бу арада кан басымы белән интегәм әле. Кайчак 200 гә кадәр менеп китә. Андый көннәрдә даруымны кабам да, ятам гына. Көне буе тормыйм. Янда ир булса, шулай ята аламмы мин? Юк бит! Монысыннан китеп, башкага чыксам да, минем аңа кирәгем булмаячак. Гомер яшәгән ир хатынын кайгыртмаганны, башка берәү мине тәрбияли диме инде? Булмаганны… Ач тамагым, тыныч колагым дип, борынгылар белми әйтмәгән. Ялгызлыктан да рәхәт нәрсә юктыр ул.

Язмыш кочагы
Фото: Redler.ru

Запись Яшьтән кияүгә чыктым да, бер тиен хөрмәт күрмичә, гомеремне тиккә уздырдым впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Ләкин тормыш без уйлаганча гына түгел шул. Иремнең аяклары йөрми башлады. Ул вакытта улыбыз Ленар туган иде. Авыру ирем белән кечкенә баламны карыйм, өйдә никадәр эш. Тормышы да бит ачлы-туклы дигәндәй. Ирем дә эшләми. Ул вакытта миңа егерме бер тулган гына иде. Минем дә иркәләнәсем, матур тормышта яшисем килгәндер. Өч ел яшәгәч ирем үлеп китте. Аяклары тишелеп, чери башлаган иде.

Кайнанам янында яшәргә калдым. Әти-әни янына кайтсам да, анда мине көтеп тормаганнарын белдем. Миннән соң ике энекәш бар. Авылдагы өй дә кечкенә. Кайнанам белән унбиш ел яшәдек. Төрле чак булды. Әйберләремне җыеп чыгып китимме әллә дип уйлаган вакытларым да булды. Тик улым хакына дип түздем: ни дисәң дә, кайнанам Ленарны яратты. Мин көннәр буе эштә булганда улымны мәктәбенә алып барды, ашарына әзерләде. Кызу канлы булса да, начар кеше түгел иде ул. Урыны җәннәттә булсын.

Ленар урта мәктәпне тәмамлаган елны кайнанам үлде. Йөрәге чирле иде. Улым техникумга укырга керде. Әбисе белән үскәнгәме, тыныч, тыйнак бала булды. Өч ел әйбәт кенә укыды. Вертолет заводына эшкә урнашты. Шул елны безгә фатир бирделәр. (Үзебезнең йортларны сүттеләр). “Өйләнсәң, аерым торырсың. Үзем дә гомерем буе кайнана белән яшәдем”, – дип, төрле йортлардан берәр бүлмәле фатир алдык. Улым өйләнгәч, берәр яхшы кешесе очраса, бәлки кияүгә дә чыгармын дип өметләндем. Мин дә бит кайчан булса да ир рәхәте күрергә тиештер?! Ләкин кем әйтмешли, бер бәхетең булмаса, юк икән инде.

Егерме ике яшендә Ленарны кыйнадылар. Эштән кайтканда урамда сагалап торганнар. Яңа районга күчкәч, мондагы бандит малайлар белән аралашмаган өчен. Улым башы авыртып өч ай сырхауханәдә ятып чыкты. Тик баш авыртуы бетмәде. Вакыт-вакыт бөтенләй сәерләнә иде, сүзен оныта, фикерен бутый. Озын буйлы, чибәр Ленарыбыз шулай авыруга сабышты да куйды. Алланың рәхмәте киң икән, улыма кәләш таптык. Люция исемле кыз белән таныштырдылар. Озакламый өйләнештеләр дә. Ун ел яшиләр инде. Балалары юк, табиблар табарга кушмый. Бала авыру булып туарга мөмкин диләр.

Үзем турында языйм. Малай белән килен аерым яши. Ленар өйләнсә, бәлки кияүгә чыгармын дигән теләгем тормышка ашты. Кырыктан узган бер ир белән таныштым. Тик аның белән бер елга якын гына яшәдек, бер-беребезгә яраклаша алмадык. Һаман акыл өйрәтеп, хатын-кыз эшенә кысылып йөрде. Әйтерсең, мин гомер итмәгән. Ияләшә алмадым мин аңа. Тәненә кадәр яратмадым.

Ике ел элек бер үзбәкне фатирыма керттем. Җиләк-җимеш белән сату итә. Ислам динендә булгач, карап торырга сөйкемле генә, аз булса да акчасын да бирер дип уйладым. Аның белән дә барып чыкмады. Алар шундый халык икән, берсе килсә, арттан иярләре белән икенчеләре дә килә. Эштән кайтам, диванда әле берсе йоклап ята, әле икенчесе. “Бу сезгә кунакханә түгел”, – дип күпме сүгеп карадым, файдасыз. Бер сүз әйтеп булмый: “Сез, татар хатыннары, бозык. Ирләр белән идарә итәргә өйрәнеп беткәнсез”, – дип мыскыллыйлар.

Шулай итеп, ялгызым яшәп ятам. Быел пенсиягә чыктым, эшсез бик кыен икән. Көн саен улым янына барам. Килен эштән кайтканчы ашарга пешерәм, фатирларын җыештырам. Ә ир бәхете күрергә язмаган, күрәсең…

Исемемне күрсәтмәгез. Бушану өчен генә яздым.

Татарстан яшьләре

Запись “Сез, татар хатыннары, бозык. Ирләр белән идарә итәргә өйрәнеп беткәнсез”, – дип мыскыллыйлар впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Еллар узган саен бәхетсез ялгызлыгыма ияләшә башладым. Кайвакыт: “Син бик акыллы, сөйкемле хатын, нигә тәртипле ир тапмыйсың?” – дип, аптырашта калдыралар. Мәгънәсез сорау бит инде бу: бик табар идем дә, асыл ирләр юлда аунап ятмыйлар шул. Юньле дигәненә хатыны чытырдатып ябышып тора. Апа белән дә гел шул турыда сөйләшәбез. Ул да, мескенем, тормышын җигелеп тарта. Җизни үлгәннән соң өч баласын берьялгызы аякка бастырды. Ире белән бергәләп шәһәр читендә төзи башлаган йортны җиткезеп бетерү дә аның өстенә калды. Тәки салып бетерде бит! Мунчасы да, бакчасы да бар. Ял көннәремдә апага булышырга барам. Иртә яздан кара көзләргә кадәр аның бакчасында бергәләп эшлибез. Бервакыт шулай түтәлләр казый идек, күршеләренең бакчасында бер ирнең мәш килеп эшләп йөрүенә игътибар иттем. Әле моңарчы күренгәне юк иде аның. Апа: “Минем күршем. Әле яңа гына күченеп килде. Гел бер үзе. Бала-чагасы да, хатыны да күренми”, – дигәч, мин моны гел күзәтә башладым. Ярыйсы гына ир. Буйсыны да, кыяфәте дә, үз-үзен тотышы да бик күркәм тоелды. Буш вакыты булды исә, ул да безнең кебек гел бакчасында казына. Койма аша булса да исәнләшә башладык. Аралашасы, үзен якыннанрак беләсе килә, кыюлык җитми. Аның да бездән читенсенгәне күренеп тора. Апага: “Бел әле, кем икән, син танышсаң әйбәт булыр иде”, – дидем. Ул: “Минем өч балам бар, ә син ялгызлыктан башыңны кая орырга белми йөрисең, менә сиңа бик әйбәт булыр иде”, – дигәч, оялуымнан әллә нишләп киттем. Сүзсез калдым. Хис дигән нәрсә бөтенләй сүнмәгән икән әле. Йөрәк депелдәп алды. Бар кыюлыгымны җыеп: “Ярар, миңа тәтесә дә бик яхшы булыр”, – дигәч, апа икенче яктагы күршедән әлеге ялгыз ир турында сораштыра башлады. Өйләнгән кеше түгел, бик акыллы, эшчән, төзү оешмасында начальник булып эшли икән. Инде моның өчен эчтән генә яна башладым. Апага сиздерү юк. Башлап танышырга оялам. Бакчада эшләгәндә күз кырые белән генә күзәтәм. Кайчагында карашлар очраша да, икебез дә уңайсызланып куябыз. Шулай йөри торгач, матур язлар, ямьле җәйләр үтеп китте. Апаларга баргач, күрше ирен бакчасында күрсәм, күңелемне бәхет баса иде. Ләкин куаныч озакка бармады: көннәрдән бер көнне күршебезнең бакчасында бер хатын пәйда булды. Ул шушы урамда ялгызы гына яшәүче апаның танышы булып чыкты. Теле-телгә йокмый, бик үткен хатын икән. Ялгызы гына яшәп яткан асыл ирне ул да әллә кайчаннан күзәткән. Юк йомышын бар итеп, ирнең ишеген шакыр өчен әллә нинди хәйләләр корган икән. Шуннан танышып, дуслашып киткәннәр. Озак та үтмәде, никах та укытып куйдылар. Шулай итеп, без апа белән әдәп саклап, авызыбызны ачып калдык. Кыюлык – ярты бәхет, диюләре хак икән. Күршеләр бик матур яшәп яталар хәзер. Ә мин һаман ялгыз. Гомерем кеше бәхетенә кызыгып, шулай ялгызлыкта үтәр инде…

Татарстан яшьләре

Запись “Әдәп саклап, “кияү”сез калдык” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Люциям белән без 1963 елның 21 сентябрендә кавыштык. Бу елның 21 сентябре аның бу дөньядагы соңгы көне булды. Төп-төгәл 55 ел бергә бәхетле гомер кичердек.

Безнең әтиләребез сугыштан әйләнеп кайтмады. Ятим балачагыбызны без бергә үткәрдек. Бер мәк­тәптә укыдык, бер үк Шөгер тавы сукмакларын таптадык.

Мин аны шул вакыттан ук ярата идем. Үсә, өлгерә торган саен аның белән бергә гомер итү турында хыялланып яшәдем. Хыялым тормышка ашты. Аллаһы Тәгалә аны миңа бүләк итте.

Авырлыклар да булмады түгел. Безне, авыл балаларын, Казан үзенә бик тиз һәм җи­ңел генә кабул итәргә теләмә­де. Мин – аспирант, ул педагогия институтын тәмам­лаган химия белгече буларак, укытучылар белемен күтәрү институтында эшли башлады. Фатирыбыз юк. Бер урыннан икен­чесенә күчеп яшибез. Өстәве­нә ике балабыз да туды.

Кандидатлык диссертациясен яклагач мине КПСС Өлкә комитетына эшкә чакырдылар һәм шәһәр уртасында яңа гына өлгергән йорт­та фатир тәкъ­дим иттеләр. Ләкин Люциям: “Юк, син университеттан ки­тәр­гә тиеш түгел!” – диде. Казанда культура институты ачылгач мине, анда да фатир вәгъдә итеп, кафедра мөдир­легенә тәкъдим итте­ләр. Бу юлы да Люциямнең фикере нык булды: “Син университетта калырга тиешсең!” Шулай булды да.

Люция укырга ярата, бик күп укый иде. Бигрәк тә татар газета-журналларын. Һәрбер язмага аның үз фикере була торды. Иң яраткан басмалары “Сөембикә” журналы, “Ватаным Татарстан” һәм “Шәһри Казан” газеталары иде. Ул шулай ук “Звезда Поволжья” газетасын җентек­ләп укый килде. Минем яз­ган­нарымның барысын да тәнкыйди күзлек белән бәяли иде. Мактау сүз­ләрен бик сирәк әйтте. Үз­сен­мәсен дигәндер инде, күрәсең.

Татар конгрессын җитәк­ләгән елларымда Татарстаннан читтә яшәгән милләттәш­ләребез фатирыбыздан өзел­мәде. Люция аларны һәрва­кыт ачык йөз белән каршы алыр, алар белән рәхәтләнеп, кызыксынып сөйләшер, үзе пешергән тәмле ризыклар белән сыйлар иде. Читтәге дусларыбыз аны юксыналар, сагынып искә төшерәләр.

Без шатлыкларыбызны да, кайгыларыбызны да бер­гә кичердек, һәрвакыт бер-беребезгә терәк булдык. Кайгы килгән чаклар да булды. Газиз балабыз Айратны, әни­ләребезне, якыннан-якын туганнарыбызны җир куенына озаттык. Ләкин бу югалтулар хәләлемнең түземлелеге, сабырлыгы аркасында бәхетле тормышыбызның мизгеллә­ре генә булып калдылар.

Быел университетка эш­кә килүемә 60 ел булды. Факультет деканы да, кафедра мөдире дә булдым, Татарстан Фәннәр академиясенә дә сайландым. Хәзер инде менә 30 елдан артык тарих фәннәре буенча докторлык диссерта­цияләрен як­лау Советын җитәклим. Болар­ның барысында да Люциямнең өлеше ярылып ята.

Әгәр дә янымда Люциям булмаса, мин, гап-гади авыл малае, моңа һәм башка бик күп уңышларга ирешкән булыр идеммени соң? Юк, юк, бу һич кенә дә мөмкин булмас иде. Ансыз минем сансыз булып калуым да ихтимал иде. Хаталарым, ялгышларым шактый күп булды, ләкин ул мине алардан саклап кала белде.

Ул – тумыштан чын педагог. Укытучылык эшен яратты һәм үз вазифаларын һәрва­кыт зур уңышлар белән башкара килде. Укытучылар белемен күтәрү институтында химия кабинеты мөдире, аннан соң шәһәр мәгариф ида­рә­сендә методика кабинеты мө­дире булып эшләде. Аның тырышлыгы белән республикада химия буенча олимпиадалар һәм башка бик күп чаралар үткәрү гадәткә кереп китте. Талантлы яшьләрне барлау, аларга юл ачу аның иң яраткан гамәлләренең берсе иде.

Аны – СССРның мәгариф отличнигын, Татарстанның атказан укытучысын, башка бик күп бүләкләр иясен хез­мәт­тәшләре, үзләренә тормышта дөрес юл күрсәткән укучылары яраталар иде. Алар аны бүген дә сагынып исләренә төшерәләр. Юксыналар.

Яратмаслык та түгел иде шул аны. Ул кешеләрне яратып, аларга изгелекләр кылып гомер кичерде. Миллә­тебез­не, Татарстаныбызны, аның халкын яратып яшәде. Республикабыз өчен сынаулы елларда ул һәрдаим аның язмышы белән яшәде. Татар язмышын үз язмышыдай кабул итте. Аның телебезне рәнҗетү­ләре өчен өзгәләнү­ләре бү­ген­гедәй күз алдымда.

Татар моңы аның нечкә күңелен биләп алган иде, ул бигрәк тә якын танышларыбыз Зөһрә Сәхәбиеваның, Хәй­дәр Бигичев, Мирсәет Сөн­гатул­лин, Шамил Әхмәт­җанов, Зөһ­рә Шәрифуллинаның халык җыр­ларын башкаруларын яратып тыңлый иде. Ләкин минем җырлавым, әллә ни осталыгым булмаса да, аңа бигрәк тә хуш килә иде.

Люция табигатьне ярата иде, бакчабыздагы үзе тырышып үстергән яшелчә, җиләк-җимешне туганнарга, дусларга, бигрәк тә мохтаҗларга өләшү аның өчен җан азыгы булды. Дусларыбыз, күршелә­ребез аңардан бакча җимеш­ләрен үстерү ысулларын өй­рәнделәр. Ул күпләрнең кү­ңел­ләрендә ярдәмчел, кеше­ләргә комачау һәм борчу тудырмастай тыйнак, намуслы зат булып калды.

Мин аның белән бәхетле тормыш кичердем. Аяныч ки, ул һич кенә көтмәгәндә, безнең арабыздан китте.

Шулай да ул күп вакыт янымда кебек. Тик кебек кенә шул! Чынымда исә ул юк. Янымда бушлык.

Юксынам мин аны, аның белән бергә үткән гомеремне сагынам. Аны саклап кала алмавыма үкенәм. Гафу итә күрсен иде ул мине!

Күз яшьләремне тыя ал­мас­тан, рәсеменә карыйм, аның белән сөйләшкәндәй булам: “Рәнҗемә миңа, рәнҗе­мә, күз нурым! Синең китүең – йөрәгемдә ахыр көнемәчә төзәлмәстәй яра. Юксынам сине, хуш, бәгърем, тыныч йокла, урының җәннәттә булсын!”

Күңелемдә никадәр сызлаулар булуына да карамас­тан, мин хәләл җефетем Люциям белән затлы гомер кичерүем белән бәхетле. Шушы бәхет соңгы көннәремә кадәр минем ышанычлы юлдашым була күрсен иде! Иң зур теләгем шул.

Индус Таһиров
Чыганак: Ватаным Татарстан
Фото: pixabay.com

Запись “Юксынам мин аны… Саклап кала алмавыма үкенәм…” [бер язмыш тарихы] впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

– Тормыш юлым җиңел булмады. Ике ул үстердем. Балаларымны бик яраттым. Әмма алар­ның тормышына сөенеп яшәргә язмаган икән. Олысы, әфган сугышына эләгеп, һәлак булды. Бар игътибарны икенче­сенә бирергә  тырыштык. Өй­ләнгәч, оныкларымны үстере­шергә ярдәм иттем. Музыка мәктәбенә дә, бию түгәрәгенә дә йөрттем. Тик менә хәзер, картайгач, беркемгә дә ки­рәгем калмады, – дип сөйли Гөл­фирә әби. – Алар миннән ерак тормый. Үз йортлары белән яши­ләр. Улым мине ташламый. Тик киленем генә усал булды. Үз­ләренә бер көнгә барсам да, минем белән сөйләшми. Улым­ның көн саен минем янга килеп кунып йөрүенә бер яктан сөен­сәм, аңа гаиләсеннән аерылып йөрү авыр икәнен дә аңлыйм. Балаларга ышанып, социаль яклау бүлегеннән дә ярдәм сорамадым. Караучы да билге­ләт­мә­дем. Балаларым ташламас дип яшә­дем. Шуңа күрә бергә яшәргә  иптәш эзлим.

Гөлфирә әбинең сәламәт­леге мактанырлык түгел икән. Инде урамга чыгып йөри алмый.  Ши­кәр авыруыннан ин­тегә. “Кәефем булмагач, ашыйсым килми. Әгәр берәр  хатын-кыз яныма килеп йөр­сә, хәлем­не белеп торса, кү­ңелем кү­тә­релер иде, – ди ул. – Картлык көнемдә мондый хәлгә калырмын дип уйламадым. Ялгызлыктан да читен нәрсә юк икән. Олыгайгач, яныңда бер кешең булмаудан да кыены юк. Ярый әле, изге кү­ңелле кешеләр ташламый. Әле менә бүген бер дустымның кызы килеп, өемне җыештырып китте. Минем кебек авыру кеше бе­лән бергә яшәргә теләүче булмасмы?”

Гөлфирә әбинең адресы да, телефоны да редакциядә. Әгәр аңа иптәш булырдай кеше табылса, 222-09-67 яки 222-09-70 телефон номерына шалтыратырга мөмкин.

Чыганак: Ватаным Татарстан

Фото: pixabay.com

Запись 83 яшьлек Гөлфирә әби: “Балаларымны, оныкларымны үстерешергә ярдәм иттем, ә хәзер беркемгә дә кирәкмим” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Гөлназны, ике баласы белән калдырып, ире ташлап чыгып киткән. “Каенана фатирында озак тора алмадык, ул булган хәлләрдә мине гаепләде. Алиментка өмет итмә, диде. Ирем эшмәкәр булса да, бөтен милке әнисе исемендә. Хәтта бизнесын да бертуганына рәсмиләштер­гән. Ике бала белән бер тиен акчасыз калдым. Шуңа күрә авылга, әни янына кайтып киттек”, – ди Гөлназ. Авылда балалар бакчасына эшкә урнашкан ул. Кызганыч, Гөлназ ке­бекләр бихисап. Соңгы мәгълүмат­ларга караганда, Татарстанда алимент түлә­мәү­челәрнең 3 миллиард сумга якын әҗәте бар. Бурычлылар исемле­гендә республикада яшәү­че 20 меңгә якын кеше исәпләнә. Татарстанда алимент буенча җыелган бурычны кайтару белән түрәләр дә шөгыльләнә. Республикада махсус комиссия төзел­де. Августта әҗәт күләме 16 миллион сумга кимегән.

Алиментны ничек түләттерер­гә? Белгечләр түбәндәгеләргә колак салырга тәкъдим итә.

Судка дәгъва гаризасы нинди очракларда бирелә?

1. Моңа кадәр алимент буенча бурычны кайтару турында гариза белән судка мөрәҗәгать итмәгән очракта;
2. Бурычлы әти яки әни суд карары белән риза булмаса;
3. Бурычлы әти яки әни икенче балага алимент түләгән очракта;
4. Баланың әтисе яки әнисе билгеләнсә яки җавапка тартылучы зат әти-әни хокукыннан мәхрүм ителсә;
5. Моңа кадәр төзелгән алимент түләүгә бәйле килешү га­мәлдән чыккан очракта.

Дәгъва гаризасы белән судка баланың әтисе яки әнисе, аны опекага яки уллыкка алган кеше мөрәҗәгать итә ала. Моның өчен җәмәгатьчелек яки район судына барырга кирәк. Гаризада тиешле мәгълүмат­ны: исем-фамилия, яшәү уры­ны, телефон номеры һәм электрон адресны күр­сәтү зарур. Документта бурычлы кешенең кем икәне, судка мөрәҗәгать итү сәбәпләре дә күрсәтелә. Әҗәт күләме бил­геләнә.

Балага алимент бил­ге­ләү­нең тәртибе бар. Бер балага ул – хезмәт хакының дүрттән бере, ике балага – айлык акчаның 33 проценты, өч һәм аннан да күбрәк балага – хезмәт ха­кының яртысын тәшкил итә. Җавап­сыз әти-әнинең даими эш урыны булмаган очракта, суд алимент күләмен аерым билгеләр­гә мөмкин. Дәгъва гаризасында җавапка тартылучыны әти-әни хокукыннан мәхрүм итү кебек өстәмә таләпләр дә күрсәтелә.

Гаризага нинди документлар беркетергә кирәк?

Дәгъва гаризасын язмача яки судның рәсми сайты аша бирергә ярый. Сүз уңаеннан, кирәкле документлар исемлеге сайтта бар. Болар:

– Язылышу (аерылышу) турында таныклык.
– Бала (балалар) туу турында таныклык.
– Бурычлының әти-әни хокукын раслаучы башка документлар.
– Баланың дәгъвачы белән бергә яшәвен раслаучы документ.
– Дәгъвачының матди хәлен, шулай ук баланы карап тору өчен чыгымнар таләп ителүен раслаучы документлар.
– Җавапка тартылучының ке­рем­нәре турындагы документ (бул­ган очракта).
– Башкарма эштә катнашучылар санына карап, дәгъва гаризасы кү­чермәләре.

 Дәгъва гаризасы дәгъвачы яки җавапка тартылучының яшәү урыны буенча судка тапшырыла. Дәгъ­вачы бурычны гына кайтарырга теләгән очракта, җәмәгатьчелек судына мөрәҗәгать итәргә кирәк. Баланың әтисе яки әнисе итеп билгеләргә, әти-әни хокукыннан мәхрүм итәргә кирәк булса, район судына барырга туры киләчәк.

Судта эшне бер айда карап тик­шерәләр. Суд карары бер айдан соң үз көченә керә. Бу җавапка тартылучы, суд карары белән риза булмаган очракта, шикаять бирә алсын өчен эш­ләнә.

 Күрсәтмәне үтәү кәгазен кемгә тапшырырга?

Башкару кәгазен суд карары чыкканнан соң ук алырга мөмкин. Үзе теләсә, әти-әни әлеге документны мөстәкыйль рәвештә җа­вапка тар­­тылучы кеше эш­ләгән яки аңа пенсия, стипендия, башка төр тү­ләү­ләр тү­ләгән оеш­­мага җи­бәрә ала. Юк икән, суд баш­кару кәгазен суд пристав­лары­ның район бү­легенә  юллаячак.

Кагыйдә буларак, ялгызы бала тәр­­бияләүче әти яки әни бурыч­лының кай­да эшләвен белми. Мондый очракта башкару кәгазен аның яшәү урыны буенча суд приставлары бүлегенә җибә­рергә рөхсәт ителә. Дәгъвачы җа­вапка тартылу­чының кайда яшәвен белмәсә, баш­карма эшне Суд приставлары федераль хезмә­тенең Татарстандагы идарәсенә (Казан
шә­һәре, Яхин урамы, 3 нче йорт) тапшыру зарур. Рәсми сайтта (r16.fssprus.ru) башкарма эшнең үтә­ле­шен күзә­теп барырга да мөмкин.

Башкарма эш кузгату турында гариза язу тәртибе

Суд приставлары алимент буенча бурычларны кайтару эшенә тотынганчы, дәгъвачыга гариза язарга туры киләчәк. Әлеге документта түбән­дәгеләр күрсәтелә:

– Башкару документының номеры.
– Башкару кәгазе бирелгән дата.
– Башкару кәгазенең кем тарафыннан бирелүе.
– Башкару кәгазендә билге­­­ләнгән таләпләр.
– Җавапка тартылучы турында тулы мәгълүмат.
– Дәгъвачы һәм аның исәп-хисап счеты турында мәгълүмат.

Судка мөрәҗәгать итүче әти яки әни алимент түләмәүче турында бернинди мәгълүмат белмәгән очракта, приставлар үзләре банк­ларга, Росреестрга, Пенсия фондына, ЮХИДИгә, Федераль салым хезмәтенә запрос ясый. Сүз уңаен­нан, башкарма эш гариза тапшырган көнне үк ачылырга тиеш.

Суд приставының эш тәртибе

Башкарма эш кузгатылганнан соң, белгечләр бурычлы кеше бе­лән эшли башлый.

Беренче чиратта, аның эш, уку урынын, керем чыганакларын ачыклаячаклар. Алимент хезмәт хакыннан гына түгел, пенсиядән, стипендиядән, эшмәкәрлектән алган керемнән, хәтта эшсезлек буенча түләнүче пособиедән дә тотыла.

Алимент түләмәүчегә нәрсә яный?

Билгеле булганча, алимент түләмәүчеләргә каршы көрәштә җавапсыз әти-әниләрнең милеген, хезмәт хакын тартып алу, күчемсез һәм күчмә милекне теркәүне тыю кебек чаралар кулланыла. Арада иң үтемлесе – чит илгә чыгу хокукыннан һәм машина йөртү таныклыгыннан мәхрүм итү. Быелның беренче яртысында алимент түләү буенча бурычы җыелган 13 мең кешене ил чигеннән кире борганнар инде. Сүз 10 мең сум һәм аннан да күбрәк әҗәте җыелганнар турында бара. Ел башыннан бирле 2 мең 800 кеше машина йөртү таныклыгыннан коры калган.

Алимент түләмәүчене җи­наять җаваплылыгына тартырга да мөм­киннәр. Бу очракта бер елга кадәр мәҗбүри эшкә җәлеп итү, өч айга кадәр кулга алу яки бер елга ирегеннән мәхрүм итү каралган. Дәгъвачы бурычлыны әти-әни хокукыннан мәхрүм итү турында гариза да яза ала. Бу – алимент түләүдән азат итми.

Татарстанда 27 августтан 10 сентябрьгә кадәр узган “Балаң турында исеңә төшер – алимент түлә!” акциясе кысасында  суд приставлары 7 миллион 770 мең сум бурычны кайтарган.

Суд приставлары федераль хезмәтенең Татарстандагы идарәсендә тәүлек әйләнәсе “ышаныч телефоны” эшли. 8 (843) 292-98-60 телефон номерына шалтыратып, суд приставлары эшенә бәйле шикле яки законсыз булып тоелган эш-гамәлләр турында мәгълүмат җиткерергә мөмкин.

Чыганак: "Ватаным Татарстан" газетасы

Фото: pixabay.com 

Запись Ирем ике бала белән акчасыз калдырып киткәч, кайнана: “Алиментка өмет итмә…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..

Начар булсын дип үстермәдем

Альвера апаның ире үлгәнгә дә 26 ел икән инде. Тормыш иптәше вафат булганда, аның кулында ике яшь бала кала. “Балаларым кеше булсын дип тырыштым. Аларның тамаклары тук, өсләре бөтен булсын өчен, кайда гына эшләмәдем. Бер көн ял да күр­мәдем”, – дип сөй­ли ул. Ул елларны аңа урам себе­рергә туры килә. Эшләгәне өчен башта бер бүлмә, аннан икенчесен ала. Шул арада балалары да буй җитә. Улы әни­сенә борчулар китерми. Ә менә кызы күрсәтмәгәнне калдырмый. Урам себереп алган бүлмәләрен сатып, алар йорт тө­зиләр. Тик, бәхетсезлеккә, Альвера апаның кызы әнисен йортсыз калдыра. Аларны “кара” риэлторлар алдалый. Сату-алу ки­лешүе төзе­сәләр дә, йорт өчен тиешле акча түләнми. Алар йорт бәясенә ике-өч сутый җир алалар.

“Ул чакта кызым тәртипсез тормыш алып бара иде инде. Акчам җитми бит, түлим мин аны, дип әллә ничә кредит та алдырды. Мин ышандым. Алып бир­гәләдем. Хәзер өстемдә әле дә бетмәгән 90 мең сум бурыч бар. Кызым аркасында өч сутыйлы бер җиремнән колак кактым. Ул аны кредит алганда милеге итеп күрсәткән. Үз балам бит, мин аңа ышандым. Мондый хәлләргә төшәрбез дип кем уйлаган?” – ди бичара ана.

Башта олы кызы качты

“Авыр хәлләргә юлыккач, тормыш итү җиңел булыр дип, бер­гә яши башладык. Әмма кызымның минем белән торасы килмәде. Әле анда дүрт онык та бар иде бит. Үз тормышымны кора алмыйм дигәч, мин башка фатирга күчендем. Болар бер ир белән яши башлады. Кызымның аралашуы кимеде. Мин кунакка киләм дигәч тә, йә өй җыешты­рылмаган, йә мин өйдә түгел, дип төрле сәбәпләр таба иде. Баксаң, алар ире белән эчеп ятканнар. Бу җәйне кызым өч ай эчкән. Фатирына кемне генә җыймаган­нар. Шул вакытта олы онык, өйлә­рен­нән качып, миңа килде. Күп тә үтмәде, кызым миңа тагын ике баласын китереп ташлады. Өченче булып туган кызын улыма илткән. Аны хәзер алар үстерә. Миңа китер­гәндә икенче кызының авызы ертылган иде. Сабыйны табибларга алып барып күрсәттем. Әнисе ник бер тапкыр хәлен сорасын. Дүртен­че бала миңа килгәндә әле күкрәк сабые иде. Аны ниш­ләтергә дә белмәдем. Пенсиягә чыкмаган, бала тотып утырып булмый. Эшләргә, башка балаларны аякка бастырасы бар. Кеше фатирында гына яшим бит әле. Мин ПДН чакырттым. Алар исә опека бүлегенә җибәрделәр. Алар, кызымны аналык хокукыннан мәхрүм итеп, мине опекун ясап куйды. Кечкенә сабыйны ике яклы килешү төзеп, балалар йортына тапшырдым. Бер елдан соң аны барып алдым. Улыма хәзер – 2 яшь тә 8 ай. Бакчага йөртәм. Зур кызым Настяга – 14 яшь. Матур итеп бии. Иптәш­лә­реннән аерып калдырасым килми инде. Кешегә бурычка кереп булса да, бию ярышларына җибәрәм. Әле менә укытучысы 14 мең сум әҗәткә акча биреп торды. Аны кайтара алмыйм. Озакламый тагын ярышка барасы бар. Анысына 16 мең сум кирәк, – ди Альвера апа. – Элегрәк әни­ләре балаларга бераз булыша иде. Ана хокукыннан мәхрүм ителсә дә, мин аларны очрашудан тыя алмыйм. Әмма быел җәй буена килмәде дә, хәлне дә белмәде. Олы кызымны мәктәпкә әзерләр өчен, бер ай ялымда бер генә көн дә буш утырмадым. Башка эшкә чыктым. Улым гаиләсе бик булыша. Киленемә мең рәхмәт! Кайчак мин балаларны мәктәптән, бакчадан алырга соңга калсам, ул алып кайта. Мин кайтканчы көтеп утыра. Кызыма бер ышаныч калмады. Абыем үлгәч, балаларны карап тор, дип киткән идем, миңа килеп тә эчеп яткан”.

Алга таба нишләрмен?

Альвера апа шушы көннәрдә пенсиягә чыгу мәшәкате белән йөри. 17 мең сум хезмәт хакы ала икән. Аның яртысын кызының кредитлары өчен тотып баралар. Фатир хуҗасына да бурычы җыелган. “Кызым хәзер бер ир белән яши. Эчәренә акча сорап шалтыратырга да оялмый. Икенче елга икенче оныгым Сафия укырга бара. Ул Диана киленем белән улымда яши. Малаебыз­ның исеме – Клим. Урыска кияүгә чыккач, бер татар исеме дә куймады шул. Бу балалар белән алга таба ниш­ләрмен? Аларны бик яратам. Төн­нәрен аз йоклыйм, юам, үтүклим, пешерәм. Сафия оныгым әнисен­дә чакта ач торган. Суыткычны карап кына тора хәзер. Әзрәк бушаса, “Без ачка үлмибезме?” – дип сорый. Бала­каемның йөрәгенә үткән икән. Казанда пропискасыз да калган идем бит мин. Әле ярый ясатып булды. Хәзер менә балага бирелә торган җир кишәрлеге артыннан йөрим. Яхшы күңелле кеше­ләр белән таныштым. Әгәр җирне рәсмиләштереп булса, ничек тә сабыйларыма йорт салырга иде”, – ди ул.

Миңа хәзер рәхмәт әйтәләр

Әнисе эчәргә яраткач, бу сабыйлар берсе дә рәхәт күрмәгән. Хәтта үсешләренә зыян килгән була. Әмма Альвера апа тырыша, сабыйларга тәрбия бирә. Балаларга матур булсын дип, үзе яшәгән фатирда ремонт ясый. Обойларын алыштырып чыга. Олы оныгы Настяның дус кызларының әни­ләре килеп рәхмәт әйтә. “Һәрвакыт чиста-пөхтә йөртәсез. Акыллы булып үсә. Без кызларыбызга аның белән дус булырга кушабыз”, – диләр икән. Балалар бакчасындагы тәрбияче­ләр дә әбиләренең хезмәтен күрә. Оныкларын гел мактап торалар.

“Президентка да хат язармын дип торам. Балалар артыннан йөри торгач, кич була. Һич кенә дә вакыт таба алмыйм. Тыңлар иде ул мине. Аңлар иде. Аның кеше хәленә керә торган икәнен беләм”, – ди ул. Альвера апа яхшы күңелле кешеләргә дә рәхмәтле. Әле менә бер кеше Сафиягә букча китергән, кемдер киемнәр биргән. Кеше почмагында гомер итүче олы йөрәкле бу ханым үзенә сәламәтлек тели. “Аяк-кулларым йөреп торса, мин аларны ташламам. Ничек тә аякка бастырырмын”, – ди.

Әлеге гаиләгә ярдәм кулы сузарга теләүчеләр өчен Альвера апаның телефон номеры: 89061153819.

Автор: Гөлгенә Шиһапова

Язма һәм фото “Ватаным Татарстан” газетасы сайтыннан алынды

Запись Берьялгызы кечкенә оныкларын үстерүче Альвера Фәләхова: “Кызым йортсыз калдырды…” впервые появилась Tatar Today - татар яңалыклары..